Ngôn ngữ đầy màu sắc của các Giáo phụ sa mạc: Bảo vệ tâm hồn

Ngôn ngữ đầy màu sắc của các Giáo phụ sa mạc: Gìn giữ tâm hồn (2/6)

Mặc dù đã r�i kh�i thành phố, các Giáo phụ sa mạc truy�n lại giáo huấn của mình cho nhi�u  môn đệ đến thăm các ngài, đặc biệt thông qua các câu châm ngôn nổi tiếng của các ngài.

Chiến lược truy�n thông của các ngài? Các Giáo phụ sa mạc dùng ngôn ngữ đầy màu sắc, dễ tiếp cận và vẫn còn mang tính th�i sự cho đến bây gi�.

Các tư tưởng tự bản chất không phải là xấu nhưng một số ngư�i làm cho xấu vì h� có xu hướng bị ám ảnh hoặc bị vướng vào đam mê. Làm thế nào để kiểm soát chúng?

Sau đây là kỹ thuật được các Giáo phụ sa mạc triển khai: bảo vệ tâm hồn, một cách nào đó tương tự với thi�n định đương đại. Các Giáo phụ sa mạc là các tín hữu kitô ẩn náu trong các sa mạc vùng Mesopotamia, Ai Cập, Syria và Palestina giữa thế kỷ thứ 3 và thứ 7, các ngài sống ẩn tu trong các túp l�u, hang động, trên một cột hoặc trên cây. Các ngài đi tìm cuộc sống cô tịch, lao động chân tay, chiêm nghiệm và im lặng, trong mục đích phát triển đ�i sống thiêng liêng. Xác tín sự kết hợp chặt chẽ giữa thể xác, tâm hồn và tinh thần, chúng ta thư�ng xem các Giáo phụ sa mạc là các nhà trị liệu đầu tiên, đã đưa ra các l�i khuyên để chữa trị “các bệnh tâm hồn�. Trong số các l�i khuyên này có l�i khuyên kiểm soát suy nghĩ, và đi�u này thông qua một phương pháp: gìn giữ tâm hồn. Nhà phân tâm h�c và sinh h�c y khoa Jean-Guilhem Xerri, cựu bác sĩ nội khoa các bệnh viện ở Paris, tác giả triển khai cách thực hành này trong quyển Chuyên luận nh� v� sinh thái nội tâm: Chăm sóc tâm hồn của bạn (Petit traité d’écologie intérieure: Prenez soin de votre âme, nhà xuất bản Le Cerf).

Tại sao phải kiểm soát suy nghĩ của mình?

Theo các Giáo phụ sa mạc, các suy nghĩ không được kiểm soát là gốc rễ của một số bệnh tâm hồn. Các ngài đã nhận diện tám căn bệnh tâm hệ, được Giáo phụ Évagre phân loại: tham lam các loại, có vấn đ� liên quan một cách bệnh hoạn với tình dục, với ti�n bạc, buồn bã, hung hăng, biếng nhác (bệnh tâm hồn với triệu chứng chán nản, lư�i biếng), phù phiếm và kiêu ngạo.  Tám căn bệnh chung này có một nguồn bệnh lý: ái kỷ, các Giáo phụ g�i đó là yêu mình một cách thái quá.

Một trong các nguyên do của loại suy nghĩ bị cho là xáo trộn này là: trí tưởng tượng. Trí tưởng tượng không được kiểm soát làm nảy sinh các cách nhìn đôi khi chiếm hết tâm trí chúng ta, đến mức hoàn toàn xâm chiếm chúng ta. �ây là trư�ng hợp với các kịch bản thảm khốc, các hình ảnh khiêu dâm, các danh hảo không đáng có… Tác giả Jean-Guilhem Xerri tổng kết: “Trí tưởng tượng dẫn đến việc chúng ta làm các cuốn phim bên trong không phải lúc nào cũng đúng, cũng êm dịu�. Nhưng chúng ta có khả năng kiểm soát chúng, Giáo phụ Jean Damascène viết trong sách “Bài viết hữu ích cho tâm hồn�: “Dù các tư tưởng làm rối loạn chúng ta hay không, nhưng đó là những chuyện không thuộc v� chúng ta. Nhưng cho dù nó còn hay không còn trong tâm hồn, nó khơi dậy đam mê hay không, nó vẫn là những gì ở trong tầm kiểm soát của chúng ta�. Chúng ta luôn là hiện trư�ng của các cảm xúc và suy nghĩ, câu h�i là: tôi phải làm gì với nó? Tác giả Jean-Guilhem Xerri nhắc lại: “�ối diện với một suy nghĩ, con ngư�i có một số khả năng: đồng ý hay không đồng ý, nuôi dưỡng nó hay cự lại nó�.

Theo các Giáo phụ, mục tiêu của việc kiểm soát suy nghĩ là có được tĩnh t�a, một trạng thái thể hiện tâm hồn bình yên sâu lắng, yên tĩnh, nghỉ ngơi, im lặng và cô tịch sâu đậm, các đi�u kiện cần thiết để có được sự chiêm nghiệm thiêng liêng v� con ngư�i và vạn vật, v� sự hiểu biết Thiên Chúa. Các Giáo phụ sa mạc quy định nhi�u phương pháp để đạt được: gìn giữ tâm hồn, thanh đạm, hiếu khách và thực hành thi�n định.

Bảo vệ tâm hồn là gì?

Trong tiếng Hy Lạp, bảo vệ tâm hồn (nepsis) là cảnh giác, là chú ý đến những gì đang xảy ra trong tâm hồn mình. �ó là phương pháp tâm linh nhằm giải phóng con ngư�i kh�i các suy nghĩ xấu xa hoặc đam mê. Nó m�i chúng ta quan sát các suy nghĩ thấm nhập vào tâm hồn, từ đó phân định các đi�u tốt và đi�u xấu. Giáo phụ Évagre nói: “Hãy chú ý đến bản thân, hãy là ngư�i vác tâm hồn mình và không để ai vào mà không h�i h��. Vì, như tác giả Jean-Guilhem Xerri xác định: “Các Giáo phụ nhận thấy, các suy nghĩ lành mạnh dẫn đến trạng thái bình an, các suy nghĩ không lành mạnh dẫn đến trạng thái giao động�.

Các phương tiện không thể thiếu để bảo vệ tâm hồn là chú tâm quan sát các suy nghĩ và phân định suy nghĩ nào là tốt đẹp, là chữa lành, và suy nghĩ nào gây phân tâm hoặc ám ảnh. Mục tiêu là để có được tự do, đạt được tình trạng bất khả xâm phạm, khả năng không bị chi phối bởi các suy nghĩ.

Bảo vệ tâm hồn, tổ tiên của thi�n định?

Ngày nay, các ngành khoa h�c nhận thấy chẩn đoán do các Giáo phụ sa mạc v� các bệnh tâm hồn, hiện đang phát triển mạnh ở th�i buổi này của chúng ta, thì giống các liệu pháp đã có từ 2000 năm nay. Chúng ta nhận thấy, tất cả những gì làm chúng ta đau khổ hiện nay là do chúng ta có quá nhi�u kích thích, và xu hướng này đang làm rối loạn nội tâm chúng ta. Các siêu kích thích này, nhất là kỹ thuật số, đã được ghi vào trong một số chủ đ�, được tác giả Jean-Guilhem Xerri liệt kê như: thực phẩm, sản phẩm vật chất, tình dục, giải trí, hình ảnh bản thân, h�i hợt, chuyện hào nhoáng không đáng kể…

Bị m�i m�c tứ phía, dưới sự thống trị của chuyện phải có ngay lập tức, theo tác giả, trung bình mỗi giây chúng ta có từ ba đến bốn quyết định phải đưa ra. Vì thế, thật là ảo tưởng khi muốn tự kiểm soát và ý thức đầy đủ các quyết định của mình, đi�u này là hoàn toàn không thể. Tác giả lấy làm tiếc: “Chúng ta là nạn nhân của chính sự cướp bóc các khả năng chủ động của chúng ta; mà sự chú ý quyết định mối quan hệ của chúng ta với thế giới.�

Truy�n thống của các giáo phụ và khoa h�c thần kinh đồng ý với nhau ở một điểm: lấy lại quy�n kiểm soát sự chú ý của chúng ta là vấn đ� cơ bản cho sức kh�e tâm thần. Các Giáo phụ sa mạc khuyên chúng ta phải bảo vệ tâm hồn, chữ dùng bây gi� là chánh niệm. Các liệu pháp này có điểm chung là quan sát hiện trạng của những chuyện đang xảy ra. Thi�n, theo nghĩa đương đại và tôn giáo, là mở ra với giây phút hiện tại, chú ý đến những gì đang đi qua trong lòng chúng ta. Giống như ngư�i canh giữ tâm hồn, nó m�i g�i chúng ta thay đổi cách ở trong thế gian này và tạo thói quen chú ý đến các suy nghĩ l�t vào tâm hồn chúng ta.

Sách Chuyên luận nh� v� sinh thái nội tâm: Chăm sóc tâm hồn của bạn, (Petit traité d’écologie intérieure, Jean-Guilhem Xerri, nhà xuất bản Cerf)

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn