TrÃch sách “ChÃnh trị và Xã há»™i“, Dominique Wolton và Äức Phanxicô, Nxb. L’Observatoira, 2017. Chương 5.
Tháng 7-2016. Chúng tôi gần như có thói quen cá»§a mình vì chúng tôi vừa gặp nhau ba ngà y liá»n. ÄÆ¡n giản và thân tình trong má»™t đối thoại vừa ngoà i thá»i gian vừa trong má»i thá»i cá»§a Lịch sá» mênh mông nà y. Tất cả ở đây là m má»i sá»± trở thà nh khiêm tốn. Má»™t mảnh đất nhá» bé, nhưng có má»™t lịch sá» lâu dà i. Và dÄ© nhiên có sá»± giao thoa giữa văn hóa cá»§a xã há»™i chúng ta, gặm nhắm bởi sá»± kiện và bởi tÃnh tức thì và khoảng không gian đúng là bình lặng, bất động và vÄ©nh cữu. Chúng tôi rất nghiêm túc tiếp tục buổi nói chuyện và theo tuần tá»± cá»§a quyển sách. Äức Thánh Cha rất tháºn trá»ng, buổi nói chuyện cá»§a chúng tôi luôn tá»± nhiên và dà dá»m. Dà dá»m, luồng Ä‘iện thông minh là mãi mãi, là bao la… Giáo há»™i trong xã há»™i hiện đại. Các đóng góp và các chạm trán qua vá». Giáo há»™i, truyá»n thông, con ngưá»i và kỹ thuáºt, các cách biệt vá» kinh nghiệm và vá» tầm nhìn thế giá»›i. Äâu là hiện đại tÃnh? Là m thế nà o mà con ngưá»i nà y đảm trách được biểu tượng vô cùng to tát nà y? Sống vá»›i trách nhiệm cá»§a mình? Sá»± khiêm tốn có đó, trong tòa nhà nà y, nhưng bên cạnh đó là sá»± long trá»ng cá»§a Äá»n thá» Thánh Phêrô mà tiếng chuông nhắc lại sá»± mở ra vá»›i thế giá»›i, tÃnh tương đối cá»§a các ná»n văn minh và sá»± khó khăn vô cùng cá»§a việc các văn hóa cùng ở chung vá»›i nhau. Thá»i gian, thá»i gian định nghÄ©a cho chúng ta tất cả má»i sá»±. Cả má»™t chiêm niệm. Và nÆ¡i ngà i, trong các lá»i cá»§a ngà i, luôn nhắc lại Ä‘iá»u thiết yếu, Ä‘iá»u cốt tá», nghÄ©a vụ luáºn cá»§a vai trò cầu nguyện. Bà i há»c cá»§a má»i chuyện như ngà y xưa ngưá»i ta vẫn thưá»ng nói. Dù sao, các thinh lặng, các dò tìm, các suy tư ở dưới vá»±c thẳm… Tuy nhiên các trao đổi cá»§a chúng tôi nói lên má»™t cách hoà n hảo cho cuá»™c đối thoại cần thiết, khó khăn giữa ngưá»i tu sÄ© và giáo dân. Giữa ngưá»i mang trong mình các giá trị, các Ä‘iểm quy chiếu khác và ngưá»i trà thức, mà các tiêu chuẩn gần vá»›i nhân chá»§ng há»c hÆ¡n.Â
Dominique Wolton: Là m thế nà o để đối thoại được vá»›i ngưá»i vô thần và ngưá»i không tin, ngưá»i không biết tá»™i tổ tông, và lá»—i phạm là gì? Là m sao đối thoại được vá»›i há» vì há» thưá»ng ở trong thế giá»›i thế tục và không tôn giáo?
Äức Phanxicô: Há» là má»™t phần cá»§a thá»±c tại. Phần cá»§a nhiá»u quyá»n lá»±c. Và khi ngưá»i ta nói đến thá»±c tại, ngay láºp tức ngưá»i ta đụng đến các quan Ä‘iểm khác nhau. Nhưng thá»±c tại tạo nên các cây cầu cho các quan Ä‘iểm khác nhau. Và đó là điá»u ngược lại. Thá»±c tại, đó là sá»± tháºt. Các cây cầu, đó là cuá»™c nói chuyện cá»§a chúng ta. Nhưng chúng ta phải khởi Ä‘i từ thá»±c tại, chứ không từ lý thuyết. Chúng ta có thể nói những chuyện nan giải cho đến táºn thế, nhưng vô Ãch.
Äâu là thá»±c tại? Má»—i ngưá»i nhìn thá»±c tại theo cách cá»§a mình. Còn tôi, tôi nhìn nó như tôi nghÄ© nó phải là . Tôi hiểu nó theo nó là . Vì thế phải cùng nhau Ä‘i tìm. Äó là con đưá»ng tìm tòi. Tìm tòi.
Dominique Wolton: CÅ©ng váºy, là m gì, nói gì vá»›i những ngưá»i vô thần? Là m thế nà o để tôn trá»ng những ngưá»i vô thần, đối thoại như thế nà o? Từ thế ká»· 18, những ngưá»i vô thần đã là m rất nhiá»u, rất nhiá»u cho sá»± giải thoát xã há»™i, chÃnh trị, cho dân chá»§. Nhưng Giáo há»™i là m gì? Giáo há»™i thưá»ng nói “chúng ta chá».†Nhưng há» là ngưá»i vô thần, há» không cần sá»± mong chá» cá»§a Giáo há»™i. Há» không chá» gì hết. Váºy thì là m sao đối thoại? Thêm nữa há» thưá»ng là những ngưá»i cá»§a hòa bình! Là m gì vá»›i những ngưá»i vô thần nà y? Vì Giáo há»™i cÅ©ng đã giết há» rất nhiá»u…Â
Äức Phanxicô: Ở má»™t thá»i buổi khác, có ngưá»i còn nói: “Äể há» yên, trước sau gì há» cÅ©ng xuống há»a ngục!â€
Dominique Wolton: (Cưá»i) ÄÆ°Æ¡ng nhiên!
Äức Phanxicô: Nhưng chúng ta không bao giá» nên dùng tÃnh từ. Truyá»n thông Ä‘Ãch thá»±c là vá»›i thể từ. Có nghÄ©a là vá»›i má»™t ngưá»i. Ngưá»i nà y có thể là ngưá»i bất khả tri, vô thần, công giáo, do thái giáo… nhưng đó là những tÃnh từ. Tôi, tôi nói vá»›i má»™t ngưá»i. Mình phải nói vá»›i má»™t ngưá»i. Äó là má»™t ngưá»i đà n ông, má»™t ngưá»i đà n bà , như tôi. Ở Krakow, trong má»™t bữa ăn vá»›i má»™t nhóm trẻ công giáo từ 12 đến 14 tuổi. Các thanh niên nam nữ, hai ngưá»i trẻ cho má»—i châu lục, nước Ba Lan có thêm hai, má»™t em đặt cho tôi câu há»i:“Nhưng nói gì vá»›i ngưá»i vô thần?â€Â
Dominique Wolton: Nhưng đó không phải là câu há»i cá»§a tôi. Câu há»i cá»§a tôi là : là m thế nà o đối thoại vá»›i ngưá»i vô thần?
Äức Phanxicô: Nói gì vá»›i ngưá»i vô thần? Tôi đã trả lá»i cho em đó như sau: “Nhưng Ä‘iá»u cuối cùng mà con phải là m, đó là nói vá»›i (giảng) má»™t ngưá»i vô thần. Con, con phải sống cuá»™c sống cá»§a con, con lắng nghe há», nhưng con không được ca tụng. Ca tụng, gạt ra ngoà i. Nếu há» há»i con Ä‘iá»u gì, con trả lá»i theo kinh nghiệm nhân bản cá»§a con. Äối thoại phải đối thoại vá»›i kinh nghiệm con ngưá»i. Tôi, tôi tin, nhưng đức tin là má»™t Æ¡n, má»™t Æ¡n cá»§a Chúa. Không ai tá»± chÃnh mình có đức tin. Không ai. Dù cho ông có há»c cả má»™t thư viện. Äó là má»™t Æ¡n. Và nếu ông không có Æ¡n nà y, thì Chúa sẽ cứu ông theo má»™t cách khác. Và chúng ta có thể nói nhiá»u chá»§ đỠmà chúng ta có nhiá»u Ä‘iểm chung: vấn đỠluân lý, những chuyện thần nghiệm, những chuyện con ngưá»i… Rất nhiá»u chuyện. Từ những chuyện mình nghÄ©, những vấn đỠcon ngưá»i, đối xá» vá»›i nhau như thế nà o… Chúng ta có thể thảo luáºn vá» vấn đỠphát triển nhân loại… Nói đến những Ä‘iểm chung. Há», há» sẽ có những quan Ä‘iểm khác, tôi, tôi cÅ©ng có các quan Ä‘iểm khác. Nhưng chúng ta có thể nói chuyện, và khi bà n đến vấn đỠThiên Chúa, má»—i ngưá»i nói chá»n lá»±a cá»§a mình. Nhưng lắng nghe ngưá»i khác vá»›i sá»± tôn trá»ng.
Có má»™t lần, tôi có kinh nghiệm nà y: má»™t bà há»i tôi, bà có nghe má»™t bà i giảng hay má»™t bà i diá»…n văn gì đó, tôi không nhá»› rõ. Bà nói bà là ngưá»i vô thần, nhưng lúc đó, bà bắt đầu nghi ngá» sá»± không-hiện hữu cá»§a Chúa. Äó là điá»u là m bà xúc động. Các ngưá»i bất khả tri cÅ©ng váºy. Há» khác biệt.Â
Dominique Wolton: Có má»™t câu cá»§a Giáo há»™i mà tôi thấy khá»§ng khiếp: “Cứ quên Chúa thì quên con ngưá»i.â€
Äức Phanxicô: Äúng.
Dominique Wolton: Äúng, nhưng còn ngưá»i vô thần?Â
Äức Phanxicô: Äó là má»™t khái niệm khác. Ông có lý. Chúng ta lấy và dụ cụ thể cá»§a má»™t ngưá»i vô thần như Hitler, vá»›i tiá»n đỠnhư ông vừa nói…Â
Dominique Wolton: Ông đó không phải là ngưá»i vô thần bình thưá»ng.Â
Äức Phanxicô: Nhưng cứ quên Chúa thì quên con ngưá»i.
