Ni�m tin vào Chúa và tôn giáo của nhà khoa h�c Einstein

Tạp chí Time trong một số báo gần đây đã trích đăng những dòng nhật ký của Einstein, nó giúp chúng ta hiểu được một phần nào cảm nhận, suy nghĩ của Einstein v� Thượng �ế và tôn giáo. Có những bất đồng quan điểm khi xem ông là ngư�i vô thần hay có lòng tin. Hãy để những giòng nhật ký của ông tự nói lên.

Thật sự ông đã tin như thế nào v� tôn giáo và Thiên Chúa? �ây là một vài l�i bình của ông:

Tại một bữa ăn tối khi được h�i có phải ông là ngư�i có đức tin tôn giáo, nhà khoa h�c của chúng ta đã trả l�i: «Vâng, các bạn có thể g�i như vậy. Thử dùng trí óc và những phương tiện hữu hạn của chúng ta để cảm nhận v� sự huy�n bí của tự nhiên, của vũ trụ, các bạn sẽ thấy bên cạnh những quy luật, những liên kết chúng ta có thể nhận thức được thì vẫn còn rất nhi�u đi�u huy�n ảo, không thể giải thích, không thể thấu hiểu được. Tôn kính một lực vượt quá những gì trí óc con ngư�i có thể hiểu thấu được, đó là tôn giáo của tôi. Diễn giải như vậy,  đúng thật, tôi là ngư�i có tôn giáo.»

Gia đình Einstein là ngư�i Do thái, thân phụ ông theo thuyết bất khả tri của Do thái giáo và gởi ông vào h�c trư�ng Công giáo dành cho nam sinh. Ở trư�ng Einstein say mê h�c cả giáo lý công giáo và cả các bài trong thánh kinh Do thái. Khi được h�i Thiên Chúa giáo ảnh hưởng như thế nào đến cuộc đ�i của mình, Einstein đã trả l�i: “Khi còn là một đứa trẻ tôi đã hấp thụ giáo lý tôn giáo qua Thánh Kinh và sách Talmud của Do Thái giáo. Tôi là ngư�i Do Thái nhưng cuộc đ�i sáng chói của �ức Giê-su đã lôi cuốn tôi. Không ai lúc đ�c Phúc Âm mà không cảm nhận được sự hiện hữu của Ngài. Nhân cách của Ngư�i ở trong từng câu chữ. Không một truy�n thuyết nào có thể thêu dệt nên một cuộc đ�i như vậy được.�

Khi được h�i ông có thật sự tin vào Thiên Chúa không, ông trả l�i: “Tôi không phải là ngư�i vô thần. Tôi cũng không nghĩ tôi là ngư�i theo thuyết phiếm thần. �i�u này quá rộng lớn so với trí óc hạn hẹp của chúng ta; giống như đứa trẻ đi vào một thư viện rộng lớn chứa đầy sách đủ loại ngôn ngữ. �ứa trẻ biết chắc hẳn có một ai đó đã viết nên những cuốn sách này nhưng nó không biết tác giả là ai và được viết như thế nào. Nó cũng không thể hiểu ngôn ngữ viết trong các sách đó. �ứa trẻ lơ mơ hoài nghi v� trật tự bí mật trong cách sắp xếp các cuốn sách nhưng vẫn không hiểu được trật tự bí mật đó là gì cả. �i�u đó cũng giống như khi tôi bày t� quan niệm của mình v� Thượng đế. Chúng ta nhìn ngắm vũ trụ được sắp xếp một cách tuyệt diệu và tuân theo những quy luật này, còn để hiểu thì chúng ta chỉ hiểu được một cách l� m� thôi.�

Có một lần Einstein đã viết một tín đi�u riêng cho mình. Và đây là một trong các nguyên tắc của ông: Cái đẹp nhất mà chúng ta có thể cảm nhận được đó là sự huy�n bí của vũ trụ. �ó là cảm xúc n�n tảng là chiếc nôi của khoa h�c và nghệ thuật chân chính. Ai xa lạ với cảm xúc này, không còn biết ngạc nhiên, say mê thì kể như h� đã chết, giống như cây nến bị dập tắt. �ằng sau tất cả những đi�u chúng ta có thể cảm nhận thì có một khả năng mà chúng ta khó có thể nắm bắt được, đó là cái đẹp cao cả, nó chỉ đến với chúng ta một cách gián tiếp: qua tôn  giáo. Trong nghĩa này, và chỉ trong nghĩa này, tôi là ngư�i có tín ngưỡng sâu xa. 

Vì thế ông thư�ng khe khắc đối với ngư�i vô thần hơn là ngư�i có lòng tin. �i�u gì đã chia cắt tôi kh�i cái g�i là những ngư�i vô thần, đó chính là cảm xúc tôn kính hoàn toàn khi đứng trước một vũ trụ hài hòa đầy những đi�u huy�n bí mà trí óc con ngư�i không thể thấu hiểu được. Những ngư�i vô thần cố chấp là những ngư�i không có ý thức, không lành mạnh khi phản ứng với quá khứ của mình: những ngư�i vô thần cuồng tín tương tự như những ngư�i nô lệ vẫn còn cảm giác đè nặng của xi�ng xích, cái mà h� đã quăng đi sau khi chiến đấu gian khổ cho tự do. H� là những tạo vật – trong mối hận thù chống tôn giáo truy�n thống như thuốc phiện của dân tộc – đã không thể nào nghe được âm nhạc của vũ trụ.  

Tuy Einstein có những cảm nhận như vậy v� tôn giáo, nhưng lòng tin của ông không theo truy�n thống. Ông nghi ng� sự kiện con Thiên Chúa làm ngư�i và ông cũng không tin con ngư�i bất tử.

Vậy đâu thật sự là mảnh đất Thượng �ế và tôn giáo của Einstein?

Ông không nắm được một vài chuyện đúng, nhưng ai nắm được? Là tín hữu kitô, chúng ta tin rằng việc đầu tiên chúng ta cần khẳng định là Thiên Chúa là đi�u không thể diễn tả được. Chúa ở ngoài tầm suy nghĩ của chúng ta… Có nghĩa là, dù chúng ta biết Chúa, nhưng chúng ta không thể tưởng tượng, không thể hình dung, không có bất cứ từ ngữ chính xác nào để có thể nói v� Thiên Chúa. Thiên Chúa là đấng vô biên cách xa tất cả ý nghĩ và tưởng tượng của chúng ta. Việc chúng ta cố gắng tưởng tượng v� Thiên Chúa cũng giống như cố gắng tưởng tượng v� con số cao nhất, chuyện không thể làm được vì những con số không có giới hạn, lúc nào mình cũng có thể đếm thêm một số.

Một Thiên Chúa không thể tưởng tượng chính xác, và đó là tín đi�u của đạo Kitô. Công đồng Lateran Thứ Tư nói v� tín đi�u rằng bất cứ chữ nào chúng ta dùng để nói v� Thiên Chúa đ�u không chính xác hơn là chính xác, có phải Einstein cũng nói như vậy? Một cảm nhận khiêm tốn đứng trước các bí mật không dò tìm được của vũ trụ hài hòa.

Cá nhân tôi nhận thấy những cảm nhận của Einstein thật lành mạnh và tươi mát, đầy giá trị đối với ni�m tin vào Thiên Chúa. Khi một ngư�i có thể nói là nhà khoa h�c lớn nhất lịch sử như Einstein nói với chúng ta rằng có một thứ trật không thể tưởng tượng được, tốt lành, khủng khiếp, đi�u khiển chúng ta từ rất xa thì chúng ta nên ngạc nhiên và tôn kính trước đi�u đó, thì các luận cứ của chúng ta v� đức tin có vẽ như ngây ngô và dị đoan, khó thuyết phục được.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn