Fatima: Khi lòng mộ đạo bình dân bắt gặp Lịch sử

Một trăm năm sau ngày �ức Mẹ hiện ra, �ức Phanxicô đến đ�n thánh Fatima, nước Bồ �ào Nha để phong thánh cho hai trong ba em bé mục đồng đã thấy �ức Mẹ hiện ra. Fatima là nơi thu hút khách hành hương trên toàn thế giới, mà sứ điệp Fatima ngày nay vẫn còn là đ� tài của nhi�u cuộc tranh cãi.

Có nhi�u lý do để đến Fatima. Thắp cây đèn cầy để xin �ức Mẹ che chở ở nơi mà các ng�n nến thắp suốt ngày đêm, đến mức mà sáp chảy đ�ng lại thành vòng rộng cả trăm mét. �ối với một vài ngư�i bệnh và thân nhân của h�, ng�n nến tượng trưng cho một phần cơ thể h�, thắp vào đây là hòa với các tràng chuỗi, các tượng nh� mang hình ảnh các cánh tay, đôi chân, ngực, thận, ruột, quả tim… �ến để lần một tràng chuỗi ở nhà nguyện nơi �ức Mẹ hiện ra. Trở lại với đ�i sống bí tích, đi xưng tội ở nhà nguyện giải hòa, nơi có bản điện tử niêm yết như bản niêm yết lộ trình ở nhà ga, tòa giải tội nào trống và ngôn ngữ nào ở tòa giải tội đó. Xa xa đó vài mét là nơi chầu Mình Thánh Chúa. Hoặc đơn giản là đến đây như một du khách.

Ngư�i Bồ �ào Nha thấm nhuần lòng mộ đạo bình dân, đối với h�, Fatima là truy�n thống gia đình. �ó là trư�ng hợp của ngư�i tài xế taxi, anh còn nhớ rõ kỷ niệm Fatima cách đây 20 năm khi anh còn nh�. Anh chỉ cho thấy con đư�ng bằng đá hoa nhẵn bóng vì vết quỳ của những ngư�i ăn năn hối lỗi đã quỳ chầm chậm trên hàng chục mét, lặp lại hình ảnh của một trong các em đã thấy �ức Mẹ hiện ra, Lucia đã cầu nguyện cho mẹ của mình khi đó bà đang bị đau: “Khi còn nh�, tôi thấy một bà quỳ gối, hai tay bồng hai đứa con… Vào th�i đó con đư�ng này tráng bằng dầu hắc, chứ không bằng đá nhẵn như bây gi�. Hai đầu gối bà rướm máu�. Cách đây vài năm, đ�n thánh d�n dẹp lại nơi chốn để trách các hình thức sùng bái quá độ.

Tuy nhiên quỳ từng bước dưới ánh nắng mặt tr�i như thiêu đốt vẫn là rất mệt, và luôn là đi�u bí ẩn khi thấy h� từng bước quỳ, nhưng đến khi đứng dậy thì nụ cư�i trên môi như ngư�i phụ nữ trẻ lịch sử, mặc quần vét đen: “Tôi từ Cap-Vert (vùng đảo ở Senegal) đến đây để cầu nguyện cho hòa bình. �ây là lần thứ nhì tôi đến đây. Tôi cầu nguyện cho thế giới hòa bình, cho các gia đình được bình an. Lòng tôi cảm thấy hân hoan, tôi cảm thấy thanh thản, tất cả các xúc động này thật không thể nào diễn tả nên l�i được�.

Sứ điệp bị chính trị hóa

�ối với các ngư�i khác, như cặp vợ chồng Pháp đến từ Auvergne, động lực của h� vừa là du lịch, vừa suy nghĩ: “Chúng tôi đi một chuyến du lịch và nhân tiện qua vùng này, chúng tôi nghĩ mình không thể không đến đây�, ngư�i đàn ông nói, anh mặc áo jean, mang mắt kiếng che nắng, trông rất bình thản, anh cho biết, anh rất nhạy cảm với di sản của kitô giáo, các nhà th� kiểu gôtic và đặc biệt anh không thích những gì là “tín lý, giáo đi�u�. Sau đó anh nói thêm: “Có thể tôi sẽ làm cho bà bị sốc vì bà là ký giả, chúng tôi ở đây cũng là để cự lại với hồi giáo, để bảo vệ văn hóa kitô giáo�. Một ngư�i khác ngồi trên b� tư�ng, anh cũng nói tiếng Pháp, anh bật dậy khi nghe câu đó và tuyên bố: “Chúng ta chỉ duy nhất có một Mẹ, đó là Mẹ Thiên Chúa�, rồi anh đi v� nhà nguyện để cầu nguyện.

