LÀM SAO �Ể HÓA GIẢI NHỮNG BẤT �ỒNG

Biết phải mà cho mình phải là sai,

Biết sai mà cho mình sai mới là phải.

(Lão Tử)

Bất đồng ý kiến hay bất đồng quan điểm, là những gì hầu như không thể tránh kh�i trong các tương quan v� mặt con ngư�i. Tuy nhiên, những hình thức bất đồng ấy không phải lúc nào cũng phải kết thúc bằng xung đột hoặc xung khắc. Và đó là đi�u mà chúng ta phải tìm hiểu để tìm ra những phương cách giải hòa, ngay cả trong những tương quan vợ chồng trong đ�i sống hôn nhân gia đình.

Xét v� phương diện thực hành, bất đồng nhi�u khi cũng cần thiết, vì qua đó ngư�i ta mới nhìn thấy, mới khám phá ra các góc cạnh của vấn đ�, những giới hạn của mình, cũng như những ưu điểm của ngư�i khác.  Trước một vấn đ� mới mẻ và quan tr�ng, Tổng thống Franklin D. Roosevelt thư�ng có thói quen muốn nghe những ý kiến trái chi�u. Theo ông, đây là cách giúp tìm được những quyết định một cách khách quan và có hiệu qủa.

Vấn đ� ở đây là làm sao ta có thể đối diện với  những bất đồng?

Những nguyên tắc căn bản.

Thiện chí, hiểu biết, và bình tĩnh là những nguyên tắc căn bản trong việc giải quyết bất đồng.  Ngoại trừ trư�ng hợp trầm tr�ng phải cần đến các nhà chuyên môn, phần lớn những bất đồng đ�u có thể hòa giải được nếu chúng ta dùng thiện chí, sự hiểu biết, và bình tĩnh.

Thiện chí: Dĩ nhiên, để tránh những bất hòa có thể gây ra tranh cãi và xung đột, đi�u đầu tiên chúng ta cần phải làm là ngồi lại với nhau bằng tất cả thiện chí. Ngoài tình yêu thì thiện chí là nguyên tắc giúp hóa giải những bất đồng hiệu nghiệm nhất. Khi một ngư�i bày t� thiện chí của mình thì ngư�i kia phải đáp lại cũng bằng thiện chí lắng nghe và hiểu biết. Nếu cả hai đ�u muốn giữ quan niệm của mình, đ� cao cái tôi của mình thì sẽ không dẫn tới hiểu biết.

Nhưng ai là ngư�i phải bày t� thiện chí trước. Cả hai, vì “Nếu tôi không bắt đầu, ai sẽ là ngư�i bắt đầu?�  Và khi có ngư�i khởi sự, cơ hội giải quyết bất đồng đã được mở ra.

Hiểu biết: �ây là bước kế tiếp của nỗ lực hòa giải. Sau khi cả hai bên đã ngồi lại với nhau bằng thiện chí, lúc đó sự hiểu biết sẽ giúp phân tích, nhận định những đi�u sai, đi�u trái của vấn đ� và tầm nhìn của nhau. Nh� nhận thức được vấn đ� sẽ giúp ta dễ dàng chấp nhận những sai lỗi của mình, cũng như đón nhận cái phải, cái đúng, và thiện chí của ngư�i khác. Chỉ khi nào sự hiểu biết khách quan đem ta lại với cái nhìn trung thực v� mình và v� ngư�i khác, lúc đó ta mới có thể hòa giải được những gì bất đồng đang khiến ta bực mình, khó chịu hoặc không hài lòng với ngư�i khác.

Bình tĩnh: Bình tĩnh là đi�u kiện cần thiết trong những nỗ lực hòa giải khi thiện chí một hay cả hai bên bị thử thách, và khi sự hiểu biết v� mình hoặc v� ngư�i khác vẫn còn bị cái tôi che lấp. Sự lập đi, lập lại và đôi khi đòi h�i một th�i gian dài cho việc chứng minh thiện chí cũng như sự hiểu biết rất cần đến đức tính bình tĩnh. Trong nhi�u nỗ lực hòa giải tưởng chừng đã thành công, nhưng vì một hay hai bên thiếu bình tĩnh mà đã phá h�ng dù trước đó cả hai đ�u t� ra thiện chí cũng như hiểu biết.

Những yếu tố tâm lý.

Tuy nhiên, để những nỗ lực hòa giải được dễ dàng, trong khi trao đổi hoặc tìm hiểu, chúng ta còn cần đến những yếu tố tâm lý sau đây:

-Tránh chỉ trích cá nhân:  Vì sao?  Khi một ngư�i cảm thấy bị phê bình, bị chỉ trích v� những phương diện liên quan đến cá nhân, phản ứng tự nhiên của h� là tự vệ bằng cách chống lại hoặc trốn chạy.  Do đó, để tránh các phản ứng tiêu cực này, khi hòa giải một vấn đ� gì, chúng ta cần chú tâm vào dữ kiện, vào sự việc đang làm cho cả hai hiểu lầm cần được giải quyết chứ không chú tr�ng vào những yếu tố cá nhân.

