Xung quanh một ngôi sao
Qua hai ngà n năm, như Tin Mừng loan báo, các nhà chiêm tinh từ phương Äông đã đến Giê-ru-sa-lem, sau khi vượt qua hà nh trình dà i và biết được lòng ngá» vá»±c cá»§a vua Hê-rô-đê, mang theo và ng, nhÅ© hương, và má»™c dược dâng tiến Hà i Nhi vừa má»›i được sinh ra trong má»™t cái hang.
Theo các bản văn kể vá» công việc khó khăn cá»§a các nhà chiêm tinh thì há» lên đưá»ng vì thấy má»™t ngôi sao xuất hiện ở phương Äông đã dẫn đưá»ng hỠđến táºn nÆ¡i Hà i Nhi rồi biến mất.
Khi các nhà chiêm tinh hiện diện trước mặt bạo chúa Hê-rô-đê, và o những năm cuối Ä‘á»i triá»u đại ông, ông âm mưu đưa ra lệnh bách hại và giết sạch các con trẻ, vì ông vô cùng bối rối. Sau khi cho triệu vá»i các báºc khôn ngoan trong triá»u và các vị khôn ngoan khác tại tư dinh cá»§a mình, vua tìm cách biết rõ vá» ngôi sao ấy và thá»i gian ngôi sao xuất hiện.
Các nhà chiêm tinh, há»c giả, nhà chú giải và khoa há»c gia đã nghiên cứu dá»±a trên những dữ kiện từ Hê-rô-đê và dân chúng cá»§a ông để tìm hiểu rõ hiện tượng ngôi sao chiếu sáng trên bầu trá»i là gì. Và dá»c theo chiá»u dà i lịch sá», hỠđưa ra những giả thiết khác nhau và đúc kết thà nh những ý kiến khác nhau, mà cho đến ngà y nay vẫn chưa hiểu rõ được Ä‘iá»u lạ kỳ ấy.
Có một ngôi sao mới không ?
Giả thiết tá»± nhiên hÆ¡n xem ra thắng thế đó là bản văn Tin Mừng gá»i hiện tượng ấy là “ngôi sao†(astêr), tức là liên quan đến má»™t ngôi sao được gá»i là “sao má»›iâ€. Theo các nhà thiên văn, má»™t số ngôi sao và o lúc nà o đó trong thá»i gian tồn tại cá»§a chúng, chúng đạt được má»™t độ sáng nhất định sáng gấp má»™t trăm ngà n lần ánh sáng bình thưá»ng cá»§a chúng. Sá»± kiện nà y xảy ra theo dòng tiến triển cá»§a má»™t ngôi sao và kéo dà i chỉ trong và i tháng, và có nét đặc trưng riêng biệt tá»±a như má»™t ngôi sao má»›i vừa xuất hiện. Nên từ đó mà có tên là “sao má»›iâ€.
Dù sá»± kiện nà y chỉ được giải thÃch theo ngà nh thiên văn há»c hiện đại, thì chẳng còn nghi ngá» gì nữa khi Ipparco di Rodi, và o thế ká»· II trước công nguyên, đã nói đến má»™t ngôi sao má»›i xuất hiện khoảng năm 134 trước công nguyên và ánh sáng phát ra có thể thấy được và o ban ngà y.
Nhưng và o năm 1572, khi quan sát ngôi sao má»›i ấy, ngưá»i ta có dịp nói rõ hÆ¡n vá» giả thiết trên. Má»™t số thuá»· thá»§ Tây Ban Nha quan sát và thấy nó chiếu sáng suốt tháng như sao Kim, và cuối cùng nó biến mất. Vá»›i tất cả những dữ kiện ấy, và o thế ká»· XVIII, Goodrich đã đưa ra giả thiết và lý giải rằng má»™t ngôi sao cứ ba trăm năm là thấy má»™t lần và theo ý kiến cá»§a ông thì có má»™t ngôi sao đã khiến các nhà chiêm tinh phải kinh ngạc.
Giả thiết nà y giải thÃch việc các nhà chiêm tinh lên đưá»ng và o thá»i gian được ngôi sao ấy dẫn đưá»ng như thế nà o, và sau và i tháng, khoảng thá»i gian đủ để hoà n thà nh hà nh trình Ä‘i từ phương Äông, ngôi sao đã biến mất.
Có sao chổi Halley không ?
Giả thiết nà y, được Ô-ri-gien á»§ng há»™, cho rằng có má»™t sao chổi. Thá»±c ra, việc ra Ä‘á»i cá»§a các nhân váºt nổi tiếng cổ thá»i như Mi-tri-da-te, vua Pon-to, và hoà ng đế Au-gút-tô, đã theo sau sá»± xuất hiện cá»§a ngôi sao chổi.
Khoảng giữa năm 1500, chúng ta biết rõ có cảnh tượng lạ kỳ xuất hiện đó là sao chổi Halley có độ lớn khoảng 150 độ và dải sáng kéo dà i khoảng 30 triệu cây số.
Có má»™t trưá»ng hợp đặc biệt ngay từ thá»i cổ đó là danh hoạ ngưá»i Firenze là Giotto đã chiêm ngưỡng cảnh tượng xuất hiện kỳ vÄ© ấy và đã hoạ lại bức tranh nổi tiếng vẽ cảnh các nhà chiêm tinh Ä‘ang bái thá» Hà i Nhi và ngôi sao Bê-lem. Nhà thiên văn ngưá»i Anh là Edmond Halley đã nghiên cứu cẩn tháºn cảnh tượng ấy và cho là ngôi sao Halley xuất hiện trở lại năm 1682. Rồi nó lại xuất hiện và o năm 1785, 1910, và cuối cùng và o năm 1986.
Theo tÃnh toán cá»§a các nhà thiên văn phương Äông, sao chổi Halley xuất hiện và o cuối tháng 8 năm 12 trước công nguyên. Nhưng ngà y tháng nà y buá»™c chúng ta phải lùi việc Äức Ki-tô sinh ra vá» trước nữa. HÆ¡n nữa, có má»™t dữ kiện trái ngược khác cho rằng, theo niá»m tin dân chúng cổ thá»i, việc sao chổi xuất hiện tiên báo má»™t số sá»± kiện vá» thá»i váºn như : động đất, hạn hán, chiến tranh hoặc dịch tá»…. Và khó mà xem đó là dấu hiệu thần linh cá»§a Äấng Mê-si-a.
Có một sự giao thoa hà nh tinh chăng ?
Giovanni Keplero đã đưa ra ý kiến rằng ngôi sao dẫn đưá»ng ba nhà chiêm tinh đến táºn Bê-lem thá»±c ra không phải là má»™t ngôi sao, nhưng là hai hà nh tinh ở ká» bên nhau.
Kết quả là và o tháng 12 năm 1603, khi quan sát bầu trá»i, nhà thiên văn ngưá»i Äức nà y đã quan sát và ngạc nhiên vá» cách sao Má»™c (hà nh tinh thá»±c) và sao Thổ (ngôi sao rất lá»›n) giao nhau trong chòm sao song ngư (dấu chỉ cá»§a nước liên hệ đến nghi thức thanh tẩy Ki-tô giáo). Sá»± giao nhau nà y xuất hiện lặp lại cứ tám trăm năm má»™t lần, lần xuất hiện được kiểm chứng là và o năm 7 trước công nguyên. Có má»™t sá»± giao nhau hai ngôi sao nà y đến độ thà nh má»™t ngôi sao có thể thấy được trên bầu trá»i Pa-lét-tin, đã phát ra ánh sáng cá»±c độ và con ngưá»i nhìn thấy thì cho là khác lạ. Sá»± giao nhau nà y được cho là má»™t dấu hiệu đặc biệt cá»§a thần linh xuất hiện, cụ thể thấy được sá»± kiện nà y xuất hiện lặp lại hai lần trong năm và o tháng mưá»i và tháng mưá»i hai.
ChÃnh vì váºy mà chúng ta biết được vua Hê-rô-đê chết và o năm 4 trước công nguyên. Như váºy, Äức Giê-su không thể ra Ä‘á»i và o năm 1 như chúng ta hằng xác quyết, mà chà Ãt và o năm 4 trước ká»· nguyên chúng ta, tức là Ngưá»i chà o Ä‘á»i thá»i Hê-rô-đê trị vì. Váºy Hê-rô-đê băng hà năm nà o ? Có lẽ trước má»™t hoặc hai năm, tức là năm 6 hoặc 5 trước công nguyên. Vì thế, hiện tượng trên bầu trá»i xảy ra và o năm 7 trước công nguyên thì hoà n toà n trùng hợp vá»›i lối giải thÃch má»›i nà y. Thá»±c ra, giả thiết nà y là giả thiết thoả đáng được Ä‘a số chấp thuáºn, trong số há» có những ngưá»i giải thÃch trình thuáºt Tin Mừng nà y theo sát chữ.
Những cách thức xuất hiện của một ngôi sao
Tuy nhiên, chúng ta cần chú ý nhiá»u đến việc thánh Mát-thêu trong Tin Mừng cá»§a ngà i nói thế nà o. Chúng ta ghi nháºn rằng trong má»i ná»— lá»±c để nháºn ra dấu hiệu lạ kỳ ấy qua ngôi sao, sao chổi, thiên thạch hay bất kỳ hiện tượng vÅ© trụ nà o khác, thì chẳng có gì đáng để chú ý đến, ngoà i ý ngay là nh, vì tất cả Ä‘á»u Ä‘i theo má»™t khởi Ä‘iểm hoà n toà n sai lầm.
Chúng ta dừng lại đôi chút Ä‘á»c trình thuáºt đặc trưng cá»§a thánh Mát-thêu (2,1-12) để hiểu việc miêu tả vá» má»™t ngôi sao khác vá»›i thá»±c tế thiên văn.
Thá»±c ra, theo vị trà cá»§a chúng ta từ mặt đất thì hướng xuất hiện cá»§a các ngôi sao trên trá»i là từ Äông sang Tây. Như váºy, để có thể lần theo má»™t ngôi sao từ phương Äông đến táºn
Giê-ru-sa-lem, các nhà chiêm tinh đã phải băng qua hết sa mạc Ả Ráºp hoang vu và nắng cháy, má»™t hà nh trình mà không má»™t ai dám thá» sức.
Những ngưá»i Ä‘i buôn thưá»ng đến từ phương Bắc, lần theo vùng Mezzaluna Fertile (Trăng lưỡi liá»m Phì Nhiêu) (ở Trung Äông), hoặc từ phương Nam há» băng qua vùng gá»i là Araba.
Nhưng Ä‘iá»u rõ rà ng là lần xuất hiện tại Giê-ru-sa-lem, ngôi sao ấy lại dẫn đưá»ng đến Bê-lem là má»™t ngôi là ng cách phÃa Nam tám cây số. ÄÆ°á»ng Ä‘i từ đông sang tây, rồi từ bắc sang nam cá»§a ngôi sao là m nên hình dạng lạ kỳ cá»§a bầu trá»i thế nà o ? Các ngôi sao không thể chạy ngoằn ngoèo trên bầu trá»i như váºy.
HÆ¡n nữa, Tin Mừng nói rằng ngôi sao dẫn đưá»ng Ä‘i trước các nhà chiêm tinh đến táºn nÆ¡i và dừng lại trên ngay nÆ¡i Hà i Nhi Giê-su.
Má»™t ngôi sao có thể biểu diá»…n đưá»ng Ä‘i lá»™n xá»™n như thế chăng ?
Những ngưá»i muốn dùng hết ná»— lá»±c để cứu vãn thá»±c tại cá»§a ngôi sao thưá»ng hay nại đến phép lạ. Thiên Chúa, Äấng toà n năng, chắc chắn có thể là m ra Ä‘iá»u có tháºt mà Ngưá»i muốn khi sắp đặt quỹ đạo cá»§a má»™t ngôi sao trên bầu trá»i. Tuy nhiên, chúng ta cần lý giải má»™t Ä‘iá»u khó khăn lá»›n. Ngôi sao đã gây ra sá»± nhầm lẫn, đó là thay vì dẫn đưá»ng các nhà chiêm tinh đến thẳng Bê-lem, nó lại dẫn hỠđến Giê-ru-sa-lem.
Hê-rô-đê không biết sá»± việc cá»§a ngôi sao và không rõ vá» việc Äức Giê-su sinh ra. Ông cÅ©ng không từ bá» việc sát hại tất cả các trẻ em vô tá»™i. Có thể đó là má»™t dấu hiệu Thiên Chúa dẫn dắt để thá»±c hiện má»™t sá»± kiện rối loạn kinh khiếp như thế chăng ? Thá»±c ra thánh Mát-thêu nghÄ© đến má»™t ngôi sao khi thánh nhân viết vá» sá»± kiện nà y chăng ?
Ngôi sao, biểu tượng cá»§a niá»m tin
Nếu ngôi sao trong trình thuáºt không là má»™t hiện tượng lạ kỳ trên bầu trá»i, thì nó là má»™t biểu tượng và có má»™t và i ý nghÄ©a. Äiá»u nà y cho thấy các tác giả hiện đại cần đến ý nghÄ©a xác thá»±c cá»§a ngôi sao và cá»§a cả trình thuáºt Tin Mừng. Má»™t trong những lối giải thÃch hợp lý và mạch lạc hÆ¡n cho thấy rằng thánh Mát-thêu đã viết ra bản văn nà y nhằm trình bà y tÃnh phổ quát cá»§a Æ¡n cứu độ. Trong đó, từng yếu tố trong trình thuáºt biểu trưng cho má»™t thá»±c tại khác nhau : Các nhà chiêm tinh đại diện cho dân ngoại, Hê-rô-đê đại diện cho ngưá»i HÃp-ri, và ngôi sao đại diện cho niá»m tin.
Tóm lại, Ä‘iá»u mà thánh Mát-thêu muốn nói vá»›i chúng ta là Äức Giê-su, má»™t con ngưá»i được sinh ra tại Bê-lem như má»™t đứa trẻ HÃp-ri và để cứu dân HÃp-ri, muốn tặng ban cho dân ngoại khả năng Ä‘i và o cuá»™c gặp gỡ, nÆ¡i đây chiếu toả ánh sáng niá»m tin (ngôi sao), há» có sứ mạng dẫn dắt dân ngoại (các nhà chiêm tinh) đến táºn nÆ¡i có Äấng Cứu Äá»™ (Äức Giê-su).
Tuy nhiên, thánh Mát-thêu ý thức được rằng dân HÃp-ri là dân được tuyển chá»n và hưởng đặc ân vượt trên má»i dân khác. Vá» Ä‘iá»u nà y, ngôi sao (niá»m tin) không thể dẫn đưá»ng cho các nhà chiêm tinh (dân ngoại) đến trá»±c tiếp vá»›i Äức Giê-su được. Trong khi ngưá»i Do thái khăng khăng giữ lấy đặc ân cá»§a mình, thì chỉ khoảng phân ná»a trong số há» má»›i có thể đến được vá»›i Äấng Cứu Äá»™. Vì váºy, trong trình thuáºt Tin Mừng, ngôi sao không thể dẫn đưá»ng cho các nhà chiêm tinh đến Bê-lem, mà đến Giê-ru-sa-lem, vì ngưá»i Do thái (Hê-rô-đê) đã truyá»n các nhà chiêm tinh đến gặp Äức Giê-su. Vì váºy, ngôi sao ấy không há» lầm lẫn khi hiện ra dẫn đưá»ng, nhưng hiện ra để thá»±c thi nhiệm vụ cá»§a mình là đặc biệt đưa dẫn dân ngoại đến chia sẻ mối báºn tâm cá»§a há» vá»›i dân HÃp-ri.
