John Henry Newman: Hành trình Bản Ngã

Trích sách Bản đồ đức tin (Faith Maps, Michael Paul Gallagher, Nhà xuất bản: Darton, Longman and Todd Ltd, 2010

Từ lúc còn sinh th�i, �ức Hồng Y Newman đã được xem là một trong những ngư�i khổng lồ của th�i đại mình. Khi qua đ�i ở tuổi chín mươi, hàng trăm cống hiến của ngài được xuất bản trên các nhật báo và tạp chí ở Anh, kể cả những tòa soạn ít quan tâm đến các vấn đ� Giáo hội cũng đăng v� ngài. Nhi�u trong số các bài tưởng niệm khen ngợi văn phong văn xuôi của ngài (như văn sĩ James Joyce sau này đã công nhận mình ghen tỵ với ngôn ngữ văn hoa “gân bạc� của ngài) Nhưng những l�i vinh danh vào năm 1890 cũng công nhận một nhân vật tâm linh vĩ đại, ngư�i mang lại minh triết mới cho chất vấn v� sự dấn thân lòng đạo. Chẳng hạn như một bài bình luận rộng rãi đến ngạc nhiên của t� Ngư�i suy nghĩ tự do (Freethinker), một tạp chí định kỳ của ngư�i vô thần:

“Newman là văn phong trong sáng nhất và là thần h�c gia vĩ đại nhất của ngôn ngữ của chúng ta. Tài hùng biện hoàn hảo của ngài đã thu hút được cả những ngư�i đối lập khó tính nhất… một ngư�i vô thần triệt để nhất hẳn sẽ hối tiếc vì đã phải bất đồng với ngài… Chúng ta tự nói với nhau, “�ây còn hơn cả ngư�i Công giáo, hơn cả thần h�c gia, đây là ngư�i có đ�i sống nội tâm mãnh liệt, một trong số ít những ngư�i hiểu được tâm hồn nhân loại, một ngư�i đã lần theo được các dấu vết vi tế nhất trong tâm hồn con ngư�i, giúp cho độc giả hiểu được chính bản thân mình.�

Thực vậy, tất cả phẩm chất đáng ngưỡng mộ nơi Hồng y Newman đ�u cống hiến cho một mục đích duy nhất. Say mê đi�u hướng suốt cuộc sống th� của ngài chính là khao khát làm cho nhãn tượng Kitô có ý nghĩa trong một th�i đại mà ni�m tin vào Thiên Chúa dư�ng như đang gặp trắc trở nghiêm tr�ng. Luôn luôn cảnh giác với các dòng văn hóa chung quanh, Hồng y Newman tận hiến sinh lực của ngài để chúng ta có được đức tin, và ngài đã làm đi�u đó dưới nhi�u hình thức khác nhau, từ các bài giảng cho đến các suy tư thần h�c, từ tự truyện đến thơ văn hay tiểu thuyết. �ặc nét trong đư�ng lối tiếp cận của ngài vẫn còn tác động đến suy tư v� ni�m tin tôn giáo, và ngài vẫn là ngư�i tiên phong mở đư�ng cho thần h�c đức tin suốt một thế kỷ qua hay xa hơn nữa. Ngài thích nói rằng, các lý chứng hiển nhiên nhất v� Thiên Chúa đã có sẵn trong con ngư�i chúng ta, vì thế ngài đưa lý luận của ngài đi ra kh�i các lý lẽ bên ngoài, chỉ hướng vào lãnh vực riêng tư và ti�n-lý tính của thiện ý đón nhận luân lý và tâm linh. Không rơi vào chủ nghĩa chủ quan, ngài khám phá các chuyển biến nội tâm của bản ngã hướng đến chân lý. Thật vậy, năm 1991 �ức Hồng Y Ratzinger đã nhận xét rằng, từ sau thánh Augustinô, không thần h�c gia nào chú tâm đến đến chủ đ� nhân sinh nhi�u đến thế.

Ba thách thức v� mặt văn hóa  

Newman th�i trẻ thấy chính mình phải đối diện với ba thách thức lớn của đức tin.

Thứ nhất là chủ nghĩa duy lý hẹp hòi đi kèm với chứng minh khoa h�c. Theo quan điểm của Newman, để bảo vệ đức tin, thì lý luận cần phục hồi lại tầm mức hiện sinh tr�n vẹn của mình, không phải đơn giản là ‘lý luận trên giấy t�’ mà là một sự chuyển biến toàn thể con ngư�i. Ngài nhấn mạnh, đức tin không bao gi� đơn thuần là một kết luận của trí tuệ: đức tin liên quan đến L�i mặc khải đã chạm vào trong sâu thẳm nhân tính chúng ta rồi khơi mở cho chúng ta một cuộc phiêu lưu biến đổi kéo dài suốt cả cuộc đ�i. 

Thứ hai, là những gì ngài g�i là ‘chủ nghĩa tự do.’ Ngài là một ngư�i khởi xướng vĩ đại cho ‘giáo dục tự do,’ nhưng những gì ngài phản đối chủ nghĩa tự do trong tôn giáo là ý tưởng lan tràn rằng ‘không có chân lý chắc chắn trong tôn giáo’ (những l�i ngài nói khi chịu chức Hồng y ở tuổi 78). Ngài đã kịch liệt phản đối xu thế đương th�i khi hạ đức tin xuống thành một loại quan điểm riêng, tựa như khiếu thưởng thức âm nhạc của từng ngư�i. Một trong những bài thơ đầu tiên của ngài với tựa đ� ‘Chủ nghĩa tự do’ nói lên sự nguy hiểm đó với những l�i sau:

Hỡi con ngư�i mang lòng tự phụ!

Ngươi không thể nào hạ xuống

Tin mừng ân sủng Chúa.

Theo các vầng thơ viết năm 1833 này, thì ngài thấy những ngư�i theo chủ nghĩa tự do giải thích tôn giáo theo cách thuần nhân văn, xem tôn giáo như nguồn suối an bình hay có thiện hướng, và như thế h� muốn tránh đi ‘quy�n uy sâu thẳm của ân sủng.’ Sự mơ hồ th�i thượng này, ẩn giấu dưới lớp v� khoan dung, có vẻ hấp dẫn đối với tầng lớp trung lưu thong dong của th�i Victoria ở Anh quốc. Tiêu chuẩn của con ngư�i lại trở nên chuẩn mực của chân lý. Khi suy nghĩ mập m� và thái độ ích kỷ đi chung với nhau, nó sinh sản ra một loại Tin Mừng pha loãng mà Newman g�i là ‘tôn giáo th�i buổi này.’ Nhưng đối với ngài, đức tin không bao gi� bị giới hạn theo tầm mức của cái tôi, mà ngược lại, chính đức tin sẽ xóa mòn m�i tự mãn của chúng ta.

