Cho tá»›i ngà y nay, tất cả các linh mục xuất thân từ chá»§ng viện Penang, Mã Lai, Ä‘á»u biết đến ngưá»i anh hùng tỠđạo tiên khởi cá»§a trưá»ng, đó là linh mục Philipphê Minh. Tại sân trưá»ng vẫn còn tượng bán thân và trong nhà nguyện vẫn còn tượng cá»§a ngà i. Những ngưá»i Việt trà thức thá»i bấy giá» không thể quên tên Minh vì tên cá»§a ngà i Ä‘i kèm vá»›i cuốn tá»± Ä‘iển Annam-Latinh vÄ© đại cá»§a Ãức Cha Taberd.
Ãức Cha Lefebvre, giám mục tiên khởi cá»§a địa pháºn Sà i Gòn đã viết cuá»™c xưng đạo cá»§a Cha Minh bằng những dòng nà y: “Philipphê Minh sinh tại miá»n tây Nam Việt do cha mẹ Công Giáo nổi tiếng đạo hạnh và trung thà nh trong cÆ¡n bắt đạo. Khi còn nhá», cáºu bé đã theo Ãức Cha Taberd, giám mục coi sóc toà n cõi Nam Việt, và vì tư cách thông minh xuất chúng, cáºu đã được đức cha nháºn và o chá»§ng viện. Năm 1833 Minh Mệnh bắt đạo dữ tợn, nhà trưá»ng phải giải tán, đức cha đã dẫn cáºu trốn sang Siam và sau đó gá»i cáºu và o chá»§ng viện cá»§a vùng Ãông Nam à ở Penang. Tại đây, Thầy Minh sau khi há»c xong thần há»c, ngà i được Ãức Cha Taberd, lúc bấy giá» Ä‘ang Ä‘iá»u trị bệnh ở Calcutta, Ấn Ãá»™, và đang soạn tá»± Ä‘iển, gá»i sang giúp. Ãến năm 1840 Ãức Cha Taberd qua Ä‘á»i, Thầy Minh trở lại chá»§ng viện Penang để tiếp tục há»c… Thầy vá» nước và được chịu chức linh mục năm 1846…”
Ba má Cha Minh, ông Ãominicô Phan Văn Ãức và bà Anna Tiếu, ngưá»i là ng Cái MÆ¡n, quáºn Má» Cầy, tỉnh VÄ©nh Long ngà y nay. Ông bà là trùm há» và có mưá»i bốn ngưá»i con, Cha Minh là ngưá»i con thứ mưá»i hai. Hai ông bà chết sá»›m nên chị cả phải lo lắng cho các em. Cáºu Minh được Ãức Cha Taberd nuôi từ năm 13 tuổi. Khi há»c ở Penang Thầy Minh đã từng là m trưởng trà ng trong nhiá»u năm và được các thầy bạn cảm phục. Trở vá» Việt Nam sau khi chịu chức Sáu, Thầy Minh là m việc tông đồ ở Bổn Quán được má»™t thá»i gian thì Ãức Thánh Cha chia địa pháºn má»›i tại Nam Việt, và Ãức Cha Lefebvre, lúc bấy giá» Ä‘ang bị giam tại Huế, được chá»n là m Giám Mục địa pháºn Sà i Gòn. Cha chÃnh Miche sai Thầy Sáu Minh ra Huế thăm đức cha và lÄ©nh ý đức cha vá» việc chịu chức. Ãức cha đã nhá» Ãức Cha Cuénot Thể truyá»n chức linh mục cho thầy tại Gia Há»±u năm 1846, lúc ấy thầy được 31 tuổi.
Trong thá»i kỳ bắt đạo, các thừa sai và Ãức Cha phải trốn ẩn, và vì đức tÃnh trổi trang, đức cha đã á»§y thác cho Cha Minh được quyá»n ban phép thêm sức. Cha Minh phải vất vả Ä‘i nhiá»u hỠđạo giúp giáo dân thêm mạnh mẽ trong đức tin. Cha lần lượt Ä‘i là m phúc các há» Ãầu Nước, Xoà i Mút, Chợ Bưng, Ba Giồng, Cái MÆ¡n, Bãi Xan, Chà Và , và Mặc Bắc.
Năm 1848 Tá»± Ãức ra lệnh cấm đạo đầu tiên và buông sông các thừa sai nếu bắt được. Và năm 1851 ra lệnh nghiêm ngặt hÆ¡n cho các tổng đốc phải táºn diệt đạo Kitô. Trong những năm khốn khó nà y, Cha Minh nhiệt thà nh can đảm, không chút sợ hãi thi hà nh bổn pháºn. Má»i ngưá»i Ä‘á»u cảm phục cha đến ná»—i quá lá»i khen cha như sau: “Cha hiá»n từ đức hạnh, cha thay mặt Ãức Chúa Trá»i, mà tháºt cha hiá»n là nh giống Chúa Giêsu nữa”. Ãặc biệt cha lo lắng tìm kiếm Æ¡n gá»i để có thêm linh mục là m vưá»n nho cá»§a Chúa. Cha Giacôbê Binh, ngưá»i đồ đệ yêu quà cá»§a Cha Minh, đã thuáºt lại lá»i khuyên nhá»§ cá»§a ngà i: “Cha có nuôi nhiá»u há»c trò song không chắc có ai nối gót cha được. Váºy con hãy siêng năng cầu nguyện cùng Ãức Mẹ và ra sức luyện táºp các nhân đức hầu Chúa gá»i con nối tiếp công việc cha… Con hãy theo Æ¡n Chúa mà há»c cho bá»n, đặng sau là m linh mục….”
Năm 1852 Cha Borelle cai quản vùng Cái Nhum nghe tin có ngưá»i tố giác Cha Minh thì sai ngưá»i đến Mặc Bắc để thay thế Cha Lá»±u cÅ©ng Ä‘ang bị tố giác ở vùng ấy. Cuối tháng 12, Cha Minh đến há» Mặc Bắc và ở trá» trong nhà ông trùm Lá»±u (tỠđạo sau nà y). Tại há» Mặc Bắc có má»™t ngưá»i Công Giáo nhưng cá» bạc, là m bếp cho quan nên được gá»i là Bếp Nhẫn. Vì túng tiá»n hắn đến há»i vay tiá»n Cha Lá»±u nhưng cha không tiếp tay cho tÃnh xấu cá»§a hắn vì thế hắn thù tố cáo Cha Lá»±u vá»›i quan. Cha Lá»±u phải trốn Ä‘i Ba Giồng và Cha Minh vá» thay thế. Bếp Nhẫn bà n vá»›i Xã Hiệp và Lý Vắp dẫn quân tỉnh VÄ©nh Long vá» vây há» Mặc Bắc để bắt cha Lá»±u.
Hôm ấy là thứ Bảy ngà y 26-2, buổi kinh chiá»u vừa tan thì lÃnh áºp đến nhà ông trùm Lá»±u. Chúng hò hét bắn súng và đốt lá»a. Ông Trùm thưa Cha Minh, quan tỉnh đến bắt cha vì quan có ống nói. Cha đáp lại: “Quan bắt thì chịu váºy, thánh ý Chúa đã định”.
Cha sai ngưá»i đến báo tin cho nhà dòng để há» trốn và cất các đồ đạo. Ông trùm Lá»±u ra mở cá»a thưa quan: “Ãêm hôm quan lá»›n đến nhà có việc gì ạ?”
Quan lãnh binh nói: “Ta có lệnh cá»§a quan tỉnh tróc nã đạo trưởng Lá»±u”.
Ông trùm thưa lại: “Không có đạo trưởng Lá»±u ở đây, Lá»±u là tên tôi”.
LÃnh xúm lại bắt trói cả nhà . Thấy váºy Cha Minh ra ná»™p mình, nói vá»›i há»: “Nếu các ông tìm đạo trưởng thì tôi là đạo trưởng, xin tha cho các ngưá»i nà y”.
Cha bị trói buá»™c và o cá»™t nhà vì quan nói bên đạo có phép linh. Quan nhất má»±c tra há»i đạo trưởng Lá»±u. Cha Minh thưa: “Tôi là đạo trưởng, còn Lá»±u là tên ông chá»§ nhà nà y”.
Quan lãnh binh được lệnh bắt đạo trưởng Lá»±u trong khi đạo trưởng bị bắt lại là Minh và Lá»±u là tên chá»§ nhà vì thế ông hồ nghi há»i vặn kỹ lưỡng hÆ¡n: “Ãạo trưởng tên là Lá»±u, còn thầy không phải tên Lá»±u thì đạo trưởng Lá»±u ở đâu?”
Quân lÃnh còn lục lá»i các đồ đạo và lấy được má»™t cái đà n, bẩm vá»›i quan: “Thầy đạo có nhiá»u đồ lạ”.
Chỉ và o cây đà n quan há»i: “Thầy là m sao cho nó kêu?”
Cha Minh thấy vẻ ngô nghê cá»§a há» thì cưá»i nói rằng: “Vặn máy thì nó kêu”.
Quan ra lệnh cởi trói cho cha và bảo cha là m cho đà n nó kêu. Trong khi đó quân lÃnh tiếp tục lục soát nhà dòng và nhà các chức việc bắt được bốn ông là Xã Kim, Hương SÄ©, Phó Tổng Trị và Lý Cai. Quan trách móc các chức việc không chịu tố giác đạo trưởng và đánh đòn các ông. Giáo dân phải mang tiá»n đến đút lót xin quan tha cho má»™t số ngưá»i, chỉ còn lại Cha Minh và sáu ngưá»i khác bị quan bắt giải Ä‘i.
Tá»›i ngà y thứ ba thì quan lãnh má»›i Ä‘em các tù nhân Công Giáo vá» tá»›i Long VÄ©nh giao cho quan tỉnh. Trong dinh tổng đốc có Ãốc Lý, quan án Doãn và quan bá»™ Hoà i tra há»i Cha Minh:
– “Thầy tên gì và quê ở đâu?”
– “Tên tôi là Philipphê Minh, ngưá»i là ng Cái MÆ¡n, cha mẹ Ä‘á»u chết sá»›m”.
– “Thầy có Ä‘i há»c bên Tây không?”
– “Tôi có Ä‘i há»c 7 năm theo Ãức Cha Taberd nhưng nay ông ấy đã chết rồi”.
– “Là m sao thầy vỠđược đây?”
– “Há»c xong tôi quá giang ghe bầu mà vá», ghe nà y không phải ở đây mà ở Huế”.
– “Thầy còn anh chị em gì không?”
– “Tôi có ngưá»i chị đã già nhưng nghe tin tôi bị bắt thì không biết trốn Ä‘i đâu”.
– “Ai rước thầy vá» Mặc Bắc?”
– “Tôi Ä‘i 3 thầy trò, không có ai rước cả. Tôi Ä‘i viếng các hỠđạo, chá»— nà y năm bữa, chá»— kia bẩy bữa rồi lại Ä‘i nÆ¡i khác”.
Cứ thế các quan vặn há»i để tìm cách bắt thêm nhiá»u ngưá»i, vì cà ng nhiá»u ngưá»i cà ng kiếm được nhiá»u tiá»n đút lót như ngà y xưa có tục gá»i là tiêu xưng, và dân gian cÅ©ng thưá»ng nói vô phúc phải đến tòa quan. Hiểu như thế má»›i thấy lá»i khai cá»§a Cha Minh muốn tránh liên lụy cho ngưá»i khác. Không khai thác gì được nÆ¡i ở cá»§a các đạo trưởng khác, quan há»i đến các đồ đạo từ đâu mà có, Cha Minh trả lá»i:
– “Các đồ đạo là cá»§a tôi, có thứ ngưá»i ta cho, có thứ tôi sắm”.
– “Các đồ đó để là m gì?”
– “Ãó là đồ dùng và o việc tế lá»…”.
Quan bắt cha mặc áo lá»… cho ông xem nhưng cha thưa lại: “Không có lẽ gì tôi mặc các đồ ấy cho các quan coi chÆ¡i”.
Lúc ấy Bếp Nhẫn thưa vá»›i quan là hắn cÅ©ng biết là m lá»… như các cha. Hắn liá»n mặc áo lá»… xoay ra xoay vô cho các quan coi và cùng cưá»i lên. Sau cùng quan nói:
– “Thầy là m đạo trưởng là m gì, bỠđạo Ä‘i để là m quan”.
– “Tha hay bắt là việc cá»§a quan, tôi không bao giá» bỠđạo”.
– “Thầy quá khóa Ä‘i thì sẽ được tá»± do vá» nhà là m thuốc”.
– “Không có lẽ nà o tôi quá khóa. Tôi dáºy dá»— bổn đạo mà ngưá»i ta còn chẳng dám là m Ä‘iá»u quái gở ấy phương chi là tôi. Quan bắt giết thế nà o thì tôi xin chịu”.
Sau đó quan tra há»i đến các chức việc và sai là m gông nặng có bá»c sắt và giam ở trại VÄ©nh Tiá»n gần dinh để dá»… dà ng tra há»i.
Má»—i ngà y các quan Ä‘á»u kêu tất cả các tù nhân hay má»™t hai ngưá»i lên để tra há»i và dụ dá»— chối đạo. Quan còn nhá» các nha lại khuyên dụ Cha Minh nháºn chối đạo để được tha vá». ChÃnh Cha Minh viết thư cho Ãức Cha nói vá» các cuá»™c ta tấn và tù đầy như sau: “Quan tổng đốc tra xét mấy ngà y thì bảo Ä‘em ảnh chuá»™c tá»™i để dưới đất trước mặt con và bảo con bước qua. Khi nghe lá»i đó con hết sức lo buồn kêu xin cùng Chúa: ‘Lạy Chúa, Chúa đã định cho con phải chịu cÆ¡n thá» thách nà y thì cÅ©ng xin ban Æ¡n cho con được sức mạnh lướt thắng chước cám dá»— và đừng để con thất trung bất hiếu cùng Chúa. Xin Chúa hãy thương xót con’. Con biết tháºt Ãức Chúa Trá»i đã giúp sức cho con, ban Æ¡n can đảm để con không sợ hãi. Con thưa vá»›i quan: ‘Bẩm quan lá»›n tôi chẳng dám, xin quan lá»›n đừng bắt ép tôi là m việc ghê gá»›m ấy vì phép đạo chúng tôi dáºy phải thá» kÃnh dấu thánh giá nà y. Tôi đã giữ đạo nà y từ bé, có lẽ nà o dám dầy đạp dưới chân’. Quan tổng đốc hô lÃnh lôi con qua tượng ảnh. Chúng cầm hai đầu gông mà khiêng con qua, nhưng con cố co chân lên”.
Quan còn nói vá»›i Cha Minh không cần phải đạp ảnh, chỉ cần nói là xuất giáo thì cÅ©ng tha. Cha Minh đáp lại: “Tôi là m như thế cÅ©ng không được vì phạm tá»™i phản bá»™i cùng Chúa, cùng các thầy dáºy và là ngưá»i láo xược. Là giáo trưởng mà nói rằng mình không phải là giáo trưởng là lừa dối má»i ngưá»i”.
Quan còn tìm cách khác dụ cha khai rằng các đồ đạo là cá»§a đạo trưởng Tây giao cho giữ và như thế các quan có thể tha mà không sợ lá»—i lệnh vua. Cha Minh má»™t má»±c thưa: “Xin các quan xét cho tôi, tôi không thể khai dối trá được. Các quan có là m án chém tôi thì tôi sẵn lòng, còn khai theo lá»i quan dáºy thì không dám”.
Thấy không lung lay được ngưá»i lÃnh anh dÅ©ng cá»§a Chúa Kitô, các quan truyá»n giam và o nhà tù Tuyển Phong để chỠán.
Cha bị giam tù như thế lúc đầu có khổ sở song vá» sau lÃnh để cha được dá»… dãi. Cha thưá»ng an á»§i các chức việc cùng bị bắt. Cha còn nói vá»›i bổn đạo liệu tiá»n để các chức việc được tha, nhưng quan ra Ä‘iá»u kiện là há» phải bỠđạo thì má»›i được tha. Cha bảo há» thôi đừng mất tiá»n vô Ãch, Chúa cho sao chịu váºy. Cha Minh còn khuyên há» tha thứ cho kẻ là m khốn khổ mình. Tên Bếp Nhẫn, Xã Hiệp hối háºn đến xin lá»—i cha. Cha tha hết và còn cho tiá»n Bếp Nhẫn nữa. Trong tù, cha nhắn cho giáo dân đến để xưng tá»™i và lãnh phép Thêm Sức cÅ©ng như lÄ©nh Æ¡n toà n xá. Cha Lá»±u cÅ©ng trá hình và o nhà tù để thăm Cha Minh và ban phép giải tá»™i cho ngà i.
Các quan há»p nhau là m bản án cho Cha Minh như sau: “Phan Văn Minh, 38 tuổi, là giáo trưởng. Vì đã cả lòng Ä‘i há»c bên Tây, là môn đệ ông Phú Hoà i Từ (Ãức Cha Taberd), sau lại là m môn đệ ông Phú Hoà i Ngãi (Ãức Cha Lefebvre). HÆ¡n nữa khi ông Phú Hoà i Ngãi bị giam cầm trong khám đưá»ng (Huế) đã cả lòng đến thăm và còn lãnh chức giáo trưởng, rồi Ä‘i lại nhiá»u nÆ¡i mà giảng đạo dụ dá»— dân chúng tin theo tả đạo. Sau cùng tá»›i là ng Long Ãịnh, xứ Mặc Bắc, láºp đạo quán ở đấy. Nay chúng tôi đã dáºy nó phải bá» sá»± dị Ä‘oan xấu xa gá»›m ghiếc ấy mà quá khóa, song nó chẳng nghe. Vì váºy chúng tôi xét nó là đứa phạm luáºt phép nước nhà , phạm tá»™i rất nặng và ra án phải lưu đầy SÆ¡n Tây như lệnh cá»§a đức hoà ng đế đã dáºy thuở trước. Còn sáu tên tòng phạm thì chúng tôi ra án phải xá» trượng rồi cho vá» quê quán”
Cha Minh biết mình phải Ä‘i đầy chứ không được phúc tỠđạo thì an á»§i các chức việc: “Xin anh em hãy chịu má»i sá»± khó vì danh đạo thánh Ãức Chúa Trá»i. Anh em sẽ phải chịu đánh má»™t trăm trượng rồi vá» quê. Còn như tôi thì phải đầy ra nÆ¡i xa lạ, tôi cÅ©ng vui lòng cho danh Chúa được rạng rỡ. Tôi có buồn má»™t Ä‘iá»u nà y mà thôi là là m chá»§ chăn mà con chiên không được nhá» sá»± săn sóc giúp đỡ dáºy bảo nữa”. Ngoà i ra Cha Minh còn viết thư cho Cha Borelle: “Thưa cha, con còn xin cha cầu nguyện cho con được vui lòng chịu má»i sá»± khó do Chúa gá»i đến. Dù con phải lưu đầy thì con cÅ©ng vui lòng miá»…n là cha cầu nguyện cho con, xin Ãức Chúa Trá»i giúp con thì má»i sá»± khó cÅ©ng trở nên sá»± tốt là nh”.
Nhưng thánh ý Chúa lại định thể khác. Ná»™i các xem án cá»§a các quan tỉnh VÄ©nh Long thì không ưng, biện luáºn rằng: “Ãạo trưởng ấy đã Ä‘i Tây từ thuở bé và lâu năm ăn há»c bên ấy nên đã thấm nháºp vá»›i Tây, lại là đạo trưởng nên phải kể là Tây dương đạo trưởng. Váºy phải sá»a án là trảm quyết quăng đầu xuống sông. Các quan đổi danh tÃnh thà nh Phỉ Nháºt.”
Bản án cá»§a triá»u đình vá» tá»›i tỉnh VÄ©nh Long tối thứ Bẩy 2-7 và sáng hôm sau, Chúa Nháºt lá»… kÃnh Máu Thánh Chúa Giêsu, quan tổng đốc cho lệnh xá» ngà i. Quan giám sát thấy má»™t ngưá»i giáo dân thì bảo há» nếu muốn giữ máu thầy đạo thì phải lo liệu vải, bông cho gấp. Cha Minh có nhắn Cha chÃnh Borelle lo liệu linh mục để giải tá»™i cho cha và đồng thá»i trối trăn những lá»i sau cùng vá»›i ông trùm Lá»±u. Trước khi bị dẫn ra pháp trưá»ng, cha an á»§i các quà chức còn bị giam: “Anh em yêu dấu, Thiên Chúa muốn tôi dâng sá»± sống cho Ngà i để đạo thánh được rạng rỡ, tôi vui mừng vâng theo ý Chúa. Trước khi lìa xa anh em, tôi xin anh em dù phải khốn khổ thế nà o mặc lòng hãy trung thà nh bá»n đỗ trong đức tin, trông cáºy và o Chúa giúp sức thì Ngà i chẳng bá» anh em”. Cả nhà tù trở thà nh nhà đám, má»i ngưá»i khóc lóc buồn phiá»n. Cha Minh lấy áo dà i mặc và o và tay cầm trà ng hạt Ä‘i theo quan lãnh binh Mô, nói lá»i cuối cùng vá»›i các chức việc Ä‘ang khóc lóc: “Bấy lâu cha con ở chung vá»›i nhau, nay cha Ä‘i trước, anh em hãy ở hòa thuáºn và thương mến nhau”.
Ban đầu lý hình trói cha lại giÆ¡ cả ngá»±c ra rất Ä‘au đớn khiến má»i ngưá»i buồn tá»§i xin vá»›i quan cho ná»›i giây vì thầy đạo vui lòng chịu chết đâu có trốn mà sợ. Trước hết há» dẫn Cha Minh ra trước mặt quan tổng đốc. Ông nà y truyá»n mang thẻ án ra cho Cha Minh coi, nhưng cha nói lại không cần phải coi vì mình sẵn lòng chịu chết đã lâu. Thẻ án viết như sau: “VÄ©nh Thà nh thôn. Tả đạo giáo trưởng Phỉ Nháºt bất khẳng quá khóa, luáºt hà nh trảm quyết, đầu trà vu hải, dÄ© thị chúng. Tá»± Ãức lục niên, ngÅ© ngoạt, nhị tháºp thất nháºt”. Tức là cha bị xá» chém, đầu ném xuống sông cho dân chúng phải sợ.
Cha Ä‘i cháºm rãi giữa hai hà ng lÃnh mặc áo đỠcầm gươm giáo khoảng sáu chục ngưá»i. Ãi trên cùng là ngưá»i cầm thẻ án, ngay trước mặt cha là lý hình cầm gươm, và sau lưng cha má»™t tên khác cÅ©ng cầm gươm và giây trói, sau cùng là quan giám sát Mô, ông hạp Diêu, ông hạp Chất, cả ba cỡi ngá»±a. Giáo dân và ngưá»i ngoại Ä‘i theo sau rất đông, vì chưa có vụ xỠđạo trưởng nà o ở đây. Ãoà n ngưá»i Ä‘i từ cá»a sau rồi Ä‘i vòng thà nh qua mặt tiá»n vá» phÃa sông Long Hồ. Qua khá»i sông quan thấy Cha Minh đã nhá»c, mồ hôi ra nhiá»u vì lúc đó trá»i cÅ©ng đã gần trưa, liá»n cho lệnh nghỉ và dá»n bữa sau cùng cho ngưá»i tá» tù. Cha Minh nói vá»›i quan giá» nà y là giá» cha phải lo việc riêng không còn cần ăn uống thức gì nữa. Quan giám sát bắt Ä‘i tháºt xa cho tá»›i rạch Cái SÆ¡n Bé, chá»— gá»i là đình Khao má»›i cho lệnh dừng lại, trải chiếu ra cho vị anh hùng đức tin quì xuống để xá» chém. Ngưá»i lÃnh trải hai tấm chiếu, ông xã Phương trải thêm má»™t tấm chiếu bông và má»™t tấm má»n. Cha Minh bước và o quì ngay chÃnh giữa. Cha xin ná»a giá» cầu nguyện, trong khi đó xã Phương rắc bông do bà trùm Lá»±u mang theo chung quanh chá»— cha quì. Quan giám sát kêu má»i ngưá»i ra xa rồi há»i xã Phương:
“Phép nhà nước dáºy quăng đầu xuống sông, các ông muốn chuá»™c bao nhiêu?”
Xã Phương thưa xin chuá»™c 3 quan tiá»n. Cả hai vị quan kia cÅ©ng ưng cho như váºy nên nói: “Chỉ vua dáºy đầu phải buông sông, song để cho ngưá»i ta chuá»™c là m phước”.
Cha Minh trối lại cá»— trà ng hạt cho ông Phương, ông đến lấy và lạy cha, các bà đạo đức cÅ©ng đến lạy cha khóc lóc là m cho kẻ ngoại cÅ©ng như quan giám sát phải ứa lệ. Cha Minh cầu nguyện to tiếng: “Lạy Mẹ, xin cầu cho con trong giá» lâm chung nguy hiểm nà y. Lạy Chúa, xin thương đến con cùng. Xin Chúa ban cho con mạnh sức chịu cho sáng danh Chúa”.
Tên lý hình kê ván ngang vai để chặt xiá»ng, tên khác vấn tóc ngà i lên đầu, má»™t tên khác trói gô ngà i lên. Trá»i Ä‘ang nắng bá»—ng tối lại. Quan lấy là m lạ nhưng vẫn hô: “Tả đạo, hãy chém!” Chỉ má»™t lát gươm, máu vị linh mục thánh thiện anh dÅ©ng được đổ ra hoà lẫn vá»›i máu Chúa Giêsu là m cá»§a lá»… đẹp lòng Thiên Chúa Cha. Hôm ấy là ngà y 3-7-1853.
Lương cÅ©ng như giáo thi nhau thấm máu, bà trùm Lá»±u không cho khiến há» phải dà nh giáºt, mạnh ai ngưá»i ấy lấy. Khi chuá»™c được đầu Cha Minh, các chức việc khâu lại mang xuống thuyá»n bá» và o quan tà i cùng vá»›i bông đã thấm máu và phá»§ chiếu lên đưa vá» Cái Nhum. Trong khi đó tại Cái Nhum có ngưá»i thấy đám mây trắng ở trên trá»i thì hô to lên là trên tỉnh hỠđã xá» Cha Minh. Má»™t lúc sau ghe chở xác Cha Minh cÅ©ng vá» tá»›i. Ba cha: Gioan Thiá»ng, Phaolô Lượng, và Laurensô Lân, có mặt là m lá»… an táng. Sau lá»… há» lại âm thầm Ä‘em xác ngà i vá» Cái MÆ¡n. Nhưng đêm ấy dân ngoại đạo kháo nhau ra sông xem có đám tang lá»›n, đèn thắp sáng từ đầu ghe tá»›i cuối ghe. Xác Cha Minh được chôn trong ná»n nhà thá» cÅ© cá»§a há» Cái MÆ¡n. Chúa đã cho vị tỠđạo tiên khởi là m nhiá»u dấu lạ và các dấu lạ thưá»ng là những đồ váºt liên quan đến ngà i bá»—ng dưng tá»a sáng lạ lùng.