Dominique Wolton: Äó là câu Hồng y Jean-Marie Lustiger nói khi tôi đối thoại vá»›i ngà i. Nhưng câu há»i vẫn còn đó. Cứ quên Chúa là quên con ngưá»i sao? Trước hết, trong lịch sá» có rất nhiá»u tÃn hữu và các linh mục giết rất nhiá»u ngưá»i. Và bây giá», có nhiá»u ngưá»i vô thần cÅ©ng là những ngưá»i là m việc nhân đạo như các tÃn hữu…
Bởi vì ngưá»i ta nói “cứ quên Chúa là quên con ngưá»iâ€, có nghÄ©a là không có giải pháp nà o ngoà i Chúa. Thế thì, má»™t ngưá»i vô thần có thể nói:“Tôi, tôi vô thần và thỉnh thoảng tôi là m Ä‘iá»u tốt, tôi cÅ©ng là m nhiá»u Ä‘iá»u tốt như các tÃn hữu.†CÅ©ng là chuyện kỳ lạ: ngưá»i ta có nhiá»u đối thoại liên tôn, có nhiá»u buổi há»p đại kết, nhưng chúng ta là m gì vá»›i những ngưá»i vô thần?
Chẳng hạn, là m sao chuyển được sứ Ä‘iệp năm Lòng thương xót? Là m sao nói vá»›i ngưá»i vô thần vá» chuyện nà y? Há» không hiểu.
Äức Phanxicô: Hãy là m chuyện tốt cho má»™t ngưá»i nà o đó. Phải là m. Và nếu ông không quan tâm đến chá»§ đỠnà y thì hãy nghÄ© đến những ngưá»i Ä‘ang thiếu thốn. Hãy nghÄ© đến các trẻ em Syria. Hãy có má»™t tư tưởng cá»§a lòng thương xót. Má»™t xúc động ná»™i tâm.
Dominique Wolton: Cha thưá»ng hay nói: “Là m thế nà o để má»i ngưá»i hiểu, nhân loại vừa bị tổn thương, vừa được chúc phúc?â€
Äức Phanxicô: Äó là theo kinh nghiệm cá»§a má»—i ngưá»i. Má»—i ngưá»i, đà n ông cÅ©ng như đà n bà , há» ngã và hỠđứng dáºy. Là m thế nà o để đứng dáºy sau khi ngã không biết bao nhiêu lần và tìm được má»™t con đưá»ng má»›i? Ngưá»i ta có thể nói mà không sợ – bạn, bạn là ngưá»i vô thần, còn tôi thì không… nhưng chúng ta cùng nói chuyện! Cả hai, chúng ta Ä‘á»u kết thúc ở má»™t nÆ¡i. Chúng ta tất cả Ä‘á»u bị giòi bỠăn!
Dominique Wolton: Cha nghÄ© gì vá» câu nói cá»§a Äức Piô XII: “Thảm kịch cá»§a thá»i buổi chúng ta là đã đánh mất ý nghÄ©a vá» tá»™i?†Còn cha, cha cÅ©ng sẽ nói như váºy?
Äức Phanxicô: Äúng, câu đó đúng. Äúng váºy, thá»i buổi nà y chúng ta đã đánh mất ý nghÄ©a vá» tá»™i. Khi bây giá» chúng ta thấy má»™t ngưá»i ôm bom tá»± sát, há» giết hà ng năm chục ngưá»i. Khi bây giá» chúng ta thấy những ngưá»i buôn ngưá»i, há» là m cho nhiá»u ngưá»i chết Ä‘uối ở kênh Sicile… Nếu có má»™t ngưá»i trung chÃnh há»i “vì sao há» là m như váºy?â€, câu trả lá»i là những ngưá»i nà y không có kim chỉ nam luân lý. Tối thiểu là như váºy. Kim chỉ nam luân lý là kim chỉ nam được má»i ngưá»i chấp nháºn. Từ đó để nói vá» tá»™i là cả má»™t tiến trình, đó cÅ©ng là liên hệ vá»›i Chúa vì tá»™i giả thiết là phải có đức tin. Nhưng không có kim chỉ nam luân lý là má»™t ý tưởng chung cho tất cả má»i ngưá»i. Dù là ngưá»i vô thần. Và dù là ngưá»i vô thần cứng rắn và ngay thẳng thì há» cÅ©ng nói đúng, thế giá»›i nà y thiếu kim chỉ nam đạo đức. Nếu má»™t nhà kinh tế cá»±c kỳ tá»± do, nếu há» Ä‘á»c má»™t và i Ä‘oạn trong Thông Ä‘iệp Chúc Tụng Chúa (Laudate si’) thì rồi há» cÅ©ng sẽ nói thế giá»›i nà y thiếu kim chỉ nam đạo đức cho kinh tế. Äạo đức là má»™t đòi há»i cho cách ứng xá» cá»§a chúng ta trong xã há»™i. Nhưng đây không phải là sá»± nghiêm ngặt cÅ©ng không phải là sá»± cứng nhắc cá»§a các Ä‘iá»u răn. Äạo đức, là trả lương đúng cho thợ, trả lương đúng cho ngưá»i là m… Và đôi khi có những nghịch lý khá»§ng khiếp.
Má»™t phụ nữ rất tốt là nh, rất công giáo, bà ở trong má»™t nhóm là m việc thiện năng nổ, bà có ba đứa con trai tuổi vị thà nh niên, 16, 17 và 20 tuổi, bà nói, “tôi, tôi chá»n ngưá»i là m rất kỹâ€, bởi vì, nghe rõ nà y, “tôi không muốn các con tôi Ä‘i ra ngoà i để biết, tôi muốn ở nhà chúng được phục vụ đầy đủ.†Äó, đó là vô luân.
Ngà y nay có má»™t vấn đỠxã há»™i mà tôi lên án truyá»n thông rất nhiá»u. Bây giá», toà n thế giá»›i bị tai tiếng vì các vụ lạm dụng tình dục các em tuổi vị thà nh niên. Nhưng trong thế giá»›i nà y lại có những ngưá»i sản xuất các video trên internet, các video bà y cho các em bé trai nhá», các cô gái nhá», cho đà n ông, đà n bà các “chuyện đồi bạiâ€, các quan hệ tình dục vá»›i các em tuổi vị thà nh niên, các ngưá»i đồng tÃnh, các ngưá»i lưỡng tÃnh, bằng tất cả cách nà o há» tưởng tượng ra.Â
Dominique Wolton: Äúng, đó là đạo đức giả.Â
Äức Phanxicô: Và ai cho phép là m như váºy? CÅ©ng lại chÃnh quyá»n đó lên án các lạm dụng trên trẻ vị thà nh niên. Ngưá»i ta còn phát hà nh các phim bà y cách nà o lạm dụng trẻ vị thà nh niên…
Dominique Wolton: Sản phẩm khiêu dâm là một trong các kỹ nghệ lớn nhất thế giới…
Äức Phanxicô: Và đó chÃnh là cái nghịch lý mà tôi muốn nhấn mạnh. Kim chỉ nam đạo đức, chúng ta tất cả Ä‘á»u có trong lòng. Tất cả chúng ta Ä‘á»u biết cái gì là tốt, cái gì là xấu.Â
Dominique Wolton: Từ ba mươi năm nay, tiá»n bạc thống trị! Chỉ có tiá»n bạc, nhân danh tá»± do kinh tế. Có thể đạo đức sẽ trở lại như má»™t chất vấn vỠý nghÄ©a, chứ không phải như má»™t loạt cấm Ä‘oán.
Äức Phanxicô: Ước mong Chúa nghe ông nói! Nhưng ngưá»i công giáo chúng tôi, chúng tôi không thể dạy đạo đức vá»›i những nguyên tắc như: “Con không thể là m nà y, con không thể là m kia, con phải là m nà y, con phải là m kia, con có thể là m nà y, con không thể là m kia.†Äạo đức là hệ quả cá»§a má»™t sá»± gặp gỡ vá»›i Chúa Giêsu-Kitô. Äối vá»›i ngưá»i công giáo chúng tôi, đó là hệ quả cá»§a đức tin. Còn đối vá»›i ngưá»i khác, đạo đức là hệ quả cá»§a má»™t sá»± gặp gỡ vá»›i má»™t lý tưởng, hay vá»›i Chúa, hay vá»›i chÃnh mình nhưng vá»›i phần tốt nhất cá»§a chÃnh mình. Äạo đức luôn là má»™t hệ quả.
Dominique Wolton: Nhưng ngưá»i ta thưá»ng nói không có đạo đức trong kinh tế. Và đó là sai, chắc chắn phải có đạo đức trong kinh tế. Từ ba mươi năm nay, chá»§ nghÄ©a tư bản tá»± do là như váºy, không đạo đức. Nhất là từ khi toà n cầu hóa và từ khi chá»§ nghÄ©a cá»™ng sản sụp đổ.
Äức Phanxicô: Nó sẽ sụp.
Dominique Wolton: Chắc chắn rồi.
Äức Phanxicô: Tôi nghÄ© là tôi sẽ không thấy chuyện nà y xảy ra…
Dominique Wolton: Ngưá»i ta cảm nháºn Giáo há»™i tiến bá»™ trên các vấn đỠtình yêu cho ngưá»i khác, cho ngưá»i di dân nhưng trong các lãnh vá»±c khác như gia đình, vợ chồng, các phong tục, đồng tÃnh, Giáo há»™i còn rất “cứng nhắc.†Cha còn phải cất “cái roi†trong phòng thánh, tuy váºy ngưá»i ta vẫn có cảm tưởng, Giáo há»™i là “cái roi.â€
Äức Phanxicô: Nhưng đã có những tiến bá»™ lá»›n trong việc giải thÃch quan Ä‘iểm cá»§a Giáo há»™i, từ Äức Piô XI cho đến ngà y nay. Chẳng hạn Äức Gioan-Phaolô II đã thá»±c hiện được khoa nhân chá»§ng há»c vá» gia đình tháºt là quan trá»ng. Và rồi những gì tôi là m sau hai thượng há»™i đồng, Tông huấn Niá»m vui Yêu thương (Amoris Laetitia)… Äó là cái gì rất rõ rà ng và tÃch cá»±c, mà má»™t và i ngưá»i có khuynh hướng quá truyá»n thống, cho rằng đây không phải là giáo Ä‘iá»u tháºt. Vá» vấn đỠcác gia đình bị tổn thương, tôi viết trong chương tám, có bốn tiêu chuẩn: tiếp nháºn, tháp tùng, phân định các trưá»ng hợp và há»™i nháºp. Và đó không phải là tiêu chuẩn cứng nhắc. Äó là mở ra má»™t con đưá»ng, má»™t con đưá»ng truyá»n thông. Và ngưá»i ta há»i tôi ngay: “Nhưng mình có cho ngưá»i ly dị rước lá»… không?†Tôi trả lá»i: “Hãy nói chuyện vá»›i ngưá»i đà n ông ly dị, ngưá»i phụ nữ ly dị, hãy tiếp nháºn, hãy tháp tùng, hãy há»™i nháºp và hãy phân định!†Khổ thay, linh mục chúng tôi, chúng tôi quen vá»›i chuẩn má»±c cứng nhắc. Những chuẩn má»±c cố định. Và tháºt khó cho chúng tôi, “con đưá»ng tháp tùng, há»™i nháºp, phân định, nói Ä‘iá»u tốt†nà y. Nhưng đỠnghị cá»§a tôi là váºy. Äức Gioan-Phaolô II cÅ©ng váºy, vá»›i thần há»c thân xác cá»§a ngà i, má»™t vấn đỠrất quan trá»ng còn Ä‘i xa hÆ¡n vá» mặt tÃnh dục và gia đình. Tôi có trÃch trong tông huấn Niá»m vui Yêu thương, lấy quy chiếu ở đó, vì tất cả Ä‘á»u có trong đó. Má»™t câu là m chói tai má»™t số ngưá»i: “Tình dục là má»™t chuyện tốt và đẹpâ€.
Dominique Wolton: Cha có thấy là rắc rối cho ngưá»i thế tục khi há» nghe các linh mục, là những ngưá»i từ bá» tình yêu thể lý, lại nói tình yêu thể lý là đẹp.
Äức Phanxicô: Từ bá» tình dục và chá»n con đưá»ng khiết tịnh hay giữ đồng trinh, đó là cả má»™t Ä‘á»i sống thánh hiến. Và đâu là điá»u kiện và nếu không có Ä‘iá»u kiện nà y thì con đưá»ng nà y sẽ chết? Äó là con đưá»ng mang tình phụ tá» và mẫu tá» thiêng liêng. Má»™t trong các Ä‘iá»u không tốt cá»§a Giáo há»™i, đó là có các linh mục “trai già â€, các nữ tu “gái già â€. Bởi vì hỠđầy cay đắng. Ngược lại, ai phát triển được tình phụ tá» thiêng liêng, dù há» là m việc ở trưá»ng há»c, ở bệnh viện, ở giáo xứ, những ngưá»i nà y sẽ phát triển tốt… CÅ©ng váºy vá»›i các nữ tu, vì há» là “ mẹâ€.
Dominique Wolton: Vá» các vấn đỠnà y, hồng y Philippe Barbarin gặp rất nhiá»u khó khăn. Hồng y André Vingt-Trois, giáo pháºn Paris và má»™t và i ngưá»i khác đã nâng đỡ ngà i…
Äức Phanxicô: Có phải những ngưá»i khác như quan tổng trấn Philatô?
Dominique Wolton: Rất nhiá»u, rất nhiá»u ngưá»i là Philatô, há» rá»a tay.
Äức Phanxicô: Tôi biết rõ hồng y Philippe Barbarin. Cha có đến đây. Cha rất can đảm. Äây là má»™t vấn đỠđã có từ bốn mươi năm nay và ngà i nghÄ© đã có chỉ thị theo quy trình thá»i gian. Ngà i tá»± do. Äó là má»™t con ngưá»i tá»± do, rất quảng đại. Ngà i là nhà truyá»n giáo ở Madagascar…
Dominique Wolton: Phải có quyá»n uy cá»§a giáo hoà ng, vì áp lá»±c cá»§a báo chà và dư luáºn quần chúng rất mạnh, trong nghÄ©a há» kêu lên “Từ chức! Từ chức!â€.
Äức Phanxicô: Trong số các ngưá»i phạm tá»™i ấu dâm, các linh mục công giáo có trên dưới 2%. Có vẻ Ãt nhưng cÅ©ng đã là quá nhiá»u. Dù chỉ má»™t linh mục công giáo là m là cÅ©ng đủ thấy khá»§ng khiếp. Mức dung thứ là “zeroâ€! Bởi vì linh mục phải mang trẻ con đến vá»›i Chúa, chứ không phải há»§y hoại Ä‘á»i cá»§a chúng. Rồi phản ứng dây chuyá»n: trên bốn trẻ em bị hiếp thì hai trẻ trở thà nh ngưá»i Ä‘i hiếp lại.
Dominique Wolton: Vá» vấn đỠấu dâm, tôi thấy Giáo há»™i ở trên thế phòng vệ quá nhiá»u. DÄ© nhiên, Giáo há»™i thưá»ng nhắm mắt, bao che chuyện không thể chấp nháºn được, nhưng đồng thá»i, thá»i gian cá»§a Giáo há»™i không phải lúc nà o cÅ©ng là thá»i gian cá»§a xã há»™i. CÅ©ng không phải là thá»i gian cá»§a báo chÃ. Váºy mà bây giá» truyá»n thông lại trở thà nh tòa án cho các vụ đồi bại.
Tại sao Giáo há»™i không có thể nói: “Äúng tôi tôn trá»ng luáºt, nhưng tôi có trách nhiệm vá»›i các vấn đỠcá»§a lương tâm, cá»§a hòa bình, cá»§a luân lý, những chuyện không phù theo lôgic và tiến trình cá»§a báo giá»›i hay cá»§a dư luáºn quần chúngâ€. Tôi thấy từ năm mươi năm nay, Giáo há»™i công giáo thưá»ng ở trên thế phòng vệ, không giải thÃch sá»± khác biệt vá» thá»i gian tÃnh cÅ©ng như vá» lôgic. Giáo há»™i muốn phù nhiá»u và o thá»i buổi hiện đại. Giáo há»™i không ở ngoà i luáºt, nhưng Giáo há»™i là má»™t cái gì khác hÆ¡n là luáºt.
Äức Phanxicô: Và cÅ©ng có bác sÄ©, mutatis mutandis, bà máºt nghá» nghiệp, và những chuyện Ä‘i theo chiá»u hướng mà ông vừa nêu lên. Phần lá»›n các vụ ấu dâm đến từ trong vòng gia đình, từ các ngưá»i láng giá»ng trong khu phố.
Dominique Wolton: Và ngưá»i ta không nói gì đến quyá»n lá»±c tuyệt đối cá»§a gia đình.
Äức Phanxicô: Trước, ngưá»i ta thuyên chuyển linh mục nhưng vấn đỠđi theo đương sá»±. ÄÆ°á»ng lối hiện nay, là đưá»ng lối cá»§a Äức Bênêđictô XVI và cá»§a tôi, chúng tôi có Há»™i đồng bảo vệ trẻ vị thà nh niên, được thà nh láºp cách đây hai năm ở Vatican. Bảo vệ tất cả trẻ vị thà nh niên. Là để ý thức thế nà o là vấn Ä‘á». Giáo há»™i mẹ dạy là m cách nà o để đỠphòng, là m cách nà o để nói vá»›i má»™t em bé, là m thế nà o để các em nói sá»± tháºt vá»›i cha mẹ, kể những gì đã xảy ra, vv. Äó là con đưá»ng xây dá»±ng. Giáo há»™i không nên Ä‘i theo hướng phòng vệ. Nếu linh mục là ngưá»i Ä‘i lạm dụng, thì đó là má»™t ngưá»i bệnh. Trên bốn ngưá»i Ä‘i lạm dụng thì có hai đã từng bị lạm dụng khi há» còn nhá». Äó là theo thống kê cá»§a các bác sÄ© tâm thần. Nhưng Giáo há»™i cố gắng là m theo cách nà y để bảo vệ trẻ em.
Dominique Wolton: Äó là câu há»i tôi đặt cho cha lúc nãy: là m thế nà o Giáo há»™i có thể là m cho ngưá»i ta hiểu, dÄ© nhiên là Giáo há»™i phải tôn trá»ng luáºt, nhưng Giáo há»™i cÅ©ng có thể du di vá» thá»i gian, vá» các giá trị, những thứ khác nhau không?
Äức Phanxicô: Giáo há»™i phải là m để Ä‘iá»u nà y được hiểu. thá»i gian. Chúng ta cần thá»i gian để lá»›n lên, để chÃn chắn, để ăn năn, để khóc. Má»—i sá»± có thá»i cá»§a nó. Äó là huyá»n nhiệm cá»§a thá»i gian.
Dominique Wolton: Äúng váºy, nhưng bây giá» má»i sá»± Ä‘i quá nhanh. Và Giáo há»™i cÅ©ng cà ng ngà y cà ng Ä‘i nhanh. Giáo há»™i chưa áp đặt má»™t tÃnh chất thá»i gian khác, má»™t tầm nhìn sá»± việc, Giáo há»™i chạy theo hiện đại, thuáºn theo luáºt cá»§a thá»i buổi, trong khi cha nói, tất cả thì rắc rối nhiá»u hÆ¡n. Váºy mà , các bác sÄ© tâm thần, các nhà phân tâm Ä‘á»u nói như cha, tất cả Ä‘á»u rất cháºm, tất cả Ä‘á»u rất rắc rối. Tuy nhiên vá» chá»§ đỠnà y, chá»§ đỠphức tạp cá»§a thá»i gian, ngưá»i ta không nghe nói nhiá»u, kể cả các bác sÄ© tâm thần, các nhà phân tâm…
Äức Phanxicô: Phải bắt đầu bằng có kinh nghiệm. Có kinh nghiệm vá»›i thá»i gian. Cầm tay vá»›i há», Ä‘i vá»›i há». Bốn tiêu chuẩn trong tông huấn Niá»m vui Yêu thương: đón nháºn, tháp tùng, phân định, há»™i nháºp.
Äón nháºn, chúng ta có thể là m trong má»™t thá»i gian ngắn. Nhưng tháp tùng là má»™t con đưá»ng dà i. Phân định: minh triết cá»§a phân định là minh triết cá»§a tình phụ tá», cá»§a tình mẫu tá», minh triết cá»§a ngưá»i lá»›n tuổi. Phải để cả má»™t Ä‘á»i để há»c.
