Ph�ng vấn nhà văn Dominique Wolton v� tư tư�ng của �TC Phanxicô

Ngày mùng 6 tháng 9  vủa qua nhà văn Dominique Wolton, ngư�i Pháp cho ra mắt cuốn sách tựa đ� “Chinh trị và xã hội� liên quan tới tư tưởng của �TC Phanxicô. Cuốn sách là kết quả 12 lần gặp gỡ giữa nhà văn Wolton và �ức Phanxicô từ tháng 2 năm 2016 tới tháng hai năm 2017, cộng thêm 2 lần cùng ngồi lại để duyệt lại bản thảo cuốn sách với sự trợ giúp của ông Louis de Romanet thông dịch viên chuyên nghiệp. Cuốn sách đã được giới thiệu với �GH ngày 28 tháng 8 năm ngoái. Sách gồm 8 chương đ� cập tới các vấn đ�: chiến tranh và hoà bình; tôn giáo và chính trị; Âu châu và sự khác biệt văn hoá; văn hóa và truy�n thông; sự khác biệt, th�i gian và ni�m vui; lòng thương xót; truy�n thống; một số phận, và sách kết thúc với gương mặt của �ức Phanxicô. Các đ� tài chú ý tới các vấn đ� chính trị và xã hội của th�i đại chúng ta. Sách do nhà xuất bản �ài quan sát do ông Muriel Beyer làm giám đốc phát hành, đã được nhật báo Le Figaro giới thiệu trong số ra ngày mùng 1 tháng 9.

Sau đây chúng tôi xin gửi tới quý vị bài ph�ng vấn tác giả Dominique Wolton v� cuốn sách này.

H�i: Thưa nhà văn Wolton, ý tưởng cho ra cuốn sách này đã đến từ đâu?

�áp: Tôi là một ngư�i tìm tòi thông tin chính trị. Vì thế nên ảnh hưởng việc truy�n thông của �TC Phanxicô đã khiến cho tôi ngạc nhiên ngay từ khi ngài xuất hiện lần đầu tiên trước công chúng. Ngài đã lập tức dấy lên sự thiện cảm tổng quát; với một thứ từ vựng đơn sơ đồng th�i dấn thân ngài đã gợi hứng cho việc chấp nhận tức khắc. Tôi đã trông thấy một ngư�i không đuợc biết đến, đi ra từ chỗ không, nhưng tìm ra các l�i đúng đắn, và như vậy đã chứng minh cho thấy một khả năng truy�n thông không thể tin được. Trên thế giới này có rất ít ngư�i  có thể làm được đi�u đó. Nếu �ức Gioan Phaolô II đã là một vị Giáo Hoàng của thế giới, thì �ức Phanxicô đã trở thành, trong ít giây, vị Giáo Hoàng của việc toàn cầu hoá. �i�u hấp dẫn tôi còn là ni�m vui và sự đơn sơ của ngài nữa: ngài không có gì là “duy truy�n thống� của một Giáo Hội công giáo  đã luôn luôn được cảm nhận như là chính thức, nghiêm nghị, thê thảm hay không thể nào tới gần được. Ngài đã gần gũi với dân chúng. Trông thấy một vị lãnh đạo thế giới như thế, có khả năng nói ít l�i với toàn thế giới, và nhất là làm cho ngư�i ta hiểu mình, đã khiến cho tôi có ý tưởng đ� nghị với ngài một cuốn sách ph�ng vấn để hiểu biết hơn con ngư�i của ngài.

H�i: Ông đã làm thế nào để thuyết phục �TC Phanxicô?

�áp: Tôi không phải là một chuyên viên v� tôn giáo. Tôi đã chỉ có kinh nghiệm v� cuốn sách ph�ng vấn �HY Lustiger. Tôi đã quyết định vượt hàng rào bằng cách gửi cho �TC một điện thư với dự định của một cuốn sách gồm ba trang, phần mục lục và tiểu sử cuộc đ�i tôi. Nó đã giống như là vứt một cái chai có chứa đựng một sứ điệp vào lòng đại dương… Thế mà 3 tháng sau tôi đã nhận được một điện thư của Hội đồng nghiên cứu khoa h�c cho biết rằng �TC sẵn sàng tiếp tôi. Cho tới bây gi� tôi vẫn không tin được!

H�i: Cuộc gặp gỡ đầu tiên đã diễn ra khi nào thưa ông?

�áp: Khi �TC bước vào căn phòng vô danh của nhà tr� Thánh Marta nhanh như một ánh  chớp chụp ảnh. Trước hết tôi bị đánh động bởi trông thấy chiếc áo trắng ngài mặc, rồi bởi sự dễ thương và lòng tốt trong cái nhìn của ngài. Tôi đã giữ khoảng cách của ngư�i nghiên cứu, nhưng tôi đã rúng động vì tính nhân bản của �TC. Tôi đã không biết các luật lệ tiếp kiến của Toà Thánh, và tôi cũng không biết sự kiện tiếp tôi có nghĩa là chấp nhận ý tưởng v� cuốn sách hay không. Tôi đã tưởng tượng là chúng tôi sẽ nói chuyện v� khả thể của dự tính. Vì thế tôi tự giới thiệu ngay, và nghĩ rằng �TC sẽ khảo xét tôi. Một chút sau thì thông dịch viên nói nh� vào tai tôi: “Tôi tin là �TC muốn chúng ta bắt đầu ngay…� Tôi đã không có gì với mình lúc đó, máy thu thanh và giấy bút, cũng như các câu h�i. Các trư�ng hợp của cuộc sống thật là vượt lên trên m�i phương pháp của chúng  ta. Tôi đã kéo chiếc smartphone của tôi từ trong túi ra để thu, và chúng tôi đã bắt đầu. Thiện cảm đã làm những gì còn lại…

H�i: �i�u gì nơi �TC đã đánh động ông nhất?

�áp: Chúng tôi không sống trong cùng không gian và th�i gian. Một nhà khoa h�c có 4-5 thế kỷ của sự sâu sắc, còn �TC thì vượt biển thoải mái trên ba ngàn năm lịch sử. Tôi đã bị đánh động ngay lập tức bởi đức tin, ni�m vui, lòng tốt, sự khiêm như�ng và sáng suốt của ngài.  Nhưng liên quan tới bản tính nhân loại ngài không để cho mình bị lừa dối. Lại càng không để cho mình bị lừa dối liên quan tới các guồng máy quy�n lực và thống trị… Ngài không phải là ngư�i ngô nghê, nhưng thư�ng nói “Giáo Hội đã trông thấy biết bao chuyện như thế rồi�, nó không phải là một vấn đ�. Trái lại Ngài ít khi quy chiếu Thiên Chúa. Ngài rất tiết kiệm trong việc dùng từ vựng tôn giáo. Trong sự kiện này thì �TC Phanxicô là một ngư�i “đ�i�. Có rất nhi�u Giám Mục khi nói chuyện thích thú trong một loại “mứt thần h�c ý niệm�, đi�u này đặt để giáo dân đ�i như chúng tôi trong một tình trạng thấp kém hay phản loạn. �TC là một ngư�i bình thư�ng, và thiên tài của ngài là ở chỗ đó. Có nhi�u ngư�i nghĩ rằng càng tối tăm khó hiểu bao nhiêu, thì h� lại càng thông minh bấy nhiêu. Nhưng thật ra đâu có phải thế, không có tư tưởng mà không có sự trình bầy rõ ràng. Ngư�i ta càng thông minh bao nhiêu, thì lại càng rõ ràng bấy nhiêu. Và �TC Phanxicô thư�ng rất trong sáng.

H�i: Ông bị ngài thu hút, có đúng thế không?

�áp: Chúng tôi khác nhau biết bao, nhưng đồng th�i lại gần gũi nhau. Tôi là một giáo dân, một giáo dân Pháp, h�c đại h�c, nghiên cứu công cộng… Tôi có n�n văn hoá kitô, công giáo, nhưng tôi là ngư�i th� ơ với tôn giáo. �TC Phanxicô có một chi�u kích tinh thần có thể trông thấy nơi ni�m vui và đức tin của ngài, nhưng cũng hoàn toàn là giáo dân trong kiểu hoạt động của ngài. Ngài có thể đối thoại một cách thanh thản với bất cứ ai. Ngài là một chính trị gia. Nhưng sự giao thoa thư�ng hằng này giữa con ngư�i của đức tin và giáo dân đ�i đã hấp dẫn tôi.

H�i: �ức Phanxicô là một Giáo Hoàng đ�i?

�áp: Ngài là một ngư�i phân biệt một cách tự phát giữa Giáo Hội và Nhà Nước. Rõ ràng là có các ảnh hưởng đối với nhau, nhưng đối với ngài không có nối kết nào giữa quy�n bính chính trị và quy�n bính tôn giáo. Quy�n bính chính trị không được dựa trên quy�n bính tôn giáo. Quy�n bính tôn giáo phải ở trong chỗ của mình. Và đây không chỉ liên quan tới luật tách biệt đạo đ�i ban hành năm 1905, già một thế kỷ rồi, mà là vấn đ� chính của thế kỷ tới, nhất là đối  với Hồi giáo. Từ sự tách biệt các quy�n bính này tuỳ thuộc n�n hoà bình hay chiến tranh của ngày mai.

H�i: Thế giới đ�i không ch� đợi gì nơi Giáo Hội công giáo, cả khi nó ở tại chỗ của mình… có đúng thế không thưa ông?

