Gương Thánh nhân: Danh ngôn Việt Nam có câu: Trai thá»i trung hiếu là m đầu, Gái thá»i tiết hạnh là m câu trau mình .
ChÃnh thánh Giu-se Khang đã nêu cao tấm gương trung hiếu đó. Có thể nói suốt cuá»™c Ä‘á»i 29 năm cá»§a ngà i là luôn trung thà nh phụng sá»± Chúa và hiếu thảo vá»›i các vị Mục tá», đặc biệt vá»›i Äức Cha Liêm, Giám mục giáo pháºn Äông Äà ng Ngoà i. Ngà i đã theo phục vụ Äức Cha đến giá» phút cuối cùng, để lãnh nháºn triá»u thiên tỠđạo quang vinh !…
Giu-se Nguyễn Duy Khang sinh năm 1832, tại Cao Mại tỉnh Thái Bình, trong một gia đình Công giáo đạo đức.
Ngay từ nhá», cáºu đã được cha mẹ hướng dẫn sống đạo đức sốt sắng. NhỠđó khi lá»›n lên, cáºu đã xin dâng mình cho Chúa. Lúc đầu, cáºu đến ở vá»›i cha già Năng, má»™t Linh mục thánh thiện gương mẫu thuá»™c dòng Äa-minh, để nhá» ngà i huấn luyện đà ng nhân đức. Sau 10 năm cha gởi cáºu và o chá»§ng viện Kẻ Mốt. Lúc đó cáºu đã 24 tuổi. Trong thá»i gian ở đây, cáºu xin gia nháºp Dòng Äa-minh, và khấn dòng là m thầy giảng.
Thấy thầy siêng năng đạo đức, Äức Cha Liêm chá»n là m phụ tá riêng cho ngà i. Từ đó, thầy táºn tình phục vụ Äức Cha, từ việc ghi chép lưu trữ hồ sÆ¡ giấy tá», đến việc cÆ¡m nước giặt giÅ© hằng ngà y. Việc nà o thầy là m cÅ©ng chu đáo ân cần, khiến Äức Cha phải tấm tắc khen ngợi:
– Tôi chưa thấy má»™t ngưá»i nà o là m việc táºn tình siêng năng chu đáo như thầy Khang. Chắc chắn thầy phải có tinh thần hy sinh chịu khó cao độ má»›i là m được như thế.
Nhưng chưa được bao lâu thì ngà y 05 tháng 08 năm 1861, vua Tá»± Äức ra chiếu chỉ Phân sáp, bắt đạo gắt gao trên toà n quốc. Theo chiếu chỉ đó, tất cả các tÃn hữu phải bị khắc hai chữ “tả đạo” lên má, phải phân tán và o các là ng mạc ngoại giáo, để những ngưá»i nầy quản thúc theo dõi; các chá»§ng viện phải đóng cá»a, các thánh đưá»ng bị phá há»§y, tà i sản Giáo há»™i bị tịch thu, các Linh mục tu sÄ© bị lùng bắt khắp nÆ¡i. Tháºt là má»™t thảm cảnh vô cùng bi đát: vợ chồng phân ly, con cái xa lìa cha mẹ, đà n chiên vắng bóng chá»§ chăn bÆ¡ vÆ¡ tất tưởi !…
Äức Cha Liêm phải tìm nÆ¡i trú ẩn, để có thể lèo lái con thuyá»n giáo pháºn trong cÆ¡n phong ba bão táp. Thầy Khang nhất quyết xin theo há»™ tống Äức Cha. Thầy nói:
– Dù Äức Cha Ä‘i đâu, cá»±c khổ thế nà o, con cÅ©ng nguyện suốt Ä‘á»i phục vụ Äức Cha. Nếu Äức Cha được chết vì Chúa, con cÅ©ng xin chết theo.
Lúc đầu, thầy vá»›i Äức Cha ẩn trốn trong má»™t cái hầm ở Thá» Ninh. Nhưng vì bị quân lÃnh phát giác, hai cha con phải chạy sang thị xã Hải Dương, trú ẩn trong thuyá»n cá»§a má»™t giáo hữu tên là Trương BÃch. Chẳng may má»™t hôm, đứa con trai có chuyện gây gá»— vá»›i ông. Nó Ä‘i tố cáo ông chứa chấp Äạo trưởng. Quan liá»n sai quân đến vây bắt. Thấy quân lÃnh kéo tá»›i, thầy Khang nhanh bước ra mÅ©i ghe, nhổ cây sà o hăm dá»a:
– Nếu muốn bắt Äức Cha, hãy bước qua xác tôi trước.
Vì thương mến Äức Cha, thầy quyết định chống lại há», dù có chết cÅ©ng cam lòng. Tháºt là má»™t gương trung hiếu tuyệt vá»i. Nhưng Äức Cha gá»i thầy lại và bảo:
– Con chá»› chống lại há». Chúng ta hãy vâng theo thánh ý Chúa. Nếu Chúa muốn chúng ta chịu chết để là m chứng cho Chúa, chúng ta xin vâng lá»i Ngưá»i.
Thế là quân lÃnh áp tá»›i bắt thầy và Äức Cha dẫn vá» Hải Dương, tống và o ngục, ngà y 20 tháng 10 năm 1861.
Ở trong ngục, mặc dầu bị gông cùm xiá»ng xÃch Ä‘au khổ, thầy vẫn vui lòng chấp nháºn, và hằng ngà y kêu xin Chúa giúp sức cho được trung thà nh vá»›i Chúa đến cùng. Lúc đó có số giáo hữu bị bắt giam chung vá»›i thầy, thầy tổ chức há» Ä‘á»c kinh chung. Má»i ngưá»i Ä‘á»u sốt sắng cầu nguyện má»—i ngà y. NhỠđó mà Chúa thương ban cho tất cả được can đảm là m chứng cho Chúa.
Trong hÆ¡n má»™t tháng rưỡi bị giam ở đây, thầy Khang bị Ä‘em ra tra tấn ba lần, lần nà o cÅ©ng bị đánh đòn nhừ tá», buá»™c đạp lên Thánh giá chối đạo. Mặc dầu Ä‘au đớn, thầy vẫn can trưá»ng bá»n đỗ theo Chúa, luôn can đảm tuyên xưng đức tin. Cuối cùng, thấy không thể lung lay nổi lòng trung hiếu cá»§a vị chứng nhân Chúa, quan buá»™c lòng kết án trảm quyết. Ngà y 06 tháng 12 năm 1861, quân lÃnh Ä‘iệu thầy ra pháp trưá»ng Năm Mẫu. Dá»c đưá»ng thầy luôn dâng lá»i tạ Æ¡n Chúa, vì Ngưá»i đã thương ban cho thầy được trung thà nh hiếu thảo vá»›i Chúa và cấp trên đến trá»n Ä‘á»i. Äến nÆ¡i, sau hồi chiêng báo hiệu, lý hình vung gươm lên, đầu vị anh hùng đức tin rÆ¡i xuống, lãnh nháºn triá»u thiên tỠđạo muôn Ä‘á»i vinh hiển.
Ngà y 20 tháng 05 năm 1906, Äức Thánh Cha Pi-ô 10 tôn phong thầy lên Chân phước và ngà y 19 tháng 06 năm 1988, Äức Gioan Phaolô 2 đã suy tôn ngà i lên Hiển Thánh.
Quyết tâm: Noi gương thánh Giu-se Khang tỠđạo, luôn sẵn sà ng cá»™ng tác giúp đỡ những ngưá»i rao giảng đạo Chúa, suốt Ä‘á»i trung thà nh hiếu thảo vá»›i Chúa và cấp trên, dù có phải Ä‘au khổ chết chóc cÅ©ng vui lòng chấp nháºn.
Lá»i nguyện:Lạy Cha, Cha đã ban cho Giáo há»™i Việt Nam nhiá»u chứng nhân anh dÅ©ng, biết hiến dâng mạng sống, để hạt giống đức tin trổ sinh hoa trái dồi dà o trên quê hương đất nước chúng con. Xin nháºn lá»i các ngà i chuyển cầu, cho chúng con biết noi gương các ngà i để lại, luôn can đảm là m chứng cho Cha và trung kiên mãi đến cùng.