Dominique Wolton: Trong thá»i thế giá»›i hóa, các Giáo há»™i kitô giáo, nhất là Giáo há»™i công giáo, có thể nói má»™t cái gì vá» sá»± bạo ngược cá»§a sá»± kiện, cá»§a tức thá»i, cá»§a ý kiến quần chúng. Qua di sản lý thuyết và lịch sá» cá»§a mình, Giáo há»™i phải nói, không cao ngạo, không phải chỉ có thá»i gian cá»§a hiện đại, không phải chỉ có váºn tốc, không phải chỉ có tá»± do cá nhân. Dù có các sai lầm cá»§a mình, kinh nghiệm cá»§a Giáo há»™i là phải nói má»™t cái gì khác. Và chuyện khác nà y, sau má»™t thá»i gian, nó sẽ có thể được nghe.
Tôi có má»™t câu há»i vá» niá»m vui. Hôm qua cha có nói niá»m vui là má»™t trong những chữ cha thÃch, nhưng tại sao Giáo há»™i không còn niá»m vui nữa?
Äức Phanxicô: Nhưng mình có thể tìm niá»m vui trong Giáo há»™i…
Dominique Wolton: Äúng, nhưng, chung chung không phải lúc nà o cÅ©ng vui, Giáo há»™i… Trừ những ngà y Thế Giá»›i Trẻ JMJ là còn giữ được niá»m vui nÆ¡i giá»›i trẻ. Ngưá»i ta vui ở tuổi 20 hÆ¡n là ở tuổi 60. Nhưng đâu là sứ Ä‘iệp tình yêu và niá»m vui cá»§a Giáo há»™i? Sá»± khác biệt giữa các tÃn hữu kitô và những ngưá»i theo trà o lưu chÃnh thống phải là niá»m vui. Và sá»± khác biệt văn hóa, tâm lý hà ng ngà y, ngưá»i ta không thấy. Niá»m vui cá»§a Giáo há»™i sẽ là giá trị hà ng đầu cho hòa bình, như má»™t đưá»ng lối chÃnh. Trong tinh thần nà y, phải có má»™t câu cho niá»m vui. Chúng ta cần vui, cần hạnh phúc để chống háºn thù, má»™t háºn thù đến từ thói Ãch ká»·, từ chÃnh thống cá»±c Ä‘oan.
Äức Phanxicô: Äúng váºy, khi các nhà lãnh đạo Giáo há»™i, những ngưá»i chúng ta gá»i là mục tá», giám mục, linh mục, há» tách khá»i dân – dân ở đây là dân cá»§a Chúa – và khi há» trở nên quá nghiêm khắc, quá trịnh trá»ng, há» có gương mặt “hồ bá»™tâ€.
Dominique Wolton: Äúng, má»™t Giáo há»™i hồ bá»™t, chÃnh xác như váºy.Â
Äức Phanxicô: Äiá»u nà y xảy ra khi mình tách ra khá»i giáo dân, nói cách khác là tách ra khá»i Chúa.
Dominique Wolton: Nhưng, cha biết, trên quan Ä‘iểm nà y, hồi má»›i đầu chá»§ nghÄ©a cá»™ng sản cÅ©ng không tưởng vỠ“Dânâ€. Chá»§ nghÄ©a cá»™ng sản đã thất bại nhưng chá»§ nghÄ©a cá»™ng sản phi thưá»ng trong các giá trị cá»§a nó. Tá»± do, bình đẳng, yêu thương. Äó cÅ©ng là giá trị kitô giáo.
Äức Phanxicô: Và ngưá»i ta cÅ©ng đã nói tôi: “Nhưng cha là ngưá»i cá»™ng sản!†Không. Ngưá»i cá»™ng sản là ngưá»i tÃn hữu kitô. ChÃnh ngưá»i cá»™ng sản đã lấy khẩu hiệu cá»§a chúng tôi!
Dominique Wolton: (cưá»i) Äúng váºy, nhưng nó tháºt sá»± không chạy. Giáo há»™i không phải lúc nà o cÅ©ng tuyệt vá»i, nhưng dù sao, trên mưá»i, mưá»i lăm thế ká»·, Giáo há»™i cÅ©ng tốt hÆ¡n chá»§ nghÄ©a cá»™ng sản…Â
Äức Phanxicô: Äức Phaolô VI cÅ©ng đã viết má»™t tông huấn vá» niá»m vui. Tông huấn Hãy Vui mừng trong Chúa (Gaudete in Domino, 9 tháng 5-1975)
Dominique Wolton: À đúng, tôi đã quên… Nhưng có thể dùng lại đỠtà i nà y vì tông huấn trong thá»i thế giá»›i hóa không phải cùng bối cảnh vá»›i thá»i Äức Phaolô VI. Khác ngược, vì tất cả đã thay đổi từ bốn mươi năm nay. Thất đáng lo cho loại thế giá»›i “trong vắtâ€, tương tác, mà ngưá»i ta không hiểu gì hết. Ngưá»i ta thấy, nhưng ngưá»i ta không hiểu. Vá»›i chá»§ đỠquan trá»ng “thông hiểu†mà cha có má»™t cái gì để nói.
Và o thá»i Äức Phaolô VI, còn có các cÆ¡ cấu, còn Äông còn Tây, còn chá»§ nghÄ©a tư bản, chá»§ nghÄ©a xã há»™i. Còn bây giá» thì không có gì hết. Không còn chá»§ nghÄ©a tư bản. Không còn các giá trị, không còn căn tÃnh. Giáo há»™i còn chá» gì? Không phải chỉ là niá»m vui mà còn là khiêm tốn. Ai cÅ©ng Ä‘i tìm má»™t ý nghÄ©a. Và ý nghÄ©a cá»§a tôn giáo thì không độc quyá»n, nhưng Ãt nhất nó là má»™t chứng tá. Má»™t thông Ä‘iệp nữa?Â
Äức Phanxicô: Tôi đã là m ba. Má»™t thông Ä‘iệp và hai tông huấn. Cả ba Ä‘á»u có tá»±a “niá»m vuiâ€. Tông huấn Niá»m vui Tin Mừng, Tông huấn Niá»m vui Yêu thương và Thông Ä‘iệp Chúc tụng Chúa (Evangelii gaudium, Amoris laetitia và Laudato si’).Â
Dominique Wolton: Äúng váºy, nhưng niá»m vui trước hết là thuá»™c tÃnh cá»§a con ngưá»i. Cha, cha dùng rất nhiá»u các câu tweet, kỹ thuáºt truyá»n thông, internet. Cha có 32 triệu cư dân mạng theo cha – má»™t ká»· lục, tháºt đáng ná»…. Nhưng cùng má»™t lúc, các kỹ thuáºt truyá»n thông, nhất là vá»›i internet, trở nên má»™t đế quốc kinh tế, tà i chánh, chÃnh trị: các công ty Google, Apple, Facebook và Amazon (GAFA) kiểm soát tất cả các mạng xã há»™i. Sá»± suy tư mang tÃnh phê phán nà y, trên các giá»›i hạn cá»§a internet, má»™t kinh nghiệm không phải nhân bản và quá kỹ thuáºt, phải cho phép Giáo há»™i nói má»™t cái gì khác hÆ¡n. Và trong thế giá»›i hiện nay, không có ai nói má»™t cái gì lá»›n. Các Quốc gia không, các cá nhân thì lại Ãt vì má»i ngưá»i cảm thấy mình “tá»± do†truyá»n thông. Giáo há»™i có thể tương đối hóa các hiệu năng cá»§a kỹ thuáºt truyá»n thông, nó có bất trắc là m giảm giá trị giao tiếp cá»§a con ngưá»i. Giáo há»™i không nói gì.
Nếu Giáo há»™i không nói, không ai sẽ nói. Má»™t ngà y nà o đó các Quốc gia sẽ là m. Chắc chắn sẽ có má»™t sá»± thức tỉnh cá»§a ná»n dân chá»§. Nhưng lúc nà o và vá»›i giá nà o?
Các linh mục thưá»ng là những ngưá»i buồn. Má»™t ngà y ná», tôi có má»™t cuá»™c há»™i thảo vá»›i các giám mục Pháp ở Lá»™ Äức. Tôi và o phòng, có 80 giám mục… khá buồn. Tôi nói vá»›i há»: “Xin các cha cưá»i lên! Chúa ở cùng các cha!â€
Äức Phanxicô: Tôi nghÄ© Thánh Têrêxa Avila từng nói, má»™t thánh buồn là má»™t thánh buồn. Không, tháºt sá»± niá»m vui ở trá»ng tâm Phúc Âm! Ông Ä‘á»c các trang Phúc Âm đầu tiên. Äó là những trang cá»§a niá»m vui. Ông sẽ thấy khi dân chúng nghe Chúa Giêsu nói. Há» trà n ngáºp niá»m vui. Bởi vì Ngà i nói như má»™t ngưá»i có quyá»n uy, chứ không như những ngưá»i đó, quá buồn.
Dominique Wolton: Äúng, nhưng theo kinh nghiệm linh mục cá»§a cha, vì sao có nhiá»u linh mục buồn như thế?Â
Äức Phanxicô: Nhưng ông nhìn các nữ tu dòng Mẹ Têrêxa kìa, ông thấy há» không buồn. Niá»m vui! Quá nhiá»u niá»m vui!
Dominique Wolton: Äúng, nhưng há» không phải là đa số!
Äức Phanxicô: Ông nói há» là “Giáo há»™iâ€, nhưng đó là các kitô hữu không có Chúa Giêsu.
Dominique Wolton: Ồ hay quá!Â
Äức Phanxicô: Äó là các kitô hữu ý thức hệ. Há» có má»™t ý thức hệ kitô. Ông có thể nói, há» có cả má»™t giáo Ä‘iá»u kitô. Há» biết hết vá» giáo lý. Há» thuá»™c lòng ngay cả các tác phẩm cá»§a Denzinger. Chúa Giêsu thì ngược lại.
Dominique Wolton: Tôi là nhà trà thức nhưng tôi không thÃch nét lạnh lùng cá»§a những ngưá»i trà thức. Những ngưá»i trà thức giống như các linh mục, luôn luôn…
Äức Phanxicô: Nhưng trong Phúc Âm, Chúa Giêsu đã cảnh báo chúng ta chuyện nà y. Nếu các con không giống như trẻ em thì sẽ không được và o Nước Trá»i. Niá»m vui cá»§a trẻ con, hy vá»ng cá»§a trẻ con… không khép lại. Những ngưá»i buồn há» khép các chân trá»i. Má»™t Giáo há»™i không sinh lá»±c. Nhưng trong sách Khải huyá»n, có má»™t Ä‘oạn rất đẹp vá» Chúa Giêsu, Ngà i nói trước Nhà thá»: “Ta là cánh cá»a và Ta gõ, hãy để Ta và o.†Chúa Giêsu là cánh cá»a, và Ngà i gõ. Nhưng Ngà i ở bên trong, còn chúng ta, chúng ta không để Ngà i Ä‘i ra. Và chÃnh vì váºy mà má»™t và i ngưá»i có thể cảm nháºn ná»—i buồn.
