Tôi sẽ nói gì ở Mật nghị Hồng y

Bài ph�ng vấn Hồng y Jorge Mario Bergoglio, Tổng Giám mục Buenos Aires do bà Sefania Falasca, ký giả ngư�i � thực hiện tháng 11 năm 2007.

“Tôi phải v� nhà�, ngài lập lại. Không phải là vì ngài không thích bầu khí ở Rôma. Nhưng ngài nhớ Buenos Aires. Giáo phận của ngài. Ngài g�i giáo phận của mình là “Hi�n Thê� (Esposa). Hồng y Jorge Mario Bergoglio, Tổng Giám mục Buenos Aires khi nào cũng viếng thăm Rôma chỉ vài ba ngày. Nhưng lần này cơn đau thần kinh t�a đã buộc ngài phải kéo dài th�i gian lưu lại Thành phố Bất diệt này thêm vài ngày để dưỡng bệnh. Hơn nữa, hoàn cảnh thật trớ trêu, ngài đã b� lỡ một dịp mà dịp đó là lý do để ngài bay qua đại dương đến đây, đó là buổi gặp gỡ giữa Giáo hoàng và toàn thể hồng y trong Mật nghị.

Nhưng ngài vẫn hướng lòng theo h�. Ngài kể cho chúng tôi biết v� Hội nghị Aparecida, nơi ngài có chân trong Ban biên tập văn kiện đúc kết của hội đồng. Ngài giải thích đáng ra ngài sẽ có một bài nói chuyện trong Mật nghị v� các đúc kết của Hội nghị. Và ngài phải nói ra theo tinh thần của Hội nghị Aparecida, nhưng sắc sảo và sâu sắc hơn, phải nói sao cho m�i ngư�i phải kinh ngạc và lay động.

Thưa đức cha, cha muốn nói v� Aparecida tại Mật nghị. Vậy cha xác định Thượng Hội �ồng các Giám mục Châu Mỹ La Tinh lần thứ năm tại Aparecida theo những đặc tính nào?

Bergoglio: Hội nghị Aparecida là th�i khắc ân sủng cho Giáo hội Châu Mỹ La Tinh.

Nhưng có không ít bàn luận v� văn kiện đúc kết…

Bergoglio: Văn kiện đúc kết, là hành động Huấn quy�n của Giáo hội Châu Mỹ La Tinh và không có sự vận động lôi kéo nào, kể cả từ chúng tôi hay từ Tòa Thánh. Có đôi chút chỉnh sửa v� phong cách và hình thức, và một số điểm được đưa từ góc nhìn này sang góc nhìn khác. Vì thế, thực chất vẫn là vậy, hoàn toàn không có gì thay đổi. Lý do chúng tôi phải biên tập lại văn kiện là để có một tinh thần cộng tác huynh đệ và chân thực, tôn tr�ng lẫn nhau, và những đi�u này đã khắc h�a nên thành quả, là một văn kiện tiến tới, chứ không đảo chi�u. �ể hiểu được bầu khí này, phải nhìn vào ba điểm chính, ba “trụ cột� của Hội nghị Aparecida theo quan điểm của tôi.

Chính xác, điểm chính quan tr�ng nhất là: tính chất đi từ dưới lên trên, một sự tiến lên. Có lẽ đây là lần đầu tiên mà Thượng Hội �ồng các Giám mục của chúng tôi không bắt đầu từ một văn kiện n�n tảng được soạn sẵn nhưng mở đầu bằng việc đối thoại mở, và đây là một việc đã được khởi xướng trước đó bằng các đối thoại giữa Thượng Hội �ồng các Giám mục Châu Mỹ La Tinh và các Hội đồng Giám mục Quốc gia, và bây gi� tinh thần đối thoại đó vẫn tiếp tục.

Nhưng không phải định hướng của Hội Nghị đã được xác định qua bài diễn văn khai mạc của �ức giáo hoàng Bênêđictô XVI rồi hay sao?

Bergoglio: Giáo hoàng đã có những gợi ý chung v� các vấn đ� của Châu Mỹ La Tinh, và ngài để mở cho chúng tôi: tùy anh em, tùy vào anh em! �ó đúng là phần rất quan tr�ng của Giáo hoàng. Hội Nghị bắt đầu bằng các phát biểu của 23 chủ tịch của các Hội đồng Giám mục Quốc gia và những đúc kết từ các thảo luận mở v� các chủ đ� từ các nhóm khác nhau. Giai đoạn biên tập văn kiện cũng mang tính chất mở cho m�i ngư�i đóng góp. Khi tập trung các “mẫu� cho lần biên tập thứ hai và thứ ba, có đến 2240 đóng góp được gởi đến! Lập trư�ng của chúng tôi là đón nhận tất cả m�i ý kiến từ bên dưới, từ giáo dân trong Dân Chúa, và đừng có tổng hợp quá, mà phải hòa hợp.

Một nhiệm vụ gay go …

Bergoglio: “Hòa hợp� theo tôi là từ đúng. Trong Giáo hội, hòa hợp là từ dùng để chỉ hoạt động của Chúa Thánh Thần. Một trong các Giáo phụ đã viết rằng Thần Khí tự thân là tinh thần hòa hợp “ipse harmonia est�. Chỉ có Thần Khí vừa làm nên đa dạng vừa làm nên hiệp nhất. Chỉ mình Thần Khí có thể vừa gợi lên sự đa dạng, đa số và đa phương, và vừa làm nên hiệp nhất. Bởi nếu khi chúng ta tự quyết định làm nên sự đa dạng thì chúng ta cũng tạo nên phân ly, còn khi chúng ta quyết định làm nên sự hiệp nhất thì chúng ta nên sự đồng nhất, san bằng. Tại Aparecida, chúng tôi cộng tác trong hành động của Chúa Thánh Thần. Và nếu đ�c kỹ văn kiện, sẽ thấy nó mang một suy tư bao quát gồm và hòa hợp. Tinh thần hòa hợp này không tiêu cực, nhưng mang tính sáng tạo vì đó là hành động của Chúa Thánh Thần.

Vậy còn điểm chính thứ hai là gì?

Bergoglio: �ây là lần đầu tiên Hội đồng Giám mục Châu Mỹ La Tinh triệu tập tại ��n thánh �ức Mẹ. Và tự thân nơi này đã nói lên nhi�u ý nghĩa. Sáng nào chúng tôi cũng đ�c kinh, cử hành thánh lễ với những ngư�i đi hành hương, với các tín hữu. Vào ngày thứ bảy hay chúa nhật, có từ 2000 đến 5000 ngư�i tham dự. Cử hành Phép Thánh Thể chung với đoàn dân mang ý nghĩa khác với cử hành thánh lễ chi trong phạm vi các giám mục mà thôi. Làm như thế cho chúng tôi một ý thức sống động rằng mình thuộc v� dân của mình, thuộc v� Giáo hội khởi đi từ Dân Chúa, và rằng giám mục là ngư�i phục vụ cho dân. Hội đồng làm việc tại sảnh đư�ng phía dưới chánh điện. Và từ đó chúng tôi tiếp tục nghe l�i cầu nguyện, các bài thánh ca giáo dân hát… Trong văn kiện đúc kết có một điểm nói v� lòng mộ đạo bình dân. �ó là những trang thật hay. Và tôi tin rằng, thật ra là tôi chắc chắn rằng, chúng tôi viết được những trang đó chính xác là nh� đã được lắng nghe thấm nhập những l�i kinh trên. Sau Tông huấn Loan Báo Tin Mừng (Evangelii nuntiandi), thì đó là những trang hay nhất viết v� lòng mộ đạo bình dân. Thật sự, tôi muốn nói văn kiện Aparecida chính là Tông huấn Tin Mừng của Châu Mỹ La Tinh, nó giống y hệt.

Tông huấn Loan báo Tin Mừng là một l�i cỗ vũ có tinh thần tông đồ v� truy�n giáo.

Bergoglio: Chính xác là thế. Có một sự tương đồng gần gũi. Và tôi xin nói qua điểm chính thứ ba: Văn kiện Aparecida tự thân nó không đủ, nó không khép lại, nó không phải là bước cuối cùng, bởi đi�u mở ra cuối cùng chính là sứ mạng truy�n giáo. Chính là việc tuyên xưng và làm chứng của các môn đệ. �ể thành tín, chúng ta cần phải đi ra. �ể thành tín ngư�i ta cần đi ra kh�i mình. �ó chính là ý nghĩa căn bản của văn kiện Aparecida. �ó chính là trái tim cho sứ mạng Kitô hữu.

Cha có thể diễn tả rõ hơn v� hình ảnh này.

Bergoglio: Giữ mình thành tín có nghĩa là đi ra ngoài. Chính xác là nếu mình ở trong Thiên Chúa, mình sẽ đi ra kh�i bản thân. Ngược đ�i thay, vì ai ở lại, chính xác nếu h� thành tín, h� sẽ thay đổi. �ừng thành tín với l�i nói suông, như những ngư�i theo chủ nghĩa truy�n thống hay những ngư�i theo trào lưu chính thống cực đoan. Thành tín luôn luôn là một sự thay đổi, một triển nở, một sự lớn lên. Thiên Chúa đem sự thay đổi đến với những ai thành tín với Ngài. �ó chính là giáo lý Công giáo. Thánh Vincent thành Lerin đã có sự so sánh giữa sự sinh trưởng thể lý, sự lớn lên của con ngư�i, với Truy�n thống “đặt lòng tin� (depositum fidei), từng tuổi một, lớn lên và vững chãi qua th�i gian (Ut annis scilicet consolidetur, dilatetur tempore, sublimetur aetate).

�ây có phải là những gì cha sẽ nói tại Mật nghị?

Bergoglio: �úng. Tôi sẽ nói v� ba điểm chính này.

Ngoài ra không gì nữa?

Bergoglio: Không gì nữa… À không, có lẽ tôi sẽ nói đến hai việc cần kíp trong th�i điểm này, rõ ràng là cần kíp hơn, đó là; lòng thương xót và tinh thần tông đồ dũng cảm.

Với cha hai việc này có ý nghĩa gì?

Bergoglio: Với tôi tinh thần tông đồ dũng cảm là gieo giống. Gieo L�i Chúa. Hãy trao nó cho ngư�i đáng nhận. Hãy trao cho h� vẻ đẹp của Tin Mừng, sự kinh ngạc của cuộc gặp gỡ với Chúa Giêsu… và để Chúa Thánh Thần làm phần việc còn lại. Tin Mừng có nói, chính Thiên Chúa là �ấng cho hạt nảy mầm và sinh hoa trái.

Tóm lại, chính Thần Khí thực hiện sứ mạng truy�n giáo.

Bergoglio: Các thần h�c gia th�i xưa đã nói rằng: linh hồn là một dạng thuy�n buồm, Thần Khí là ng�n gió thổi vào buồm, đẩy thuy�n đi theo lộ trình, xung lực và mãnh lực của cơn gió chính là ơn ban của Chúa Thánh Thần. Không có tác động của Ngài, không có ơn của Ngài, chúng ta không tiến tới được. Thần Khí cho chúng ta đi vào mầu nhiệm Thiên Chúa và cứu chúng ta kh�i mối nguy trở thành một Giáo hội theo chủ thuyết trực tri và quy v� chính mình, qua đó Ngài dẫn dắt chúng ta đến với sứ mạng.

�i�u này cũng có nghĩa là tất cả những giải pháp thực tiễn, những kế hoạch thống nhất, và những hệ thống mục vụ của các cha đ�u là con số không …

Bergoglio: Tôi không nói hệ thống mục vụ là thứ vô dụng. Ngược lại thì đúng hơn. Tự thân m�i sự được lối đi Thiên Chúa dẫn đư�ng đ�u tốt. Tôi có nói với các linh mục của mình rằng: “Hãy làm tất cả những gì nên làm, các cha biết bổn phận của mình là thừa tác viên, hãy thực thi trách nhiệm và rồi để cánh cửa mở rộng.� Những nhà xã hội h�c tôn giáo đã cho chúng ta biết rằng tác động của một giáo xứ có tầm bán kính 600 mét. Ở Buenos Aires, mỗi giáo xứ cách nhau khoảng 2000 mét. Vậy nên tôi bảo các linh mục: “Nếu có thể, hãy thuê một nhà để xe (gara), và nếu tìm được một giáo dân thiện chí, đưa anh ta đến đó! Hãy để anh ở đó với ngư�i dân, dạy một chút giáo lý căn bản và thậm chí là cho rước lễ nếu cần.� Một linh mục giáo xứ nói với tôi rằng: “Nhưng nếu chúng tôi làm thế thì ngư�i dân sẽ không đến nhà th�.� Tôi h�i lại: “Nhưng tại sao bây gi� h� có đi lễ hay không?� Cha đó trả l�i là “Không.� Vậy đó! �i ra kh�i bản thân là đi ra kh�i khu vư�n rào giậu của những đoan chắc không thể lay chuyển của mình, những đoan chắc ngăn cản ngư�i ta mạo hiểm, và nếu ngư�i ta khép kín tầm nhìn của mình thì cũng là khép lại cánh cửa với Thiên Chúa.

�i�u này cũng đúng với các giáo dân…

Bergoglio: Vấn đ� là cách nhìn nhận theo xu hướng giáo quy�n hóa của h�. Các linh mục giáo quy�n hóa giáo dân, và giáo dân lại xin chúng tôi giáo quy�n hóa trên h�… �ây thật sự là một sự tiếp tay đầy tội lỗi. Chỉ cần phép rửa là đủ. Tôi đang nghĩ v� những cộng đoàn Kitô hữu ở Nhật Bản, vẫn tồn tại dù không có linh mục suốt hơn 200 năm. Khi các nhà truy�n giáo trở lại Nhật, h� thấy giáo dân ở đây đ�u được rửa tội, tất cả đ�u kết hôn theo luật Hội thánh, và những ngư�i qua đ�i đ�u được an táng theo nghi thức Công giáo. �ức tin vẫn nguyên vẹn nh� ơn sống thánh thiện đã thổi bừng đ�i sống các giáo dân, những ngư�i chỉ có trong mình phép rửa tội và đã sống sứ mạng tông đồ chỉ bằng hiệu lực của phép rửa tội mà thôi. �ừng sợ khi dựa vào sự m�m yếu của mình… Bạn biết đoạn kinh thánh v� ngôn sứ Giôna hay không?

Con không nhớ. Con xin cha kể.

Bergoglio: Giôna minh bạch m�i chuyện. Ông có những khái niệm rõ ràng v� Thiên Chúa, và rất rõ ràng v� thiện và ác. V� những gì Thiên Chúa làm, v� ý Chúa, v� những ai thành tín với Giao ước và những ai không thành tín với Giao ước. Ông đã có đủ tiêu chuẩn để trở thành một ngôn sứ tốt. Thiên Chúa đến trong đ�i ông như một dòng thác. Ngài gởi ông đến thành Ninivê. Ninivê biểu tượng cho tất cả những ngư�i bị tách ly, những ngư�i lạc lối, những ngư�i nằm ngoài nhân loại. Ninivê là những ngư�i bên ngoài, những ngư�i đang ở trong hố tuyệt v�ng đơn độc. Giôna nhận ra nhiệm vụ của ông chỉ là đến nói với h� cánh tay Thiên Chúa vẫn mở rộng, rằng Thiên Chúa vẫn kiên nhẫn và đợi ch� để chữa lành h� bằng lòng khoan dung của Ngài và nuôi dưỡng h� bằng tình ân cần dịu dàng của Ngài. Thiên Chúa gởi ông đi chỉ vì mục đích đó. Ngài gởi ông đến Ninivê, nhưng ông lại đi theo hướng ngược lại, ông quay v� phía Tác-sít.

Chạy trốn kh�i một sứ mạng khó khăn…

Bergoglio: Không. Ông không chạy trốn Ninivê cho bằng chạy trốn tình yêu không biên giới của Thiên Chúa dành cho những ngư�i này. �i�u này không có trong dự tính của ông. Thiên Chúa đã đến một lần… “và tôi sẽ phải thấy cảnh này mãi�, đó là suy nghĩ của Giôna. Ông muốn làm m�i chuyện theo cách của mình, ông muốn đổi hướng tất cả m�i sự. Tính ngoan cố giam chặt ông trong khuôn khổ giám định riêng của ông, trong các phương pháp ông đã định sẵn, và trong những quan niệm công chính của ông. Ông đã dựng rào chắn tâm hồn ông bằng những sợi dây kẻm gai của các đoan chắc đó thay vì để Thiên Chúa mở ra cho ông một nhãn quan có tinh thần phục vụ hơn đối với m�i ngư�i, nhưng chính ông lại bịt đôi tai tâm hồn mình. Một lương tâm cô lập có thể làm chai đá tâm hồn đến thế đó! Giôna không còn biết rằng Thiên Chúa dẫn dắt dân Ngài bằng tấm lòng của Ngư�i Cha.

Rất nhi�u ngư�i trong chúng ta có thể là một Giôna.

Bergoglio: Những xác quyết của chúng ta có thể trở thành các bức tư�ng, thành nhà tù giam hãm Thần Khí. Những ai cô lập lương tâm mình kh�i con đư�ng của Dân Chúa, h� không biết được ni�m vui của Thần Khí nâng đỡ đức cậy. �ó là mối nguy từ một lương tâm bị cô lập. Những ngư�i sống trong thế giới khép kín, sống trong thành Tác-sít của mình, h� phàn nàn v� m�i thứ, hoặc h� cảm thấy căn tính của mình đang bị đe d�a, h� lao mình vào những cuộc chiến mà cuối cùng lại càng vị kỷ và quy kỷ hơn mà thôi.

Vậy chúng ta phải làm gì?

Bergoglio: Hãy nhìn dân của mình không phải theo những gì h� nên mà theo những gì h� là, và những gì cần phải thế. �ừng thành kiến, đừng công thức mà hãy mở lòng quảng đại. Thiên Chúa lên tiếng vì những thương tích và yếu đuối. Hãy để Thiên Chúa lên tiếng… Trong một thế giới mà chúng ta không làm sao để giáo dân chú tâm vào những gì chúng ta nói, thì chỉ có sự hiện diện của Ngài, �ấng yêu thương chúng ta, cứu rỗi chúng ta, chỉ có sự hiện diện của Ngài mới gây được sự chú ý. Lòng nhiệt thành tông đồ tự làm mới mình để làm chứng cho Ngài, �ấng đã yêu thương chúng ta từ khởi thủy.

Vậy, với cha, đâu là đi�u xấu nhất có thể xảy ra với Giáo hội?

Bergoglio: �ó là đi�u mà thần h�c gia De Lubac g�i là “sự trần tục tâm linh�. �ó là mối nguy lớn nhất đối với Giáo hội, đối với chúng ta những ngư�i trong Giáo hội. De Lubac đã nói rằng, “còn tệ hơn, thảm h�a hơn thứ bệnh hủi đã làm méo mó hình ảnh của Tân nương yêu dấu, là Giáo hội, vào th�i các giáo chủ phóng đãng�. Sự trần tục tâm linh đặt con ngư�i làm tâm điểm của chính mình. �ó chính là những gì mà Chúa Giêsu đã nói v� ngư�i Pharisiêu: “…  Các ngươi tán dương mình. Các ngươi tự tán dương mình, kẻ này đến kẻ khác�.

J.B. Thái Hòa dịch

Hình: �ức Bênêđictô XVI với Hồng y Jorge Mario Bergoglio ở  Thượng Hội �ồng các Giám mục Châu Mỹ La Tinh và vùng Caribê lần thứ V, tại ��n thánh Nossa Senhora da Conceição Aparecida, Brazil, ngày 13 tháng 5 năm 2007.

Phanxicovn