Thách thức thứ ba đến từ chính bên trong thế giới tôn giáo. Có lẽ dưới tác động của trào lưu lãng mạn trong thơ ca và nghệ thuật, các phong trào phục hưng đã nhấn mạnh rất nhi�u đến cảm giác tôn giáo và cảm nghiệm của sự biến đổi. Newman luôn đánh giá vai trò của ‘tâm hồn’, ‘tưởng tượng’ và ‘cảm xúc’ trong đ�i sống đức tin, nhưng ngài vẫn ng� vực sự chú tr�ng quá mức v� cảm tính tôn giáo. Nó là mối nguy dễ dẫn đến lãng quên lịch sử phong phú của Giáo hội, truy�n thống lâu đ�i của suy niệm thần h�c, cũng như quên đi tr�ng tâm của đ�i sống bí tích. Do đó, không được hạ giá đức tin thành xúc cảm mãnh liệt chủ quan; đó không phải là Tin mừng, Tin mừng khác thế, Tin mừng là một mạc khải dần dần rõ ràng v� mầu nhiệm của Chúa Giêsu.

�ối diện với những thách thức này, Newman đã đào sâu suy nghĩ v� đức tin và đem lại công bằng cho sắc diện tr�n vẹn của cảm nghiệm Kitô. Ngài muốn giúp m�i ngư�i nhận ra sự đơn giản, nhưng phức tạp của đức tin. Một mặt, tin tưởng những gì ngư�i khác nói với chúng ta là đi�u cần thiết nhất trong cuộc sống bình thư�ng mỗi ngày. Mặt khác, để đạt đến được ni�m tin Kitô vào Thiên Chúa thì không chỉ cần sự ‘đón nhận v� ý niệm’: ni�m tin Kitô vượt xa hơn bất kỳ sự thừa nhận tri thức hay thần h�c nào v� sự hiện hữu của Thiên Chúa. �úng hơn, ni�m tin Kitô cần có một chi�u kích riêng tư sâu sắc, và vì thế đòi h�i một ‘đón nhận thực sự’ theo nghĩa là một khi nhận thức được sự hiện hữu của Thiên Chúa thì nhận thức này biến đổi cuộc đ�i chúng ta. Newman nhất quyết rằng, cách thức chúng ta tin là bình thư�ng và những gì chúng ta tin là phi thư�ng: ‘trong từng gi� phút cuộc sống, chúng ta đang hành động dựa trên sự tin tưởng … đặc tính của tôn giáo không phải là hành động tin mà chính là đi�u chúng ta tin’ (PPS, I, 191).

Tập trung vào thiên hướng và lương tâm 

Lúc 28 tuổi, Newman đã giảng những l�i trên với tư cách mục sư Anh giáo. Mư�i năm sau, ngài bắt đầu một loạt năm bài giảng tại trư�ng �ại h�c Oxford, với chủ đ� chung v� đức tin và lý luận. Ngài đã giảng các bài này vào những th�i điểm khác nhau trong khoảng giữa năm 1839 và 1841, và chúng nổi tiếng ngay lập tức. Một số thính giả của ngài, như nhà thơ Matthew Arnold vẫn nhớ lại gi�ng điệu như âm nhạc với sức lôi cuốn thôi miên ngư�i nghe trong các suy tư của ngài. Năm bản văn này cho chúng ta thấy nhân h�c v� đức tin của Newman. Tr�ng tâm chính yếu của ngài là thái độ riêng của từng ngư�i cho chúng ta mở ra hay khép lại lòng mình trước sự khả dĩ của ni�m tin Kitô. Rất nhi�u lần ngài tách mình ra kh�i trư�ng phái ‘bằng chứng’ nổi trội của đại h�c Oxford, một trư�ng phái nỗ lực chứng minh sự hiện hữu của Thiên Chúa qua trật tự của vũ trụ tự nhiên. Ngài nghĩ rằng h� đã đi nhầm đư�ng. Thay vào đó, Newman ch�n con đư�ng thiên v� tâm lý hơn, nhấn mạnh vào nội tâm con ngư�i. Do khí chất, ngài là ngư�i rất hướng nội và thấy được rằng thiên hướng đ�i sống của chúng ta phù hợp với đức tin, hơn là lối biện chứng bên ngoài của các bạn hữu khoa bảng đồng môn với ngài. Ngài không quan tâm lắm đến bằng chứng v� sự hiện hữu của Thiên Chúa, nhưng hướng đến các thái độ cá nhân cụ thể mà một ngư�i cần có để đạt đến đức tin.

�iểm nhấn này có lẽ đã khơi mào từ suốt những năm h�c tại Oxford, lúc ngài có những cuộc tranh luận không đem lại kết quả với Charles, ngư�i em trai của ngài sau này thành ngư�i vô thần. Tám bức thư còn được lưu giữ cho chúng ta biết đôi đi�u v� những trao đổi này, nhấn mạnh đến những giá trị nội tâm cần thiết cho m�i bước tiến từ không tin đến tin. Ngài nói thẳng với em trai, ‘đầu óc em không sẵn sàng để nghe bất cứ một lý luận nào.’ Bởi ‘bằng chứng nội tâm hiển nhiên tùy thuộc phần lớn vào cảm giác luân lý’ nên sự khước từ đức tin thư�ng khởi đi ‘từ một sai lầm của tâm hồn, chứ không phải của lý trí.’ Ngài thấy em trai mình như bị thành kiến chống lại đức tin cản lối: nghĩa là khi bàn đến ‘chủ đ� tôn giáo’ chúng ta có khuynh hướng nhìn m�i thứ ‘qua lăng kính của những l� thói đã có’ (LD, I, 212-226) Như Newman thư�ng lặp lại trong nhi�u năm v� sau, lý do điển hình của việc khước từ không tin vào Chúa là do tự tin quá mức, do khước từ lạnh lùng và cao ngạo đối với bất kỳ sự lệ thuộc nào, do bác b� chính lương tâm của h�. Nỗ lực bất thành để thuyết phục ngư�i em trai v� chân lý Kitô có lẽ đã khiến ngài ng� vực v� các tiếp cận ngoại tại. Nhưng một cách tích cực hơn, nó làm cho ngài tin tưởng vào khuynh hướng tự nhiên của mình khi chú tâm đặc biệt vào thiên hướng tâm linh của từng ngư�i hay của tr�n một n�n văn hóa.

