VỊ LINH MỤC TIÊN KHỞI GI�O XỨ SAPA BỊ CS S�T HẠI

– Sapa là má»™t Ä‘iểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam, nÆ¡i có những nét đặc trÆ°ng vá»� khí hậu, là nÆ¡i duy nhất trên nÆ°á»›c Việt Nam có những năm vào mùa đông được chứng kiến tuyết rÆ¡i. Sapa còn nổi tiếng vá»� cảnh vật thiên nhiên phong phú vá»›i ruá»™ng bậc thang Ä‘á»™c đáo, nhiá»�u hoa quả đặc trÆ°ng của vùng miá»�n này và là nÆ¡i há»™i tụ những sắc tá»™c thiểu số vá»›i nhiá»�u nét văn hoá Ä‘a dạng… Chính Ä‘iá»�u ấy đã thu hút khách du lịch trong và ngoài nÆ°á»›c tìm đến.

Nằm ngay tại trung tâm của thành phố Sapa, trên ng�n đồi cao là ngôi thánh đư�ng bằng đá độc đáo với kiến trúc Gotic Rôma – là kiến trúc được xây theo hình thánh giá, thể hiện ở mái nhà, tháp chuông, vòm cuốn… đ�u là hình chóp tạo cho công trình nét bay bổng thanh thoát. Từ năm 1895 ngôi nhà th� này đã hiện diện tại đây như dấu tích cho đ�i sống đạo Công Giáo trải qua hơn 125 năm.

NhÆ°ng ít ai biết đến cha quản xứ tiên khởi của Giáo xứ Sapa là má»™t vị linh mục Thừa Sai ngÆ°á»�i Pháp đã bị Việt Minh sát hại ngay giữa lòng nhà thá»�. Ä�ó là Cha Jean-Pierre Idiart Alhor thuá»™c Há»™i Thừa Sai Paris – M.E.P (Missionnaires Etrangers de Paris).

Cha Jean-Pierre Idiart Alhor, sinh ngày 28 tháng 10 năm 1904 tại Bunus (Pyrénées-Atlantiques) thuộc giáo phận Bayonne. Ngài gia nhập chủng viện ngày 10 tháng 9 năm 1926, và được thụ phong linh mục vào ngày 17 tháng 12 năm 1932.

4 tháng sau ngày chịu chức, vào ngày 21 tháng 4 năm 1933, ngài tình nguyện lên đư�ng sang Việt Nam truy�n giáo. Giáo phận Hưng Hóa, vùng núi Tây Bắc là nơi ngài được sai đến phục vụ. Tại đây, ngài đã nhanh chóng hội nhập văn hóa và h�c ngôn ngữ tiếng Việt, trong th�i gian làm thư ký cho Tòa giám mục ở Hưng Hóa, từ năm 1933 đến năm 1937.

Sau đó ngài được sai đến với đồng bào sắc tộc thiểu số H’Mông tại vùng núi Sapa. Ngay lập tức, ngài h�c tiếng dân tộc H’Mông và nhanh chóng sử dụng được ngôn ngữ này để giao tiếp với đồng bào sắc tộc. Tại Giáo xứ Sapa, với hai giáo lý viên ngư�i Việt, ngài đã thành lập cộng đồng tín hữu Công giáo Việt và viếng thăm đồng bào dân tộc H’Mông sinh sống tại các bản làng xung quanh.

Năm 1942, trong th�i chiến tranh vùng �ông Dương, ngài cũng đã tiếp đón những nữ tu ngư�i Pháp r�i Nhật đến Sapa. Khi chính quy�n Pháp tạo đi�u kiện cho việc định cư cách Sapa tám cây số, cha Idiart-Alhor bắt tay vào việc xây dựng một tu viện mới cho các nữ tu này. Là một kiến trúc sư, ngài đã thực hiện công việc này cách nhanh chóng và một tu viện đẹp đẽ m�c lên phục vụ cho cộng đồng . Với việc ra đ�i của tu viện, cùng với sự phục vụ của các nữ tu, cha Idiart-Alhor hy v�ng rằng đ�i sống đạo tại khu vực xinh đẹp này sẽ nhanh chóng phát triển. Nhưng chiến tranh đã làm tiêu tan tất cả những dự án của cha.

Tháng 3 năm 1945, ngài bị Việt Minh bắt và b� tù cùng với những ngư�i Châu Âu khác đang sống tại Sapa. Cộng đoàn Công Giáo tại đây bị lục soát và bị theo dõi nghiêm ngặt. Sau 3 tháng bị bắt giam, h� trục xuất ngài v� Hà Nội. Khi tình hình trở nên khá hơn, cha Idiart-Alhor lên lại với Sapa.

Vào ngày 1 tháng 11 năm 1947, cha Idiart-Alhor trở lại với giáo xứ Sapa. Ngài lại tiếp tục công việc truy�n giáo bằng việc thăm viếng các bản làng thuộc giáo xứ Sapa trong phạm vi khoảng 100km vuông. Nhà th� vẫn còn nguyên vẹn. Tuy nhiên các Kitô hữu Kinh cũng như H’Mông đã sơ tán khắp nơi khi quân Việt Minh kiểm soát vùng này. Cha Idiart-Alhor lại tìm đến với các bản làng H’Mông kêu g�i h� trở lại �ạo. Ngư�i Cộng Sản vẫn luôn rình rập bách hại cha. H� tìm cách theo dõi và ngăn cản cha không cho đến với các bản làng. Vào sáng ngày 18 tháng 5 năm 1948, khi đang suy gẫm trước gi� cử hành thánh lễ ngay trong nhà th� Sapa, Cộng Sản đã ập vào đánh đập cha và sau đó h� đã chặt đầu cha đem đi vất trong cánh rừng phía sau Nhà th�. Một tuần sau, những ngư�i dân tộc thiểu số đã tìm được thủ cấp của cha, h� đưa v� chôn cất cùng thi thể của ngài. Hiện nay mộ của ngài nằm ngay sau nhà th�, bên cạnh hang đá �ức Mẹ. Ngài nằm đó cùng với �ức Giáo Mục Tiên Khởi của Giáo phận Hưng Hóa là �ức Cha Paul Ramond (�ức Cha Lộc).

Sau cái chết của ngài nhà th� bị b� trống. Bà con tín hữu Công giáo Kinh cũng như các dân tộc thiểu số khác ly tán khắp nơi. Một số khác sống đức tin của mình trong âm thầm. Khu nhà th� và nhà xứ bị cộng sản chiếm dụng làm nhà ở và nhà kho. Năm 1995, sau gần 50 năm Nhà th� Sapa mới được trả lại cho ngư�i Công Giáo. Tiếng chuông đồng của nhà th� lại ngân lên. Tiếng chuông vang từ ng�n tháp cao đến tận các bản làng xa xôi của ngư�i H’Mông và quy tụ bà con giáo dân đến th� phượng Chúa.

Vũ Hoàng Trương