Nếu khách hành hương đến đây để cầu nguyện cho hòa bình, thì các tư tưởng khác nhau cũng không phải là không có ở đây. Lý do, vấn đ� chính trị hóa sứ điệp Fatima của một vài ngư�i, và chuyện này không phải là mới. �ể hiểu vấn đ� này phải đi trở lại từ nguồn gốc, ngày 13 tháng 7-1917, ngày ba em mục đồng Lucia, Phanxicô và Giacinta thấy �ức Mẹ hiện ra lần thứ ba khi các em đang chăn cừu.  Trong lần hiện ra này, ba em được �ức Mẹ dặn không được loan sứ điệp này ra ngay lập tức.

Rất nhanh chóng, các lần hiện ra được một nhóm bảo thủ trong hàng giáo sĩ và giáo dân kiểm soát theo kiểu “sùng bái �ức Mẹ cực hữu�.

Bí mật gồm ba chuyện, mà hai đã được tiết lộ năm 1941, chuyện thứ ba được tiết lộ năm 2000. Năm 1941, nước Bồ �ào Nha tránh được nội chiến và chế độ cộng sản, nước Tây Ban Nha lâm vào cảnh nội chiến dưới th�i Franco. Việc tiết lộ chuyện �ức Mẹ xin “dâng nước Nga� cho trái tim vô nhiễm của Mẹ, đã phải đặt vấn đ� xem lại hai chuyện bí mật đầu tiên dưới ánh sáng của Lịch sử, như sử gia Joachim Bouflet, chuyên gia v� thần nghiệm bình dân giải thích trong quyển sách Fatima 1917-2017 (Cerf, 2017) của ông: “Rất nhanh chóng, các lần hiện ra được một nhóm bảo thủ trong hàng giáo sĩ và giáo dân kiểm soát theo kiểu “sùng bái �ức Mẹ cực hữu� nhằm làm thất bại m�i manh nha của các đảng hay các chế độ thân tả, trong đó nước Nga – sau đó là Liên bang Xô-viết – là biểu tượng và là ng�n c� đầu, nhưng cũng ngay cả trong chính Giáo hội, m�i cố gắng cải cách,  đặc biệt là cải cách được Công đồng Vatican II đưa ra�.

Các áp lực của hàng giáo sĩ xen vào vấn đ� rắc rối chính trị. Năm 1963, đang giữa cuộc chiến tranh lạnh và sau kỳ h�p Công đồng thứ nhì, một bài của báo �ức Neues Europa cho rằng bí mật thứ ba của Fatima là “giả�, tác giả xác nhận �ức Gioan-Phaolô II đã chuyển tin này cho Tổng thống Mỹ John F. Kennedy và Chủ tịch Xô-viết Nikita Khroutchev. Vào th�i đó, bí mật thứ ba chưa được tiết lộ. Như thế, tin “giả� của năm 1963 gán cho �ức Mẹ là để cảnh cáo một “cơn khủng hoảng trầm tr�ng� đe d�a Giáo hội với tông điệu có tính cách ngôn sử giả.

Từ đó sử gia Joachim Bouflet viết: “Rất nhi�u tác giả và ngay cả tín hữu, cả cho đến bây gi�, dù cho rằng bài báo của Neues Europa là không xác thực, nhưng h� cũng bị thuyết phục bài báo này chứa đựng một phần nào sự thật�. Những ngư�i này thấy trong công đồng một “nhóm satan đã được Bí Mật tiết lộ�, mà theo th�i gian, xác quyết này được củng cố vì sự trễ nải của Vatican trong việc tiết lộ bí mật thứ ba của sứ điệp Mẹ Fatima, đi�u này giải thích phần nào sự mến chuộng Fatima của các nhóm bảo thủ.

Khách hành hương đi tìm sự thật

Tuy nhiên chỉ có một thiểu số nghi ng� chuyện này. �a số khách hành hương quan tâm đến câu chuyện của ba trẻ mục đồng và đi theo vết chân của h�, h� tìm trong khung cảnh này dấu vết của sáu lần �ức Mẹ hiện ra năm 1917. Như ông cụ lớn tuổi “được rửa tội trong cùng nhà th� với nhà th� của xơ Lucia�, ông ngồi ở ngã ba đư�ng, ông chỉ cho ai muốn xem một cây thánh giá tự nhiên nảy sinh từ lớp võ cây ô-liu già ở chặng thứ mư�i, ông nói: “Thật lạ lùng, đó là bàn tay của Chúa�. Những ngư�i khác thì không tin mấy ở chuyện siêu nhiên của đức tin, nhưng h� đi hơi lạc hướng như thử h� muốn dò dẫm tìm một sự thật nào đó.

Còn bạn, bạn có đức tin không? Có đức tin là gì? Có thể đó là cảm nhận mình không đơn độc.

�ó là trư�ng hợp ông Jorge, ông ngoài sáu mươi và vừa v� hưu. Cách đây ba tháng, ông lên đư�ng sau khi ông cảm thấy như có một cơn choáng hiện sinh xuất hiện trong đ�i mình: “Tôi không còn thấy ý nghĩa cho đ�i sống của tôi. Tôi có nhi�u thì gi� trước mặt, nhưng tôi không biết làm gì với nó. Tôi lên xe, tôi bắt đầu lái nhưng không biết lái đi đâu. Trên đư�ng đi, tôi g�i một ngư�i bạn và tôi đến ở nhà anh vài ngày. Rồi tôi lại tiếp tục lên đư�ng�. Từ đó, tôi “lái�, chữ ông dùng. Sau khi đi ra kh�i căn nhà nh� bằng đá và đất của xơ Lucia, nơi các du khách chụp hình liên tu bất tận từng chi tiết của căn nhà, ông h�i: “Tôi không biết tôi có tin không. Còn bà, bà có đức tin không? Có đức tin là gì? Có thể đó là cảm nhận mình không đơn độc. Nếu vậy thì tôi có đức tin�. Ở Fatima, ông g�i v� cho vợ. Ông vừa cư�i vừa nói: “Sự khởi đầu của bình an�. Ông có đi v� sớm không? Ông lảng tránh: “Thật khó để đi v� khi mình đã ra đi. Có thể tôi sẽ tiếp tục đi tìm? Nhưng có thể nào mình không bao gi� kết thúc việc đi tìm không?�.

Không phải ai cũng bị dày vò, dù ai cũng đi tìm “một cái gì�. Cô Sandra là tâm lý gia trong nhà tĩnh tâm gần đó, khi cần suy nghĩ v� đ�i mình hay khi ở trong một tình trạng khó khăn, cô thư�ng hay đi bộ trên con đư�ng của các mục đồng. Cô cho biết: “Có ngư�i đến Fatima vì các em bé mục đồng. Phần tôi thì tôi thích �ức Mẹ. Vì sao �ức Mẹ ch�n các em bé để gởi gắm sứ điệp của mình? Với các em bé này? Tôi luôn đặt câu h�i này�.

Cô vừa nói vừa tiếp tục đi: “Các em bé Fatima không h� lung lay, các em không nhượng bộ trước các áp lực chính trị, chắc chắn vì các em là trẻ con, các em hơn ngư�i lớn vì các em biết cự lại với các áp lực: Sự tinh tuy�n của các em làm các em vững mạnh, các em không như�ng bước trước sự thật. Tôi nghĩ trong cách �ức Mẹ nói với các em v� tội, cầu nguyện cho các ngư�i phạm tội được cứu rỗi, �ức Mẹ đã chất vấn thế gian v� sự vững mạnh đức tin của h�, một cách nào đó là bắt h� đặt lại vấn đ��. Ngư�i ta nói, vào th�i �ức Mẹ hiện ra, chính quy�n tỉnh bang địa phương còn bắt các em, b� tù và đe d�a vứt các em vào vạc dầu sôi để các em nói mình đã nói dối. Vô ích. Các em còn làm cho các tù nhân cầu nguyện và v� lại với gia đình…

Thị kiến h�a ngục

Câu chuyện của ba em có một đi�u tận căn mà một trăm năm sau vẫn còn làm nhi�u ngư�i kinh ngạc. Hàng ngày có cả ngàn khách hành hương đến viếng mộ ba em ở đ�n thánh. Trước căn nhà của gia đình Lucia và nhà của gia đình Phanxicô và Giacinta là hàng chuỗi dài khách hành hương sắp hàng để vào viếng.

Kín đáo, ngồi dưới cánh cửa, ngư�i cháu gái của nữ tu Lucia vừa nghe radio vừa lần chuỗi, thỉnh thoảng bà nhận ý chỉ cầu nguyện của khách hành hương. Những ngư�i này dừng trước chiếc giư�ng trên đó em Phanxicô đã chết vì bệnh cúm Tây Ban Nha khi em 11 tuổi, em dâng đau đớn của mình để cho những ngư�i tội lỗi được cứu rỗi, và giư�ng của em gái Giacinta, em hấp hối một mình ở bệnh viện Lisbon, em qua đ�i lúc em 9 tuổi. Cả hai bị chấn động mạnh khi có thị kiến thấy h�a ngục và từ đó các em ngày càng hy sinh để cứu các linh hồn ở luyện ngục, chẳng hạn hy sinh phần ăn  ít �i của mình cho những ngư�i nghèo nhất làng, sau này thì chịu đựng đau đớn khi bị bệnh mà không h� than van, trong sự tin chắc nh� vậy sẽ an ủi được Chúa Kitô vì tội lỗi của trần gian.

Thiên Chúa để chúng ta tự do ch�n lựa tình yêu. �ịa ngục là từ chối tình yêu.