Tr�ng tâm hướng đến thái độ nội tâm hay luân lý cần thiết cho đức tin, đã đặt Newman vào thế xung đột với lối biện giáo đương th�i – cả trong Anh giáo và Công giáo. Trong Apologia pro Vita Sua (Biện hộ cho sự sống) được viết mư�i năm sau khi trở lại đạo Công giáo, ngài thẳng thắn nói v� sự bực mình của ngài đối với những bằng chứng truy�n thống v� sự hiện hữu của Thiên Chúa. Trong một đoạn văn xuất sắc, ngài chỉ ra n�n tảng cho lòng mộ đạo vững chắc của ngài chính là ở nơi cảm nghiệm lương tâm của ngài:

Khởi đầu với sự hiện hữu của Thiên Chúa, (như tôi đã nói, là đi�u tôi chắc chắn như chính sự tất yếu hiện hữu của bản thân tôi…) tôi nhìn ra kh�i bản thân tôi, nhìn vào thế giới con ngư�i, và thấy một cảnh tượng dâng đầy lòng tôi một nỗi đau không nói nên l�i. Thế gian dư�ng như chỉ đem đến lừa dối cho chân lý vĩ đại, một chân lý tràn ngập trong lòng tôi… Nếu khi nhìn vào gương mà không thấy bộ mặt của tôi, thì cảm giác đó cũng giống như khi tôi nhìn thế giới náo nhiệt sôi động này mà không thấy phản ảnh của �ấng Tạo Hóa… Nếu không có tiếng nói này vang lên rõ ràng trong lương tâm và trong tâm hồn mình, tôi hẳn đã là ngư�i vô thần… Tôi không chối b� uy lực có thật của những luận cứ chứng minh sự hiện hữu của Thiên Chúa, rút ra từ các sự kiện chung của xã hội loài ngư�i và của dòng lịch sử, nhưng những đi�u này không sưởi ấm cũng không soi sáng cho tôi, chúng không đưa tôi thoát kh�i băng giá của tiêu đi�u, cũng không làm cho chồi non nảy nụ và cành lá trổ sinh trong tôi, chúng không cho hiện hữu tinh thần tôi được vui mừng (A, 241).

Những bài giảng tại đại h�c và ‘nhiên tính ti�n đ�’ 

Câu cuối của đoạn trên là một sự khai mở. Sau khi nói lên cái nhìn thương tâm của mình v� thế giới, ngài gợi ý cách nhận biết tốt nhất v� một đức tin đích thực là nhìn vào hoa trái của nó, bao gồm sự tăng tiến vững chắc của đ�i sống nội tâm và ý thức hân hoan. Ngài đã đ� cập đến cách tiếp cận này mư�i năm trước trong các bài giảng ở đại h�c. �i�u thú vị là, sau khi trở lại đạo Công giáo, ngài lo lắng thẩm quy�n Roma sẽ không đánh giá đúng các bản văn th�i Oxford của mình. Trong th�i gian lưu lại ở Roma trong năm 1846, ngài nhận thấy tư duy v� đức tin đang chiếm ưu thế ở đây, thiên v� tính khái niệm và phi nhân thể – giống như trư�ng phái cho rằng phải có bằng chứng bên ngoài mà ngài đã chống lại trong cộng đồng Anh giáo của mình. Trong một lá thư viết từ Roma vào năm 1847, ngài nói rằng thấu suốt nguyên sơ của ngài liên quan đến ‘nhiên tính ti�n đ�.’ �i�u này thư�ng được trình bày trong các bài giảng ở trư�ng đại h�c của ngài, và cho dù mới đầu nó có vẻ rắc rối nhưng thực sự thì khá đơn giản: ‘nhiên tính ti�n đ�’ hướng v� cái đi trước tất cả m�i diễn đạt dứt khoát. Ngày nay chúng ta thư�ng nói v� lĩnh vực ti�n khái niệm của suy tư. Trước khi có tuyên xưng hay lý luận công thức v� đức tin, thì đã có toàn bộ các thái độ cơ bản của chúng ta. Trong lãnh vực ti�m ẩn này của thiên hướng ti�n hữu trong chúng ta, Newman xác định nhiên tính (hay không có nhiên tính) của sự sẵn sàng của chúng ta đối với đức tin.

Như trong một bài giảng đại h�c của ngài, ‘sai lầm chết ngư�i’ của suy nghĩ thế tục là phán xét ‘chân lý tôn giáo mà không có sự sẵn sàng của tâm hồn’ (US, X, 43). Và ngài còn phê phán chủ nghĩa duy lý lạnh lùng trong biện giáo: ‘trong các trư�ng phái của thế gian, con đư�ng đến với Chân lý là con đư�ng lớn mở ra với tất cả m�i ngư�i ở m�i th�i. Ngư�i ta tiếp cận Chân lý mà không có lòng tôn kính’ (US, X, 42). �ây là tóm g�n của Newman: bất cứ con đư�ng nào dẫn đến đức tin mà muốn sinh hoa trái thì phải luôn có một mức độ đón nhận thiêng liêng nào đó, đối lập với thái độ xa cách kiêu ngạo. Theo ngài, nhận thức tôn giáo chỉ hữu thực khi có ‘tâm hồn sống động’ chứ không phải nh� tranh luận tài tình. (US, X, 44). Nếu không có đặc tính truy tầm trung thực này, chúng ta không thể đạt đến ‘sự nhìn nhận thực sự’ là chính đức tin và là sự khẳng định cho đức tin (GA, 3.45). Nói cách khác, Newman đã có can đảm để nhấn mạnh những gì mà n�n văn hóa trí thức th�i đó và bây gi� có xu hướng coi thư�ng, ngài quả quyết rằng trong vấn đ� đức tin, những gì có thể suy nghĩ theo công thức thì ít quan tr�ng hơn những thiên hướng, khát khao và tình trạng của tâm trí. Tôi nói lại lần nữa: theo quan điểm của Newman, sự mở lòng cho đức tin kéo theo một số thái độ tinh thần cụ thể trong mỗi con ngư�i, và nếu không có những đi�u này thì tất cả m�i cố gắng để làm đức tin trở nên đáng tin v� mặt lý tính có thể chỉ là uổng công luống sức.

Hai năm sau khi trở lại đạo Công giáo, Newman chuẩn bị l�i giới thiệu cho một ấn bản bằng tiếng Pháp các bài giảng đại h�c của ngài, nhưng ngài viết bài giới thiệu bằng tiếng La Tinh. Trong đó có câu: ‘Praeambula fidei in individuis non cadunt sub scientiam’, nghĩa là những l�i ban đầu của đức tin trong cá nhân không được hạ xuống phạm vi khoa h�c. Dịch thoáng hơn có thể như thế này: những con đư�ng chuẩn bị cho ngư�i ta đến với đức tin không thể hạ xuống theo các phân tích kinh nghiệm. Có lẽ Newman nhìn thấy mình như phiên bản trí thức của Gioan Tẩy Giả: ngài muốn d�n đư�ng cho đức tin bằng cách chú tr�ng vào thái độ nội tâm của con ngư�i, một chi�u kích không dễ dàng diễn tả: ‘tất cả m�i ngư�i đ�u có một lý luận, nhưng không phải ai cũng có thể đưa ra một lý luận’ (US, XII, 9).

Nội tâm hiện sinh và biến chuyển của tâm trí 

Khi hầu hết m�i ngư�i đương th�i của ngài đang cố gắng tìm cách để biện hộ sự hiện hữu của Thiên Chúa bằng ngôn ngữ của quan sát thực nghiệm, thì Newman chuyển tr�ng tâm đến những gì chúng ta có thể g�i là nội tại hiện sinh. Như đã nói ở trên, khí chất của ngài rất hướng nội, thậm chí có thể là thu vào nội tâm. Tuy nhiên, ngài dùng đặc tính cá nhân của mình để kéo sự chú ý vào những tầm nhận thức sâu sắc hơn những biện giáo khôn khéo mà các đồng liêu của ngài đưa ra. Ngài nhất quyết nhấn mạnh luôn mãi rằng ‘đức tin không phát xuất từ lý chứng’ mà con ngư�i tạo ra, nhưng từ đi�u gì đó tự phát và tích cực hơn, ‘riêng tư và sống động hơn’ (US, XI, 5-6). Giống như khi nhận xét v� ngư�i em trai, theo quan điểm của ngài thì quyết định hướng theo hay chống lại đức tin thư�ng thư�ng có thể chịu tác động bởi ch�n lựa vô thức hay do cao ngạo hơn là do có các ý niệm rõ ràng. Mỗi ngư�i bị ảnh hưởng theo các nguyên tắc và thói quen mạnh nhưng không phải lúc nào cũng rõ ràng của mình, nhất là đối với những vấn đ� dấn thân tôn giáo. Nếu không lưu tâm đến những vùng ngầm trong suy tư của mình, chúng ta có nguy cơ nhầm lẫn các giải thích bên ngoài với những hoạt động thực sự của trí óc của mình.

Trong một ẩn dụ tuyệt v�i, Newman chỉ ra vận động của suy nghĩ giống như ngư�i leo núi lành ngh�, có thể lượng định theo trực giác các đoạn dốc khó nhưng không thể giải thích hết từng bước của mình cho ngư�i khác:

Tâm trí dao động qua lại, lan ra, và tiến tới với một tốc độ nhanh chóng, trở nên một đi�u quen thuộc mà huy�n hoặc và linh hoạt làm lạc lối những nghiên cứu tìm hiểu nó. Tâm trí đi từ điểm này tới điểm kia… tạo nên một tiến trình giống như ngư�i leo núi trên vách đá dựng đứng, bằng đôi mắt nhanh nhạy, bàn tay khéo léo và đôi chân vững chãi, leo lên theo cách mà chính anh cũng không tự nhận thức được; nh� tư chất và tập luyện, hơn là nh� quy luật, không để lại dấu vết nào sau mình và không thể dạy nó cho ngư�i khác được… Và đó là đư�ng lối chính yếu mà m�i con ngư�i dù có thiên khiếu hay không, lý luận cách thông thư�ng,- không do quy luật, nhưng do năng lực nội tại (US, XIII, 7).

Tự phản ảnh của Newman không phải là kiểu chủ quan cô độc. Chắc chắn, cách tiếp cận của ngài mang tính tâm lý và tinh thần (hai từ ngài dùng để nói v� tác phẩm của mình), nhưng mục tiêu của nó là đi đến dấn thân và hành động. Ngài muốn đem đến công bằng cho động lực tìm và thấy của chúng ta. Với tinh thần này, nhịp điệu trong văn xuôi của ngài không chỉ mang tính thẩm mỹ, mà là tìm cách hiện thể năng lực huy�n vi và tự phát của một tinh thần có óc tìm tòi. Một câu nói của Newman nổi tiếng đến mức được in trên các hộp chocolate Baci nổi tiếng của nước �: ‘Sống là thay đổi, và hoàn hảo là thay đổi thư�ng xuyên.’ � niệm này xuất hiện khi ngài nghiên cứu sự phát triển của giáo lý, một quyển sách đi li�n với việc trở lại đạo Công giáo của ngài vào năm 1845. Nhưng thực sự đó đã là chiếc neo lâu dài và là đặc tính suy nghĩ của ngài. Ở tuổi 15, ngài đã say mê câu ‘Tăng tiến là bằng chứng hiển nhiên duy nhất của đ�i sống.’ Sau này, h�c thuyết Darwin cũng không làm ngài bận lòng như những ngư�i cùng th�i của ngài: trong một lá thư vào năm 1874, ngài nhận xét rằng ‘không đi�u gì trong h�c thuyết tiến hóa đối nghịch với �ấng Toàn Năng.’

Cả sự tao nhã lừng danh trong văn phong và sự chú tâm vào tấn kịch của tiến triển đ�u vang v�ng tâm thức đức tin của Newman như một khám phá mang tính liên tục. Bởi vậy ni�m xác tín của ngài không bao gi� là một tĩnh vật mà đúng hơn là một cuộc hành trình đào sâu. Một trong những từ yêu thích của ngài là ‘mở rộng,’ và ngài đã áp dụng nó không chỉ trong việc giáo dục mà trong cả đ�i sống của tín hữu. Vì vậy sẽ không trung thực khi mô tả quan điểm của ngài như ngư�i ủng hộ một giáo lý chính thống hay một thần h�c bất động v� đức tin (đáng buồn đây lại là xu thế của đa số th�i nay). Cũng như ngài nhấn mạnh sự dấn thân của tr�n vẹn con ngư�i trong việc có được đức tin, thì ngài cũng gợi lên đi�u g�i là ‘mạo hiểm’ tâm linh (một trong những từ yêu thích khác của ngài) của việc sống đức tin.

Vai trò ‘nhận ra’ của hình dung  

Nhân cách h�c của Newman khai mở một trư�ng phái mới của suy nghĩ v� đức tin được nhi�u ngư�i theo trong th�i gian gần đây. Như chúng ta đã thấy, ngài tìm cách tạo nên cầu nối giữa cuộc truy tầm chân lý tôn giáo, tâm linh cá nhân và giá trị tinh thần với khuynh hướng sống của h�. Tr�ng tâm của việc này không phải là suy nghĩ thuần nhất hay các quan điểm duy lý tách biệt, mà là tiến trình khám phá và thực hiện chân lý. �ây là những gì ngụ ý trong thuật ngữ ‘hữu thực,’ một từ yêu thích của Newman. Ngược lại với hữu thực là mơ hồ, ý chỉ một chủ nghĩa duy lý xa r�i con đư�ng của kiên quyết và dấn thân. V� điểm này, Newman đã can đảm đi ngược dòng văn hóa th�i đó. Ngài muốn vạch mặt ảo tưởng v� thái độ trung dung đã mê hoặc những ngư�i cùng th�i với ngài (và cả chúng ta nữa) xem đó như là con đư�ng khả thể duy nhất để đạt đến chân lý. Nơi thái độ này và một phần nào trong tinh thần của thánh Augustinô, ngài khám phá ra tiến trình tìm và thấy một cách riêng tư hơn. Mục đích của ngài là để bảo vệ những gì mà sau này Lonergan g�i là ‘chủ quan xác thực.’

Nếu Newman sống muộn hơn một thế kỷ, có thể ngài đã dùng chữ ‘hiện sinh’ thay cho ‘hữu thực.’ �i�u này hấp dẫn với ngài đến nỗi trong bản thảo của Quy tắc �ón nhận [�ức tin] (Grammar of Assent) lúc đầu ngài viết ‘đón nhận hình dung’ nhưng sau đó ngài quyết định thay thế ‘hình dung’ thành ‘hữu thực.’ (Thật ra ngài b� sót một vài ví dụ nên thành ngữ này vẫn còn tìm thấy trong bản văn đầu tiên). Trong m�i khả năng có thể, lý do cho việc thay đổi là sợ bị hiểu lầm: ngay cả ngày nay, ngư�i ta vẫn còn lẫn lộn giữa ‘hình dung’ (imaginative) và ‘hư cấu’ (imaginary), vì thế đức tin vẫn còn bị xem như một hình thức hoang tưởng. Nhưng mối bận tâm chính của ngài là vai trò tích cực của hình dung trong đức tin, đặc biệt trong th�i gian ngài viết Quy tắc �ón nhận. �ối với ngài, chức năng của hình dung theo nghĩa đen là ‘nhận ra’ đức tin, trong nghĩa làm cho Thiên Chúa trở nên có thực trong đ�i sống con ngư�i.

Một trong những tuyên bố uy thế nhất của ngài v� hình dung, là trong loạt thư ngài gởi đến nhật báo để tấn công luận điểm của Sir Robert Peel. Với việc mở ra một thư viện công cộng mới ở Tamworth, chính trị gia hàng đầu này đã cho rằng bây gi� có thể đạt được các thành quả của tôn giáo bằng con đư�ng giáo dục v� văn h�c và khoa h�c. � tưởng này làm Newman kinh tởm vì nó không những đi ngược với ý niệm của ngài v� sự độc nhất của chân lý tôn giáo mà còn ngược với toàn bộ tư tưởng nhân h�c của ngài. �ể đáp lại ông này, ngài trình bày triết h�c của mình v� con ngư�i nhân loại như một hiện hữu cao hơn ‘động vật lý tính,’ được tạo nên để hành động và biến chuyển bởi cảm xúc. Trong phản đ� này ngài lập luận rằng ‘không thể chạm đến tâm hồn cách thông thư�ng bằng lý lẽ mà là qua hình dung’(GA, 92). Tầm quan tr�ng của thấu suốt này được nhấn mạnh bởi sự kiện rằng ba mươi năm sau, ngài trích một số trang trong bài công kích Peel vào Quy tắc �ón nhận, và đi đến lập luận rằng đức tin cần được ‘nhận định, ở lại, và giữ lấy như một thực thể, nh� vào hình dung tôn giáo’ (GA98). Ngài thêm rằng ‘thần h�c v� hình dung tôn giáo’ mang lại ‘bám giữ sống động với chân lý’ và nh� đó mở ra cánh cửa hướng đến ‘các thói quen tôn giáo riêng tư’ (GA, 117). Nhãn quan mục tử sâu sắc quan tr�ng ở đây là: nếu chân lý tôn giáo không chạm đến hình dung của chúng ta theo cách nào đó thì sẽ không thể trở nên sinh động cho từng cá nhân được.

Newman cũng thấy hình dung như một đầu đ� tranh luận cốt yếu cho đức tin. Hình dung là một địa hạt mong manh, nơi những hình ảnh méo mó hoặc thiển cận của tôn giáo có thể khiến ngư�i ta thấy hợp lý hay tự nhiên để không tin. Trong sổ tay của mình, ngài đã từng viết rằng ‘hình dung chứ không phải lý lẽ là kẻ thù lớn nhất đối với đức tin.’ Nhưng xét chung, ngài thấy hình dung là vùng đất hứa để đức tin có thể trở nên ‘hữu thực’ v� mặt thiêng liêng. Chắc chắn ngài tán thành phương thức cầu nguyện hình dung các bối cảnh trong Tin Mừng để làm sống lại chính Tin mừng, nhưng với ngài hình dung còn rộng lớn hơn việc mư�ng tượng hình ảnh: nó hướng đến cảm thức con ngư�i, hơn là suy tư trên chính nó, từ hình dung đến cảm thức, chúng ta có thể ‘minh định’ và “làm quen’ cách tốt nhất các thực tại đức tin. Trong quan niệm của ngài, chúng ta có thể quả quyết v� tuyên bố ‘có Thiên Chúa’ với hai mức độ khác nhau. Nó có thể vẫn là một ‘sự thừa nhận lạnh lùng và vô ích’ khi ‘hình dung hoàn toàn không được khơi dậy’ bởi vậy tâm hồn không bừng bừng sốt mến. Nhưng cùng một l�i đó có thể làm nên một ‘cuộc cách mạng trong tâm trí’ bất cứ khi nào nó trở nên ‘trong hình dung’ và được ‘nắm bắt với sự đón nhận thực sự’ (GA, 126-127). Khi hình dung được thức tỉnh, đức tin thoát kh�i sự phi nhân để trở nên hiện sinh đầy hoa trái cho cuộc sống. �ây là một yếu tố chính trong bản đồ đức tin của Newman. Qua hình dung hơn là qua suy tư trí tuệ, chúng ta đạt đến xác tín tôn giáo và mở ra cánh cửa đến với những dấn thân tôn giáo cụ thể. �ối với ngài, hình dung là vùng của lý luận trực giác và như thế là trung gian thiết yếu của đức tin.

Từ quan điểm của các thần h�c đức tin đương th�i hơn, chúng ta thấy dư�ng như trực giác của Newman v� hình dung mang tính tiên tri đặc biệt. Ngày nay chúng ta nói v� việc hàn gắn lại sự phân ly giữa thần h�c và linh đạo, hay v� việc cân nhắc vai trò của chi�u kích mỹ h�c và xúc cảm trong đức tin. Khi Newman nhất quyết rằng hình dung chạm đến tâm hồn và làm cho đức tin trở nên ‘hữu thực,’ thì ngài hòa hợp với các tư tưởng tiến bộ này. Các nhà tư tưởng gần đây, từ Einstein đến Ricoeur, đã khám phá hình dung là một dạng thiết yếu của nhận thức. Newman cũng chỉ ra đư�ng hướng như thế, dù theo một cách thức thiếu hệ thống hơn. Các ngòi bút khác như William Lynch hay David Tracy đã khám phá hình dung hiện thể Kitô giáo. Cũng vậy với Newman, hình dung là phương tiện để xác định, đáng dùng để nhận thức mầu nhiệm Nhập thể và cũng như để hoán cải trở lại đạo. Như thế, hình dung là cầu nối giữa sự chắc chắn mang tính lịch sử của Nhập thể với con đư�ng mang tính nội tâm và chủ quan hơn dẫn chúng ta đến l�i thưa vâng với đức tin.

Trong l�i của Newman (độc thoại tưởng tượng) 

Ai cũng biết việc tôi trở lại đạo năm 1845, dĩ nhiên đó là điểm then chốt trong cuộc đ�i tôi. Nhưng nó liên quan đến giáo hội hơn là đức tin. Tôi đã có thể trở lại đạo sớm hơn vào mùa thu năm 1816, khi cơn khủng hoảng và dao động khiến tôi có một ý niệm mới v� Thiên Chúa mà tôi giữ tr�n suốt cuộc đ�i. Với đam mê đ�c sách, tôi đã cặp kè với các tư tưởng của một vài nhà vô thần cấp tiến như Hume, và tôi thấy lập luận của h� thật ấn tượng và thích đáng. Từ lập trư�ng bên ngoài của h�, Thiên Chúa dư�ng như bất khả tín. �ối với tôi, một ngư�i được nhận n�n giáo dục Kitô cổ điển, nó lay động tận gốc các căn cứ n�n tảng của tôi. Lúc đó tôi chỉ mư�i lăm tuổi, với tất cả những mong manh bình thư�ng của tuổi mới lớn, cộng thêm khủng hoảng tài chính gia đình khiến tôi phải ở lại trư�ng suốt mùa hè một mình. Tôi thật sự thấy bệnh, nhưng một chút gì đó giống thánh I-Nhã, căn bệnh lại là một điểm đảo chi�u lớn đối với tôi.

May mắn thay, một giáo sư trẻ ở trư�ng, mục sư Walter Mayers, đã bảo b�c cho tôi. Thầy là ngư�i dễ thương, theo phái Calvin, và đã cho tôi đ�c đủ loại sách, giúp tôi thấy giới hạn của những nhà tư tưởng theo chủ nghĩa kinh nghiệm. Quan tr�ng hơn, thầy đã hướng tôi khám phá Thiên Chúa một cách riêng tư hơn. Tôi trải nghiệm, sốt sắng và mạnh mẽ rằng Thiên Chúa nói với tôi trong lương tâm tôi, và Thiên Chúa này vừa có thật vừa lớn lao hơn sự hiện hữu của chính tôi. �ó là th�i khắc mặc khải và ân sủng không bao gi� phai m�. Việc này không đơn giản là do xúc cảm hay một biến chuyển đột ngột: dần dần qua nhi�u tháng tr�i, tôi đạt đến một ni�m tin vững vàng vào lòng thương xót và sự quan phòng của Thiên Chúa, cũng như một ý thức rõ ràng v� việc mình được kêu g�i vào tương giao vĩnh cữu với �ức Kitô. Chắc chắn đó là một sự biến đổi tâm hồn, nhưng còn là một sự mở mang tâm trí tôi nữa. Nh� đ�c quyển sách của Thomas Scott, Uy lực của Chân lý (The Force of Truth), tôi nhận ra cuộc đ�i có thể là một chuyện tình dài lâu với chân lý, một cuộc phiêu lưu đòi h�i trung tín tr�n vẹn, và rằng trung tín với chân lý của Thiên Chúa có nghĩa là một cuộc chiến không ngừng chống lại thế giới thiển cận trong tôi và quanh tôi.

Thái độ thiết tha

Tr�n cuộc đ�i, tôi cố gắng ‘thiết tha đi tìm chân lý.’ Tôi đã dùng những chữ này trong bài giảng đầu tiên ở trư�ng đại h�c khi vừa mới hai mươi lăm tuổi, và những chữ đó đã tóm lại những gì tôi đã khám phá ra vào mùa thu mư�i năm trước. �ó là đi�u tôi nhìn thấu và trở đi trở lại nhi�u lần: Thật vô ích và cuối cùng chỉ là nản lòng khi thảo luận các vấn đ� tôn giáo với gi�ng điệu h� hững hay bàng quan. Chỉ có thể tiếp cận được ni�m tin khi để hết tâm trí của mình vào đó, nhìn nhận tầm quan tr�ng của một tấm lòng thiết tha! Giống như kiểu, ai mà thích nghe ngư�i mù nói v� màu sắc?

Một trải nghiệm khác đã định hình cách tiếp cận đức tin của tôi, đó là phải có sự thành thật trong cách chúng ta tiếp cận đức tin. Có lẽ lòng tha thiết là đi�u mà tôi thấy thiếu nơi ngư�i em trai Charles, lúc đó tôi đã sai lầm khi cố biện luận v� sự vô tín của Charles. Chúng tôi tranh luận v� đi�u này trong các buổi nói chuyện, và qua thư từ trong vòng hai năm kể từ năm 1823. Tôi đau đớn hiểu ra rằng nếu ngư�i đó không mở lòng ra, thì chúng ta không có điểm khởi đầu tiên quyết cho đối thoại v� Thiên Chúa. Nếu không có một khao khát riêng muốn tìm kiếm chân lý và không có một số yếu tố sùng mến, thì trí tuệ tự phụ có thể trở nên kiêu ngạo. Hai kinh nghiệm tuổi trẻ này của tôi đã ghi dấu trên cách tiếp cận đức tin của tôi.

Những gì thiếu sót nơi ngư�i em trai đầy rắc rối của tôi (sau này thành ngư�i chiến đấu cho chủ nghĩa xã hội), tôi cũng nhìn thấy nơi n�n văn hóa quanh tôi. Rồi tôi thấy n�n văn hóa này như một ngư�i yên vị trong nhà mình, ch� đợi Thiên Chúa t� mình ra mà không có một mong muốn nào để đi một bước đến với đức tin. Tôi đã dành quá nhi�u thì gi� để đ�c sách và viết lách, nên khó có thể g�i tôi là ngư�i phản tri thức, nhưng chắc chắn, tôi đâm ra nghi ng� khi tri thức tách mình kh�i các chi�u kích khác của nhân loại chúng ta. Vì thế, theo cách riêng của mình, tôi khám phá chân lý qua kinh Magnificat, với những gợi hình v� sự khóa chặt hay mở lòng ra với đức tin: những vua chúa tự đại sẽ thấy mình tiêu tán trong tâm hồn, nhưng những ngư�i khiêm hạ đói khát sẽ được tràn đầy đi�u tốt lành. Có gì đó giống như những l�i của Chúa Kitô nói v� chuyện mặc khải giấu đi với ngư�i thông thái nhưng lại mở ra cho những ngư�i con bé nh� (Mt 11: 25).

Bắt đầu từ bên trong

Vậy nên, tôi đ� nghị đi�u gì cho những ngư�i đi tìm đức tin ngày nay? Trước hết, phải có một ch�n lựa: bạn có thể tiếp cận vấn đ� Thiên Chúa một cách ‘ý niệm’ hay với tr�n vẹn nhân tính của bạn. Nếu bạn không giữ mật thiết với những biến động nội tâm của mình, bạn sẽ khó chạm đến bất cứ một ý niệm ‘thực sự’ nào v� Thiên Chúa. Bởi vì đây là một tương quan thật, chứ không phải là một khám phá qua thái độ đơn thuần khách quan. Mức độ hiện hữu của bạn là đi�u cốt yếu. Bất cứ câu trả l�i nào bạn có được, đ�u sẽ biến đổi cách bạn nhìn m�i sự. Và bạn cần để hết tâm trí mình vào cuộc truy tầm này, vì nếu đó là cuộc truy tầm thực sự, thì câu trả l�i sẽ biến đổi bạn.

Nếu khuynh hướng của bạn là không cởi mở, không chân thành và không dễ tiếp nhận, thì bạn đã chặn đứng các ngả đư�ng, dù có lẽ bạn không biết. Khi tôi đòi h�i bạn lắng nghe tâm hồn và lương tâm bạn, thì đó không phải là kiểu thoát ly cảm tính. �i�u bạn cần thoát ly là một chủ nghĩa duy lý hẹp hòi hay phi nhân. Có lẽ hơn một thế kỷ qua, các trư�ng đại h�c của chúng ta đã bị giam trong ngẫu tượng sai lầm của tính xác minh khách quan, một đi�u không bao gi� có thể công bằng với toàn bộ kinh ngạc trong chúng ta. Nó thất bại, nó không thể nào trả l�i các vấn đ� rộng lớn hơn của chúng ta. Không thể nào đối diện với các vấn đ� hiện sinh theo cách phi nhân này. Bất kỳ lúc nào sự hiểu biết tri thức lấn át chân lý, thì tự do của chúng ta cũng bị cuốn theo. Nó giống như cuộc phiêu lưu của con ngư�i khi phải lòng, khi yêu. Nói ‘có’ với ai đó là tự dấn vào một nguy cơ nhất định. �ây là một quyết định để tin tưởng vào một đi�u gì vượt ngoài các dấu chỉ hiển nhiên bên ngoài. Vì thế, các trải nghiệm quan tr�ng của chúng ta không bao gi� chỉ mang tính ngoại tại. Mỗi ngày chúng ta trải nghiệm cuộc phiêu lưu nội tâm lạ lùng của thái độ và cảm giác, của nhạy cảm và hy v�ng của chúng ta, dù cho các thực tế bên ngoài dư�ng như độc quy�n và chiếm đoạt sự chú ý của chúng ta.

Thật không dễ gì để công tâm với sự hội tụ vi tế của m�i yếu tố cần thiết để có ni�m tin lòng đạo. �ức tin không phát sinh từ lý luận theo nghĩa hẹp, mà là một sự hợp lý thâm sâu. �ức tin không bác b� trí tuệ nhưng cần một khả năng chất vấn nhất định, mở rộng ra để bao tr�n các chi�u kích của chính bạn mà không rơi vào sự biện giải hay trình bày dễ dãi. Tôi thư�ng nói rằng, đức tin m�i g�i tâm hồn, và đi�u đó không có nghĩa đơn thuần chỉ là vấn đ� cảm xúc. �ức tin bén rễ trong kinh nghiệm của lương tâm bạn, và nó không đơn giản là vấn đ� đạo đức. Chúng ta nhất quyết rằng, đức tin là tự do. �ức tin là chân lý mà chúng ta nắm bắt, chúng ta phải quyết định, đức tin còn hơn một bước nhảy trong bóng tối, một sự thôi thúc chúng ta quy phục. 

Lương tâm hiện hữu

Nhi�u lúc khác nhau trong đ�i, tôi nhấn mạnh đến các chi�u kích khác nhau của cuộc phiêu lưu đức tin chúng ta. Từ khi còn trẻ cho đến tuổi hoa niên, một nhánh tr�ng tâm đức tin của tôi là ở cảm nghiệm của lương tâm và nó luôn luôn quan tr�ng đối với tôi hơn các đại lộ thênh thang của kiểm nghiệm. Có lẽ tôi biểu t� tốt nhất đi�u này trong quyển tiểu thuyết của tôi, Callista xuất bản năm 1855, kể câu chuyện của một cô gái Hy Lạp phức tạp sống ở Bắc Phi vào thế kỷ thứ ba và hành trình dần khám phá đức tin Kitô của cô. Có giai đoạn, khi Callista bắt đầu nhận ra ‘Hướng dẫn nội tâm’ của mình nhưng vẫn chưa gặp được L�i của Tin mừng, cô đến bàn h�i với một triết gia ngoại giáo, ngư�i tin tưởng vào một ‘sự gì đó tự hữu bất diệt.’ �i�u này quá mơ hồ đối với Callista, và cô nói với triết gia rằng cô đã cảm nghiệm được một ý niệm cụ thể hơn v� Thượng �ế trong lương tâm mình.

Tôi cảm nhận chính mình trong sự hiện hữu của Ngài. Ngài nói với tôi, ‘Làm đi�u này, đừng làm đi�u kia’… đó là tiếng vang của một ngư�i nói với tôi… Tôi tin vào một sự cao hơn cái ‘sự gì đó’ đơn thuần. �i�u tôi tin thì có thật hơn cả mặt tr�i, mặt trăng, các vì sao và địa cầu rộng lớn, cũng như tiếng nói của các bạn bè của tôi. Ông sẽ nói, Ngài là ai? Ngài đã nói với cô những gì v� Ngài? Than ôi! Không! – Quá đáng tiếc. Nhưng tôi sẽ không từ b� đi�u tôi có, bởi không có gì cho tôi hơn đi�u đó. Một tiếng vang ngụ ý một tiếng nói, một tiếng của một ngư�i nói. Một ngư�i nói mà tôi thương và tôi sợ. (C, 314-315)

Tôi lặp đi lặp lại hình ảnh khẩn thiết ‘tiếng vang của một tiếng nói’ trong các tác phẩm khác của tôi. Nó đánh mốc bước th�m giữa tôn giáo tự nhiên và tôn giáo mặc khải. Tôi luôn luôn tôn tr�ng lương tâm như là nòng cốt và tột đỉnh của tôn giáo tự nhiên, như là sự chuẩn bị con ngư�i cho L�i mạc khải. Thật vậy, cho dù không nhận thức được đầy đủ, thì sự hiện diện nội tâm này là con đư�ng mà hầu hết m�i con ngư�i trong lịch sử đã gặp gỡ Thiên Chúa. �ó là nơi Thiên Chúa hiện diện với con ngư�i dù con ngư�i không biết, và là giữ gìn cho khát khao của con ngư�i được sống còn để ch� đợi một mặc khải rõ ràng hơn. Trong thế kỷ XXI, không nhi�u ngư�i đồng hưởng với ý thức sắc bén v� lương tâm của tôi. Các tín hữu ngày nay hiếm khi chia sẻ cảm nghiệm của tôi v� lệnh truy�n nội tâm, có khi h� còn sợ tiếng nói bên trong này. Có lẽ đôi khi còn nhi�u lỗi lầm trong tôn giáo chúng ta, nhưng chúng ta sẽ mất đi một đi�u quý báu khi lãng quên cách lắng nghe tiếng lương tâm mình. Nếu không nghiêm túc v� tội lỗi, thì theo tôi, tôn giáo sẽ trở nên quá con ngư�i, quá pha loãng.

Ngay cả ngày nay, tôi cũng muốn m�i bạn đi đến nhận thức v� các biến chuyển của tiếng nói bên trong này, và chấp thuận để nó hướng dẫn bạn đến với Thiên Chúa. Hãy suy nghĩ thế này. Trong đ�i sống thực tế của mình, bạn cố gắng trung tín với một vài giá trị hoặc vài đi�u tuyệt đối, dù có thể bạn không thích chữ này. Không nhất thiết phải nêu rõ chúng, nhưng bạn sống với một vài ch�n lựa n�n tảng. �ó là những chiếc neo và là những mục tiêu không nhân nhượng trong cuộc sống của bạn. Chắc chắn có một số chuyện bạn sẽ không hành động vì ‘tình và ti�n,’ nếu nó đi ngược hay thậm chí hủy hoại bản chất của bạn. Nếu vậy, đó là ‘lương tâm’ hay lòng trung tín với một ánh sáng mà bạn đang theo – như Ba Vua ngày xưa vậy. Chính đó là bạn lớn lên, theo những cách mà bạn không thể ước lư�ng, để hướng đến việc ‘không còn sống cho mình nữa’ như l�i thánh Phaolô đã nói (2 Cor 5: 15). 

Nắm bắt hữu thực

Sau này, trong nhi�u năm soạn cuốn Quy tắc �ón nhận, tôi nêu bật hai chi�u kích khác của con đư�ng đi đến đức tin: là hình dung và cái mà tôi g�i là ‘ý nghĩa hậu kết.’ Nếu như th�i trẻ, tôi bị cuốn theo các tranh luận phi nhân và phức tạp v� sự hiện hữu của Thiên Chúa, thì bây gi� tôi nhận ra rằng nếu hình dung của tôi không được đánh thức, thì Thiên Chúa không bao gi� ‘có thực’ đối với tâm hồn tôi. Và như thế, tôn giáo dễ trở thành ‘ý niệm,’ như những ngư�i mà Chúa Giêsu mô tả là h� cầu nguyện ‘Lạy Chúa, lạy Chúa’ nhưng chẳng bao gi� thay đổi trong hành động của mình. �ây là sự khác biệt giữa những gì tôi g�i là Tinh thần Kitô trên danh nghĩa và Tinh thần Kitô ‘sống động.� Tôi nghĩ hầu hết những ngư�i cố gắng cầu nguyện đ�u có nhi�u kinh nghiệm v� sự khác biệt giữa kiểu lửng lơ loanh quanh các ý niệm với việc thực sự được Chúa Thánh Thần chạm đến.

Từ ‘hậu kết’ cùng một đư�ng hướng với việc trở nên có thực. Từ này có gốc Latin, nghĩa là nắm bắt, hiểu thấu một vấn đ�. �ó là năng lực quan tr�ng chúng ta dùng hằng ngày để nhận biết sự thật. �ó là khả năng để chúng ta nói ‘có’ và cảm thấy chắc chắn v� đi�u mình vừa nói. Chúng ta lúc nào cũng phán đoán ngay, một nhận thức bản năng ngay khi hội đủ các bằng chứng hiển nhiên cho phép chúng ta quả quyết cái gì là thật. Chúng ta biết rằng chúng ta biết, mặc dù không thể giải thích hết các bước tiến đó. Chúng ta nắm bắt sự việc bằng trực giác và rồi đi đến một bảo đảm cho hiểu biết của chúng ta. Và trên cơ sở đó trong cuộc sống hàng ngày, chúng ta có được một lập trư�ng. Chúng ta có thể dấn thân và hành động. �úng, ‘chúng ta cần một đi�u gì đó cao hơn là một sự cân bằng trong các lập luận.’ Chúng ta cần ‘một hiểu biết thật và một trực giác theo thói quen cho các vấn đ� của Mặc khải’ (GA, 238).

Tóm lại, tôi muốn nói gì? Nên có cái nhìn hướng nội hơn là hướng ngoại. Chú ý đến lương tâm của bạn. Nuôi dưỡng hình dung của bạn. Tin tưởng vào ý thức sống động của bạn và khả năng đạt đến chân lý của nó. Tóm lại, những con đư�ng dẫn chúng ta đến đức tin thì bình thư�ng hơn những gì chúng ta nghĩ, nhưng các tư tưởng và lối sống của chúng ta có thể tước chúng ta ra kh�i những m� neo quan thiết. Chúng ta thiếu vắng thinh lặng nội tâm. Khả năng kinh ngạc của chúng ta bị cùng kiệt. Hình ảnh của chúng ta v� chân lý bị hạn chế trong những đi�u có thể chứng minh được bên ngoài. Hình ảnh cuộc truy tầm của chúng ta giống như chàng cao bồi bơ vơ trên hoang mạc. Nhưng nhân tính của chúng ta đang kêu gào một nguồn nuôi dưỡng khác. Nó có những cơn đói, những chất vấn sâu xa hơn, thư�ng có thể bị lãng quên bị đè nén trong lối sống áp đặt hiện th�i. Có một dạng kiến thức khác, cũng cụ thể xác thực, nhưng lạ lẫm hơn. Nó liên quan đến tâm trí, trái tim, tinh thần, và toàn bộ con ngư�i chúng ta. Nó cần một điểm khởi đầu khác trong chúng ta, cuộc truy tầm khác hẳn. Chúng ta cũng phải du hành ra kh�i bản thân, kinh ngạc trong khiêm hạ, và rồi có lẽ chúng ta có thể gặp gỡ và kinh ngạc trước một LỜI thật khác.

�iểm chính yếu là hãy sẵn sàng. Như Shakespeare đã nói qua l�i của Hamlet ‘Sự sẵn sàng là tất cả.’ Tiến trình nhận thức Thiên Chúa không thực sự khác với tiến trình chúng ta dùng hằng ngày để đạt đến những đi�u đoan chắc trong cuộc sống (không cần tranh luận, phân tích, hay làm cho nó hợp lý). Sự khác biệt trong đức tin lòng đạo không phải là con đư�ng hướng đến, mà là nhãn quan cuộc đ�i được chính Thiên Chúa mặc khải khi tự hiến cho chúng ta. Nhưng cách thức chúng ta đạt đến đi�u đó là nh� vào sự trung tín bình thư�ng với chính con ngư�i thật của chúng ta –  khi chúng ta hoàn toàn là chính mình. Những gì chúng ta h�c được từ Thiên Chúa là phi thư�ng – một kinh ngạc có thể dần dần biến đổi cuộc sống chúng ta. Và đó là một câu chuyện khác.

Tài liệu tham khảo v� các tác phẩm của John Henry Newman

A       Biện hộ cho sự sống (Apologia pro Vita Sua), London, 1908.

C       Callista: Câu chuyện ở Thế kỷ thứ ba (Callista: A Tale of the Third Century), London, 1928.

GA    Tiểu luận Hỗ trợ cho Nguyên tắc �ón nhận (An Essay in Aid of a Grammar of Assent), London, 1909.

LD    Thư tín và Nhật kí (Letters and Diaries), Tập I, xuất bản lần thứ nhất, Ker &T. Gornall, Oxford,1978.

PPS Những bài giảng Giáo xứ Giản dị (Parochial and Plain Sermons), Tập I, London,1907.

US     Mư�i lăm bài giảng tại �ại h�c Oxford (Fifteen Sermons Preached before the University of Oxford), London, 1909. (Tham khảo v� những bài giảng đại h�c này được đánh số bài giảng bằng chữ số Roma và tiếp theo là số thứ tự của các đoạn, chứ không đánh số theo trang)

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn