Trong một tuyệt tác vỠân sủng, Piet Fransen cho rằng chúng ta có thể thỠxem mình hiểu vỠân sủng đến mức nà o bằng cách xem phản ứng của chúng ta với câu chuyện nà y:
Hãy tưởng tượng má»™t ngưá»i, suốt cuá»™c Ä‘á»i hoà n toà n chẳng quan tâm đến Thiên Chúa hay đạo đức. Ông ta Ãch ká»·, chối bá» hết má»i giá»›i răn, má»i chuyện tôn giáo, và vá» căn bản là chỉ mưu cầu khoái lạc cho riêng mình vá»›i rượu, tình dục, ca nhạc. Rồi, chỉ và i giá» trước khi chết, ông ta hối háºn vì sá»± vô trách nhiệm cá»§a mình, thà nh tâm xưng tá»™i, đón nháºn các bà tÃch giáo há»™i, và chết cùng vá»›i lòng hoán cải.
Phản ứng bá»™c phát cá»§a chúng ta vá»›i câu chuyện nà y là gì? Chẳng phải là tháºt tuyệt khi ông ta đã nháºn được Æ¡n hoán cải trước khi chết hay sao? Hay, suy nghÄ© cá»§a chúng ta là thế nà y: Kẻ ăn mà y may mắn! Ông ta ra Ä‘i cùng vá»›i Æ¡n đó! Ông ta đã có đủ má»i khoái lạc mà vẫn được và o thiên đà ng!
Nếu chúng ta có những cảm giác như trên, dù chỉ má»™t chút thôi, thì nghÄ©a là chúng ta chưa bao giá» hiểu được sâu sắc khái niệm ân sá»§ng. Äúng hÆ¡n, như ngưá»i anh cá»§a đứa con hoang đà ng, chúng ta vẫn xem cuá»™c sống ngoà i nhà Chúa tròn đầy hÆ¡n là trong nhà Chúa, chúng ta vẫn là m những việc ngay là nh nhưng hầu như là bởi bổn pháºn cay đắng, và trong lòng thầm ghen tỵ vá»›i những ngưá»i vô đạo đức. Nhưng, nếu tháºt như thế, chúng ta hẳn phải muốn tốt cho mình. Äây là má»™t mối nguy riêng cá»§a những ngưá»i tốt là nh và thà nh tÃn.
ChÃnh Chúa Giêsu đã chỉ ra Ä‘iá»u nà y trong dụ ngôn vá» những ngưá»i là m công trong vưá»n nho. Dụ ngôn nà y nhắm để trả lá»i má»™t câu há»i cá»§a thánh Phêrô. Thay mặt các môn đệ khác, thánh Phêrô đã há»i Chúa Giêsu là há» sẽ được phần thưởng nà o cho lòng trung tÃn vá»›i Ngà i. Chúa Giêsu trả lá»i bằng cách kể cho há» câu chuyện vá» má»™t ngưá»i chá»§ vưá»n rất già u có và rá»™ng rãi, đã Ä‘i ra chợ từ buổi sáng và mướn ngưá»i là m việc trong vưá»n nho cá»§a mình. Ông mướn và i ngưá»i và o buổi sáng sá»›m, hứa cho há» tiá»n lương cao, rồi tiếp theo lại mướn thêm những ngưá»i khác, má»—i nhóm và o là m việc cách nhau và o giá», và đến cuối ngà y chỉ má»™t giá» trước khi hết việc, ông lại mướn má»™t và i ngưá»i khác nữa. Rồi ông bảo ngưá»i quản lý trả cho tất cả má»i ngưá»i Ä‘á»u được lương má»™t ngà y công. Nhưng Ä‘iá»u nà y khiến cho những ngưá»i đã là m lụng cả ngà y thấy có gì đó chua cay trong lòng. ‘Thế nà y không công bằng!’ há» kiện. ‘Chúng tôi đã là m việc cả ngà y, chịu nắng nôi thiêu đốt, còn nhóm ngưá»i và o là m cuối cùng nà y, thì chỉ là m có má»™t giá» mà thôi. Như thế là bất công khi há» cÅ©ng nháºn số tiá»n lương ngang chúng tôi!’ Ngưá»i chá»§ vưá»n rá»™ng rãi, rõ rà ng là hình ảnh cá»§a Thiên Chúa, nhẹ nhà ng trả lá»i: ‘Bạn à , bạn đã chẳng đồng ý vá»›i mức lương nà y rồi hay sao? Äồng lương nà y không xứng hay sao? Hay bạn Ä‘ang ghen tỵ và nổi giáºn bởi vì tôi quá hà o phóng?’
Chúng ta hãy nhá»› rằng câu chuyện nà y là câu trả lá»i cá»§a Chúa Giêsu cho thánh Phêrô … và , qua dụ ngôn nà y, cÅ©ng là cho tất cả những ngưá»i ngay là nh Ä‘ang chịu đựng nắng nôi cá»±c nhá»c vá» mặt đạo đức và tôn giáo. Và Chúa Giêsu cam Ä‘oan vá»›i chúng ta rằng, chúng ta sẽ được nháºn lãnh rất nhiá»u khi là m việc đổ mồ hôi như thế. Nhưng, dụ ngôn cÅ©ng nói rõ rằng, có đó má»™t cái bẫy: ÄÆ¡n giản là , chúng ta sẽ được tưởng thưởng thiên đà ng, và đó là tuyệt vá»i vinh phúc, nhưng, có má»™t cái bẫy, là chúng ta có thể có má»i thứ nhưng chẳng vui vẻ hưởng dùng được cái gì, bởi chúng ta Ä‘ang chăm chăm xem ngưá»i khác sẽ được nháºn lãnh bao nhiêu!
Äôi khi giảng tÄ©nh tâm cho các linh mục và tu sỹ, tôi cố nhấn mạnh Ä‘iểm nà y má»™t cách sinh động hÆ¡n. Tôi muốn há» cân nhắc má»™t kịch bản như thế nà y: Hãy tưởng tượng, bạn sống cả Ä‘á»i trung tÃn vá»›i lá»i thỠđộc thân, và như thế cÅ©ng là chịu nắng nôi thiêu đốt, và khi bạn lên thiên đà ng, ngưá»i đầu tiên bạn gặp là Hugh Hefner, ngưá»i láºp ra tạp chà khiêu dâm Playboy. Quá sốc, bạn kháng cáo lên Chúa: ‘Là m sao mà ông ta lên được đây? Xem lại cuá»™c sống cá»§a ông ta và cuá»™c sống mà con được yêu cầu phải sống, thì tháºt không công bằng!’ Và Thiên Chúa, ngưá»i chá»§ vưá»n quá đỗi rá»™ng rãi, nhẹ nhà ng trả lá»i: ‘Bạn à , chẳng lẽ bạn đã không đồng ý sống Ä‘á»i độc thân hay sao, chẳng lẽ thiên đà ng không đủ là má»™t nÆ¡i tuyệt diệu cho bạn hay sao? Hay bạn Ä‘ang ghen tỵ và nổi giáºn bởi vì tôi quá hà o phóng?’ Và , nếu gặp cảnh nà y trên thiên đà ng, thì các báºc thánh tháºt sá»± sẽ phản ứng rất khác, há» sẽ như ngưá»i cha cá»§a đứa con hoang đà ng, chạy đến trong vui sướng, và ôm lấy ngưá»i đó mà nói: ‘Tôi quá sức vui mừng khi anh đã là m được Ä‘iá»u nà y!’
Thomas Halik, văn sỹ ngưá»i Czech, cho rằng má»™t trong những lý do mà nhiá»u ngưá»i trên thế giá»›i chối bá» các giáo há»™i là bởi há» thấy chúng ta là những ‘ngưá»i đạo đức đầy lòng chua cay’, những ngưá»i anh cá»§a đứa con hoang đà ng, biết thá»±c thi những bổn pháºn tôn giáo và đạo đức cá»§a mình, nhưng trong lòng chua cay, và vì má»™t sá»± ghen tỵ giấu trong lòng, Ä‘i chỉ trÃch những ai không sống giống như mình. HÆ¡n trăm năm trước, Nietzsche đã lên tiếng tố cáo gần như thế.
Äáng buồn thay, lá»i tố cáo nà y đúng, và không chỉ là đúng má»™t chút mà thôi. Chúng ta quá thưá»ng xuyên là má»™t ngưá»i đạo đức đầy lòng chua cay, ngấm ngầm ghen tỵ những ngưá»i vô luân và phê phán thế giá»›i nà y vì sá»± chua cay trong lòng mình. Nhưng đó chÃnh là mối nguy riêng cá»§a những ngưá»i tốt là nh và trung tÃn. Thánh Phêrô và các tông đồ tiên khởi đã phải đấu tranh vá»›i chuyện nà y. Như thế thì là m sao chúng ta tránh được mối nguy đó?
Chúng ta không thể tránh khá»i tình trạng nguy hiểm nà y, nhưng chúng ta cần phải thà nh tâm nhìn nháºn rằng, cho dù chúng ta có tháºt sá»± tốt là nh và thà nh tÃn, thì vẫn còn lâu má»›i được là những vị thánh trá»n vẹn.
J.B. Thái Hòa chuyển dịch