-Tôn tr�ng ngư�i đối diện: �ồng nghĩa với việc tôn tr�ng cá nhân, ý kiến, và quan niệm của ngư�i khác. �ây là điểm tâm lý cần thiết để ngư�i mà mình muốn trao đổi, đối thoại dễ dàng mở rộng lòng h�, và dễ dàng giúp h� đón nhận ý kiến của mình. Một khi tự ái bị va chạm sẽ dẫn đến bất mãn, ngược lại, khi được ngư�i khác tôn tr�ng sẽ đem lại cho ta cảm tưởng mình có giá trị, và thấy mình được khích lệ để dễ dàng hợp tác: “L�i nói không mất ti�n mua. Lựa l�i mà nói cho vừa lòng nhau�. Tôn tr�ng ngư�i khác cũng là một cách làm “vừa lòng� h�.

-Dùng chữ “tôi� khi đối thoại;  Thay vì nói, “Ông, bà, anh, em…� làm tôi bực mình, khó chịu, ta có thể nói: “Tôi� cảm thấy khó chịu khi bị trễ hẹn. “Tôi� thấy buồn vì hai bên vẫn không chịu hiểu nhau. Cách thức diễn tả cảm tình này sẽ giúp ngư�i khác hiểu mình mà không mang ý công kích; ngoài ra, nó cũng nói lên sự yếu kém thuộc v� mình chứ không phải là ngư�i khác, và vì thế dễ được ngư�i khác chấp nhận hơn.

Những nguyên tắc xã hội.

Các nhà tâm lý xã hội nêu ra bốn mô thức khác thư�ng dùng để giải quyết các bất đồng, bao gồm:

1. Anh thắng, tôi thua.

2. Anh thua, tôi thắng.

3. Dung hoà; và

4. Anh thắng, tôi thắng.

Hai nguyên tắc đầu là những nguyên tắc mang ý nghĩa tiêu cực. Dù ai thắng cũng không đem lại kết quả tốt. Ngược lại, một bên thắng, một bên thua còn dẫn đến những hậu quả tai hại hơn cả trước khi hòa giải, bởi vì tự nhận mình thua hay bắt buộc chấp nhận thua cũng là một hình thức con ngư�i bị xúc phạm. Và vì thế “khẩu phục� mà “tâm không phục�.

�ể hòa giải những bất đồng trong đ�i sống dù là đ�i sống vợ chồng thì cả hai phải biết dung hòa lý lẽ, tình cảm, cũng như thiện chí của mình và của nhau. Ai thắng, ai thua không quan tr�ng, nhưng câu h�i được đặt ra là “Thắng thì tôi được gì?� và “Thua thì tôi mất gì?�

Thông thư�ng các bất đồng, bất hòa, xung khắc xảy ra liên quan nhi�u đến tình cảm hơn là lý lẽ.  Vì khi bị tình cảm chi phối, con ngư�i thư�ng có khuynh hướng phản ứng tự vệ. �t ai có đủ bản lãnh để bình thản nghe ngư�i khác nói không tốt v� mình, hoặc phê bình mình, nhất là những đi�u mà mình phải oan ức. Vì vậy, khi có sự xung khắc, ta thử nghĩ coi đâu là cách thức tốt nhất để giải quyết vấn đ�. Mô thức “Anh thắng, tôi thắng� cống hiến cho chúng ta các bước tuần tự trong tiến trình giải quyết xung đột và có thể dùng trong nhi�u trư�ng hợp.  Nhưng nếu khi cả hai bên đ�u không thể đạt được thắng lợi, lúc đó chúng ta cần áp dụng mô thức dung hoà với ý nghĩ rằng mỗi bên chịu thiệt thòi một chút để rồi cả hai bên đ�u thắng.

Tóm lại, khi có bất hòa xẩy ra, là lúc hai bên cần phải ý thức rằng việc giải quyết những bất đồng ấy là đi�u tiên quyết để duy trì tình thân, giữ hòa khí với nhau, nhất là đem lại sự bình an trong tâm hồn. Bất hòa càng để lâu càng khó giải quyết, vì lúc đó tự ái bị va chạm, và những lý do đưa ra để bào chữa có mình càng nhi�u, càng phức tạp. Trong đ�i sống hôn nhân thì l�i khuyên sau đây là một khuôn vàng, thước ng�c cho việc duy trì hạnh phúc: “�ừng ôm sự giận h�n mà đi ngủ�.   

 Tiến Sĩ Trần Mỹ Duyệt

CGVN