�ạo đức trong chua cay – một mối nguy riêng của những ngư�i tốt lành và thành tín.

Trong một tuyệt tác v� ân sủng, Piet Fransen cho rằng chúng ta có thể thử xem mình hiểu v� ân sủng đến mức nào bằng cách xem phản ứng của chúng ta với câu chuyện này:

Hãy tưởng tượng một ngư�i, suốt cuộc đ�i hoàn toàn chẳng quan tâm đến Thiên Chúa hay đạo đức. Ông ta ích kỷ, chối b� hết m�i giới răn, m�i chuyện tôn giáo, và v� căn bản là chỉ mưu cầu khoái lạc cho riêng mình với rượu, tình dục, ca nhạc. Rồi, chỉ vài gi� trước khi chết, ông ta hối hận vì sự vô trách nhiệm của mình, thành tâm xưng tội, đón nhận các bí tích giáo hội, và chết cùng với lòng hoán cải.

Phản ứng bộc phát của chúng ta với câu chuyện này là gì?  Chẳng phải là thật tuyệt khi ông ta đã nhận được ơn hoán cải trước khi chết hay sao? Hay, suy nghĩ của chúng ta là thế này: Kẻ ăn mày may mắn! Ông ta ra đi cùng với ơn đó! Ông ta đã có đủ m�i khoái lạc mà vẫn được vào thiên đàng!

Nếu chúng ta có những cảm giác như trên, dù chỉ một chút thôi, thì nghĩa là chúng ta chưa bao gi� hiểu được sâu sắc khái niệm ân sủng. �úng hơn, như ngư�i anh của đứa con hoang đàng, chúng ta vẫn xem cuộc sống ngoài nhà Chúa tròn đầy hơn là trong nhà Chúa, chúng ta vẫn làm những việc ngay lành nhưng hầu như là bởi bổn phận cay đắng, và trong lòng thầm ghen tỵ với những ngư�i vô đạo đức. Nhưng, nếu thật như thế, chúng ta hẳn phải muốn tốt cho mình. �ây là một mối nguy riêng của những ngư�i tốt lành và thành tín.

Chính Chúa Giêsu đã chỉ ra đi�u này trong dụ ngôn v� những ngư�i làm công trong vư�n nho. Dụ ngôn này nhắm để trả l�i một câu h�i của thánh Phêrô. Thay mặt các môn đệ khác, thánh Phêrô đã h�i Chúa Giêsu là h� sẽ được phần thưởng nào cho lòng trung tín với Ngài. Chúa Giêsu trả l�i bằng cách kể cho h� câu chuyện v� một ngư�i chủ vư�n rất giàu có và rộng rãi, đã đi ra chợ từ buổi sáng và mướn ngư�i làm việc trong vư�n nho của mình. Ông mướn vài ngư�i vào buổi sáng sớm, hứa cho h� ti�n lương cao, rồi tiếp theo lại mướn thêm những ngư�i khác, mỗi nhóm vào làm việc cách nhau vào gi�, và đến cuối ngày chỉ một gi� trước khi hết việc, ông lại mướn một vài ngư�i khác nữa.  Rồi ông bảo ngư�i quản lý trả cho tất cả m�i ngư�i đ�u được lương một ngày công. Nhưng đi�u này khiến cho những ngư�i đã làm lụng cả ngày thấy có gì đó chua cay trong lòng. ‘Thế này không công bằng!’ h� kiện. ‘Chúng tôi đã làm việc cả ngày, chịu nắng nôi thiêu đốt, còn nhóm ngư�i vào làm cuối cùng này, thì chỉ làm có một gi� mà thôi. Như thế là bất công khi h� cũng nhận số ti�n lương ngang chúng tôi!’ Ngư�i chủ vư�n rộng rãi, rõ ràng là hình ảnh của Thiên Chúa, nhẹ nhàng trả l�i: ‘Bạn à, bạn đã chẳng đồng ý với mức lương này rồi hay sao? �ồng lương này không xứng hay sao? Hay bạn đang ghen tỵ và nổi giận bởi vì tôi quá hào phóng?’

Chúng ta hãy nhớ rằng câu chuyện này là câu trả l�i của Chúa Giêsu cho thánh Phêrô … và, qua dụ ngôn này, cũng là cho tất cả những ngư�i ngay lành đang chịu đựng nắng nôi cực nh�c v� mặt đạo đức và tôn giáo. Và Chúa Giêsu cam đoan với chúng ta rằng, chúng ta sẽ được nhận lãnh rất nhi�u khi làm việc đổ mồ hôi như thế. Nhưng, dụ ngôn cũng nói rõ rằng, có đó một cái bẫy: �ơn giản là, chúng ta sẽ được tưởng thưởng thiên đàng, và đó là tuyệt v�i vinh phúc, nhưng, có một cái bẫy, là chúng ta có thể có m�i thứ nhưng chẳng vui vẻ hưởng dùng được cái gì, bởi chúng ta đang chăm chăm xem ngư�i khác sẽ được nhận lãnh bao nhiêu!

�ôi khi giảng tĩnh tâm cho các linh mục và tu sỹ, tôi cố nhấn mạnh điểm này một cách sinh động hơn. Tôi muốn h� cân nhắc một kịch bản như thế này: Hãy tưởng tượng, bạn sống cả đ�i trung tín với l�i th� độc thân, và như thế cũng là chịu nắng nôi thiêu đốt, và khi bạn lên thiên đàng, ngư�i đầu tiên bạn gặp là Hugh Hefner, ngư�i lập ra tạp chí khiêu dâm Playboy.  Quá sốc, bạn kháng cáo lên Chúa: ‘Làm sao mà ông ta lên được đây? Xem lại cuộc sống của ông ta và cuộc sống mà con được yêu cầu phải sống, thì thật không công bằng!’ Và Thiên Chúa, ngư�i chủ vư�n quá đỗi rộng rãi, nhẹ nhàng trả l�i: ‘Bạn à, chẳng lẽ bạn đã không đồng ý sống đ�i độc thân hay sao, chẳng lẽ thiên đàng không đủ là một nơi tuyệt diệu cho bạn hay sao? Hay bạn đang ghen tỵ và nổi giận bởi vì tôi quá hào phóng?’ Và, nếu gặp cảnh này trên thiên đàng, thì các bậc thánh thật sự sẽ phản ứng rất khác, h� sẽ như ngư�i cha của đứa con hoang đàng, chạy đến trong vui sướng, và ôm lấy ngư�i đó mà nói: ‘Tôi quá sức vui mừng khi anh đã làm được đi�u này!’

Thomas Halik, văn sỹ ngư�i Czech, cho rằng một trong những lý do mà nhi�u ngư�i trên thế giới chối b� các giáo hội là bởi h� thấy chúng ta là những ‘ngư�i đạo đức đầy lòng chua cay’, những ngư�i anh của đứa con hoang đàng, biết thực thi những bổn phận tôn giáo và đạo đức của mình, nhưng trong lòng chua cay, và vì một sự ghen tỵ giấu trong lòng, đi chỉ trích những ai không sống giống như mình.  Hơn trăm năm trước, Nietzsche đã lên tiếng tố cáo gần như thế.

�áng buồn thay, l�i tố cáo này đúng, và không chỉ là đúng một chút mà thôi. Chúng ta quá thư�ng xuyên là một ngư�i đạo đức đầy lòng chua cay, ngấm ngầm ghen tỵ những ngư�i vô luân và phê phán thế giới này vì sự chua cay trong lòng mình. Nhưng đó chính là mối nguy riêng của những ngư�i tốt lành và trung tín. Thánh Phêrô và các tông đồ tiên khởi đã phải đấu tranh với chuyện này. Như thế thì làm sao chúng ta tránh được mối nguy đó?

Chúng ta không thể tránh kh�i tình trạng nguy hiểm này, nhưng chúng ta cần phải thành tâm nhìn nhận rằng, cho dù chúng ta có thật sự tốt lành và thành tín, thì vẫn còn lâu mới được là những vị thánh tr�n vẹn.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch