Thá»i đại kỹ thuáºt số, nhiá»u ngưá»i thế hệ từ 8X 7X hoặc lá»›n tuổi hÆ¡n, than thở: Ôi, sao mà khác quá cái thế hệ 9X, đến 2K là hết hiểu luôn! Khác từ cách nói, cách nghÄ©, cách cảm nháºn, cách ăn mặc… Nói chung là rất phong cách và thần thái! Có những quan niệm rất má»›i mẻ.
Thuá»™c thế hệ 8X, lần đầu tiên tôi sá» dụng internet để há»c táºp là năm nhất đại há»c, vá»›i chiếc Ä‘iện thoại di động mà n hình Ä‘en trắng chỉ gá»i và nhắn tin. Giá» thì wifi khắp nÆ¡i, smartphone khắp chốn, ngay cả mấy em bé chưa biết nói cÅ©ng đã biết sá» dụng.
Äó là khái niệm vá» tÃnh toà n cầu cá»§a thế giá»›i phẳng, đó là sá»± pha trá»™n khó có thể hình dung đối vá»›i các thế hệ trước. Sá»± pha trá»™n đến từ thế giá»›i kỹ thuáºt số, đến từ các mạng xã há»™i, đến từ các cuá»™c du lịch, môi trưá»ng lao động toà n cầu. Thế giá»›i trở nên bé nhá», xÃch lại gần nhau hÆ¡n, cÅ©ng là lúc ngưá»i ta dá»… cảm thấy lạc lõng hÆ¡n, cô đơn hÆ¡n. Ngà y xưa có câu: xa mặt cách lòng. Bây giá» có câu: mặt thì lúc nà o cÅ©ng thấy trên face, mà lòng ở đâu thì ai mà biết được!
Có lần, nói chuyện vá»›i cụ già 90 tuổi ngưá»i Tây Ban Nha sống tại Ã, tôi há»i ná»a đùa ná»a tháºt: Cụ Æ¡i, sao mà thế ká»· 15 16, Tây Ban Nha và Bồ Äà o Nha chia đôi thế giá»›i để chinh phục, giá» thì Tây Ban Nha im lặng quá, còn Bồ Äà o Nha chỉ là má»™t nước nhá» xÃu?
Cụ cưá»i bảo: “Các gì cÅ©ng có thá»i cá»§a nó thôiâ€. Cụ nói tiếp: “Ngà y xưa, cái kiểu chinh phục và thá»±c dân ấy còn là m được. Bây giá» không là m được đâu. Giá» cứ nói đến chiến tranh, là tất cả các bên Ä‘á»u sợ. Chẳng ai được lợi cả, tất cả Ä‘á»u thiệt thòi. Ngà y xưa, ngưá»i ta có thể chiếm Ä‘oạt lợi lá»™c nhá» cuá»™c chiến. Sau đó có hai cuá»™c chiến tranh thế giá»›i, ngưá»i ta thấy phải sống chung và hợp tác cùng có lợi. Bây giá» vá»›i kỹ thuáºt công nghệ số toà n cầu, ngưá»i ta phải rất nhạy cảm trong từng cuá»™c tranh chấp, vì cái gì cÅ©ng đụng đến tầm mức thế giá»›i và rất dá»… há»§y diệt lẫn nhau.â€
Cụ kể: Có nhà nghiên cứu ngưá»i Ba Lan cho rằng, thế giá»›i hiện tại giống như thứ há»—n hợp chất lá»ng pha trá»™n vá»›i nhau, chẳng có đặc nét hình thù cụ thể, cÅ©ng chẳng biết là từ những chất nà o trá»™n vá»›i nhau, và rồi để là m gì. Cụ nhấn mạnh: Thế hệ các cháu có rất nhiá»u lợi thế so vá»›i thế hệ chúng ta, nhưng các cháu Ä‘ang phải đối diện vá»›i những Ä‘iá»u mà chúng ta chưa bao giá» nghÄ© tá»›i và cÅ©ng chẳng hiểu là phải là m sao.
Do đó, có và i câu há»i tôi muốn cùng bạn suy nghÄ© má»™t chút, không nghiêm túc lắm, nhưng đó là má»™t phần cá»§a ngà y sống hiện tại cá»§a chúng ta. Nó quan trá»ng vì nó có vai trò rất lá»›n trong việc định hình lối nghÄ© và cảm nháºn cá»§a má»—i ngưá»i. Bạn biết rồi đó, tÃnh cách tạo nên số pháºn!
- Các tin tức tôi tiếp cáºn hằng ngà y trên internet, facebook, youtube… bao nhiêu phần trăm là tin xấu, và những thông tin, hình ảnh, phim… ấy tác động lên lối cảm nháºn lối nghÄ© lối sống cá»§a tôi thế nà o?
- Cách tôi comment, cách tôi phản ứng cho thấy bản thân tôi quan tâm Ä‘iá»u gì, vì sao tôi phản ứng như thế, vì sao tôi lại thÃch hay không thÃch, tôi muốn thay đổi cách phản ứng hay là cứ như thế?
- Trước các tin xấu, gương xấu, tôi buồn hay vui hay dá»ng dưng, tôi tá»± chất vấn và đi tìm giải pháp, hay tôi hùa theo, hay là tôi ném đá, hay là tôi bị cuốn và o dòng chảy bi quan chán nản mất niá»m tin và o cuá»™c sống, hay là tôi sợ hãi khép kÃn trong thế giá»›i riêng, tôi có khả năng đồng cảm và giúp chữa là nh không…?
- Trước các hiện tượng và trà o lưu, tôi có cảm nháºn và đánh giá khái quát hoặc sâu xa vá» môi trưá»ng sống vá» xã há»™i xung quanh, tôi muốn mình sống bị động hay chá»§ động, tôi hiểu má»™t chút hay là chẳng hiểu gì cả vá» những vấn đỠquan trá»ng cho bản thân và xã há»™i?
- Tôi tự tin tiến bước hay sợ hãi lảng tránh? Tôi thực sự hiểu bản thân được bao nhiêu?
Những gợi ý trên có vẻ “quá nghiêm túcâ€, nhưng bạn ạ: “đừng để quá muá»™nâ€. Tôi kể bạn nghe má»™t chút. Sống tại Roma má»›i sang năm thứ ba, nhưng tôi cảm thấy rất ái ngại cho các anh chà ng và cô nà ng muá»™n mà ng. Nhiá»u “anh chà ng†ba mươi bốn mươi tháºm chà năm mươi, mà chưa có mảnh tình vắt vai và vẫn Ä‘ang tìm cách… Nhiá»u “cô nà ng†gần năm mươi mà vẫn còn nghÄ© mình trẻ trâu tìm cách ăn mặc trang Ä‘iểm để thu hút đối phương. Nhiá»u ngưá»i bằng cấp tiến sÄ©, mà còn sợ hãi đủ Ä‘iá»u, và chỉ biết ở trong mấy sở thÃch riêng cá»§a bản thân. Nhiá»u ngưá»i bạc tiá»n danh tiếng dư thừa mà không có nổi má»™t ngưá»i bạn thân.
Tôi còn trẻ, má»›i chỉ ba mươi, nhưng thừa nháºn rằng: thế hệ cha mẹ ông bà chúng ta, được há»c hà nh rất hạn chế, do thá»i thế chiến tranh, nhưng các vị có bản lÄ©nh và rất trưởng thà nh trong cuá»™c sống. Thế hệ chúng ta, trẻ hÆ¡n, đẹp hÆ¡n, giá»i hÆ¡n, nhưng cẩn tháºn chút: đừng để mình bị rÆ¡i và o những khá»§ng hoảng và đổ vỡ trong gia đình, truyá»n thống, như đã và đang xảy ra trong xã há»™i Tây phương (Âu Mỹ: Há» thông minh và già u có nhưng Ä‘ang rÆ¡i và o vòng xoáy cá»§a sở thÃch, tiêu thụ, trống rá»—ng và tá»± suy sụp).
Bạn già u nhưng chưa chắc bạn đã sang. Ở nước nghèo, tôi thấy ngưá»i nghèo cần tiá»n để lo cho các nhu cầu căn bản cá»§a cuá»™c sống. Ở nước già u, tôi thấy ngưá»i già u còn khát tiá»n hÆ¡n nữa, để thá»±c hiện các dá»± án chiến lược toà n cầu. Äồng tiá»n che má» tất cả! Dùng tiá»n chứ đừng thá» tiá»n. Bạn giá»i ngoại ngữ, chưa chắc bạn đã giá»i. Thá» nhìn xem châu Phi và châu Mỹ Latinh, há» nói các thứ tiếng châu Âu từ bao nhiêu thế hệ, thế mà há» vẫn nghèo và há»—n loạn. Thá» nhìn xem trong ná»™i bá»™ châu Âu, các nước đối xá» vá»›i nhau thế nà o suốt chiá»u dà i lịch sá». Thá» nhìn xem trong ná»™i bá»™ nước Mỹ, ngưá»i ta hà nh xá» vá»›i nhau ra sao. Thá» nhìn xem vùng Trung Äông, há» là cái nôi văn minh thế giá»›i và thá»±c sá»± há» rất giá»i, thế mà cuá»™c chiến chẳng bao giá» ngừng. Thá» nhìn gần hÆ¡n vá» Nga, Ấn Äá»™ và Trung Quốc, câu chuyện cÅ©ng không há» dá»… hiểu.
Phác há»a má»™t chút, để thấy rằng, khi hòa mình và o cuá»™c chÆ¡i vá» thông tin, công nghệ, kinh tế, giáo dục, văn hóa, quân sự… toà n cầu, má»—i ngưá»i phải vất vả hÆ¡n nhiá»u để tìm cách Ä‘i và o, để há»™i nháºp vá»›i đầy bản lÄ©nh! Äừng để há»c hà nh quá nhiá»u, biết ngưá»i quá nhiá»u, mà quên mất cần biết mình. Bạn có thể nói: tôi là công dân toà n cầu. Äúng, nhưng đừng để ngưá»i ta lừa bạn bằng cách sá» dụng bạn bằng những khẩu hiệu. Äừng quên bạn là ngưá»i Việt Nam, và nếu bạn là ngưá»i có đức tin thì cÅ©ng đừng có quên.
Phút suy nghÄ©, chút cố gắng, thoáng báºn tâm, má»™t lối nhìn…
Tứ Quyết SJ
dongten