�áp: Không có tính cách đ�i 100%. Có một sự không thông truy�n giữa một ngư�i theo khuynh hướng đ�i và một ngư�i có tôn giáo. Và chúng tôi đã sống kinh nghiệm trong các cuộc ph�ng vấn này. Ngư�i chủ truơng đ�i cũng như ngư�i có tôn giáo cả hai đ�u có lý. �TC Phanxicô ủng hộ một tính cách đ�i rộng mở cho các vấn đ� tinh thần. Và ngư�i chủ trương đ�i chỉ có thể hiện hữu, vì có tôn giáo. H� lấy hứng từ đó, cả khi h� không luôn luôn thừa nhận nó. Ngư�i ta có thể vô thần, nhưng thật là ngô nghê nghĩ rằng có thể huỷ b� các đ� tài của tôn giáo. Bởi vì đ� tài tôn giáo là đ� tài siêu hình. Không con ngư�i nào có thể tránh thoát kh�i nó. Không ai có thể nói rằng mình không đặt vấn nạn liên quan tới mình là ai, đi đâu, và liên quan tới sự kiện một ngày kia mình sẽ chết.  Một vài ngư�i vô thần có thể nói rằng tôn giáo vô lý, nhưng sẽ không có ai tránh thoát được các câu h�i nó đặt ra. Giải pháp là ở chỗ sống chung, trong đó mỗi ngư�i tôn tr�ng ngư�i khác.

H�i: Trong lãnh vực tư tưởng còn có đi�u gì đánh động ông nhất?

�áp: Quan niệm quốc tế  của ngài v� sự nghèo túng là một ám ảnh bởi các bất bình đẳng giữa mi�n bắc và mi�n nam bán cầu. Tôi còn nói rằng ngài tức giận, cả khi ngài tự ki�m chế.

H�i: Nhi�u ngư�i nói rằng vị Giáo Hoàng này thiên tả…Ông nghĩ sao?

�áp: Tiêu chuẩn phải trái không áp dụng cho vấn đ� tôn giáo. Hay ít nhất chỉ một phần thôi. Dầu sao đi nữa, nó không đủ. Thiên tả, thiên hữu, có thật, có ngư�i thống trị, có kẻ bị trị, nhưng sức mạnh của tinh thần và của tôn giáo đó là chỉ cho thấy có các chi�u kích khác. Giản lược các tôn giáo vào một tiếp cận khuynh tả khuynh hữu là một việc làm cho nghèo nàn đi, nguy hiểm đối với thế giới.

H�i: Tất cả những gì ông nói trong sách trên bình diện xã hội và chính trị có tương xứng với một lịch trình làm việc xã hội và dân chủ không?

�áp:  Tôi sẽ nói rằng ngài khuynh hữu, vì n�n đào tạo gần các tu sĩ dòng Tên Argentina. Ngài không có một n�n đào tạo khuynh tả, nhưng đã mau chóng hiểu xã hội châu mỹ latinh. Sống gần gũi dân nghèo như vậy ngài đã nhìn v� bên trái. Từ đó nỗi ám ảnh của ngài đối với ngư�i nghèo, những ngư�i bị loại trừ, những ngư�i bị khuất phục. Nhưng ngài không phải là ngư�i mác xít. Và rơi vào đó theo ngài là một sai lầm đối với Giáo Hội. Từ đó phát xuất ra cuộc tranh luận giữa n�n thần h�c giải phóng và n�n thần h�c của nhân dân. �TC không thích kiểu nói “thần h�c nhân dân�, nhưng ngài tìm một câu chú ý tới sự nổi loạn không thể tránh được của nhân dân châu Mỹ Latinh, mà không rơi vào chủ thuyết mác xít.

H�i: Nói cho cùng ông tin rằng đó là lập trư�ng của �TC Phanxicô?

�áp: Tôi nghĩ rằng ngài là ngư�i “vô kỷ luật!� Không thể khép kín ngài trong một phòng. Vị Giáo Hoàng này sống thoải mái giữa những ngư�i nghèo, những ngư�i bị khắc phục, những ngư�i bị loại trừ. Ngài yêu dân chúng. Ngài chỉ sống thoải mái giữa dân chúng. Ngài chỉ hạnh phúc khi tiếp xúc với các con ngư�i. Bài h�c lớn nhất mà tôi rút tiả được từ các cuộc gặp gỡ này đó là vị Giáo Hoàng này sống theo Tin Mừng. Ngài chỉ nói những gì tìm thấy trong Tin Mừng. �i�u trao ban ý nghĩa cho cuộc sống của con ngư�i là những ngư�i nghèo, những ngư�i bị loại trừ, những ngư�i bị khuất phục. Những ngư�i giầu trong một cách thế nào đó luôn luôn thoát được hoàn cảnh này, nhưng h� sẽ không bao gi� hạnh phúc. Và ngài có một sức mạnh không thể tin được…

H�i: Tại Âu châu các lập trư�ng của �TC liên quan tới sự rộng mở cho di cư bị ngư�i ta nhìn với đôi mắt xấu, có đúng thế không thưa ông?

�áp: Trong 30 năm nữa ngư�i ta sẽ nói, thật may là �ức Phanxicô đã nói đi�u đó, nếu không các n�n dân chủ của chúng ta sẽ phải chịu chiến tranh. Chúng ta ở trong một thế giới trong sáng. Các nước nghèo trông thấy những ngư�i chết trong biển �ịa Trung Hải và sự th� ơ của ngư�i giầu. Nếu không nói gì cả, nếu không làm gì cả, bạo lực sẽ kinh khủng. Vì thế �TC có lý hàng ngàn lần. Quý vị hãy nghĩ rằng đây là một trong các gương mù gương xấu lớn nhất của sự toàn cầu hoá. Các nước giầu đã tạo ra tình trạng này với các cuộc chiến, và chế độ tư bản rừng rú đã gia tốc tất cả đi�u đó trong 30 năm cuối cùng này. Ngày nay các nạn nhân kinh tế và chính trị của sự kiện này tìm tới các nước giầu dân chủ, và các nước này bảo h� đi đi. Sự giận dữ và tức bực mà �TC Phanxicô dấy lên có nghĩa là ngài đã đánh trúng trong dấu chỉ. Có sư thù ghét đối với đi�u �TC đã nói v� ngư�i di cư. Nhưng sẽ không thể  ra kh�i đó với chính trị của con đà điểu dấu đầu trong cát để không trông thấy nguy hiểm. Vì thế �TC đã đóng góp một phục vụ vô biên cho nhân loại, khi nói với nhân loại đi�u mà không ai muốn nghe nói.

H�i: �TC Phanxicô có ý thức được  là cũng đã có một sự chống đối bên trong Giáo Hội công giáo hay không?

�áp: Tôi đã không muốn đẩy mình đi xa hơn, bởi vì mục đích cuốn sách đã không phải là rơi vào trong các tranh luận của Giáo Hội công giáo. �ức Phanxicô, trái lại, bị ám ảnh bởi sự hiệp thông giữa tất cả m�i ngư�i trong Giáo Hội. Ngài rất lưu tâm tới dân kitô để không có các đổ bể. Ngài không phải là một con ngư�i của sự xung đột, một con ngư�i của sự đổ vỡ. Ngài muốn hiệp nhất, liên tục hiệp nhất. Liên quan tới các thù nghịch, các cuộc tính sổ, các tương quan sức mạnh bên trong Giáo Hội, tôi đã ngạc nhiên trông thấy rằng ngài không cho rằng cuộc sống của ngài tuỳ thuộc các vấn đ� ấy. Ngài nhìn các sự việc một cách xa rộng, ngài tín thác nơi th�i gian, với sự kiên nhẫn vô cùng, không nổi nóng, với một loại tin tưởng gây ấn tượng. Tôi đã không bao gi� thấy ngài hiếu chiến hay nổi cáu. Trái lại, như là ngư�i thơ ơ với tôn giáo tôi kinh ngạc khi trông thấy mức độ tin tưởng của ngài. Và như là ngư�i th� ơ tôi có thể nói rằng, phải,  đức tin hiện hữu. Và đi�u này tiếp tục khiến cho tôi kinh ngạc. Tôi tôn tr�ng các cơ quan trung ương của Toà  Thánh, chẳng hạn có sự khôi hài, nhưng không có sự giận dữ. Thật là hiếm có, bởi vì vừa có được quy�n bính là có bạo lực ngay.  Và khi ngư�i ta ở Roma thì đó là quy�n bính quốc tế.

H�i: �TC đã có thi hành một việc kiểm duyệt hay không?

�áp: Không có sự kiểm duyệt nào. Chắc chắn là có các đi�u ngài đã không nói trong cuộc nói chuyện, nhưng liên quan tới bản thảo thì đã không có gì bị lấy đi, cả các chuyện mà đối với tôi xem ra quá cá nhân đi nữa. Ngài đã chỉ lo lắng làm sao để không ai có thể nhận ra mình trong các thí dụ ngài đã đưa ra.

H�i: Không có đ� tài cấm kỵ nào hay sao?

�áp: Không có đ� tài cấm kỵ nào! Khi tôi nói với ngài là tôi đã quên h�i ngài v� các phụ nữ, ngài đã cư�i, và chúng tôi đã bắt đầu nói v� nữ giới.

(Oss.Rom. 2-9-2017)

Linh Tiến Khải

RV