Dominique Wolton: Ở các nhà thá» Phi châu, Việt Nam, Châu Mỹ La Tinh, ngưá»i ta nhảy, ngưá»i ta hát. Ngay cả ở Äông-Âu, cÅ©ng vui. Vì sao cha không thỠđể nói má»™t cách vui vẻ, “chúng ta biết các yếu kém, các bá»™i phản, chúng ta biết rõ hết vá» con ngưá»i, nhưng luôn có má»™t cái gì khácâ€â€¦ Äiá»u tôi muốn nói, là Giáo há»™i có má»™t “chuyên ngà nh†vá» tâm hồn con ngưá»i mà không má»™t thể chế nà o có được như Giáo há»™i. Bởi vì Giáo há»™i đã sống qua tất cả má»i bá»™i phản. Và tất cả má»i cứu chuá»™c. Cuối cùng, Giáo há»™i có trình độ chuyên cao nhất vá» truyá»n thông cá»§a con ngưá»i!
Äức Phanxicô: Giáo há»™i nói những chuyện nà y. Nhưng nếu chỉ nói thôi thì chưa đủ. Tôi sẽ nói sá»± khác biệt. Äiá»u ông muốn Ä‘i tìm là Giáo há»™i là m chứng nhiá»u hÆ¡n, đây là vấn đỠcá»§a là m chứng. Kitô giáo không phải là má»™t khoa há»c cá»§a hiểu biết, cÅ©ng không phải là má»™t ý thức hệ, má»™t cÆ¡ quan Phi ChÃnh Phá»§: “ Kitô giáo là cuá»™c gặp gỡ vá»›i má»™t ngưá»i. Äó là kinh nghiệm cá»§a sá»± kinh ngạc, cá»§a ngạc nhiên vì đã gặp Chúa, gặp Chúa Giêsu Kitô, vá»›i lá»i thánh, và đó là điá»u là m tôi kinh ngạc. Và Giáo há»™i là ngưá»i bảo trợ, là ngưá»i mẹ cá»§a sá»± kinh ngạc nà y, cá»§a cuá»™c gặp gỡ nà y. Khi Giáo há»™i quên Ä‘iá»u nà y, thì Giáo há»™i biến thà nh má»™t cÆ¡ quan Phi ChÃnh Phá»§. Và như thế thì không phải là là m chứng. Khi có sá»± kinh ngạc, thì có là m chứng.
Dominique Wolton: Giáo há»™i không thể phát minh má»™t cái gì khác để được nghe đến hÆ¡n không? Trong bản văn vá» lòng thương xót, cha có nói vỠ“việc tông đồ cá»§a lắng ngheâ€. Là m thế nà o để mở rá»™ng các khả năng lắng nghe đối vá»›i ngưá»i khác?Â
Äức Phanxicô: Äó là sá»± ngẫu biến mà Giáo há»™i phải là m. Trong tông huấn Niá»m vui Yêu thương, khi tôi nói bốn tiêu chuẩn – tiếp nháºn, tháp tùng, phân định, há»™i nháºp -, thì đó là những Ä‘iá»u ông nói…Â
Dominique Wolton: Quả tháºt đó là cả má»™t đưá»ng lối to lá»›n…Â
Äức Phanxicô: Khi Giáo há»™i trở thà nh nhà luân lý… Giáo há»™i không phải là má»™t đạo đức, kitô giáo không phải là má»™t đạo đức. Äạo đức, là hệ quả cá»§a sá»± gặp gỡ vá»›i Chúa Giêsu Kitô. Nhưng nếu không có sá»± gặp gỡ vá»›i Chúa Giêsu Kitô, thì đạo đức “kitô†nà y không có giá trị gì.Â
Dominique Wolton: Tháºt là ngạc nhiên khi nghe cha nói những Ä‘iá»u nà y… Tôi muốn trở lại chá»§ đỠcác ngôn ngữ. Trên thế giá»›i có má»™t tá»· ngưá»i nói các ngôn ngữ la-mã, có nghÄ©a là các ngôn ngữ từ tiếng la-tinh. Tiếng la-tinh là dạ cưu mang cá»§a má»™t tá»· ngưá»i. Äây là má»™t sức mạnh phi thưá»ng, má»™t sức mạnh sáng tạo chứ không phải là má»™t ngôn ngữ chết cá»§a quá khứ… Vì sao Giáo há»™i không đánh giá cao di sản phong phú nà y? Mặt khác vì sao Giáo há»™i không long trá»ng nói sá»± Ä‘a dạng ngôn ngữ là vấn đỠhòa bình và chiến tranh cá»§a ngà y mai? Những căn tÃnh nà y, đặc biệt là vá» ngôn ngữ há»c phải được bảo vệ để gìn giữ các nét Ä‘a dạng vá» văn hóa? HÆ¡n nữa, công đồng Vatican II đã Ä‘i tiên phong trong hướng nà y. Công đồng đã hợp pháp hóa tất cả các ngôn ngữ bản xứ! Ngà y nay, má»i ngưá»i Ä‘á»u cầu nguyện vá»›i ngôn ngữ cá»§a mình. Äó là má»™t tiến bá»™ đáng kể mà má»™t trăm năm trước đây là chuyện không thể hình dung. Tháºt là má»™t lá»±c phi thưá»ng đối vá»›i thế giá»›i công giáo, và nói má»™t cách rá»™ng là vá»›i kitô hữu!
Äiá»u nà y mở ra má»™t khoảng không gian khác so vá»›i tiếng Anh, Nga, Trung quốc. Nó đánh thức sá»± hiệp thông cá»§a má»™t tá»· ngưá»i Ã, ngưá»i Pháp, Tây Ban Nha, Rumania… và năm trăm triệu ngưá»i Châu Mỹ La Tinh. Bên cạnh đó, không phải chỉ là phương Tây. Trong truyá»n thông toà n cầu, Giáo há»™i công giáo, giản dị, không độc quyá»n, có thể nói các ngôn ngữ la-mã đại diện cho di sản cá»§a nhân loại, cho sá»± phong phú, cho nét Ä‘a dạng văn hóa đáng kể. Tóm gá»n, vá»›i tiếng la-tinh, cha giữ má»™t kho báu.Â
Äức Phanxicô: Dạ cưu mang cá»§a má»™t bà mẹ? Äó là bà cố!
Dominique Wolton: (Cưá»i) Äúng. Âu châu đã là bà ngoại.Â
Äức Phanxicô: Các ngôn ngữ sống đến từ cùng má»™t ngưá»i mẹ. Các ngôn ngữ vẫn còn sống và nó Ä‘i tá»›i đà ng trước.
Dominique Wolton: Äúng, nhưng biết rằng má»™t phần lá»›n các ngôn ngữ sống nà y có gốc rá»… la-tinh, là bao gồm cả má»™t di sản.
Äức Phanxicô: Äúng, má»™t di sản. Má»™t di sản cá»§a gia đình. Nhưng tÃnh phổ quát cá»§a Giáo Há»™i ngà y nay giả định có thể nói vá»›i tất cả má»i ngưá»i. Äó là cá tÃnh cá»§a ngưá»i mẹ. Cá»ng thêm. Không dừng lại. Giáo Há»™i phải lấy khÃa cạnh tốt trong tất cả má»i thứ. Không mất Ä‘i bản sắc riêng cá»§a mình, nhưng là m phong phú thêm. Không cháºn đứng lại. Và đây là trá»±c giác cá»§a công đồng Vatican II. Nhưng những gì đã xảy ra sau đó? Sức nặng cá»§a tá»™i, thói quen, lợi Ãch, ý thức hệ đã chấm dứt tất cả Ä‘iá»u đó.
Dominique Wolton: Ngược lại, cái gì thế giới đã mang lại cho Giáo hội trong năm mươi năm qua?
Äức Phanxicô: Có rất nhiá»u thứ. Rất nhiá»u. Trong giao tiếp có rất nhiá»u chuyện tốt. Có những ngưá»i là m việc trong lãnh vá»±c truyá»n thông, hỠđã há»c, không những vá» mặt kỹ thuáºt mà còn vá» chiá»u sâu cá»§a truyá»n thông. Và Giáo há»™i đã há»c ở há». Ông nghÄ© xem, khi tôi còn nhá», ngà y Thứ Bảy Tuần Thánh, có má»™t nghi thức vá»›i 12 bà i Ä‘á»c bằng tiếng la-tinh. Dà i vô táºn. Chán như má»™t ngà y không có cÆ¡m ăn. Rồi chuông rung. Và các bà ná»™i ngoại và các bà mẹ có con nhỠở nhà , há» sẽ là m gì? Há» mở vòi nước và há» rá»a mắt. Äể nước cá»§a Chúa Kitô rá»a chúng ta. Cá» chỉ nà y có tÃnh cách giao tiếp hÆ¡n là buổi lá»… kéo dà i ba giá».
Tôi còn má»™t kinh nghiệm giao tiếp khác mà tôi không bao giá» quên. Ở nhà tôi có má»™t bức tưá»ng, không cao lắm, giữa vưá»n nhà tôi và vưá»n bên cạnh. Các bà , mẹ tôi và các bà khác nói chuyện, thảo luáºn vá»›i nhau bên nà y bên kia, còn chúng tôi thì vui chÆ¡i. Tôi không bao giá» quên giây phút nà y. Äó là và o năm 1945. Bà láng giá»ng nghiêng mình phÃa bên kia tưá»ng: “Mẹ con ở đâu? – Mẹ con ở trong nhà . Con gá»i mẹ con ra đây! – Mẹ Æ¡i, mẹ Æ¡i, có ngưá»i gá»i mẹ!†Và mẹ tôi Ä‘i ra, bà nói: “Có chuyện gì váºy? – Chiến tranh đã chấm dứt!â€
Cá» chỉ giao tiếp nà y tôi sẽ không bao giá» quên. Niá»m vui cá»§a các bà không dÃnh gì vá»›i tin nà y, vì các bà không có gia đình ở Âu châu-, nhưng các bà có niá»m vui chuyá»n cho nhau tin vui, thông hiệp niá»m vui vá»›i nhau qua má»™t tin. Cá» chỉ nà y tôi không bao giá» quên. HỠôm nhau, há» khóc vì mừng: tôi còn nhá»› như chuyện xảy ra hôm nay. Khi đó tôi 9 tuổi, 8 hoặc 9. Tháºt tuyệt vá»i!
Äể truyá»n thông vá»›i nhau, chúng ta phải trở vá» vá»›i các cá» chỉ nguyên sÆ¡. Các cá» chỉ, các lá»i nói nguyên sÆ¡ cá»§a truyá»n thông. Và từ đó, tái xây dá»±ng má»™t má»™t truyá»n thông đã bị hệ thống hóa, bị tẩy trùng, chỉ còn kỹ thuáºt, má»™t truyá»n thông không có sá»± sống.
Dominique Wolton: Ngà y nay, vá»›i các kỹ thuáºt má»›i, máy vi tÃnh, mạng xã há»™i, máy truyá»n thanh, máy truyá»n hình, đâu đâu cÅ©ng là truyá»n thông kỹ thuáºt. Váºy mà chưa bao giá» có nhiá»u hiểu lầm, hay đúng hÆ¡n, thế giá»›i hóa cá»§a truyá»n thông không còn mang lại hòa bình.
Äức Phanxicô: Äúng váºy, nhưng vì nó thiếu má»™t cái khác…
Dominique Wolton: Tôi cÅ©ng nói y như váºy… Tại sao Giáo há»™i lại không tÃch cá»±c hÆ¡n, không phải để lên án, nhưng để mỉm cưá»i vá»›i các thà nh tÃch kỹ thuáºt hấp dẫn nà y, nhưng lại có giá»›i hạn? Mỉm cưá»i vá»›i má»™t chút châm biếm ý thức hệ kỹ thuáºt chăng?
Äức Phanxicô: Vì tôi nghÄ© có má»™t sá»± xấu hổ nà o đó. Má»™t mặc cảm cháºm trá»… nà o đó. Äó là điá»u đáng tiếc vá»›i các chuyện má»›i: tất cả những gì má»›i đáng lý phải tốt. Nhưng lại không phải váºy…
Dominique Wolton: Tôi đồng ý. Giáo há»™i có mặc cảm nà y, than ôi, đó là mình không hiện đại, khi Giáo há»™i cho rằng chẳng Ãch gì để hiện đại. Nhất là trong lãnh vá»±c truyá»n thông. Và nếu Giáo há»™i nói Ä‘iá»u nà y má»™t cách vui vẻ thì sẽ hữu Ãch, vì từ ba mươi năm nay, toà n thế giá»›i quỳ gối trước ý thức hệ kỹ thuáºt và điá»u nà y sẽ còn kéo dà i. Ngoà i thông Ä‘iệp vá» truyá»n thông, có thể có thêm ba vấn đỠkhác, vá» các thách thức chÃnh trị cá»§a văn hóa Ä‘a dạng, vá» giáo dục và vỠđịa vị cá»§a hiểu biết trong thế giá»›i hóa. Ba lãnh vá»±c mà các thách đố vá» mặt chÃnh trị, văn hóa và nhân chá»§ng há»c là rất quan trá»ng và kinh nghiệm cá»§a Giáo há»™i cho phép Giáo há»™i nói những Ä‘iá»u chênh lệch và hữu Ãch…
Nhiá»u ngưá»i nghÄ© rằng lúc nà y, có má»™t sá»± “cháºm trễ†cá»§a Giáo há»™i trên ba vấn đỠlá»›n vá» văn hóa Ä‘a dạng, vá» hiểu biết và vá» giao tiếp con ngưá»i… Nhưng nghÄ© kỹ, Giáo há»™i không cháºm trá»…, có khi còn Ä‘i trước!Â
Äức Phanxicô: Äúng, nhưng tôi không biết là m thế nà o để trả lá»i. Phải còn là m việc trên các vấn đỠnà y.
Dominique Wolton: Giáo há»™i có kinh nghiệm vô cùng to lá»›n vá» giao tiếp con ngưá»i, tÃch tụ từ bao nhiêu thế ká»·. Ngà y nay, có má»™t xung đột giữa truyá»n thông hiện đại vá»›i kỹ thuáºt, vá»›i tốc độ và vá»›i truyá»n thông Giáo há»™i, được đánh dấu bằng sá»± im lặng, bằng sá»± cháºm chạp, bằng lá»i nói…
Äức Phanxicô: Cách đây khoảng bốn mươi năm, ngưá»i Hà Lan có phát minh ra chữ “tốc độ†(rapidation), đó là sá»± tiến triển vá» mặt hình há»c cá»§a tốc độ. Tôi không nói là phải ngừng lại, nhưng Ãt nhất phải là m má»™t cái gì đó Ãt lông bông hÆ¡n. Và o bà n ăn khi trẻ con đã ngồi và o bà n, cha xem truyá»n hình, mẹ là m chuyện khác, há» không nói chuyện vá»›i nhau. Tất cả như lông bông. Má»—i ngưá»i giao tiếp… vỠđâu ngưá»i ta cÅ©ng không biết. Chúng ta cần trao đổi má»™t cách cụ thể hÆ¡n. Nó được thá»±c hiện qua giao tiếp con ngưá»i.
Bây giá» chúng ta nói vá» má»™t cách truyá»n thông là m tôi cưá»i – nó không bao gồm các kỹ thuáºt má»›i, các máy tÃnh. Trong các bà i Ä‘iếu văn ở các tang lá»…, ở nghÄ©a trang, ngưá»i ta Ä‘á»c Ä‘iếu văn. Ngưá»i ta nói “ông đã là m những chuyện nà y, ông đã là m những chuyện kia…â€. Như bà i hát cá»§a Mina, “lá»i, lá»i và lá»iâ€. Và đây là má»™t và dụ vá» truyá»n thông lông bông, không cụ thể. Gần vá»›i những ngưá»i Ä‘ang Ä‘au khổ vì mất ngưá»i thân, đó là ôm há», cầm tay há», chạm và o há», không lá»i. Má»™t giao tiếp cụ thể. Tìm lại ý nghÄ©a cá»§a chạm và o. Giao tiếp toà n hảo được thá»±c hiện qua chạm và o. Chạm và o là cách hay nhất để giao tiếp.Â
Dominique Wolton: Tôi đã nói vá»›i cha, chúng tôi có là m má»™t số trong tạp chà cá»§a tôi tháng 5, năm 2016 ở Trung tâm Nghiên cứu Khoa há»c Quốc gia (CNRS) vá» năm ý nghÄ©a cá»§a truyá»n thông. Tôi nói y hệt như cha nói. Quan trá»ng là sá» và o, chạm và o, ngữi… ngược vá»›i nhìn và nghe.
Khi cha Ä‘i Thụy Äiển trong ước mong xÃch lại gần nhau giữa ngưá»i công giáo và ngưá»i cải cách, nháºt báo công giáo Pháp đã có má»™t tá»±a đỠrất hay: “Quá gần mà cÅ©ng quá xaâ€. Có phải đó là hình ảnh cá»§a đại kết?Â
Äức Phanxicô: Äúng. Äừng sợ căng thẳng. Ở đây chúng ta nói vá» má»™t sá»± căng thẳng. Là m thế nà o giải quyết má»™t căng thẳng? Ở má»™t tầm mức cao.
Dominique Wolton: Äó là triết gia Äức Hegel, rằng…
Äức Phanxicô: Hegel là m má»™t tổng hợp. Tôi nói má»™t cái gì khác, tôi nói tổng hợp được là m trên má»™t mặt bằng cao hÆ¡n cho cả hai bên. Và ngưá»i ta thấy, mặt bằng cao vẫn giữ các gốc rá»… cá»§a mình ở hai Ä‘iểm ban đầu. Bởi vì cuá»™c sống luôn căng thẳng, cuá»™c sống không ở trong tổng hợp. Tổng hợp không tháºt sá»± sinh động. Căng thẳng, vá» phần nó là sinh động. Vá» thể lý, khi cÆ¡ thể mất sức căng thẳng cá»§a nó, giữa thăng bằng các chất lá»ng và điện cá»§a tim, không khà cá»§a phổi, tất cả má»i thứ trở nên mất cân bằng.
Dominique Wolton: Trong vòng má»™t thế ká»·, má»™t trăm năm mươi năm, có rất nhiá»u tiến bá»™ trong truyá»n thông giữa con ngưá»i – Ä‘iá»u nà y độc láºp vá»›i kỹ thuáºt: tá»± do, bình đẳng, bình đẳng giữa đà n ông đà n bà , trẻ con… Vì sao Giáo há»™i, ngưá»i có kinh nghiệm Ä‘Ãch thá»±c vá» truyá»n thông, tỉ mỉ cho đến táºn tu từ há»c (communicare, “chia sẻâ€) lại không Ä‘i theo nhiá»u hÆ¡n trong các đấu tranh để có má»™t truyá»n thông tá»± do hÆ¡n, Ä‘Ãch thá»±c hÆ¡n?
Äức Phanxicô: Có thể những gì ông nói là đúng. Nhưng cÅ©ng có nhiá»u truyá»n thông khác trong Giáo há»™i. Khi Giáo há»™i truyá»n thông tốt nhất là khi Giáo há»™i giao tiếp vá»›i ngưá»i nghèo, ngưá»i bệnh… Khi Giáo há»™i Ä‘i trên con đưá»ng Tám Mối Phước Tháºt.
Tháºt thú vị khi giao tiếp qua các việc là m cá»§a Tám Mối Phước Tháºt. Nếu ông Ä‘á»c kỹ, thì đó cÅ©ng là các quy tắc để giao tiếp tốt hÆ¡n đó thôi.
Tôi sống má»™t kinh nghiệm ở Buenos Aires, chúng tôi có má»™t bệnh viện do các nữ tu ngưá»i Äức săn sóc. Nhưng khổ thay cho các nữ tu nà y, Dòng cá»§a há» giảm nên há» phải rá»i bệnh viện. Má»™t linh mục Äại Hà n nói vá»›i tôi, cha quen các nữ tu Äại Hà n, há» muốn đến đây. Và má»™t và i nữ tu đã đến. Các nữ tu nói tiếng Tây Ban Nha như tôi nói tiếng Trung quốc: không má»™t chữ! HỠđến ngà y thứ hai, ngà y thứ ba há» thu xếp công việc, ngà y thứ tư há» xuống là m việc, không má»™t chữ tiếng Tây Ban Nha. Nhưng các ngưá»i bệnh rất bằng lòng. Tại sao? Vì các xÆ¡ biết giao tiếp bằng nụ cưá»i, bằng mắt. Trên bình diện nà y, Giáo há»™i là báºc thầy truyá»n thông. Trước khi há»c ngôn ngữ, hỠđã giao tiếp. Và đó là kinh nghiệm cụ thể. Ở đó có các công việc cá»§a lòng thương xót, lấy Tám Mối Phước Tháºt là m tiêu chuẩn, tôi nghÄ© Giáo há»™i luôn đạt được má»™t mức độ giao tiếp ngoại hạng. Nó tháºt sá»± đáng kể.
Và cÅ©ng đừng quên hai cá»™t trụ cá»§a kitô giáo, cá»§a Giáo há»™i: Tám Mối Phước Tháºt và Phúc Âm Thánh Mát-thêu chương 25, trên những Ä‘iá»u nà y mà chúng ta bị phán xét. Các việc là m cá»§a lòng thương xót.
Các cá»™t trụ nà y – dù là Tám Mối Phước Tháºt hay chương 25 Phúc Âm Thánh Mát-thêu – đã là m cho Giáo há»™i vô địch trong lãnh vá»±c giao tiếp. Khi ông nói, Giáo há»™i không giao tiếp là ông nói má»™t Giáo há»™i cá»§a giá»›i tinh hoa, cá»§a giá»›i trà thức, cá»§a khép kÃn. Tôi không nói trà tuệ nhưng các nhà trà thức.
Dominique Wolton: Nếu chúng ta ở trong lịch sá» lâu dà i để giải phóng truyá»n thông, Giáo há»™i có thể dá»±a và o chương 25 cá»§a Phúc Âm Thánh Mát-thêu. Vì sao từ má»™t thế ká»· nay Giáo há»™i không nói: “Chúng tôi vui vì con ngưá»i cố gắng giao tiếp tốt hÆ¡n, đó là đưá»ng lối cá»§a chúng ta vì váºy chúng ta có tìm thấy lại được không?†Chắc chắn, cha không phải là ngưá»i có trách nhiệm cá»§a lịch sá» Giáo há»™i!
Äức Phanxicô: Äúng, khi chúng ta Ä‘á»c má»™t số văn bản cá»§a Giáo há»™i, các tà i liệu nói sá»± tháºt, nhưng tháºt là chán. Chúng không có niá»m vui, không có sá»± nhẹ nhà ng cá»§a má»™t giao tiếp đẹp.
Dominique Wolton: Äã rất lâu, Giáo há»™i không nói gì lá»›n chuyện vá» sá»± cá»±c mạnh cá»§a kỹ thuáºt trong ngà nh truyá»n thông. Có thể vì Giáo há»™i không muốn bị xem mình như ngưá»i “phản động†không?
Äức Phanxicô: Sá»± lo sợ bị xem như “phản động†có lẽ tháºt. Và không những trên Ä‘iểm nà y. Äó là cám dá»— cá»§a Giáo há»™i ngà y nay. Mình phải “hiện đạiâ€. Muốn được hiện đại thì trẻ con phải tá»± giáo dục lấy má»™t mình, 16 tuổi là có chìa khóa xe… Và đó là cám dá»— cá»§a ngà y nay, và đúng váºy. Cám dá»— sợ mình không hiện đại. Äiá»u nà y có thể dẫn đến những chuyện khá»§ng khiếp.
Dominique Wolton: Chúng ta hãy lấy và dụ cá»§a giáo dục. Thị trưá»ng toà n cầu lá»›n nhất cá»§a internet là thị trưá»ng giáo dục. Có nghÄ©a là khắp nÆ¡i Ä‘á»u có máy vi tÃnh, có máy bảng, có hệ thống liên mạng, tất cả được cá nhân hóa. Ngưá»i ta nói rằng, nếu má»™t đứa bé 3 tuổi biết dùng máy, thì nó sẽ thông minh hÆ¡n, sẽ có lợi hÆ¡n cho nó… Giáo há»™i không độc quyá»n vá» giáo dục, nhưng Giáo há»™i có kinh nghiệm. Giáo há»™i không nói gì nhiá»u vá» sá»± cá»±c mạnh vá» mặt kinh tế, tà i chánh, văn hóa cá»§a các kỹ thuáºt nà y. Vì sợ Ä‘i ngược vá»›i ý thức hệ cá»§a tÃnh hiện đại chăng? Chẳng hạn sá»± mất cân đối so vá»›i những gì Giáo há»™i nói vá» phong tục táºp quán…
Äức Phanxicô: Tôi nghÄ© Giáo há»™i Ä‘ang thá»±c hiện má»™t số kinh nghiệm thú vị trong lãnh vá»±c giáo dục. Khi tôi còn ở Buenos Aires, tôi có thà nh láºp trưá»ng há»c cá»§a các láng giá»ng để tạo má»™t ná»n giáo dục há»— tương. Bây giá» trưá»ng nà y đã ở tầm mức toà n cầu, như má»™t nÆ¡i gặp gỡ cá»§a các ngưá»i trẻ trên toà n cầu. Ở Buenos Aires, vá»›i hệ thống “trưá»ng há»c cá»§a các láng giá»ngâ€, 24 luáºt được xây dá»±ng từ các cuá»™c thảo luáºn vá»›i các ngưá»i trẻ đã được nghị viện thà nh phố thông qua. Nhưng đó là những chuyện nhá». Tôi đồng ý vá»›i ông, hiệp ước giáo dục đã bị phá vỡ. Và Giáo há»™i phải là nhân váºt chÃnh để tái xây dá»±ng lại tất cả những chuyện nà y.
Dominique Wolton: Äúng, bởi vì cho đến giá» phút nà y, đứng trước nạn độc tà i cá»§a kỹ thuáºt, vá» mặt giáo dục cÅ©ng như các mặt khác, có má»™t sá»± im lặng cá»§a tất cả. Äó là điá»u tôi quan tâm. Sá»± im lặng nà y. Vì sao Giáo há»™i góp phần và o sá»± im lặng nà y? VỠđạo đức sinh há»c, vá» phong tục táºp quán, Giáo há»™i biết là m thế nà o để tiếng nói cá»§a mình được nghe! Nhưng vá» giáo dục, lãnh vá»±c Giáo há»™i nắm giữ má»™t chuyên môn Ä‘Ãch thá»±c, thì sao Giáo há»™i lại im lặng?
Äức Phanxicô: Má»™t và i ngưá»i nói như váºy. Má»™t cách chÃnh thức, tôi không biết trả lá»i sao. Nhưng tôi nghÄ© mình phải nói.
Dominique Wolton: Äiá»u nà y đụng đến giáo dục, đến hiểu biết, đến giao tiếp cá nhân. Nạn độc tà i, đó là “Thần Tà iâ€, cÅ©ng như tiá»n bạc. à thức hệ thế giá»›i ngà y nay, đó là các kỹ thuáºt truyá»n thông. Vì, cùng má»™t lúc, đó là không tưởng cá»§a nhân văn, nhưng nhất là đó là kỹ nghệ kỹ thuáºt, tà i chánh và chÃnh trị đáng kể. Và không ai vá»™i vã để chuẩn má»±c hóa. Mặt khác, trước đây, Giáo há»™i đã có nói má»™t cái gì vá» giáo dục, vá» khoa há»c và ngay cả vá» việc là m… Bây giá», Giáo há»™i Ãt nói hÆ¡n. Giống như chẳng có suy nghÄ© gì đặc biệt vá» việc là m, giáo dục, khoa há»c, kỹ thuáºt và vá» văn hóa nói chung…Â
Äức Phanxicô: Các đại há»c công giáo Ä‘ang là m má»™t công việc rất tốt đẹp.Â
Dominique Wolton: Äúng, có thể. Nhưng có má»™t khoảng trống. VỠđạo đức sinh há»c, Giáo há»™i nói những gì mình nghÄ©, nhưng vá» văn hóa, khoa há»c, kỹ thuáºt cÅ©ng như hóa há»c, hạt nhân, các quan hệ giữa khoa há»c, kỹ thuáºt và xã há»™i, ngưá»i ta không có cảm tưởng hiện nay Giáo há»™i tháºt sá»± quan tâm đến các vấn đỠnà y.
Äức Phanxicô: Ở các trưá»ng đại há»c thì có.
Dominique Wolton: Cái gì đã là m thay đổi trong quan hệ vá»›i Ngưá»i Khác trong năm mươi năm vừa qua?Â
Äức Phanxicô: Có má»™t chữ đến trong trà tôi, nhưng tôi sợ bị lầm. Tất cả đã thay đổi, nhưng các ná»n tảng vẫn còn. Các phương thức cá»§a các quan hệ đã thay đổi. Nhưng các ná»n tảng không thay đổi. Nhưng ná»n tảng, yếu tố cần thiết, các yếu tố thá»±c sá»± là má»™t phần cá»§a con ngưá»i thì không thay đổi. Nhu cầu giao tiếp không thay đổi dù có rất nhiá»u chuyện đã thay đổi.
Dominique Wolton: Tôi lấy má»™t và dụ. Các xã há»™i cà ng ngà y cà ng Ä‘a văn hóa và Giáo há»™i, từ rất lâu đã dùng khái niệm huynh đệ. Là m thế nà o di sản nà y có thể hữu Ãch để góp phần suy nghÄ© vá» hòa bình trong xã há»™i Ä‘a văn hóa?
Äức Phanxicô: Äiá»u nà y thưá»ng được thá»±c hiện và được tiến triển tốt. Thá» nghÄ© má»™t cái gì đó Ä‘ang diá»…n ra từ hai mươi năm nay, dà n nhạc giao hưá»ng israel-palestin cá»§a nhạc trưởng Daniel Barenboim… ngưá»i Argentina! (Cưá»i). CÅ©ng như các ngà y Thế Giá»›i Trẻ do Äức Gioan-Phaolô II thà nh láºp năm 1986, đó là các trá»±c giác cá»§a gặp gỡ. Ở những nÆ¡i đó, giá»›i trẻ gặp nhau, các em nhìn má»™t văn hóa khác, má»™t cách suy nghÄ© khác. Các em xây cầu. Kinh nghiệm cá»§a việc xây cầu, dù thoáng qua nhưng vẫn được ghi khắc lại. Ngà y nay, đó là thá»i buổi cá»§a những cuá»™c gặp gỡ để nói vá» các luáºt cá»§a xã há»™i, cá»§a công ăn việc là m, mối quan hệ vá»›i y khoa… Có má»™t nhu cầu cá»§a gặp gỡ, cá»§a kinh nghiệm chứ không phải chỉ để thá»±c hiện các cuá»™c há»™i thảo khoa há»c. “Là m thế nà o bạn là m cái nà y?†, “Tôi, tôi là m như váºyâ€â€¦ Cho. Rất, rất quan trá»ng. Thông qua các cuá»™c gặp gỡ, chúng ta có thể Ä‘i xa trên con đưá»ng truyá»n thông, vì có sá»± nhưng không, rất nhiá»u nhưng không trong các cuá»™c gặp gỡ nà y. Có má»™t bầu khà khác. Cùng nghiên cứu là m thế nà o để phát triển má»™t cuá»™c gặp gỡ. Ngà y đầu tiên, tất cả Ä‘á»u nghiêm túc. Tất cả Ä‘á»u có hình thức nghiêm túc nà y.
Sau đó, có má»™t lá»i nói và cuối cùng há» nói: “Chà o, hẹn gặp nhau lần sau, chà oâ€. Dù có thể không bao giá» há» gặp nhau lại, nhưng trong ý thức cá»§a há», há» có má»™t kinh nghiệm không bao giá» phai má».
Dominique Wolton: Trong xã há»™i cá»§a tốc độ, cá»§a tiếng động, sức mạnh cá»§a Giáo há»™i vẫn là sá»± im lặng, sá»± cháºm rãi, những cuá»™c hà nh hương, các Ä‘an viện. Tại sao không nói những chuyện nà y rõ hÆ¡n?Â
Äức Phanxicô: Äúng. Ngà y nay ngưá»i ta nói nhiá»u đến tu sÄ© Charles de Foucauld, các thánh cá»§a Giáo há»™i, các nữ tu dòng kÃn.
Dominique Wolton: Má»™t câu há»i xưa cổ vá» mối quan hệ vá»›i thế giá»›i. Äạo công giáo là đạo cá»§a tình yêu và chia sẻ, tuy váºy, các linh mục lại phải từ bá» thú vui thể xác, dục tÃnh.Â
Äức Phanxicô: Äó là tá»± nguyện từ bá». Trinh tÃnh, dù cá»§a đà n ông hay đà n bà là má»™t truyá»n thống tu viện có từ trước thá»i kỳ công giáo. Äó là cuá»™c tìm kiếm cá»§a con ngưá»i: từ bỠđể Ä‘i tìm Chúa ở táºn gốc, để chiêm ngắm. Nhưng má»™t từ bá» phải là má»™t từ bá» súc tÃch, giữ cho mình má»™t loại súc tÃch khác súc tÃch xác thịt, súc tÃch tình dục. Ngay cả trong Giáo há»™i cÅ©ng có nhiá»u linh mục láºp gia đình. Tất cả các linh mục giáo há»™i đông phương Ä‘á»u láºp gia đình, và vẫn còn. Nhưng từ bỠđám cưới để hiến mình cho nước Chúa là má»™t giá trị tá»± chÃnh nó. Äiá»u nà y có nghÄ©a từ bỠđể phục vụ, để chiêm niệm tốt hÆ¡n.Â
Dominique Wolton: Nghịch lý cá»§a Giáo há»™i công giáo là Giáo há»™i lên án chá»§ nghÄ©a tư bản, tiá»n bạc, các bất bình đẳng, nhưng các lá»i chỉ trÃch nà y Ãt được nghe. Mặt khác, vá» phong tục táºp quán, Giáo há»™i biết là m cho các lá»i chỉ trÃch, lên án cá»§a mình được nghe…Â
Äức Phanxicô: Những tá»™i nhẹ nhất là tá»™i cá»§a xác thịt.
Dominique Wolton: Äúng váºy, nhưng phải nói mạnh hÆ¡n, ngưá»i ta chưa nghe đủ…Â
Äức Phanxicô: Các tá»™i cá»§a xác thịt không nhất thiết (luôn luôn) là các tá»™i nặng nhất. Bởi vì xác thịt thì yếu Ä‘uối. Các tá»™i nặng nhất là các tá»™i cá»§a tinh thần. Tôi đã nói vá» thiên thần luáºn, thuyết chá»§ trương tuyệt đối tinh tuyá»n: kiêu ngạo, huyênh hoang là các tá»™i thuá»™c thuyết thiên thần luáºn. Tôi hiểu câu há»i cá»§a ông. Giáo há»™i là Giáo há»™i. Các linh mục thưá»ng có khuynh hướng – không phải tất cả, nhưng khá nhiá»u – táºp trung trên các tá»™i vá» dục tÃnh. Äó là điá»u tôi đã nói vá»›i ông: cái mà tôi gá»i là đạo đức dưới lưng quần. Các tá»™i nặng nhất ở chá»— khác.
Dominique Wolton: Những gì cha nói thì chưa được nghe.Â
Äức Phanxicô: Không, nhưng có các linh mục tốt… Tôi biết có má»™t hồng y ở đây, cha là má»™t và dụ gương mẫu. Khi nói những chuyện nà y, cha nói vá»›i tôi, khi có ngưá»i đến gặp cha và nói những tá»™i dưới lưng quần, cha nói ngay: “Tôi hiểu, chúng ta nói qua chuyện khácâ€. Cha cháºn há» lại, như thá» cha nói: “Tôi hiểu, nhưng anh có cái gì quan trá»ng để nói không?†. “Tôi không biết. – Nhưng anh có cầu nguyện không? Anh có tìm Chúa không? anh có Ä‘á»c Phúc Âm không?â€
Cha nói cho há» hiểu có những thất bại quan trá»ng hÆ¡n thế. Äúng… đó là má»™t tá»™i, nhưng… cha nói “tôi hiểu†và nói qua chuyện khác.
Ngược lại, có má»™t và i cha giải tá»™i, khi nghe xưng tá»™i nà y đã há»i: “Con đã phạm như thế nà o, khi nà o con phạm và phạm bao nhiêu lần?â€â€¦ Và hỠ“quay cuốn phim†trong đầu há». Những ngưá»i đó, há» cần Ä‘i khám bác sÄ© tâm thần.
Dominique Wolton: Äúng váºy. Có những “tá»™i†nặng hÆ¡n tá»™i xác thịt, nhưng những gì cha nói không ở trong truyá»n thống văn hóa…
Câu há»i cuối cùng: Nhân đạo. Không có độc quyá»n trong nhân đạo. Ngà y nay có má»™t cÆ¡n khá»§ng hoảng nhân đạo, chỉ vì kỹ thuáºt, kinh tế, tiá»n bạc… đã ăn tất cả. Vì sao Giáo há»™i không có má»™t độc quyá»n nà o vá» nhân đạo, Giáo há»™i lại tháºt sá»± có kinh nghiệm vá» vấn đỠnà y thì lại không nói gì? Giáo há»™i là nguồn sinh lá»±c giúp thế giá»›i hân hoan lại.
Äức Phanxicô: Những thá»i buổi trong đó sứ vụ Giáo há»™i được hiểu nhất là những lúc Giáo há»™i tôn trá»ng nhân bản. Giáo há»™i tôn trá»ng nhân phẩm con ngưá»i. Giáo há»™i không là m hạ nhân phẩm. Có hai hiểm nguy rất nặng chống nhân đạo, và có thể gá»i đó là “dị giáoâ€: chá»§ thuyết duy tri, nhiá»u Ãt há» nói rằng tất cả là ý tưởng, là có từ thá»i các tông đồ, và chá»§ nghÄ©a lạc giáo pêlagiô, không cần Æ¡n Chúa, mà ngưá»i Pháp các ông là vô địch. Ông nghÄ© đến Port-Royal và Pascal. Nhưng triết gia lá»›n Pascal, ông cÅ©ng gần như rÆ¡i và o thuyết lạc giáop pêlagiô, váºy mà ông là báºc thầy vá» tư tưởng và nhân văn. Chúng ta bây giỠở trong thế giá»›i lạc giáo pêlagiô và chá»§ thuyết duy tri, chá»§ thuyết loại bá» xác thịt. Xác thịt. Tôi thách ông tìm được trong tác phẩm cá»§a văn hà o Nga Dostoyevski má»™t chi tiết nà o cá»§a chá»§ thuyết lạc giáo pêlagiô hay chá»§ thuyết duy tri. Tôi nghÄ© ông nên Ä‘á»c sách cá»§a nhà thần há»c Romano Guardini vá» vÅ© trụ tôn giáo cá»§a Dostoyevski, má»™t quyển sách rất hay.
Dominique Wolton: Từ Công đồng Vatican II, sức mạnh cá»§a Giáo há»™i là đảm đương căng thẳng giữa bản sắc ngôn ngữ và chá»§ nghÄ©a phổ quát. Thế mà bây giá» toà n cầu hóa là tiêu chuẩn hóa và hợp lý hóa. Vì váºy biến mất sá»± Ä‘a dạng cá»§a ngôn ngữ.
Äức Phanxicô: Äó là toà n cầu hóa, toà n cầu hóa dưới hình thức hình cầu. Tháºt tệ. Mặt khác, khÃa cạnh Ä‘a diện mà Giáo há»™i nói đến thì tốt hÆ¡n…Â
Dominique Wolton: Trong các mâu thuẫn văn hóa toà n cầu, Ä‘iá»u mà Giáo há»™i nắm giữ như má»™t chuyên môn trong tương quan giữa ngôn ngữ và tÃnh phổ quát là má»™t di sản “phổ quátâ€. Các mâu thuẫn sẽ cà ng ngà y cà ng có tÃnh cách văn hóa, hung bạo và ngôn ngữ há»c chống lại các hà nh vi sai trái cá»§a toà n cầu hóa, là m hạ xuống chỉ còn là kinh tế tiá»n mặt.
Äức Phanxicô: Có thể…
Dominique Wolton: Xin cám Æ¡n cha! (cưá»i) Váºy thì tôi sẽ không bị lá»a há»a ngục thiêu ngay?
Marta An Nguyễn dịch
TrÃch sách “ChÃnh trị và Xã há»™i“, Dominique Wolton và Äức Phanxicô, Nxb. L’Observatoira, 2017. Chương 5.

