Theo sá»± công nháºn toà n cầu, thánh Thomas Aquinas là phát ngôn viên xuất sắc cá»§a truyá»n thống Công giáo vá» tÃn lý và mạc khải. Ngà i là má»™t trong những thầy dạy vÄ© đại cá»§a Giáo há»™i Công giáo thá»i Trung cổ, được tôn vinh là Tiến sÄ© Giáo há»™i và Tiến sÄ© Thiên thần. Thomas thông thái nhưng rất khiêm nhưá»ng.
Là con lãnh chúa Aquinas thuá»™c hoà ng tá»™c Hohenstanfen nhưng Thomas không thÃch thế quyá»n. Lúc 5 tuổi, ngà i được đưa và o dòng Benedict ở Monte Cassino vì cha mẹ ngà i hy vá»ng ngà i chá»n cách sống đó và sau sẽ là m Tu viện trưởng để là m vẻ vang dòng dõi quà tá»™c. Năm 1239, ngà i được gởi tá»›i Naples để hoà n tất việc há»c. Tại đó ngà i say mê triết há»c Aristote.
Năm 1243, Thomas bá» kế hoạch cá»§a gia đình và gia nháºp dòng Äa-minh, mẹ ngà i rất thất vá»ng. Mẹ ngà i cho ngưá»i bắt ngà i vá» và giam biệt láºp ở nhà hÆ¡n 1 năm. Gia đình còn thuê gái Ä‘iếm và o quyến rÅ© Thomas nhưng ngà i đã lấy cây cá»§i Ä‘ang cháy trong lò sưởi mà đuổi Ä‘i. Ngà i vẽ hình Thánh giá trên tưá»ng và qùy xuống cầu nguyện. Sau 1 tháng, ả gái Ä‘iếm đà nh chịu thua. Ngưá»i chị thương em nên giúp Thomas trốn khá»i nhà .
Khi được tá»± do, ngà i Ä‘i Paris rồi tá»›i Cologne và hoà n tất việc há»c vá»›i thánh Albert Cả. Ngà i tốt nghiệp khi má»›i 20 tuổi và là m giáo sư trẻ tại Paris. Ngà i sống trong dinh cá»§a Giáo hoà ng Urban IV, hướng dẫn các trưá»ng dòng Äa-minh ở Rome và Viterbo, tranh luáºn vá»›i các tu sÄ© khất thá»±c, tranh luáºn vá»›i má»™t số tu sÄ© dòng Phan-xi-cô vá» thuyết cá»§a Aristote, và chống lại giáo thuyết Manich, kể cả phái Averroist. Ngà i thưá»ng suy tư đến ngây ngưá»i nên bị gán cho biệt danh “con bò câmâ€. Giáo sư Albert biết lá»±c há»c cá»§a Thomas nên nói trước lá»›p: “Hãy há»c theo Thomas trong cách suy nghÄ©. Äó là má»™t con bò, nhưng tiếng rống cá»§a nó sẽ vang dá»™i khắp thế giá»›iâ€. Quả tháºt, lá»i tiên báo đó cá»§a thánh Albert Cả đã hiện thá»±c.
Danh tiếng ngà i vang dá»™i, nhiá»u ngưá»i đổ xô đến xin ý kiến. Ngưá»i ta há»i:
– Theo giáo sư, nhà n rá»—i là gì?
– Là cái búa mà kẻ thù bổ xuống đầu bạn.
– Cái gì tạo ra sức mạnh cá»§a giáo sư: Kinh nguyện, việc là m hay ý chÃ?
– Kinh nguyện. Ai không cầu nguyện thì như ngưá»i lÃnh ra tráºn không có vÅ© khÃ.
– Là m thế nà o để được cứu độ?
– Phải khiêm nhưá»ng.
Khi ở Ã, ÄGH Urban IV giao cho ngà i nhiá»u trá»ng trách – như giảng thuyết cho ngưá»i Do thái, và muốn trao mÅ© gáºy giám mục cho ngà i nhưng ngà i từ chối để được dạy há»c và lo việc cho nhà dòng. Tương truyá»n Thomas đã đà m đạo vá»›i Äức Mẹ, các thánh và cả vá»›i Chúa Giêsu nữa. Có lần Chúa Giêsu há»i: “Sách con viết, Ta rất hà i lòng. Con muốn được thưởng gì?â€. Thomas đáp: “Con chỉ muốn được yêu mến Chúa mà thôiâ€.
Công đóng góp to lá»›n cá»§a ngà i cho Giáo há»™i Công giáo là những sách ngà i viết, đặc biệt là bá»™ Tổng luáºn Thần há»c (Summa Theologiae) được viết từ năm 1266–1273. Sá»± hiệp nhất, sá»± hà i hòa và sá»± liên tục cá»§a đức tin và lý lẽ, cá»§a kiến thức con ngưá»i tá»± nhiên và được mạc khải, thấm sâu và o những gì ngà i viết. Có lẽ ngưá»i ta hy vá»ng Thomas, vá»›i tư cách là ngưá»i-cá»§a-phúc-âm, trở thà nh ngưá»i bảo vệ hăng hái cá»§a chân lý mạc khải. Ngà i hiểu biết sâu rá»™ng đủ để thấy tráºt tá»± tá»± nhiên đến từ Thiên Chúa, Äấng Sáng Tạo, và thấy lý lẽ là tặng phẩm từ trá»i rất được yêu mến.
Nhưng tác phẩm cuối cùng cá»§a ngà i bá»™ Tổng luáºn Thần há»c, giải quyết toà n bá»™ Thần há»c Công giáo, lại chưa hoà n tất. Ngà i ngừng viết tác phẩm nà y sau khi cá» hà nh thánh lá»… ngà y 6/12/1273. Khi được há»i tại sao ngà i ngừng viết thì ngà i nói: “Tôi không thể tiếp tục… Những gì tôi đã viết có vẻ như rÆ¡m rác so vá»›i những gì tôi nhìn thấy và những gì tôi được mạc khảiâ€.
Ngà i được ÄGH Grêgôriô má»i đến dá»± công đồng Lyon. Ngà i bị bệnh và qua Ä‘á»i trên đưá»ng Ä‘i ngà y 7/3/1274, thá» 49 tuổi. Ngà i được phong thánh năm 1323 và được phong Tiến sÄ© Há»™i thánh năm 1567. ÄGH Leo XIII đã đặt ngà i là bổn mạng các nhà thần há»c và các trưá»ng há»c Công giáo.

