�ức Phaolô-VI đến �ất Thánh tháng 1 năm 1964. 

Ngày 14 tháng 10, �ức Phanxicô sẽ phong thánh �ức Phaolô-VI, giáo hoàng đã đưa Công đồng Vatican II đi đến nơi v� đến chốn. Chúng ta cùng nhìn lại các đức tính của một con ngư�i mà tầm nhìn và lối sống đã thấm đượm trong nhi�u trụ chính của giáo hoàng hiện nay.

Bị kẹt giữa hai ngôi sao hùng vỹ, nhà hi�n triết Gioan XXIII và cơn lốc Gioan-Phaolô II, giáo hoàng cuối cùng của thế kỷ trước gần như biến mất trên đài ra-đa. Trước hết nh� vào niên lịch, chứ không phải chỉ nh� vào nhân vật mà ngày 14 tháng 10 �ức Phanxicô sẽ phong thánh ở Rôma. �ức Phanxicô là một trong những ngư�i ngưỡng mộ nhiệt thành �ức Giovanni Battista Montini, giáo hoàng Phaolô VI, ngư�i qua đ�i cách đây 40 năm, ngày 6 tháng 8 – 1978 ở tuổi 81. Năm nay cũng là năm kỷ niệm 50 năm Thông điệp Sự sống con ngư�i Humanæ vitæ và cũng là kỷ niệm sự hiện diện của �ức Phaolô-VI trong buổi gặp gỡ với hội đồng giám mục Châu Mỹ La Tinh ở Medellín (Colombia), ngư�i đã bật đèn xanh cho quyết định ưu tiên lo cho ngư�i nghèo. Tuy nhiên hai kỷ niệm này nói lên hai khía cạnh của một giáo hoàng thư�ng không được thấu hiểu mà rồi đây sẽ được tôn kính trên các bàn th�.

Phanxicô, Phaolô VI: dù hai ngư�i sống ở hai bối cảnh không thể so sánh được, nhưng hai giáo hoàng cùng chia sẻ nhi�u thực tại giống nhau. Rất nhi�u sự đổi mới v� phong cách của giáo hoàng cuối cùng ngư�i � (nếu chúng ta đi tắt tri�u giáo hoàng ngắn ngũi của �ức Gioan-Phaolô I) trùng với giáo hoàng hiện nay. �ức Phaolô-VI không đội mũ miện tượng trưng cho hoàng tri�u và ngài chỉ dùng ghế khiêng (gesta sedatoria) khi bị đau cột sống. Chắc chắn ngài sẽ thích xe giáo hoàng bây gi�.

Nhà khảo luận và nhà xuất bản Michel Cool giải thích: “�ức Phaolô-VI quan tâm đến hình ảnh của một Giáo hội cho�. Tác giả vừa xuất bản quyển sách Ngôn sứ Phaolô VI, mư�i hành vi đánh dấu Lịch sử (Paul VI prophète, dix gestes qui ont marqué l’Histoire, nxb. Salvator). Th�i điểm chưa đến để xem thư�ng các căn hộ của dinh tông tòa. Tuy vậy, ngày nay nhi�u ngư�i xem �ức Phaolô-VI là giáo hoàng hiện đại đầu tiên. Tác giả Michel Cool ghi nhận: “Ngài nhìn thế giới với cặp mắt nhân hậu, với tinh thần hiếu kỳ ngưỡng mộ nhưng sáng suốt. Chính trong tinh thần này mà ngài đ�c các tiểu thuyết của nhà văn Pháp Françoise Sagan để hiểu xã hội mới, một xã hội đích thực là nó chứ không phải xã hội như mình mong muốn. Tuy nhiên ngài cũng không tán thưởng tất cả.�

�ối thoại và đại kết

Xuất thân từ một gia đình dấn thân, Montini cũng là một giáo hoàng chính trị. Thân phụ của ngài là luật sư  và là nhà báo, ông đi tìm một con đư�ng thứ ba giữa chế độ phát-xít sẽ áp đặt lên xã hội trong những năm 1920 và chủ nghĩa vô thần. Là cha tuyên úy của Liên hội sinh viên công giáo, cha xứ trẻ Montini tiếp tục công việc của gia đình bằng cách đào tạo các thành phần ưu tú hậu-phát xít. Các môn đồ của ngài sẽ thành lập các trụ cột cho đảng Dân chủ kitô giáo cai trị nước � trong nhi�u thập niên. Dựa trên đối thoại nhi�u hơn là l�i cảnh cáo, hành động ngoại giao của �ức Phaolô-VI biến Vatican thành nơi gặp gỡ của tất cả các lãnh đạo trên thế giới. Bây gi� h� không còn đến quỳ gối để nhận phép lành, nhưng đến để thảo luận sự tiến bộ của thế giới. 

