Từ nhiá»u năm qua tình hình chiến tranh, xung khắc, bất ổn ngà y cà ng gia tăng tại Trung Äông, khiến cho các quan sát viên quốc tế nháºn thức được rằng sá»± Ä‘e dá»a đối vá»›i các kitô hữu sống tại các quốc gia trong vùng rất nghiêm trá»ng, đặc biệt là tại Iraq và Siria. Sau đây chúng tôi xin gá»i tá»›i quý vị ná»™i dung bà i viết cá»§a nữ nhà báo Barbara Serra liên quan tá»›i thảm cảnh cá»§a các kitô hữu Ä‘ang phải sống giữa nạn bạo lá»±c phe nhóm và tình hình bất ổn chÃnh trị vùng Trung Äông.
Mở đầu bà Barbara Serra ghi nháºn rằng ngà y nay được sống trong má»™t nước, trong đó Ä‘a số dân cùng chia sẻ tôn giáo riêng là má»™t xa xỉ phẩm, nhưng lại thưá»ng bị coi là điá»u đương nhiên và khó nháºn thức. Diá»…n tả niá»m tin cá»§a mình má»™t cách công khai vá»›i toà n cá»™ng Ä‘oà n mà không phải giải thÃch các tÃn ngưỡng và phong tục táºp quán cá»§a mình chắc chắn khiến cho cuá»™c sống dá»… dà ng hÆ¡n và an ninh hÆ¡n. Không sợ hãi rằng tôn giáo cá»§a chúng ta có thể khiến cho chúng ta trở thà nh bia nhắm quả tháºt là má»™t đặc ân. Nhưng tất cả các đặc ân nà y có thể khiến cho chúng ta trở thà nh lưá»i biếng hÆ¡n, hướng tá»›i chá»— không biết rằng tại nhiá»u phần đất trên thế giá»›i nà y tuyên bố tôn giáo cá»§a mình là má»™t cá» chỉ can đảm có thể dẫn đưa tá»›i cái chết.
Và tháºt là khôi hà i, má»™t trong những vùng nguy hiểm nhất đối vá»›i các nhóm tôn giáo thiểu số lại là chiếc nôi cá»§a ba tôn giáo lá»›n độc thần Do thái, Kitô và Hồi giáo: đó chÃnh là vùng Trung Äông. Và chÃnh trong bối cảnh nà y mà tôn giáo có đông ngưá»i theo nhất thế giá»›i là Kitô giáo, lại trở thà nh thiểu số bị bách hại nhiá»u nhất. Cả khi chỉ là phá»ng chừng, các con số cÅ©ng nói lên Ä‘iá»u nà y má»™t cách rõ rà ng, không thể chối cãi được. Và o đầu thế ká»· vừa qua kittô hữu chiếm gần 20% tổng số dân vùng Trung Äông. Thế mà và o năm 2010 há» chỉ còn chiếm không tá»›i 4%, và số kitô hữu tiếp tục giảm sút. Nguy cÆ¡ kitô hữu biến mất khá»i Thánh Äịa chưa bao giá» lại tháºt đến như thế. Các thiểu số kitô đã đồng hiện hữu vá»›i đại Ä‘a số dân theo Hồi giáo tại Trung Äông trong 14 thế ká»·. Tuy có các thá»i kỳ bất bình đẳng và bị đẩy ra bên lá» khác nhau, nhưng các kitô hữu cá»§a thế giá»›i A Ráºp đã thà nh công trong việc phát triển và sống trong hòa bình vá»›i các ngưá»i hồi đồng hương khác. Sá»± hiện diện liên tục cá»§a há» như là tôn giáo thiểu số sau 1.500 năm chung sống là má»™t bằng chứng tá» tưá»ng.
** ChÃnh trong thế ká»· vừa qua, đặc biệt là trong các tháºp niên qua, tình hình đã trở thà nh tà n phá tồi tệ đối vá»›i các kitô hữu. Tình hình bất ổn chÃnh trị và cảnh bất công xã há»™i theo sau sá»± sụp đổ cá»§a đế quốc Ottoman Thổ NhÄ© Kỳ đã trợ giúp sá»± bà nh trướng cá»§a Hồi giáo cuồng tÃn. Gần đây hÆ¡n nữa chiến tranh đã tà n sát các cá»™ng Ä‘oà n kitô cá»§a hai nước Iraq và Siria.
Năm 2003 trước khi bị Hoa Kỳ xâm lăng, tại Iraq đã có khoảng má»™t triệu rưỡi kitô hữu sống tương đối không bị kỳ thị. Ngoại trưởng Iraq ông Tariq Aziz đã là tÃn hữu kitô. Ngà y nay số kitô hữu tại Iraq chỉ còn khoảng 250.000 ngưá»i. Việc bà nh trướng cá»§a cái gá»i là “Nhà nước Hồi IS†đã ảnh hưởng rất nhiá»u trên cuá»™c xuất cư cá»§a các kitô hữu. Nhưng hỠđã trở thà nh bia nhắm cá»§a các lá»±c lượng nà y, sau khi tổng thống Saddam Hussein bị láºt đổ, tức 10 năm trước biến cố Nhà nước Hồi giáo nổi dáºy. Äây đã là má»™t trong các dấu chỉ đầu tiên cho thấy xã há»™i cá»§a quốc gia nà y bị gẫy vụn, cùng vá»›i việc leo thang bạo lá»±c hệ phái giữa ngưá»i hồi SunnÃt và ngưá»i hồi SciÃt.
Bên Siria các mối dây liên kết lịch sá» vá»›i Kitô giáo đã mạnh mẽ đến độ tại thà nh phố Maaloula, cách thá»§ đô Baghdad 50 cây số, ngưá»i dân còn nói tiếng Aramei là ngôn ngữ cá»§a Chúa Giêsu. Tháºt thế, khi nước Siria được thà nh láºp hồi năm 1920, má»™t phần ba dân số theo Kitô giáo. Hiện nay ngưá»i ta nghÄ© chỉ còn khoảng 900.000 tÃn hữu kitô trên tổng số 18 triệu dân.
Má»™t cuá»™c chạy trốn tiếp tục. Và ai trong chúng ta, sau khi nghe kể lại các vụ hà nh quyết do các lá»±c lượng hồi cuồng tÃn thi hà nh đối vá»›i các kitô hữu: đóng Ä‘anh, xá» tá», chặt đầu, chôn sống, cắt cổ, mà dám trách các kitô hữu tại sao lại bá» trốn? Tháºt ra các lá»±c lượng hồi cuồng tÃn cho há» Ãt lá»±a chá»n: hoặc là theo Hồi giáo, hoặc là ra Ä‘i hay bị chặt đầu…
Nhà nước Hồi và các nhóm khá»§ng bố phá hoại khác theo Hồi giáo cuồng tÃn khoe khoang kiểu hỠđối xá» tà n bạo đối vá»›i các kitô hữu, cả bởi vì há» hiểu ảnh hưởng cá»§a các vụ hà nh quyết đối vá»›i các phương tiện truyá»n thông. Hồi tháng hai năm 2015 nhà nước Hồi đã cắt cổ 21 kitô hữu Cốp Ai cáºp trên bá» biển Libia trong má»™t trong các video tuyên truyá»n hổ nhục và tà n bạo nhất được há» tung lên mạng. Hai mươi mốt nạn nhân mặc áo mầu và ng cam như mầu áo dùng cho các tù nhân tại trại tù vịnh Guantanamo. Bãi biển Libia là biên giá»›i vá»›i Âu châu.
** Các tay khá»§ng bố hồi coi các tÃn hữu kitô không chỉ như các kẻ bất trung, mà còn như các thà nh phần cá»§a Tây Phương nữa. Sứ Ä‘iệp cá»§a video hà nh quyết rất rõ rà ng:  ngưá»i tây phương các ngươi bá» tù các “liên minh†cá»§a chúng tôi tại Guantanamo, thì chúng tôi giết ngưá»i cá»§a các ngươi trước ngưỡng cá»a Âu châu.
Sá»± Ä‘e dá»a đối vá»›i các kitô hữu bên Trung Äông tháºt là nghiêm trá»ng và không thể chối cãi được. Tuy nhiên, để có thể hiểu nó má»™t cách sâu xa, chúng ta cần phải nhìn nó trong bối cảnh cá»§a vùng nà y. Các chia rẽ hệ phái, việc vắng bóng ná»n dân chá»§, an ninh, các quyá»n dân sá»±, tÃnh cách hợp pháp: tất cả Ä‘á»u là các vấn đỠliên lụy tá»›i các công dân cá»§a các quốc gia trong vùng bất ổn nà y, trong đó căn cước tôn giáo chằng chéo vá»›i căn tÃnh chÃnh trị. Là ngưá»i hồi sunnÃt, sciÃt, kitô, alawÃt, druise hay yazidi có má»™t tầm quan trá»ng xã há»™i, địa lý, chÃnh trị và kinh tế, ngoà i tầm quan trá»ng tinh thần.
Sá»± kiện chúng ta lưu tâm tá»›i các vụ tấn công các kitô hữu là điá»u tá»± nhiên. Cả khi chúng ta coi các ngưá»i A Ráºp như là má»™t ngưá»i trong chúng ta. Nhưng chúng ta lầm, nếu chúng ta không cho cùng tầm quan trá»ng cho má»i bạo lá»±c hệ phái Ä‘ang khiến cho toà n vùng nà y bị chết ngá»™p. Hồi năm 2017 đã có 128 tÃn hữu kitô Cốp bi giết chết trong nhiá»u vụ khá»§ng bố tại Ai Cáºp. Vụ khá»§ng bố cuối cùng là tại má»™t nhà thá» trong mùa Giáng Sinh.
Má»™t tháng trước đó đã có 305 tÃn hữu hồi SuphÃt bị các ngưá»i hồi cuồng tÃn coi là lạc giáo, bị sát hại trong má»™t vụ tấn công Ä‘á»n thá» hồi giáo trong bán đảo Sinai. Bên Iraq vụ tấn công tà n sát lá»›n nhất do Nhà Nước Hồi chá»§ mưu đã là vụ tấn công bằng bom má»™t cá»™ng Ä‘oà n sciÃt tại Karrada trong thá»§ đô Baghdad hồi tháng 6 năm 2016, khiến cho 323 ngưá»i thiệt mạng và là m cho hà ng trăm ngưá»i khác bị thương trong má»™t trung tâm thương mại đầy các gia đình Ä‘ang cá» hà nh tháng chay tịnh Ramadan. Sá»± tà n bạo cá»§a Nhà nước Hồi đặc biệt nhắm tá»›i các kitô hữu và ngưá»i hồi Yaszidi, nhưng cÅ©ng không tha các anh chị em hồi giáo khác.
Ngưá»i ta thưá»ng nói nhiá»u tá»›i chiến tranh giữa các ná»n văn minh. Câu há»i mà chúng ta thưá»ng đặt ra bên Tây Phương đó là không biết bạo lá»±c và sá»± bất khoan nhượng, mà chúng ta trông thấy tại nhiá»u phần cá»§a thế giá»›i hồi giáo, có phát xuất từ chÃnh Hồi giáo hay không. Chắc chắn các nhóm như nhà nước Hồi xuyên tạc các câu trong Kinh Coran để biện minh cho thù háºn bạo lá»±c cá»§a há». Há» coi tất cả những ai không chia sẻ việc giải thÃch quá khÃch Hồi giáo là má»™t kẻ bất trung, không tin, cả khi đó là các ngưá»i Hồi Ä‘i nữa.
** Nữ nhà báo Barbara Serra nói bà để cho các chuyên viên nghiên cứu Kinh Coran sâu xa hÆ¡n. Bà chỉ biết rằng sau 12 năm là m việc tại đà i truyá»n hình Al Jazeera và hằng trăm giá» phân tÃch bạo lá»±c tại Trung Äông trong má»i khÃa cạnh cá»§a nó, hÆ¡n 90% các cuá»™c phá»ng vấn bà thá»±c hiện có bản chất chÃnh trị, chứ không phải là tôn giáo.
Bà nháºn thấy nạn thất nghiệp, tình trạng bất hợp pháp, sá»± tuyệt vá»ng, nạn bất công và khát vá»ng báo thù là các yếu tố chiêu dụ cá»§a các nhóm khá»§ng bố phá hoại, chứ không phải là các câu gây tranh cãi trong Kinh Coran. Các cÆ¡ cấu cá»§a chÃnh quyá»n cà ng gẫy vụn bao nhiêu, thì các khuynh hướng hệ phái, sá»± sợ hãi và thù háºn ngưá»i khác cà ng lá»›n mạnh bấy nhiêu. Tháºt đáng suy gẫm các lá»i nà y cá»§a Äức Thượng Phụ Giáo Há»™i công giáo hy lạp MelkÃt Gregorio III Laham: “Tương lai cá»§a các ki tô hữu tại Siria không bị Ä‘e dá»a bởi các ngưá»i hồi, nhưng bởi sá»± há»—n loạnâ€.
Tây Phương phải suy nghÄ© má»™t cách rõ rà ng rằng cuá»™c chiến đấu cá»§a mình là để chống lại nạn khá»§ng bố chứ không phải để chống lại Hồi giáo. Giải pháp cho cuá»™c bách hại các kitô hữu Trung Äông sẽ chỉ được tìm thấy trong việc bình định tình hình cho tất cả má»i nhóm chá»§ng tá»™c và tôn giáo, trong cách thế công bằng nhất có thể. Chìa khóa Ä‘Ãch tháºt cá»§a má»™t tương lai ổn định cho thế giá»›i A ráºp là chÃnh ngưá»i A ráºp, cho dù há» theo tôn giáo nà o Ä‘i nữa.
Má»™t văn bản dà i hÆ¡n cá»§a các suy tư nà y cá»§a nhà báo Barbara Serra đã được dùng cho lá»i Mở đầu cuốn sách tá»±a đỠ“NÆ¡i các kitô hữu chết†cá»§a tác giả Luigi Ginami xuất bản trong năm 2018 nà y.
Tưởng cÅ©ng nên ghi nháºn má»™t sá»± kiện đáng buồn khác: đó là các phản ứng rất yếu á»›t cá»§a các tổ chức Hồi giáo và cá»§a đại Ä‘a số tÃn hữu hồi trên toà n thế giá»›i đối vá»›i các lá»±c lượng hồi cuồng tÃn và cung cách hà nh xá» tà n bạo vô luân cá»§a há», nấp sau bình phong hồi giáo để thá»±c hiện các mưu đồ chÃnh trị Ä‘en tối. CÅ©ng có các vụ lên tiếng và các thông cáo kết án các vụ sát hại, nhưng ngưá»i ta có cảm tưá»ng chúng đã không gây được tiếng vang và ảnh hưởng nà o đối vá»›i các tổ chức hồi cuồng tÃn như Al Qaeda, Boko Haram bên Nigeria, Nhà nước hồi IS, Al shabaab bên Somalia, và các lá»±c lương hồi quá khÃch hoạt động tại Philippines, Indonesia, Thái Lan và Malaysia.
Linh Tiến Khải
RV