Một đặc ân bị chối từ
Khi ngưá»i Do thái chối từ Äức Giê-su, thì con đưá»ng vẫn còn mở ra để dân ngoại có thể đến vì được ngôi sao (niá»m tin) dẫn đưá»ng đến táºn nÆ¡i và gặp thấy Äấng Cứu Äá»™.
Má»—i đặc ân cần trách nhiệm tương xứng cá»§a mình. Tin Mừng nhắc đến Ãt-ra-en là dân phải chịu trách nhiệm nhiá»u nhất trong việc đón nháºn Äấng Mê-si-a : phải có ánh sáng cần thiết để nháºn ra Äấng Mê-si-a nÆ¡i Hà i Nhi Giê-su. Dân nà y phải hiểu được việc Äức Giê-su được sinh hạ tại Bê-lem, phải loan báo khắp nÆ¡i biết rằng vương quyá»n cá»§a Äấng Mê-si-a sẽ ngá»± trị. Nhưng trình thuáºt vá» các nhà chiêm tinh dạy chúng ta vá» cách thức các thá»§ lãnh Do thái giáo Ä‘ang ở địa vị quan trá»ng tá»± ý chối từ thế nà o. Há» không muốn gặp gỡ Äấng Mê-si-a và chối từ Ngưá»i. HÆ¡n nữa, há» coi Äấng Mê-si-a là má»™t kẻ tiếm quyá»n và gây nguy hiểm. Há» không chịu dẫn đưa giá»›i dân ngoại đến táºn nÆ¡i gặp Äức Giê-su và tá»± ý gạt bá» những đặc ân ban tặng cho há» là được là m dân tuyển chá»n.
Vì thế, chÃnh dân ngoại lại được cá»a rá»™ng mở để đến gần vá»›i Äức Giê-su : không cần qua dân Do thái má»›i đến được vá»›i Äức Giê-su. Dân xa xưa ấy đã bá» quá khứ tiến đến má»™t Ä‘iá»u
mới mẻ.
Thá»±c tại nà y vốn Ä‘em đến má»™t khởi Ä‘iểm cá»§a quan niệm lịch sỠđược hiện thá»±c chỉ qua cuá»™c phục sinh cá»§a Äức Giê-su, khi Ãt-ra-en dứt khoát gạt bỠđặc ân cá»§a mình và Äức Giê-su khai mở Há»™i thánh đến má»i dân nước. Thánh Mát-thêu giảm nhẹ thá»±c tại nà y cho đến khi Äức Giê-su được sinh ra và trình bà y thá»±c tại ấy như vương quốc cá»§a Äấng Mê-si-a đã đến và có khả năng Ä‘em lại phúc lợi cho toà n thể dân ngoại.
Ngôi sao dẫn đưá»ng cho các nhà chiêm tinh thánh Mát-thêu tưá»ng thuáºt không là má»™t hiện tượng lạ xuất hiện trên trá»i, nhưng là má»™t biểu tượng ánh sáng đức tin soi chiếu và o trong bóng tối tá»™i lá»—i khi Äấng Cứu Äá»™ xuất hiện trong trần gian nà y.
Thánh Mát-thêu đưa ra má»™t chá»§ đỠmá»›i mẻ. Äức Giê-su, tuy là má»™t ngưá»i HÃp-ri và thuá»™c giòng dõi Äa-vÃt, là má»™t Äấng Mê-si-a có sức mạnh để loại bá» bóng đêm tá»™i lá»—i ra khá»i trần gian, đến táºn chân trá»i góc biển. Äối vá»›i thánh Mát-thêu, Ä‘iá»u tiên quyết là : ngưá»i ta phải để cho ánh sáng đức tin soi dẫn.
Ngôi sao xuất hiện cho muôn ngưá»i
Các kinh sư và thượng tế giải thÃch Kinh Thánh và tìm ra khoảng gần 466 lá»i sấm vá» Äấng Mê-si-a và hÆ¡n 550 kết luáºn rút ra từ Sách Thách. Tháºm chà hỠđã chỉ cho vua Hê-rô-đê nÆ¡i ông có thể gặp gỡ Äấng Cứu Äá»™ là Vua Ä‘Ãch thá»±c cá»§a dân HÃp-ri. Dù váºy, chẳng ai lên đưá»ng cả.
HÆ¡n nữa, các nhà chiêm tinh để lại cho chúng ta mẫu gương cá»§a những ngưá»i luôn trong tâm tình đón nháºn khi đứng trước Thiên Chúa.
Trong cuá»™c sống chúng ta, những biến cố có ý nghÄ©a thưá»ng xảy ra nối tiếp nhau và đòi chúng ta phải chú ý. Chắc chắn nếu ai đó không khắc khoải tìm kiếm để xem Thiên Chúa muốn nói gì vá»›i mình, thì ngưá»i ấy chỉ sống trong cô quạnh, không đặt ra vấn nạn gì, chẳng gây phiá»n toái gì. Nếu ngưá»i ấy không tiến bước thì kẻ ấy chỉ di chuyển trong má»™t chân trá»i hạn hẹp, thấp kém, phiến diện và thiếu Ä‘iá»u có thể cung cấp cho hỠđể thăng tiến.
Các nhà chiêm tinh luôn sống trong mong đợi và tỉnh thức. Và khi có Ä‘iá»u gì đó xuất hiện trên bầu trá»i, há» hiểu ra rằng đó là má»™t dấu hiệu. Há» không nghi ngá», cÅ©ng chẳng để mình bị mắc bẫy từ các giả thuyết sai lầm. Há» bắt đầu má»™t hà nh trình tháºt dà i mong ước thá»±c thi thánh ý Thiên Chúa và liên lỉ bước Ä‘i bất chấp má»i hy sinh vất vả để quyết định được thà nh tá»±u.
Cuá»™c sống cần phải theo Ä‘uổi má»™t ngôi sao, má»™t lý tưởng, má»™t kế hoạch cho cuá»™c sống, má»™t gương mẫu sống thánh thiện. Äây là ngôi sao toả sáng cho chúng ta trong bầu trá»i trong xanh cá»§a má»—i chúng ta. Chúng ta cần bước theo ngôi sao ấy, bất chấp má»i vất vả hy sinh gặp phải.
Äức Giê-su chỠđợi chúng ta ở cuối hà nh trình.
******
TrÃch trong “¿Qué sabemos de la Biblia?” cá»§a Ariel Ãlvarez Valdés ,
được Fr. Mátthêu Vũ Văn Lượng, OP.
chuyển ngữ sang tiếng Việt từ bản dịch tiếng à :
“Cosa sappiamo della Bibbia?” cá»§a Marna Ed. San Gaetano, Vicenza 2000.
catechesis
Câu há»i gợi ý
1. Có thể chấp nháºn lối giải thÃch ngôi sao Bê-lem là má»™t hiện tượng thiên văn được không ? Tại sao ?
2. Khi các nhà chiêm tinh thấy má»™t dấu lạ trên trá»i, há» dò há»i những ngưá»i biết lá»i Thiên Chúa (các quan thần cá»§a Hê-rô-đê). Còn chúng ta, khi gặp những hoà n cảnh lạ lẫm, chúng ta đến vá»›i ai để được soi sáng ?
3. Trong Ä‘á»i sống hiện tại, chúng ta Ä‘ang theo Ä‘uổi lý tưởng hay mục Ä‘Ãch nà o, tháºm chà là có lúc vất vả để nháºn biết rằng Thiên Chúa kêu gá»i chúng ta thá»±c hiện kế hoạch cá»§a Ngưá»i trên chúng ta ?