Trong tất cả lãnh vực hành động của mình, đối thoại là một trong các chữ chính của tri�u giáo hoàng của ngài. Tu sĩ Dòng �a Minh Thierry-Marie Courau viết trong quyển Cứu rỗi là đối thoại, từ �ức Phaolô-VI đến �ức Phanxicô (Le Salut comme dialogue, de saint Paul VI à François, nxb. Cerf) viết: “Xác tín thiết thân của ngài là duy chỉ có con đư�ng đối thoại mới xây dựng văn minh của tình yêu, chương trình hoạch định mà Chúa đã lập nên cho con ngư�i.� �ức Phaolô-VI thức khuya để trả l�i, ngài viết tay cho các linh mục ở khắp nơi trên thế giới. Còn giáo hoàng Châu Mỹ La Tinh thì không ngần ngại cầm điện thoại lên để g�i… th�i đã thay đổi! Và có dịp là ngài hô hào trên máy vi âm: “�ối thoại, đối thoại� (Il dialogo, il dialogo). Cũng không phải tình c� mà dấn thân cho đại kết lại là sợi dây nối kết hai giáo hoàng.

Năm 1964, tại Vư�n Ô-liu, vòng ôm với Athénagoras, thượng phụ chính thống giáo Constantinople đánh dấu hồi cuối của các vụ dứt phép thông công như tham v�ng của Vatican mang lại các con chiên đi lạc v� ràng. Trở thành bạn bè, Athénagoras và �ức Phaolô-VI mơ có thể cử hành thánh lễ chung với nhau, nhưng giấc mơ chưa thành. Tác giả Michel Cool viết: “�ức Phaolô-VI tin vào các cử chỉ, vì th�i gian làm việc của các nhà thần h�c thì quá lâu.� Năm 2016 ở La Havana, Cuba, với thượng phụ Kyril của Maxcơva, �ức Phanxicô cũng có ch�n lựa như vậy. 

“Nhà cải cách lớn�

Trong nội bộ, �ức Gioan XXIII vẫn là ngư�i cha của công đồng, nhưng �ức Phaolô VI mới đúng đích thực là giáo hoàng của công đồng. Rất gần với vị ti�n nhiệm của mình, ngài tiếp tục công đồng đã khởi xướng từ năm 1963 ngược với ý kiến của phần lớn giáo tri�u. Nhà báo Christophe Henning, tác giả quyển sách ��i sống nh� bé của �ức Phaolô-VI, (Une Petite vie de Paul VI, Desclée de Brouwer, 2014) khẳng định: “Ngài đã làm cho Công đồng Vatican II được áp dụng và có thể áp dụng được. Ngài biết tạo các hành vi mạnh, cũng giống như cách �ức Phanxicô làm.� Tác giả Michel Cool ghi nhận: “Trong khi công đồng đầy cả xáo trộn, �ức Phaolô-VI biết làm cho m�i ngư�i đồng ý với nhau, là quay v� nguồn, là theo bước chân của Chúa Kitô�, tác giả đưa ra bằng chứng qua chuyến đi �ất Thánh lịch sử của ngài vào tháng 1 năm 1964. 

Vào th�i đó, trên chuyến bay từ �ất Thánh v�, tuần báo Paris Match đã thuê chiếc máy bay Caravelle cùng với 60 ký giả để tư�ng trình chuyến đi của �ức Phaolô-VI đến �ất Thánh tháng 1 năm 1964, biến chiếc máy bay thành phòng biên tập và phòng rửa ảnh để Paris Match là t� báo đầu tiên tư�ng trình sự kiện được bày bán đầu tiên! Như thế báo chí biến giáo hoàng ngư�i hành hương thành ngôi sao báo chí.Tác giả Christophe Henning nói thêm: “Và khi �ức Phaolô-VI muốn nói v� hòa bình, ngài đến Liên Hiệp Quốc ở New York để nói.� Trên thực tế, ngược với ý tưởng được lan truy�n, �ức Gioan-Phaolô II không phải là giáo hoàng đầu tiên đi vòng quanh thế giới. Trong các đi�u kiện vật chất không thuận lợi bằng, �ức Phaolô-VI đã có chín chuyến đi nước ngoài, viếng thăm tất cả các châu lục. Chỉ một ngày ở Hồng Kông đã làm cho ngài đến gi� phút này là giáo hoàng đầu tiên chạm đất Trung Hoa.

Chúng ta không thể hình dung cải cách, bản đồ đi đư�ng của �ức Phanxicô, mà không nghiên cứu công trình của �ức Phaolô-VI. Ông Michel Cool viết: “Ngài là nhà cải cách lớn, được hỗ trợ bởi kiến thức uyên thâm v� guồng máy.� Dưới th�i giáo hoàng uy tín Montini, có thể kể đến thượng hội đồng các giám mục và Ban Thư ký cho những ngư�i không tin… V� các đổi mới, phải kể đến việc bổ nhiệm giáo dân nam nữ vào làm việc trong các văn phòng giáo tri�u, phục hồi chức vị phó tế vĩnh viễn, b� vạ tuyệt thông các linh mục-thợ hay b� án tử hình ở Vatican (1969).