Theo ông Pedro Valinho, giám đốc phụ trách khách hành hương ở đ�n thánh thì: “Lòng thương xót là chìa khóa để hiểu Fatima và ba bí mật. Và đó cũng là chìa khóa của tri�u giáo hoàng của �ức Phanxicô mà chúng tôi đang sốt ruột ch� ngài đến thăm. Chúa đặt chúng ta đứng trước ch�n lựa tự do giữa sự sống và cái chết. Và đó cũng có cùng ý nghĩa với thị kiến h�a ngục của ba em: Thiên Chúa để chúng ta tự do ch�n lựa tình yêu. �ịa ngục là từ chối tình yêu�.

Các bí mật của Fatima

�ức Mẹ tiết lộ các bí mật cho các em ở Fatima mà bí mật cuối đã được Bộ Tín lý �ức tin công bố năm 2000 dưới tri�u �ức Gioan-Phaolô II gồm ba phần do nữ tu Lucia biên soạn. Hai bí mật đầu đã được công bố từ năm 1941, bí mật thứ ba để trong bì thư dán kín được đưa vào Tài liệu lưu trữ mật của Tòa Thánh ngày 4 tháng 4 năm 1957. Sau khi bị ám sát hụt ngày 13 tháng 5 năm 1981 ở Quảng trư�ng Thánh Phêrô, �ức Gioan-Phaolô II h�i đến bì thư này và đã công bố bí mật này vài năm sau đó.

Phần đầu của “bí mật� là thị kiến v� h�a ngục, bắt đầu bằng câu: “�ức Mẹ cho chúng tôi thấy một biển lửa, có vẻ như ở dưới lòng đất, và chìm trong biển lửa này là ma quỷ và các linh hồn, như thử h� là than hồng cháy trong suốt, đã cháy đen hoặc cháy nâu với hình dạng con ngư�i�. Bí mật thứ hai là l�i �ức Mẹ xin: “Các con đã thấy h�a ngục nơi các linh hồn tội lỗi khốn khổ ở. �ể cứu h�, Chúa muốn thiết lập ở thế gian này lòng tôn kính Trái Tim Vô Nhiễm của ta. Nếu h� làm như những gì Mẹ nói với các con thì rất nhi�u linh hồn sẽ được cứu rỗi và thế giới sẽ có hòa bình. Chiến tranh sẽ chấm dứt. Nhưng nếu thế gian tiếp tục xúc phạm Chúa, thì dư�i tri�u giáo hoàng Piô XI sẽ bắt đầu có một tai ương khác còn tệ hơn.� Sau đó là l�i xin dâng nước Nga cho Trái Tim Vô Nhiễm của �ức Mẹ. Năm 1983, �ức Gioan-Phaolô II đã dâng hiến nhưng không nói rõ đó là nước Nga vì đi�u này v� mặt ngoại giao là không thể được, nhưng ngài đã làm một cách âm thầm. Bí mật cuối cùng đã đánh động �ức Gioan-Phaolô II sau khi ngài bị ám sát hụt, một thị kiến phức tạp với một giám mục mặc áo trắng mà Lucia cho biết mình cảm thấy đó là �ức Giáo hoàng, lảo đảo đi qua một thành phố đổ nát, cầu nguyện cho các linh hồn và ngư�i chết, và đi lên một ng�n núi cao, ở đó có cây thập giá cao bằng gỗ thô, trước ki bị một nhóm lính cầm súng và mũi tên giết.

�ức Phanxicô ở Fatima

Từ th�i Giáo hoàng Piô XI, mỗi giáo hoàng đ�u mang hòn đá của mình đến tòa nhà Fatima. �ức Phanxicô sẽ mang hòn đá nào đến? Như chúng ta biết, ngài rất kính mến �ức Mẹ, ngài đã làm cho ngư�i dân Argentina cùng kính mến �ức Bà Tháo Gỡ Nút Thắt và đã lấy lòng thương xót làm trụ chính cho tri�u giáo hoàng của mình, ngư�i dân Bồ �ào Nha đặc biệt ch� đợi ngài. Trong một buổi tiếp kiến chung, ngài đã tuyên bố: “�ức Mẹ Fatima xin chúng ta đừng bao gi� xúc phạm đến Chúa nữa. Mẹ đã báo cho nhân loại biết sự cần thiết, mỗi ngư�i phải từ b� mình để đến với Chúa, �ấng nguồn cội của tình yêu và của lòng thương xót�. Trong chuyến đi của mình, ngài sẽ ở lại đ�n thánh hai ngày, 12 và 13 tháng 5, ngài sẽ phong thánh cho hai em Phanxicô và Giacinta Marto. Một triệu tín hữu đến Fatima ch� để đón tiếp ngài trong dịp này.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn