Phần hai bài ph�ng vấn �TC của nhà báo Stefania Falasca

Trước khi kết thúc Năm Thánh Lòng Thương Xót, �TC Phanxicô đã dành cho nữ phóng viên Stefania Falasca của nhật báo Avvenire một bài ph�ng vấn dài. Sau đây là nội dung phần hai của bài ph�ng vấn được đăng trên nhật báo Quan Sát Viên Roma của Tòa Thánh số ra ngày 19 tháng 11 vừa qua.

H�i: Thưa �TC, �TC tiếp tục gặp gỡ các vị lãnh đạo của các Giáo Hội Kitô khác. Nhưng vị Giám Mục Roma lại không phải dành toàn th�i gi� lo lắng trước tiên cho Giáo Hội công giáo hay sao?

�áp: Chính Chúa Giêsu cầu xin Thiên Chúa Cha cho các môn đệ của Ngài nên một, để cho thế gian tin. �ó là l�i cầu xin của Ngài với Thiên Chúa Cha. Từ luôn luôn Giám Mục Roma được kêu m�i duy trì, tìm kiếm và phục vụ sự hiệp nhất này. Chúng ta cũng biết rằng các vết thương của các chia rẽ của chúng ta xé rách thân mình Chúa Kitô, chúng ta không thể tự mình chữa lành chúng được. Vì thế không thể áp đặt các chương trình hay các hệ thống để trở v� hiệp nhất. �ể xin sự hiệp nhất giữa các kitô hữu chúng ta chỉ có thể nhìn lên Chúa Giêsu và xin Chúa Thánh Thần hoạt động. Xin Ngài tạo dựng sự hiệp nhất. Trong cuộc gặp gỡ tại Lund với các anh em Luther tôi đã lập lại các l�i của Chúa Giêsu, khi Ngài nói với các môn đệ: “Không có Thầy các con không thể làm được gì�

H�i: Việc cùng các tín hữu Luther tưởng niệm 500 năm Cải Cách có ý nghĩa gì thưa �TC? �ó có phải là việc �TC “chạy trốn vào tương lai� hay  không?

Ä�áp: Cuá»™c gặp gỡ vá»›i Giáo Há»™i Luther tại Lund đã là má»™t bÆ°á»›c  nữa trên con Ä‘Æ°á»�ng đại kết, đã bắt đầu cách đây 50 năm trong má»™t cuá»™c đối thoại thần há»�c luther công giáo, đã có hoa trái vá»›i “Tuyên ngôn chung vá»� giáo lý của sá»± Công chính hoáâ€� ký kết năm 1999, nghÄ©a là vá»� việc Chúa Kitô làm cho chúng ta nên công chính nhÆ° thế nào, khi cứu chuá»™c chúng ta vá»›i Æ¡n thánh cần thiết, tức từ Ä‘iểm khởi hành các suy tÆ° của Luther. NhÆ° vậy là trở vá»� vá»›i nòng cốt của đức tin để tái khám phá ra bản chất của Ä‘iá»�u hiệp nhất. TrÆ°á»›c tôi Ä�TC Biển Ä�ức XVI đã đến Erfurt, và đã nói rất chi tiết rõ ràng vá»� Ä‘iá»�u này. Ngài đã lập lại câu há»�i: “Tôi có thể có má»™t Thiên  Chúa thÆ°Æ¡ng xót nhÆ° thế nào?â€� là câu há»�i Ä‘i sâu vào con tim của Luther, và nó ở đàng sau má»�i tìm kiếm thần há»�c và ná»™i tâm của ông. Ä�ã có má»™t việc thanh tẩy ký ức. Luther đã muốn làm má»™t cuá»™c cải cách phải nhÆ° là má»™t phÆ°Æ¡ng dược. Rồi các sá»± việc đã tinh thể hóa, trá»™n lẫn vá»›i các lợi lá»™c chính trị thá»�i đó, và kết cục vá»›i nguyên tắc “cuius regis eius religioâ€� – ai cai trị ở đâu thì tôn giáo của ngÆ°á»�i ấyâ€� – vì thế phải theo tôn giáo của ngÆ°á»�i cầm quyá»�n.

H�i: Thưa �TC có ngư�i nghĩ rằng trong các cuộc gặp gỡ đại kết này �TC muốn “bán rẻ� giáo lý công giáo. Có ngư�i nói rằng ngư�i ta muốn “tin lành hoá� Giáo Hội? �TC nghĩ sao?

�áp: Nó không khiến cho tôi mất ngủ đâu. Tôi theo đuổi con đu�ng của ngư�i đã đi trước tôi, tôi theo Công �ồng. Liên quan tới các ý kiến luôn cần phân biệt tinh thần mà chúng được nói ra. Khi không có tinh thần xấu, các ý kiến đó cũng giúp bước đi. Khi khác ngư�i ta thấy ngay rằng các phê bình lượm lặt đó đây để biện minh cho một lập trư�ng đã có sẵn, chúng không liêm chính, chúng được làm với tinh thần xấu để gieo chia rẽ. Ngư�i ta thấy ngay rằng vài chủ trương cứng nhắc, nảy sinh từ một sự thiếu sót, từ ý muốn dấu sau  khí giới của mình một sự không thoả mãn đáng buồn. Nếu chị xem phim “Bữa ăn trưa của Babette�, thì chị sẽ nhận ra thái độ cứng nhắc này.

H�i: Cả với các tín hữu Luther nữa, cũng đã có l�i kêu g�i mạnh mẽ cùng nhau làm việc cho ngư�i ở trong tình trạng cần được trợ giúp. Như vậy cần b� qua một bên các vấn đ� thần h�c và bí tích, và chỉ nhắm tới dấn thân chung trên bình diện xã hội và văn hóa thôi, có phải vậy không thưa �TC?

�áp: �ây không phải là việc b� sang một bên đi�u gì đó. Phục vụ ngư�i nghèo có nghĩa là phục vụ Chúa Kitô, bởi vì ngư�i nghèo là thịt xác của Chúa Kitô. Và nếu chúng ta cùng nhau phục vụ ngư�i nghèo, thì đi�u này có nghĩa là kitô hữu chúng ta hiệp nhất trong việc s� mó các vết thương của Chúa Kitô. Tôi nghĩ tới công việc mà sau cuộc gặp gỡ tại Lund tổ chức Caritas và các tổ chức bác ái  Luther có thể cùng làm. �ây không phải là một cơ cấu, nhưng là một lộ trình. Trái lại, vài kiểu đối đầu “các đi�u của giáo lý� với “các đi�u của bác ái mục vụ�  không theo Tin Mừng và tạo ra lẫn lộn.

H�i: Việc cùng nhau tưởng niệm tại Lund đã ghi dấu một  lúc chấp nhận nhau, và một mức độ hiểu biết nhau sâu xa hơn. Nhưng từ đây làm thế nào để giải quyết các vấn đ� giáo hội h�c còn b� ng�, và các vấn đ� liên quan tới chức thừa tác và các bí tích, đặc biệt là bí tích Thánh Thể, còn chia rẽ Giáo Hội công giáo với Giáo Hội Luther?

�áp: Tuyên ngôn chung v� việc công chính hóa  là n�n tảng giúp có thể tiếp tục công việc thần h�c. Việc nghiên cứu thần h�c phải tiến tới. Có công việc mà Hội �ồng Toà Thánh hiệp nhất các tín hữu kitô đang làm. Con đư�ng thần h�c quan tr�ng, nhưng luôn luôn cùng với con đư�ng cầu nguyện, cùng nhau làm việc bác ái. �ó là các công việc hữu hình.

H�i: �TC cũng đã nói với �ức Thượng Phụ Kirill rằng “sự hiệp nhất được làm khi bước đi�, “sự hiệp nhất sẽ không đến như một phép lạ sau cùng, “cùng nhau bước đi đã là làm sự hiệp nhất�. �TC thư�ng lập đi lập lại như vậy. Nhưng nó có ý nghĩa gì?

�áp: Sự hiệp nhất không được làm bởi vì chúng ta đồng ý với nhau, nhưng bởi vì chúng ta bước theo Chúa Giêsu. Và khi bước đi vì hoạt động của �ấng chúng ta đi theo, chúng ta có thể khám phá ra mình hiệp nhất với nhau. Việc bước theo Chúa Giêsu hiệp nhất. Hoán cải có nghĩa là  để cho Chúa sống và hoạt động trong chúng ta. Như thế chúng ta khám phá ra rằng chúng ta hiệp nhất cả trong sứ mệnh loan báo Tin Mừng của chúng ta. Khi cùng nhau bước đi và làm việc, chúng ta nhận ra rằng chúng ta đã hiệp nhất trong danh Chúa, và như vậy sự hiệp nhất không phải do chúng ta tạo ra. Chúng ta nhận ra rằng Thần Linh thúc đẩy chúng ta và đưa chúng ta tiến tới. Nếu bạn ngoan ngoãn đối với Chúa Thánh Thần,  thì chính Ngài sẽ nói cho bạn biết bước đi bạn có thể làm, Ngài làm đi�u còn lại. Không thể đi theo Chúa Kitô, nếu Ngài không đưa bạn đi, nếu Thánh Thần không thúc đẩy bạn với sức mạnh của Ngài. Vì thế chính Thánh Linh là đấng làm ra sự hiệp nhất giữa các tín hữu kitô. �ó là lý do tại sao tôi nói rằng sự hiệp nhất đuợc làm khi bước đi, bởi vì sự hiệp nhất là một ơn phải xin, và cũng bởi vì tôi lập lại rằng m�i chủ trương chiêu dụ tín đồ giữa các kitô hữu  là tội lỗi. Giáo Hội không bao gi� lớn lên do việc chiêu dụ tín đồ, nhưng bởi “sự hấp dẫn� như �TC Biển �ức XVI đã viết. Vì thế chủ trương chiêu dụ tín đồ giữa các kitô hữu tự nó là một tội tr�ng.

H�i: Tại sao vậy thưa �TC?

�áp: Bởi vì nó chống lại chính năng động của việc làm sao trở thành kitô hữu và sống như là kitô hữu. Giáo Hội không phải là một đội túc cầu tìm những ngư�i ủng hộ.

H�i: Như thế đâu là các con đư�ng phải theo để hiệp nhất thưa �TC?

�áp: Tiến bước thay vì chiếm chỗ cũng là chià khóa của con đư�ng đại kết. Trong th�i điểm  lịch sử này sự hiệp nhất được làm trên ba con đư�ng: cùng nhau bước đi với các công việc bác ái, cùng nhau cầu nguyện, và rồi thừa nhận việc tuyên xưng chung như được diễn tả trong việc chứng tá  chung nhận lãnh từ Chúa Kitô, trong việc đại kết của máu. Ở đó ngư�i ta thấy chính Kẻ Thù thừa nhận sự hiệp nhất của chúng ta, sự hiệp nhất của các ngư�i đã được rửa tội. Trong đi�u này thì Kẻ  Thù không sai lầm. Và tất cả là những kiểu diễn tả sự hiệp nhất hữu hình. Cùng nhau cầu nguyện là đi�u có thể trông thấy. Cùng nhau thực thi các việc bác ái là việc hữu hình. Sự tử đạo được chia sẻ nhân danh Chúa Kitô là đi�u có thể trông thấy.

H�i: Tuy nhiên, giữa các tín hũu công giáo xem ra chưa có một sự nhậy cảm sống động đối với việc tìm v� hiệp nhất giữa các kitô hữu và một nhận thức v� nỗi đau của sự chia rẽ…

�áp: Cả cuộc gặp gỡ tại Lund cũng như m�i bước đại kết khác, đã có một bước tiến tới giứp hiểu gương mù gương xấu của sự chia rẽ, đả thương thân mình Chúa Kitô, và cả trước mặt thế giới chúng ta không thể  cho phép mình làm đi�u đó. Làm sao chúng ta có thể làm chứng cho tình yêu, nếu chúng ta cãi nhau và chia rẽ nhau? Ngày tôi còn bé  ngư�i ta không nói chuyện với các tín hữu tin lành. Tại Buenos Aires đã có một linh mục sai một nhóm bạn trẻ đi đốt l�u của các anh em tin lành, khi h� đến dựng l�u để truy�n giáo. Gi� đây th�i đại đã thay đổi. Gương mù gương xấu đã được vượt thắng, một cách đơn sơ bằng cách cùng nhau làm việc với các cử chỉ của sự hiệp nhất và tình huynh đệ.

H�i: Thưa �TC, tại Cuba khi gặp gỡ �ức Thượng Phụ Kirill, các l�i đầu tiên �TC nói đã là “Chúng ta có cùng bí tích Rửa Tội. Chúng ta là Giám Mục�.

�áp: Hồi tôi còn là Giám Mục Buenos Aires tất cả m�i cố gắng do các linh mục đưa ra để tạo dễ dàng cho việc ban bí tích Rửa Tội đã khiến cho tôi rất vui mừng. Bí tích Rửa Tội là cử chỉ qua đó Chúa lựa ch�n chúng ta, và nếu chúng ta nhận ra rằng chúng ta hiệp nhất trong bí tích Rửa Tội, thì nó có nghĩa là chúng ta hiệp nhất trong đi�u nòng cốt. �ó là suối nguồn chung hiệp nhất chúng ta tất cả là kitô hữu với nhau, và dưỡng nuôi m�i bước đi mới có thể giúp trở v� sự hiệp thông tr�n ven giữa chúng ta. �ể tái khám phá ra sự hiệp nhất của mình chúng ta phải đi qua bí tích Rửa Tội. Có cùng bí tích Rửa Tội có nghĩa là cùng nhau tuyên xưng rằng Ngôi L�i đã nhập thể: đi�u này cứu rỗi chúng ta. Tất cả m�i ý thức hệ và các lý thuyết nảy sinh từ đó không dừng lại ở đi�u này, không ở lại trong đức tin thừa nhận Chúa Kitô đã đến trong thịt xác, và chúng muốn đi xa hơn. Từ đó mới nảy sinh ra tất cả m�i lập trư�ng cất kh�i Giáo Hội thịt xác của Chúa Kitô, róc thịt Giáo Hội. Nếu chúng ta cùng nhìn vào bí tích Rửa Tội, chúng ta cũng được giải thoát kh�i cám dỗ của chủ thuyết  Pelagiansenismo, muốn tự thuyết phục mình rằng chúng ta có thể tự cứu thoát với sức mạnh của chúng ta, với các chủ trương hoạt động của chúng ta. Và ở lại trong bí tích Rửa Tội cũng cứu chúng ta kh�i thuyết ngộ đạo. Nó làm mất bản chất của Kitô giáo bằng cách giản lược Kitô giáo vào một lộ trình của sự hiểu biết, có thể không cần gặp gỡ thực sự với Chúa Kitô.

H�i: Trong một bài ph�ng vấn dành cho nhật báo Avvenire, �ức Thượng Phụ Bartolomaios đã nói rằng nguồn gốc của sự chia rẽ đã là việc tư tưởng trần tục gia nhập Giáo Hội. Cả đối với �TC đây cũng là lý do của sự chia rẽ sao?

�áp: Tôi tiếp tục nghĩ rằng bệnh ung thư trong Giáo Hội đó là ban vinh dự cho nhau. Nếu một ngư�i không biết Chúa Giêsu là ai, hay đã không bao gi� gặp gỡ Ngài, thì h� vẫn có luôn luôn có thể gặp gỡ Chúa; nhưng nếu một ngư�i ở trong Giáo Hội, di chuyển trong đó, bởi vì chính trong môi trư�ng của Giáo Hội mà h� vun trồng và dưỡng nuôi sự đói khát thống trị và tự khẳng định mình, thì h� bị một bệnh tinh thần, vì tin rằng Giáo Hội là một thực tại trần tục tự đủ cho chính mình, nơi m�i sự di chuyển theo các luận lý của tham v�ng và quy�n bính. Trong phản ứng của Luther cũng đã có sự khước từ này của một hình ảnh Giáo Hội như là một tổ chức có thể tiến tới mà không cần tới ơn thánh Chúa, hay coi nó như một chiếm hữu tự động, đã được bảo đảm từ trước. Và cám dỗ xây dựng một Giáo Hội tự quy chiếu v� mình này dẫn đưa tới chỗ chống đối và chia rẽ, luôn luôn trở lại.

H�i: Liên quan tới các anh em chính thống ngư�i ta thư�ng trích cái g�i là “công thức Ratzinger�  đã được nói lên bởi thần h�c gia sau này trở thành Giáo Hoàng, theo đó “liên quan tới quy�n tối thượng của Giáo Hoàng, Roma phải đòi h�i các Giáo Hội khác không gì khác hơn đi�u đã được thiết định và sống trong ngàn năm đầu tiên�. Nhưng viễn tượng của Giáo Hội thuở khai mào và của các thế kỷ đầu cái gì có thể gợi lên đi�u nòng cốt, cả trong th�i đại hiện nay thưa �TC?

�áp: Chúng ta phải nhìn vào ngàn năm đầu tiên, nó luôn luôn có thể gợi hứng cho chúng ta. �ây không phải là việc trở lại đàng sau một cách máy móc, nó không phải chỉ đơn sơ là “việc đi giật lùi�: ở đó có các kho tàng có giá trị đối với cả ngày nay nữa. Truớc đây tôi đã nói tới việc tự quý chiếu v� mình, thói quen tội lỗi của  Giáo Hội nhìn vào chính mình quá nhi�u, như thể tin rằng mình có ánh sáng riêng. �ức Thượng Phụ Bartolomaios cũng nói cùng đi�u này, khi đ� cập tới “thái độ nội hướng của Giáo Hội�. Các Giáo Phụ của các thế kỷ đầu có tư tưởng rõ ràng v� sự kiện Giáo Hội sống từng lúc một nh� ơn thánh Chúa Kitô. Vì thế như tôi đã nói nhi�u lần khác, các vị đã nói rằng Giáo Hội không có ánh sáng riêng, và các vị g�i nó là “mysterium lunae� mầu nhiệm mặt trăng. Bởi vì Giáo Hội cho ánh sáng, nhưng không chiếu sáng bởi ánh sáng riêng. Và khi Giáo Hội, thay vì nhìn vào Chúa Kitô, lại quá nhìn vào chính mình, thì cũng xảy ra các chia rẽ. Và đó là đi�u đã xảy ra sau ngàn năm thứ nhất. Nhìn vào Chúa Kitô giải thoát chúng ta kh�i thói quen này, và cả kh�i cám dỗ của chủ trương chiến thắng và cứng nhắc nữa. Và nó làm cho chúng ta cùng nhau bước đi trên con đư�ng của sự ngoan ngoãn đối với Chúa Thánh Thần, là �ấng đưa chúng ta tới sự hiệp nhất.

H�i: Thưa �TC, trong nhi�u Giáo Hội chính thống khác nhau như các Giáo Hội cuả những tín hữu mà �ức Tổng Giám Mục Ioannis Zizioulas định nghĩa là “các ngư�i chính thống cuồng tín�. Cũng có các kháng cự từ phía các tín hữu công giáo. Vậy cần phải làm gì?

�áp: Chúa Thánh Thần đưa các sự việc tới chỗ thành toàn, với các th�i gian mà Ngài thiết định. Vì thế chúng ta không thể mất kiên nhẫn, mất tin tưởng và âu lo. Lộ trình đòi h�i kiên nhẫn trong việc giữ gìn và cải thiện những gì hiện hữu, là đi�u nhi�u hơn những gì chia rẽ chúng ta. Và làm chứng cho tình yêu của Chúa đối với tất cả m�i ngư�i, để cho thế giới tin.

(Oss. Rom 19-11-2016)

Linh Tiến Khải

RV