Bài ph�ng vấn trên chuyến bay từ Cartagena v� Roma

“Cha vươn ngư�i ra để chào các em nh�, và cha không thấy tấm kính, thế là… bùm!� Trên má trái vẫn còn một vết thâm đen, �ức Giáo hoàng bật cư�i, trả l�i câu h�i của ký giả v� vụ tai nạn nh� ngài gặp phải ở Cartagena.

Ngay khi máy bay vừa cất cánh kh�i Cartagena, �ức Phanxicô đã trả l�i câu h�i của các ký giả trong 38 phút v� nhi�u chủ đ�, như di dân, biến đổi khí hậu, quyết định của ông Trump, và tình hình ở Venezuela.

Giáo hội � đã bày t� sự thông cảm với chính sách của chính phủ v� việc hạn chế những ngư�i đến từ Libya. Có tin v� việc cha đã hội kiến với Thủ tướng �, Paolo Gentiloni, cha có nói v� vấn đ� này không? Và cha nghĩ sao v� chính sách ngăn chặn này, khi mà những ngư�i di dân còn mắc kẹt ở Libya đang phải sống trong những đi�u kiện mất phẩm giá? 

�ấy là buổi hội kiến riêng với ông Gentiloni, và buổi đó diễn ra trước khi có chuyện này, nên chuyện này không được bàn tới. Tuy nhiên, cha thấy phải có trách nhiệm bày t� lòng biết ơn với nước � và Hy Lạp, bởi h� đã mở lòng với ngư�i di dân. Chào đón ngoại ki�u là một giới răn của Chúa… Nhưng một chính phủ phải xử lý vấn đ� này một cách cẩn tr�ng. Trước hết, bạn có bao nhiêu chỗ để tiếp đón? Thứ hai, không chỉ là “chào đón� mà còn phải “dung nạp� h�. Cha đã thấy những mẫu mực dung nạp rất đẹp ở nước �. Khi cha đến �ại h�c Tre ở Roma, có vẻ cha nhận ra một trong bốn sinh viên đặt câu h�i cho cha, cha nhớ khuôn mặt cô ấy. Cô ấy là một trong những ngư�i đi cùng cha từ Lesvos v� Roma. Cô ấy h�c tiếng �, và các chứng chỉ h�c thuật của cô ấy đã được công nhận. �ây là dung nạp. Thứ ba, là đang có một vấn đ� nhân đạo. Nhân loại đang dần nhận thức những vấn đ� này, v� tình trạng mà những ngư�i di dân này phải chịu trong sa mạc, cha đã thấy một số tấm ảnh. Cha có ấn tượng là chính phủ � đang làm bất kỳ đi�u gì trong khả năng để cứu trợ nhân đạo, giải quyết các vấn đ� vốn không phải là chuyện h� phải làm. Vậy nên, hãy luôn luôn mở rộng tấm lòng, cẩn tr�ng, dung nạp, và gần gũi. Nhưng có một suy nghĩ vô thức chung như thế này: “Phải bóc lột châu Phi.� Như thế không được, và chúng ta phải đảo ngược chuyện này, phải nghĩ: “Châu Phi là bạn và chúng ta phải giúp đỡ.�

Trên đư�ng bay, chúng ta đang đi gần cơn bão Irma. Sau khi gây ra hàng chục thương vong ở biển Caribbe, gi� nó đang hướng đến Florida, nơi hàng triệu ngư�i đã phải di tản. Các nhà khoa h�c nghĩ rằng việc đại dương nóng lên đang kiến các cơn bão ngày càng dữ dội. Các lãnh đạo chính trị từ chối cộng tác với các quốc gia bằng cách không công nhận rằng biến đổi khí hậu là do con ngư�i mà ra, những lãnh đạo đó có chịu trách nhiệm đạo đức nào không? 

Những ngư�i chối b� chuyện này, thì h� cần h�i ý kiến các nhà khoa h�c. Khoa h�c đã nói rất rõ, rất chính xác v� chuyện này. Hôm trước, có tin là một tàu của Nga đi từ Na Uy đến Nhật Bản, và đi qua Bắc Cực mà không thấy một tảng băng nào. Ở một trư�ng đại h�c, h� nói là chúng ta chỉ có ba năm để “lùi lại� nếu không, hậu quả sẽ thật khủng khiếp. Cha không biết có thật là ba năm không, nhưng nếu chúng ta không lùi lại, thì sẽ sa chân mất thôi! Chúng ta có thể thấy biến đổi khí hậu qua những tác động của nó, và tất cả chúng ta đ�u có trách nhiệm đạo đức khi ra quyết định. Cha nghĩ đây là vấn đ� rất nghiêm tr�ng. Tất cả chúng ta đ�u có trách nhiệm đạo đức, và các chính trị gia cũng vậy. Hãy đi h�i các nhà khoa h�c rồi hẵng quyết định. Lịch sử sẽ phán xét các quyết định của h�.

Nước � bắt đầu cảm nhận sự biến đổi khí hậu. Những ngày qua, có nhi�u ngư�i chết và rất nhi�u thiệt hại… Tại sao chính phủ lại trì hoãn việc thừa nhận biến đổi khí hậu, trong khi lại nhanh chân trong những vấn đ� khác, chẳng hạn như cuộc chạy đua vũ trang ở Tri�u Tiên? 

Cha nhớ lại một câu trong Cựu Ước: con ngư�i là kẻ ngu ngốc, ngoan cố không chịu nhìn, là con vật duy nhất ngã hai lần vì cùng một cái hố. Kiêu căng và tự phụ…. Rồi còn “�ồng ti�n biết nói nữa.� Nhi�u quyết định được đưa ra dựa trên ti�n bạc. Hôm nay, cha mở đầu chuyến thăm Cartagena bằng cách đi thăm khu dân nghèo của thành phố. Nhưng ở đó, cũng có những khu du lịch, xa hoa, một mức độ xa hoa không có tiêu chuẩn đạo đức. Nhưng những ngư�i ở đó không để ý thấy sao? Những nhà phân tích chính trị xã hội không nhận thấy sao? Khi bạn không muốn thấy, là bạn không thấy, bạn chỉ biết nhìn vào một phía mà thôi. Còn v� Bắc Hàn, cha không thật sự hiểu v� địa chính trị, nhưng cha tin rằng đang có một cuộc đấu đá lợi ích.

Mỗi lần gặp giới trẻ, cha đ�u bảo là: đừng để hy v�ng và tương lai bị tước đoạt. Tổng thống Trump của Hoa Kỳ vừa b� DACA, hay còn g�i là luật cho ngư�i ước mơ, nghĩa là 800.000 trẻ em bất hợp pháp, những ngư�i nhập cư bất hợp pháp từ khi còn nh�, sẽ bị mất tương lai ở nước Mỹ. Cha nghĩ gì v� chuyện này. 

Cha đã nghe v� việc bãi b� luật này, nhưng cha chưa có những bài báo nói v� cách thức và lý do của quyết định này. Cha không nắm rõ tình hình lắm. Tuy nhiên, việc tách những ngư�i trẻ kh�i gia đình của mình, sẽ chẳng đem lại hoa trái tốt đẹp gì cho ngư�i trẻ lẫn gia đình của h�. Luật này đến từ tổng thống, chứ không phải nghị viện, nếu thế, cha hy v�ng h� sẽ nghĩ lại chuyện này một chút. Cha đã nghe tổng thống Hoa Kỳ phát biểu, ông nhận mình là một ngư�i ủng hộ sự sống. Nếu ông ấy là một ngư�i ủng hộ sự sống, thì ông ấy hiểu tầm quan tr�ng của gia đình và sự sống, hiểu là phải bảo vệ sự hiệp nhất của gia đình. Khi ngư�i trẻ cảm thấy mình bị bóc lột, h� thấy tuyệt v�ng tột cùng. Và ai cướp của h�? Là thuốc phiện, đủ loại nghiện, tự vẫn… chúng sẽ ập đến khi bạn bị mất gốc rễ. Bất kỳ thứ gì đi ngược lại gốc rễ đ�u cướp đi hy v�ng.

Cuối chuyến đi này, cha đã nói v� Venezuela, cha cầu nguyện xin cho bạo lực ở đất nước này chấm dứt. Và ở Bogota, cha đã gặp một số giám mục Venezuela. Tòa Thánh đang đối thoại, nhưng tổng thống Nicolas Maduro lại dùng những l�i bạo lực với các giám mục thế mà vẫn khẳng định mình “theo �ức Giáo hoàng Phanxicô.� Cha nghĩ thế nào v� chuyện này? 

Cha tin là Tòa Thánh đã nói rõ ràng rồi. Những gì Maduro nói, thì Maduro phải giải thích. Cha không biết ông ấy nghĩ gì. Tòa Thánh đã làm rất nhi�u việc, đã gởi các nhóm làm việc đến gặp bốn cựu tổng thống trước đó, một phái đoàn sứ thần cấp cao nhất. Cha thư�ng nói tại các buổi kinh Truy�n tin, tìm kiếm một “lối thoát� đ� nghị giúp đỡ để thoát kh�i tình trạng này, nhưng có lẽ m�i chuyện rất khó khăn, và đi�u cha đau lòng nhất là v� vấn đ� nhân đạo, quá nhi�u ngư�i b� xứ mà đi hoặc phải chịu đau khổ. Chúng ta phải giúp giải quyết tình trạng này bằng m�i cách có thể. Cha tin là Liên hiệp quốc phải lên tiếng, phải giúp đỡ.

Cha đến Colombia, một quốc gia chia rẽ giữa những ngư�i chấp nhận và không chấp nhận hòa ước. Cần phải làm gì để thắng được lòng thù hận? Nếu vài năm sau cha trở lại, cha muốn thấy một Colombia như thế nào? 

Khẩu hiệu của chuyến đi lần này là, “Hãy đi bước đầu tiên.� Nếu trở lại Colombia lần nữa, cha muốn khẩu hiệu là: “Hãy đi bước thứ hai.� �ây là cuộc chiến tranh du kích suốt 54 năm, và thù oán đã tích tụ, nhi�u lòng ngư�i đã biến dạng. Các du kích và quân đội đã phạm những tội lỗi nặng n� và gây ra dịch bệnh thù hận này. Nhưng có những bước đi đem lại hy v�ng. Mới nhất là việc ELN ngừng bắn, và cha cảm ơn h� rất nhi�u. Cha đã thấy một khao khát muốn tiến tới, xa hơn cả những thương lượng hiện th�i. Cha thấy một nguồn lực tự phát từ khát khao của ngư�i dân. Ngư�i dân muốn được hít thở chút không khí, và chúng ta phải gần gũi, cầu với h�.

Colombia đã chịu nhi�u thập kỷ bạo lực do xung đột vũ trang và buôn thuốc phiện. Tham nhũng không phải là chuyện mới ở quốc gia này, và gi� khi không còn lo chiến tranh, vấn đ� này đang nổi cộm hơn bao gi� hết. Chúng ta phải làm gì với tai ương này? Những ngư�i tha hóa có phải bị rút phép thông công không? 

Những ngư�i tha hóa có thể được tha thứ không? Cha tự h�i mình như thế, và khi còn ở Argentina, cha gặp một vụ đánh đập và xâm hại một cô gái trẻ, vụ này có liên quan đến một vài ông lớn chính trị, và cha đã viết một quyển sách nh� với tiêu đ� “Tội lỗi và tha hóa.� Tất cả chúng ta đ�u là ngư�i có tội, và chúng ta biết rằng Thiên Chúa gần gũi chúng ta, và không mệt m�i khi tha thứ cho chúng ta. Nhưng ngư�i có tội thì xin được tha thứ, còn ngư�i tha hóa thì chán xin được tha thứ và h� cũng quên mất rằng phải ng� l�i xin tha thứ. Thế là ngư�i đó ở trong tình trạng vô cảm với các giá trị đạo đức, vô cảm trước sự bóc lột con ngư�i. Thật khó để giúp một ngư�i tha hóa, nhưng Thiên Chúa có thể làm được đi�u đó.

Cha đã nói v� bước đầu tiên, hôm nay cha nói rằng để đạt được hòa bình, cần phải có những bên tham gia khác nhau. Cha có nghĩ rằng Colombia là một hình mẫu cho các cuộc xung đột khác không? 

Liên kết với ngư�i khác, đây không phải là lần đầu tiên chuyện này xảy ra, nó đã từng xảy ra cho nhi�u cuộc xung đột rồi. “Tiến tới� là hành động khôn ngoan, yêu cầu giúp đỡ là khôn ngoan. Có lúc cần các th�a thuận chính trị, và đôi khi cần Liên Hiệp Quốc can thiệp để thoát ra kh�i khủng hoảng, nhưng một tiến trình hòa chỉ tiến tới khi m�i ngư�i thật sự bắt tay xây dựng nó.  

Vatican Insider | Andrea Tornielli

J.B. Thái Hòa chuyển dịch

Phanxicovn