L� GIẢI TAM VỊ NHẤT THỂ

Các Kitô hữu có khó tưởng tượng có Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần là Một Chúa mà lại có Ba Ngôi?

1. �Ó LÀ VẤN �Ề

Câu trả l�i không dễ, thế nên việc đầu tiên của chúng ta là giải thích lý do tại sao đáng để tìm hiểu. Trước tiên, ni�m tin của chúng ta tìm cách hiểu. Aristotle nói: “M�i ngư�i đ�u muốn biết� (metaphysics – siêu hình h�c). Tuy nhiên, đó không chỉ là ni�m tin tìm cách hiểu, đó cũng là lòng yêu mến của chúng ta. Khi yêu mến ai, ngư�i ta muốn biết m�i thứ v� ngư�i đó. Quan tr�ng nhất là ngư�i ta muốn biết đi�u gì làm cho ngư�i đó chính là ngư�i đó. Lòng yêu mến của chúng ta dành cho Thiên Chúa m�i g�i chúng ta nhận biết Ngài sâu sắc đến tận cùng.

Lý do thứ hai là sự hiểu biết như vậy có sức mạnh giúp chúng ta giải thích ni�m tin của chúng ta cho ngư�i khác hiểu. Thứ ba, đào sâu bí ẩn v� Thiên Chúa không giúp đỡ nhưng khơi dậy sự thắc mắc của chúng ta và làm cho chúng ta ngạc nhiên v� sự uy nghi của Thiên Chúa. Thần h�c có thể trợ giúp chúng ta chiêm ngưỡng. Thứ bốn, cách đánh giá v� vẻ đẹp của chân lý sẽ làm sâu sắc lòng yêu mến của chúng ta dành cho Thiên Chúa.

2. GI�O L� VỀ CHÚA BA NGÔI

�i�u chúng ta đang tìm hiểu là giáo lý khá đơn giản: Một Thiên Chúa có Ba Ngôi. Tín đi�u Công �ồng Nicê nói: “Chúng tôi tin kính một Thiên Chúa�. Với l�i xác định đó, chúng ta đặt ni�m tin vào Ba Ngôi: Ngôi Cha, Ngôi Con, và Ngôi Thánh Thần. �i�u này hoàn toàn có trong Kinh Thánh. Ví dụ:

– Tôi và Chúa Cha là một. (Ga 10:30)

– Nơi �ức Kitô, tất cả sự viên mãn của thần tính hiện diện cách cụ thể. (Cl 2:9)

– Chúa Giêsu bảo các môn đệ ra đi và làm cho muôn dân trở thành môn đệ, làm phép rửa cho h� nhân danh Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần. (Mt 28:19)

Hãy mở rộng một chút. Chúng ta tuyên xưng có một Thiên Chúa, không có ba Thiên Chúa. “Ba� đó không là ba bản thể mà là ba ngôi vị. Có một Thiên Chúa, mỗi ngôi hoàn toàn là Thiên Chúa. Chúa Cha là Thiên Chúa hoàn toàn, Chúa Con là Thiên Chúa hoàn toàn, Chúa Thánh Thần là Thiên Chúa hoàn toàn.

�i�u này có vẻ rắc rối hoặc nghịch lý đối với một số ngư�i. Thế là thế nào?

3. GIẢI TH�CH KHÔNG T�C DỤNG

Một trong những cách giải thích hay nhất trong lịch sử Giáo Hội khả dĩ giúp tìm ra đi�u không tác dụng. Cách nói ẩn dụ nổi tiếng của Thánh Patrick v� cây lá chụm hoa (three-leaved shamrock – cây có ba lá hoặc cây me đất, ngư�i Ai-len lấy hình cụm ba lá của cây này làm quốc huy) không còn là nó bởi vì mỗi lá trong cụm ba lá đó tách r�i nhau. Chúa Cha không hiện hữu tách r�i với Chúa Con hoặc Chúa Thánh Thần.

Một cách ẩn dụ phổ biến là nước. Chúng ta có thể nói có một chất nước hiện hữu trong ba trạng thái – băng, l�ng, và khí. Nhưng cách ẩn dụ này không đạt bởi vì nước không bao gi� hoàn toàn vừa là tảng băng, vừa là chất l�ng, và vừa là chất khí cùng một lúc. Nhưng Thiên Chúa luôn là Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần. Ngài không là Chúa Cha vào một lúc nào đó, Chúa Con lúc khác, và Chúa Thánh Thần lúc khác. Tách ba ngôi như vậy là tà thuyết Cách Tân (Modalism, cũng g�i là Sabellianism vì do Sabellius khởi xướng hồi thế kỷ II), cho rằng các ngôi vị không là thực thể, mà chỉ là “cách thức� Thiên Chúa hiện ra cho chúng ta.

Một cách ẩn dụ khác là sự sống động của một khối cầu kim loại chiếu sáng. Nó có một chất – chính kim loại đó. Nhưng có ba thứ cùng chia sẻ trong chất đó. Thứ nhất, có trạng thái tròn. Trạng thái tròn đó là thứ bao quanh toàn bộ khối cầu. Thứ nhì, có màu sắc. Chúng ta hãy tưởng tượng đó là màu đồng xám mà chúng ta có khi chà xát dầu trên ngón tay. Toàn bộ khối cầu là màu sắc này. Thứ ba, khối cầu rất bóng láng. Giống như hình dạng và màu sắc, sự bóng láng là thứ áp dụng đối với cả chất liệu của khối cầu. Chúng ta có thể nói rằng có một khối cầu bằng kim loại, tròn, màu đồng xám, và bóng láng.

Nhưng cách ẩn dụ này không còn nữa. �i�u chúng ta đang nói đến là đặc tính của khối cầu, chứ không là bản chất. Chúng ta có thể vẽ nó bằng màu khác. Chúng ta có thể đập nó lõm vào, bớt phần trơn láng. Chúng ta có thể dùng búa lớn để làm cho nó không còn tròn trịa nữa. Nó là vật chất, có thể thay đổi, và có thể phân chia – khác với Thiên Chúa.

4. GIẢI TH�CH THIÊN CHÚA LÀ MỘT VÀ BA

Thánh giáo phụ Augustino có cách giải quyết vấn đ� ẩn dụ v� Tam Vị Nhất Thể. Nhìn sâu vào thế giới vật chất, nhìn vào trong trí tuệ phi vật chất. Ngài h�i rằng trong chúng ta, có ai thấy cái gì là một và là ba cùng một lúc không? Thánh Augustino tìm ra câu trả l�i là trí tuệ có trí nhớ, kiến thức, và tình yêu của chính nó.

Trí nhớ của trí tuệ là nguồn gốc của kiến thức. Khi tự ghi nhớ, trí tuệ sinh ra sự hiểu biết v� chính nó. Và khi nó thấy chính nó là gì, thì ở một con ngư�i lành mạnh, trí tuệ sẽ yêu quý chính mình.

Toàn bộ trí tuệ ở trong mỗi cái ba này. M�i thứ nó là, nó nghĩ, và nó làm bao gồm trong trí nhớ của nó. Cũng vậy, khi tự nhận biết, nó biết toàn bộ chính nó. Theo ý nghĩa nào đó, chúng ta có thể nói rằng toàn bộ trí tuệ bao gồm trong sự nhận biết của nó v� chính nó. Nó là toàn bộ chính nó mà nó yêu và bao gồm trong tình yêu đó.

Thánh Augustinô chú giải rằng có những cái ba này – trí nhớ, kiến thức, và tình yêu. Nhưng không có ba trí tuệ, chỉ có một. Thế nên trí tuệ vừa là một vừa là ba. �ó là một – trí tuệ, nhưng cũng là ba – trí tuệ, kiến thức, và tình yêu.

Ghi chú: Tôi đơn giản hóa và kết hợp những gì thực sự là hai đi�u tương tự mà Thánh Augustino đ� cập. Phiên bản đơn giản hóa này cũng được Thánh Thomas Aquino sử dụng. Cũng có thể đ�c tác phẩm “On Trinity� (V� Tam Vị Nhất Thể) của Thánh Augustino, và tác phẩm “Summa Contra Gentiles� của Thánh Thomas (tác phẩm “Summa Contra Gentiles� còn g�i là “Liber de veritate catholicae fidei contra errores infidelium� – Sách v� Chân lý �ức tin Công giáo chống lại sai lầm của những ngư�i không tin, gồm 4 cuốn, viết trong th�i gian 1259-1265).

Chúng ta có thể thấy sự rõ ràng song song giữa trí tuệ và Tam Vị Nhất Thể. Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần tượng tự trí nhớ của trí tuệ, kiến thức, và tình yêu của chính nó.

Giáo lý Công giáo g�i Chúa Cha là “nguồn gốc và căn nguyên của thần tính� – giống như cách mà trí nhớ của chúng ta là nguồn gốc của kiến thức và tình yêu của chính nó. Chúa Con kết hiệp với sự tự nhận biết của Thiên Chúa, đó là lý do mà Ngài cũng được g�i là Ngôi L�i và Sự Khôn Ngoan của Thiên Chúa (x. Ga 1:1 và 1 Cr 1:24). Cuối cùng, Chúa Thánh Thần kết hiệp với tình yêu của Thiên Chúa (x. Rm 5:5).

Vì thế, sự tương tự của trí tuệ không chỉ giải thích đi�u có vẻ nghịch lý v� cách thức của đi�u gì đó (hoặc ngư�i nào đó) có thể là một và ba, đi�u đó cũng giải thích cái ba mà chúng ta hiểu – Chúa Cha, Chúa Con, và Chúa Thánh Thần.

5. GIẢI TH�CH L� DO CÓ BA NGÔI

Có hai vấn đ� chưa được trả l�i. Bởi vì chúng ta ở ngoài không gian, các câu trả l�i ngắn cũng đủ. Thứ nhất, tại sao cái ba nơi Thiên Chúa g�i là các ngôi vị?

Hãy nhìn đi�u này: Thánh Thomas Aquino nói rằng một ngôi là “một thực thể riêng của một bản chất hợp lý�. Mới đầu nghe có vẻ khá hay. Nhưng khoan đã! Có đi�u gì đó không ổn trong chúng ta khi nghĩ v� các cá nhân trong Thiên Chúa. Chắc chắn Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần không là ba ngôi riêng biệt có cùng bản thể Thiên Chúa theo kiểu nói rằng John, Joe, và James là ba con ngư�i có cùng một nhân tính.

Thánh Thomas nhận thấy đi�u bất ổn này. Ngài nói rằng “cá tình� chỉ xảy ra khi chúng ta nói v� vấn đ� mà chúng ta có, nhưng Thiên Chúa thì không. Vì thế, khi nói v� Thiên Chúa, chúng ta phải nhận biết rằng chúng ta sử dụng chữ “ngôi� với ý nghĩa khác so với khi chúng ta nói v� con ngư�i. Khi nói v� Thiên Chúa, Thánh Thomas nói rằng chúng ta phải sử dụng cách định nghĩa của Richard of St. Victor v� ngôi vị là “sự hiện hữu không thể hiểu của thần tính� (incommunicable existence of the divine nature).

Nói cách khác, Chúa Cha, Chúa Con và Chúa Thánh Thần thực sự hiện hữu, và Ba Ngôi có thể phân biệt với nhau. Chúa Cha là Thiên Chúa, Chúa Con là Thiên Chúa, và Chúa Thánh Thần là Thiên Chúa. Nhưng Chúa Cha không là Chúa Con, và Chúa Con không là Chúa Thánh Thần.

Theo cách nào đó, vì dụ v� John, Joe, và James có thể giúp chúng ta hiểu đi�u này. Nếu một ngư�i hoài nghi h�i làm sao có thể có ba ngôi của một bản chất hợp lý thì hãy nói rằng bạn và bạn của bạn, và ngư�i thứ ba đang sống để chứng t� đi�u có thể. Sự khác nhau nhi�u giữa Thiên Chúa và nhân loại là “không có các cá nhân�. Bạn càng hiểu sự thật đó thì bạn càng có thể hiểu rằng Thiên Chúa chỉ có một và có ba ngôi.

Có thể có sự khôn ngoan trong cách nhượng bộ của Thánh Augustino, rằng chúng ta thực sự không thể biết ngôi vị có nghĩa gì khi áp dụng cho Thiên Chúa: “Khi h�i ‘ba cái gì?’ thì ngôn ngữ loài ngư�i gặp khó khăn vì thiếu từ ngữ. Cho nên chúng ta nói ba ngôi vị, chứ không nói chính xác, mà là để im lặng�.

6. TẠI SAO CÓ BA NGÔI?

Vấn đ� thứ hai là lý do có ba ngôi. Tại sao không là bốn hay năm? Trong tác phẩm “Summa Contra Gentiles�, Thánh Thomas chỉ ra sự tương tự v� trí tuệ của Thánh Augustino để trả l�i. Khá đơn giản. Không hơn ba lý do là Thiên Chúa nhớ, biết, và yêu chính Ngài. Không cần bất kỳ ai khác.

Do đó, tín đi�u Chúa Ba Ngôi là đi�u chúng ta có thể hiểu được. Nhưng cách hiểu của chúng ta khá hạn chế, và không thể tránh có lúc chúng ta lặng lẽ thắc mắc v� mầu nhiệm cao cả này.

STEPHEN BEALE

TRẦM THIÊN THU (chuyển ngữ từ CatholicExchange.com)

Lễ Chúa Ba Ngôi – 2019

Xin m�i tham khảo thêm:

✠ CHÚA BA NGÔI VÀ �ỜI S�NG TÂM LINH – https://tramthienthu.blogspot.com/2016/05/chua-ba-ngoi-va-oi-song-tam-linh.html

✠ HIỂU GIỚI T�NH QUA MẦU NHIỆM CHÚA BA NGÔI – https://tramthienthu.blogspot.com/2017/06/hieu-gioi-tinh-qua-mau-nhiem-chua-ba.html

✠ NHẬN THỨC VỀ CHÚA BA NGÔI – https://tramthienthu.blogspot.com/2017/06/nhan-thuc-ve-chua-ba-ngoi.html