Không một thần h�c gia nào, ngay cả thần h�c gia sôi sục Hans Küng cũng không bị phạt dưới tri�u giáo hoàng của ngài. Lần đầu tiên, Jacques Loew, tu sĩ Dòng �a Minh công nhân bến cảng ngư�i Pháp, linh mục Maurice Zundel ngư�i Thụy Sĩ, ngư�i không được mến chuộng tại nước mình, đến giảng tĩnh tâm ở Vatican. Và dĩ nhiên là cải cách phụng vụ và thánh lễ mang tên ngài, cũng như đưa phần dẫn nhập Cựu Ước vào phụng vụ. Tuy nhiên chương trình tốt đẹp này vẫn chưa được hoàn thành, tác giả Michel Cool bình luận: “Phanxicô phải tiếp tục công việc được để nguyên trạng từ năm 1978.� 

Văn hóa thảo luận nội bộ

Mỗi tri�u giáo hoàng có cơn khủng hoảng của nó. Ngoài các cẩn thận hậu công đồng, �ức Phaolô-VI còn phải đương đầu với tình trạng ra đi của rất nhi�u linh mục. Tác giả Christophe Henning ghi nhận: “Ngài có cái nhìn của một Giáo hội đang sập. Nh� công đồng, ngài hiểu Giáo hội sẽ trở nên một cái gì khác hơn là một thứ trật, là tập thể các linh mục. Công đồng Vatican II cung cấp tất cả để loại trừ chủ nghĩa giáo quy�n.� Tác giả Michel Cool bổ túc: “Ngài kêu g�i đừng làm hoang vắng Giáo hội. �ừng phán xét Giáo hội như ngư�i đứng ngoài xem, nhưng phải giúp Giáo hội bằng sự phê phán khoan dung và có các đ� nghị.� Ở đây xuất hiện ý tưởng thảo luận nội bộ mà �ức Phanxicô thư�ng yêu cầu trong các thảo luận giữa các giáo sĩ ở th�i buổi này.

Còn v� sự thiếu hiểu biết gây ra do sự thận tr�ng v� Thông điệp Sự sống con ngư�i, Humanæ vitæ, thông điệp này đưa ra một lập luận bằng vàng cho vị giáo hoàng hiện nay trong ước muốn giải tập trung của mình. Vì bằng cách ‘nói không’ với các cách tránh thai khác ngoài cách tự nhiên, �ức Phaolô-VI muốn, trên tất cả, trong số các động cơ khác, là chống một chính sách làm vô sinh hàng loạt ở các nước g�i là các nước thứ ba. Và vì thế thông điệp được đón nhận ở Phi châu và Châu Mỹ La Tinh, nhưng bị chỉ trích ở các nước phát triển, bằng chứng cho sự khó khăn tế nhị để có một l�i áp dụng cho toàn thế giới trong lãnh vực tế nhị này.

Vì thế nếu không có một ‘thế hệ Phaolô VI’ thì ngày nay �ức Phaolô-VI vẫn là nguồn cảm hứng. Tác giả Michel Cool tóm tắt: “Sứ điệp của ngài m�i g�i chúng ta, tín hữu kitô trong thế giới không còn là thế giới kitô nữa, và thế giới này như thế nào thì phải yêu nó như thế đó. Trước khi thay đổi thế giới – ngài thích dùng chữ ‘biến đổi khuôn mặt’ hơn là ‘trở lại’ -, �ức Phaolô-VI m�i g�i chúng ta thay đổi chính mình. Ngài đi trước �ức Phanxicô trong xác tín của mình, rằng không có gì có thể thực hiện được với chủ nghĩa giáo quy�n, với chủ nghĩa cộng đồng riêng của mình và đối với một số ngư�i còn là sự khinh miệt thế giới.� Bao nhiêu là dấu hiệu, vượt ra ngoài gương mẫu cá nhân, là cả một giá trị lớn.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Ph

�ức Phaolô-VI trên trang bìa số báo Paris Match 770 ngày 11 tháng 1-1964

Chuẩn bị cho lễ phong thánh �ức Phaolô-VI ở quảng trư�ng Thánh Phêrô

Xem lại Tông huấn Sự sống Con ngư�i

Trong lịch sử cận đại của Giáo hội công giáo, rất hiếm khi các bản văn của giáo hoàng lại gây nhi�u tranh luận như Tông huấn Sự sống Con ngư�i đã gây ra. Tông huấn được ban hành ngày 25 tháng 7 năm 1968 cách đây 50 năm.  �ặc biệt là �ức Phaolô-VI công bố tông huấn này dù có sự chống lại của các chuyên gia được ngài m�i làm tư vấn. Trở lại một quá trình phản chiếu đáng ngạc nhiên.

Tông huấn này của �ức Phaolô-VI tương đối ngắn, nhưng tháng 7 năm 1968 nó có ảnh hưởng của quả bom tấn. N�n tảng của sự phản ánh của �ức Phaolô-VI là ở chương 12: vấn đ� “sợi dây liên kết không gì tách được (…) giữa hai ý nghĩa của hành động vợ chồng: liên kết với nhau và sinh sản�. Vì đó là liên kết mà Chúa muốn, theo �ức Phaolô-VI, con ngư�i không thể phá vỡ nó. Từ đó là hệ quả lô-gích: bất kỳ hành động nào đ� xuất “để cho việc sinh sản không thể xảy ra được� đ�u bị loại trừ. Và ngài dứt khoát: “một hành động vợ chồng cố tình để không sinh sản� là “tự nội tại là không trung thực�.

Tài liệu được ban hành trong một xã hội đang thay đổi. Viên thuốc ngừa thai được bán trên thị trư�ng Mỹ tám năm trước đó và đang lan rộng khắp thế giới. Viên thuốc ở trên đầu môi m�i ngư�i mà không được đ� cập một cách rõ ràng trong tông huấn. Tuy nhiên, không một nghi ng� nào, viên thuốc được Giáo hội công giáo đóng con dấu “tự nội tại là không trung thực�. 

Một ủy ban để tư vấn cho giáo hoàng

Tín hữu và không tín hữu đ�u kinh ngạc. Thêm nữa �ức Phaolô-VI ở trong tình trạng chênh vênh nguy hiểm với kết luận của một ủy ban giáo hoàng bao gồm các nhà thần h�c và các chuyên gia nghiên cứu vấn đ� trong ba năm, từ năm 1963 đến năm1966. �ể hiểu sự ngạc nhiên do tông huấn gây ra, phải đi trở lại công việc của “Ủy ban Giáo hoàng nghiên cứu các vấn đ� dân số, gia đình và tỷ lệ sinh sản�, một ủy ban có nhiệm vụ cố vấn cho giáo hoàng trên các vấn đ� khó khăn.

Chúng ta đang ở cuối tháng 4 năm 1963. �ức Gioan XXIII đã bị đau – ngài qua đ�i ngày 3 tháng 6. Trong số các can thiệp cuối cùng của ngài, ngài đã ủy nhiệm Quốc Vụ Khanh thành lập một nhóm các chuyên gia để cẩn thận kiểm tra các vấn đ� nhân khẩu dưới nhi�u khía cạnh khác nhau của nó – y tế, đạo đức, xã hội, kinh tế, thậm chí cả thống kê. Mục đích: Hội nghị thế giới v� các vấn đ� nhân khẩu h�c do Liên Hiệp Quốc và Ủy ban Y tế Thế giới tổ chức vào tháng 4 năm 1964 tại Tân ��-li, Ấn �ộ.

Còn “viên thuốc vô sinh� thì sao?

Sáu chuyên gia được bổ nhiệm, ba giáo sĩ và ba giáo dân. Trong số đó có linh mục Dòng �a Minh Henri de Riedmatten ngư�i Thụy Sĩ. Cuộc h�p đầu tiên của nhóm mà sau này nhóm sẽ là Ủy ban Giáo hoàng được tổ chức tại Louvain tháng 10 năm 1963. Buổi h�p kết thúc với bản báo cáo nhấn mạnh tính hiệu quả và giá trị đạo đức của sự tiết dục có định kỳ. Còn v� “viên thuốc vô sinh� thì vấn đ� cần được đào sâu hơn v� mặt đạo đức.

�ức Phaolô-VI thấy trong sự cho phép tránh thai là sự phá vỡ Truy�n thống của Giáo hội Công giáo.

Một năm sau, �ức Phaolô-VI kế vị �ức Gioan XXIII ở ngôi vị Thánh Phêrô. Ngài theo dõi sát sao công việc của nhóm chuyên gia này và không ngừng bổ túc thêm các thành viên mới. Năm 1964, hai phiên h�p được tổ chức vào tháng tư và tháng sáu với bảy thành viên mới. Trong số đó có hai nhà thần h�c đạo đức mang đến các quan điểm mới. Linh mục công giáo thần h�c gia ngư�i Bỉ Pierre de Locht và linh mục Dòng Chúa Cứu Thế �ức Bernhard Häring là những ngư�i đầu tiên có cái nhìn tích cực v� các phương pháp tránh thai mới.

“Thất bại� của phương pháp tự nhiên

Từ đó �ức Phaolô-VI tìm kiếm sự th�a hiệp và thêm vào ủy ban khoảng 40 thành viên mới. Trong số đó có linh mục Dòng �a Minh ngư�i Pháp Marie-Michel Labourdette, có thế giá v� thần h�c Thánh Tôma, bốn bác sĩ và ba cặp vợ chồng. Giáo hoàng công bố sự có mặt của ủy ban này và khẳng định các quy tắc của �ức Piô XII lên án biện pháp tránh thai vẫn còn hiệu lực “cho đến bây gi��.

Các l�i tuyên bố của �ức Phaolô-VI có một tác động đáng kể. Trước hết,  đối với ý kiến quần chúng, kể cả ngư�i công giáo, có vẻ hiển nhiên quyết định của �ức Giáo Hoàng sẽ không đơn độc, và nhất là không đi ngược với Ủy ban Giáo hoàng.

Từ mùa hè năm 64, cuộc tranh luận lấn qua lãnh vực truy�n thông và làm chia rẽ báo chí công giáo. Công giáo Pháp bảo vệ đạo đức truy�n thống trong khi Thông tin Công giáo Quốc tếmang tiếng nói đến cho những ngư�i ủng hộ cải cách.

Phiên h�p thứ tư và áp chót diễn ra dưới ánh đèn sân khấu từ ngày 25 đến 28 tháng 3 năm 1965 tại Rôma. Trong ba ngày suy tư này, l�i chứng của ông bà Pat và Patty Crowley, đại diện cho phong trào gia đình Mỹ đã thức tỉnh các lương tâm. Qua nhi�u chứng tá, cả hai nêu bật lên các thất bại của phương pháp ngừa thai tự nhiên, phương pháp duy nhất được Giáo Hội chấp nhận. Các chứng tá “nghi ng� v� hiệu năng của phương tiện hợp pháp này đối với nhu cầu của thế giới hiện đại và đặc biệt là với các cặp vợ chồng công giáo theo quy định v� đi�u hòa sinh sản�, bác sĩ Bertolus, thành viên của ủy ban giáo hoàng kết luận. Chính Linh mục Labourdette đã tuyên bố, “ấn tượng bởi các lý do nghiêm tr�ng đòi h�i có các chỉ thị mới�. 

“Hợp pháp�

Ngày 18 tháng 4 năm 1966. Phiên h�p cuối cùng của ủy ban bắt đầu với mư�i sáu thành viên mới, hồng y hoặc giám mục, để giám sát công việc của các chuyên gia và các nhà thần h�c. Phiên h�p này kéo dài hơn ba tháng. Sự tiến triển có lợi cho việc sửa đổi giáo đi�u của giáo huấn được nhấn mạnh ngay từ những tuần đầu tiên. Ngư�i ta cho rằng giáo dục truy�n thống có thể cải cách. �ối với phía sáng tạo, sự có mặt của Linh mục Labourdette mang đến sự bảo đảm của một thần h�c theo Thánh Tôma và một giải thích theo luật tự nhiên không loại trừ sự can thiệp của con ngư�i trong việc kiểm soát sinh sản.

Vào cuối phiên h�p, ngày 24 tháng 6, mư�i sáu giám mục và hồng y được yêu cầu trả l�i cho câu h�i sau: “Có phải sự trái phép nội tại của bất cứ biện pháp can thiệp tránh thai nào là chắc chắn không?� Chín trả l�i không, ba có và ba b� phiếu trắng. Mư�i lăm ngư�i lên tiếng, trừ Tổng giám mục Krakow, Karol Wojtyla, ngư�i không được chính quy�n Ba Lan cho phép đi Rôma.

Ngày 28 tháng 6 năm 1966, văn bản cuối cùng của ủy ban được Hồng y Dưpfner, Tổng Giám mục Munich ngư�i �ức đưa lên �ức Phaolô VI. Văn bản xác định rằng “sự hợp pháp của việc can thiệp tránh thai (…) có thể được khẳng định trong sự liên tục với Truy�n thống và các tuyên bố của Huấn quy�n tối cao�.

Gió quay chi�u

Nhi�u tháng trôi qua và �ức Phaolô-VI tương đối im lặng. Hai năm sau khi bản báo cáo được trình lên, Tông huấn Sự sống Con ngư�i ra đ�i. �i�u gì đã xảy ra trong th�i gian này ở Rôma vẫn chưa được rõ ràng. Nhưng một sự việc chắc chắn, theo bà Martine Sevegrand, tác giả Tình dục, một công việc của Giáo hội? (2013): �ức Hồng y Wojtyla đã đóng một vai trò quan tr�ng trong việc soạn thảo tông huấn. Thêm nữa, “ngài là giám mục cuối cùng đến Rôma, được �ức Phaolô-VI tham vấn trước khi công bố Tông huấn Sự sống Con ngư�i�.

Vì sao �ức Phaolô-VI không xem tr�ng ý kiến của ủy ban giáo hoàng, qua đó ngài thật sự không tán thành ý kiến của tất cả các chuyên gia và một số lớn giám mục? Theo bà Martine Sevegrand, �ức Phaolô-VI thấy nếu cho phép tránh thai là cắt đứt với Truy�n thống của Giáo hội công giáo. 

Cắt đứt với Truy�n thống?

Thật ra giáo huấn của Giáo hội công giáo đã nói v� vấn đ� tránh thai. Năm 1930, �ức Piô XI công bố Tông huấn Khiết tịnh Hôn nhân (Casti connubii) nói v� “ý nghĩa đích thực của hôn nhân kitô giáo�. Tông huấn nhắc lại “cùng đích trước hết của hôn nhân là sinh con và giáo dục con�, và chính xác là trích dẫn l�i Thánh Âugutinô, “hành động hôn nhân trở nên bất hợp pháp và đáng xấu hổ khi tránh sinh con�.

Ủy ban đã không b� sót khi nhấn mạnh một sự thay đổi giáo lý không phải là cắt đứt trong suy tư của Giáo Hội. �ể làm đi�u này, ủy ban đã nhấn mạnh đến tính mới mẻ của tình huống lịch sử. �ột biến xã hội của hôn nhân, giảm thiểu tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh, kiến thức sinh h�c mới: tất cả những lập luận này được g�i là “một cái nhìn tốt hơn, sâu hơn và thẳng thắn hơn v� động cơ của sự sống và hành động hôn nhân�.

Cuối cùng, các nhà thần h�c khẳng định, “chính Giáo quy�n đang phát triển� và đặt lại Tông huấn Khiết tịnh hôn nhân (Casti connubii) trong một tiến trình trưởng thành tiến bộ. Theo bà Martine Sevegrand, lập luận cuối cùng này đã không thuyết phục được �ức Phaolô-VI. Thành phần thiểu số ủng hộ việc cấm tránh thai của Ủy ban Giáo hoàng cho biết “giữa năm 1816 và 1929, Giáo tri�u Rôma đã trả l�i 19 lần v� chủ đ� này; và cũng một số lần như thế sau đó. Các n�n tảng ẩn ngầm của các câu trả l�i luôn là: tránh thai luôn là chuyện xấu rất nặng�.

Bà Martine Sevegrand viết: “Chắc chắn, thiểu số bảo thủ đã có những lập luận đủ để thuyết phục �ức Phaolô-VI. Nếu �ức Piô XI đã lầm năm 1930, thì đi�u này có thể nói sự giúp đỡ của Thần Khí đã làm cho ngài thất bại. Và đi�u này dẫn đến việc giảm thẩm quy�n của giáo huấn trong gần như tất cả các vấn đ� liên hệ đến đạo đức và giáo đi�u�.

Năm mươi năm sau, �ức Phanxicô không phá vỡ Truy�n thống. Tháng 1 năm 2015, trên máy bay từ Phi Luật Tân v� Rôma, ngài nhắc lại, “sự mở ra với sự sống là một đi�u kiện của bí tích hôn nhân�. Với một câu uyển chuyển trở thành danh tiếng: “�i�u này không có nghĩa tín hữu kitô phải sinh đẻ hàng loạt. (…) Một số ngư�i nghĩ rằng, là ngư�i công giáo tốt thì phải như mấy con th�, xin lỗi tôi phải dùng từ này�. Một cách bóng bẩy ngài đưa khái niệm �trách nhiệm phụ tử� của Tông huấn Sự sống Con ngư�i theo quan niệm th�i nay.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn

Tông huấn “Sự sống Con ngư�i� có là sứ ngôn không?

Mùa hè 1968. Ba năm sau Công đồng Vatican II kết thúc và cao trào giải phóng tình dục đang bùng nổ thì một cú sấm sét vang dội: Tông huấn Sự sống Con ngư�i Humanæ vitæ v� hôn nhân và đi�u hòa sinh sản ra đ�i. Cũng giống như phá thai, các phương pháp nhân tạo, “ngăn chặn sự phát triển của quá trình tự nhiên� không được đ� cập ở đây. �ối với một số ngư�i, tông huấn này là dũng cảm, nhưng với một số ngư�i khác thì h� lại cho là một tai h�a, tài liệu, do các tranh cãi gây ra, cho thấy một vết nứt sâu trong Giáo hội công giáo,ở cả trong hàng giáo phẩm cũng như trong tín hữu. Bây gi� 50 năm sau thì sao? Nếu các cuộc tranh luận vẫn còn nóng b�ng thì các lập luận đã được củng cố. Tông huấn “Sự sống Con ngư�i không phải là tiên tri vì hai lý do�, bà Monique Baujard, sinh viên tiến sĩ thần h�c và cựu lãnh đạo Bộ môn Gia đình và Xã hội của Hội đồng Giám mục Pháp đưa ra hai lý do này. 

V� hình thức, “vì tông gi�ng mang dấu ấn chủ nghĩa gia trưởng của Giáo hội th�i những năm 1960 và bây gi� đã lỗi th�i, tông huấn đ� cập vấn đ� theo kiểu quy�n uy và cấm đoán, lại không có tiếng nói phụ nữ ở đây. Văn bản không phản ánh sự lo lắng của nhi�u thế hệ phụ nữ mang thai liên tục và trong một th�i gian rất gần nhau và vấn đ� tránh thai không cùng một cách cho 20, 40 hoặc 60 năm. Hơn nữa chỉ nói v� ‘trách nhiệm phụ tử’ và không bao gi� nói đến ‘trách nhiệm mẫu tử’, làm như trách nhiệm chỉ thuộc v� đàn ông.

Văn bản không phản ánh sự lo lắng của nhi�u thế hệ phụ nữ mang thai liên tục – Monique Baujard, sinh viên tiến sĩ thần h�c 

Hơn nữa, theo bà Monique Baujrad, phần nội dung “bản văn cho rằng đạo đức ở trong các phương tiện, dù các phương tiện không phải là không tách biệt, thì tất cả phụ nữ khi uống viên thuốc ngừa thai đ�u không có cùng một tâm trạng, cũng như các phụ nữ dùng các phương pháp tự nhiên�. Như thế, theo bà Monique Baujard, khi nói “không� với viên thuốc thì viên thuốc đã tập trung tất cả m�i chú ý vào nó, Tông huấn Sự sống Con ngư�i “đi vòng vòng qua con ngư�i� chứ �không khuyến khích h� suy nghĩ�. Và do đó, Giáo hội đã “thiếu vai trò giáo dục của mình�, vì mối quan tâm sâu sắc của �ức Phaolô-VI là nguy cơ tách biệt tình dục, tình yêu và sự sinh sản, đi�u đó là đúng, nhưng đã không được hiểu cho đúng. 

Tuy nhiên theo linh mục Cedric Burgun, giảng viên tại Viện Công giáo Paris, tháp tùng viên của nhi�u cặp đã xa Giáo hội thì Tông huấn Sự sống Con ngư�i được cho là “tiên tri ở vào th�i điểm khi chúng ta vật thể hóa quá độ cơ thể�, bây gi� cần phải đào sâu thêm các điểm quan tr�ng của tông huấn: “Có lẽ chúng ta đã suy nghĩ v� các phương pháp tự nhiên theo cách đạo đức quá của Giáo Hội mà quên điểm tích cực của phương pháp này: khi đưa ra các ngày kiêng cử, thì cũng là nhắc đ�i sống vợ chồng có những lúc phải được tôn tr�ng nếu không muốn rơi vào thói quen�. 

Có lẽ chúng ta đã suy nghĩ v� các phương pháp tự nhiên theo cách đạo đức quá của Giáo Hội mà quên điểm tích cực của phương pháp này – Linh mục Cédric Burgun 

Chúng ta có ở bên l� của của Tông huấn Sự sống Con ngư�i không? Theo bà Lucetta Scaraffia: “Sự tiếp nhận tông huấn bị tập trung vào viên thuốc ngừa thai, vì đây là điểm chạm n�c vào th�i buổi có cuộc cách mạng tình dục năm 1968, nhưng trước hết, tông huấn Sự sống Con ngư�i đánh dấu sự mở ra của Giáo hội trên vấn đ� đi�u hòa sinh sản�. Bà Lucetta Scaraffia là sử gia, tác giả quyển Chấm dứt ngư�i mẹ (Fin de la mère, Salvator, 2018), chủ biên phụ bản Phụ nữ, Giáo hội, Thế giới của nhật báo Vatican L’Osservatore Romano. Bà phân tích tiếp: “�ây là vấn đ� nhân chủng h�c, Khái niệm đi�u hòa sinh sản được �ức Phaolô-VI đưa ra là rất quan tr�ng vì khái niệm này nhận biết các cặp có khả năng đi�u hòa sinh sản, tuy vẫn chống lại khái niệm kiểm soát�.

Khái niệm kiểm soát có nguy hiểm không? Bà Scaraffia nói tiếp: “Trên thực tế, vì khái niệm này không giới hạn trong phạm vi duy trì kiểm soát, chúng ta phải triển khai các kỹ thuật luôn xâm nhập hơn bao gi� hết đến cơ thể phụ nữ và mở rộng phạm vi quy�n phá thai. Từ triết lý can thiệp này phát sinh, một mặt quan niệm v� đứa trẻ không còn là món quà mà là đối tượng – hay không – của ham muốn, và mặt khác, sự cầu cứu đến tất cả các kỹ thuật để có thể thao tác trên phôi thai. Bà kết luận: “Trong Tông huấn Sự sống Con ngư�i, �ức Phaolô VI muốn giải thích khi muốn thay đổi tầm mức tự nhiên của sự sinh sản, đó là mở hộp Pandora, mà trong hộp này ngày nay chúng ta tìm thấy sự buôn bán của các bà mẹ sinh đẻ giùm�.

Trong Tông huấn Sự sống Con ngư�i, �ức Phaolô VI muốn giải thích khi muốn thay đổi tầm mức tự nhiên của sự sinh sản, đó là mở hộp Pandora – Sử gia Lucetta Scaraffia

Vào tháng 10, khi �ức Phaolô-VI được phong thánh, một thượng hội đồng v� giới trẻ sẽ được mở ra ở Vatican. Do đó, câu h�i sẽ đặt ra là liệu Tông huấn Sự sống Con ngư�i vẫn còn có thể nói một cái gì đó với thế hệ hiện tại không, trong khi tất cả chỉ dẫn cho thấy có một sự tách biệt giữa giáo huấn và thực tế của các cặp vợ chồng công giáo trẻ. Trong các buổi giao lưu đầu tiên diễn ra vào tháng 3 bên cạnh �ức Phanxicô, các bạn trẻ cho biết, h� muốn có thêm chi�u sâu v� các vấn đ� tình dục. Tại sao lập luận lại quá khó khăn để thuyết phục giới trẻ?

Ở tuổi 26, nữ triết gia Marianne Durano tố cáo sự xâm nhập ngày càng tăng của kỹ thuật vào cơ thể phụ nữ. Bà là tác giả quyển sách Cơ thể của tôi không thuộc v� tôi (Mon corps ne vous appartient pas, nxb. Albin Michel), dù là ngư�i công giáo và rất chỉ trích v� viên thuốc ngừa thai, bà không cho Tông huấn Sự sống Con ngư�i ở trong các văn bản n�n tảng để khơi dậy lương tâm: “Tông huấn nói v� cho phép và cấm đoán, đã không phải là yếu tố khởi phát cho sự chỉ trích của tôi v� viên thuốc ngừa thai. Khi tôi trở lại, tôi đã nói với Chúa: tất cả Chúa ạ, trừ viên thuốc ngừa thai, vì Chúa không buộc con phải có nhi�u con như chuyện tự nhiên muốn đi�u này. Trên thực tế, tôi nghĩ sự việc trong tinh thần đạo đức, cái tốt hoặc cái xấu, vậy mà cuộc thảo luận lại ở trong tinh thần luân lý: liệu nó tốt hay xấu cho tôi?� 

Tông huấn nói v� cho phép và cấm đoán, đã không phải là yếu tố khởi phát cho sự chỉ trích của tôi v� viên thuốc ngừa thai – Marianne Durano, triết gia

Bà nói tiếp: “Tôi ở một thế hệ mà các cô uống viên thuốc ngừa thai từ 14 tuổi mà không thật sự biết phân định và cũng không biết v� cơ thể mình, và cứ mỗi sáu tháng chúng tôi đi bác sĩ để năn nỉ xin toa mới, khi chúng tôi sống như vậy, thì chúng tôi không cần các cân nhắc thần h�c để đặt lại vấn đ� có nên uống kích thích tố mỗi ngày để làm tình, hay đặt vòng trong cơ thể lành mạnh mà không thắc mắc vòng này có thể gây chứng nội mạc tử cung, trong khi đàn ông không chịu các cực hình này…� Nếu bản văn bị lỗi th�i thì theo bà, đó là bản văn đã không đặt câu h�i v� ý nghĩa của kỹ thuật theo ý nghĩa của sự chuyển nhượng và lệ thuộc v� mặt y khoa, các hệ quả v� môi trư�ng, các yếu tố hiện nay đã được biết đến rất nhi�u.

Theo linh mục Cédric Burgun, trên lãnh vực tuần tự thì vẫn còn con đư�ng để đi: “Chúng ta thư�ng nói với các cặp vợ chồng, hoặc trắng hoặc đen mà không tính đến các khó khăn h� phải sống theo những gì Giáo hội đòi h�i, cho h� cảm tưởng chúng ta nghĩ h� đã không tôn tr�ng khi dùng viên thuốc ngừa thai, dù h� là vợ chồng đã lập gia đình, là ngư�i yêu nhau�. Năm 2015, �ức Phanxicô, ngư�i có quan điểm truy�n thống v� gia đình đã gây một xúc cảm khi ngài chỉ trích một số ngư�i nghĩ rằng, “để là ngư�i công giáo tốt thì phải đẻ như th��. Với nghệ thuật nói những câu ngăn ngắn đặc nét của mình, ngài đã lộ cho thấy l�i chỉ trích của mình v� cái g�i là khái niệm sai lầm v� sinh sản và biện hộ theo theo cách của ngài v� trách nhiệm phụ tử. Cuộc tranh luận ngài gây ra cho thấy vấn đ� này vẫn còn cấm kỵ biết là chừng nào. Tuy nhiên cấp bách là phải nghe các lý do tắc nghẽn do tông huấn này gây ra ở th�i buổi mà chỉ có 8% ngư�i đã được h�c giáo lý đến với hôn nhân.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn