Ngà y mùng 6 tháng 9  vá»§a qua nhà văn Dominique Wolton, ngưá»i Pháp cho ra mắt cuốn sách tá»±a đỠ“Chinh trị và xã há»™i†liên quan tá»›i tư tưởng cá»§a ÄTC Phanxicô. Cuốn sách là kết quả 12 lần gặp gỡ giữa nhà văn Wolton và Äức Phanxicô từ tháng 2 năm 2016 tá»›i tháng hai năm 2017, cá»™ng thêm 2 lần cùng ngồi lại để duyệt lại bản thảo cuốn sách vá»›i sá»± trợ giúp cá»§a ông Louis de Romanet thông dịch viên chuyên nghiệp. Cuốn sách đã được giá»›i thiệu vá»›i ÄGH ngà y 28 tháng 8 năm ngoái. Sách gồm 8 chương đỠcáºp tá»›i các vấn Ä‘á»: chiến tranh và hoà bình; tôn giáo và chÃnh trị; Âu châu và sá»± khác biệt văn hoá; văn hóa và truyá»n thông; sá»± khác biệt, thá»i gian và niá»m vui; lòng thương xót; truyá»n thống; má»™t số pháºn, và sách kết thúc vá»›i gương mặt cá»§a Äức Phanxicô. Các đỠtà i chú ý tá»›i các vấn đỠchÃnh trị và xã há»™i cá»§a thá»i đại chúng ta. Sách do nhà xuất bản Äà i quan sát do ông Muriel Beyer là m giám đốc phát hà nh, đã được nháºt báo Le Figaro giá»›i thiệu trong số ra ngà y mùng 1 tháng 9.
Sau đây chúng tôi xin gá»i tá»›i quý vị bà i phá»ng vấn tác giả Dominique Wolton vá» cuốn sách nà y.
Há»i: Thưa nhà văn Wolton, ý tưởng cho ra cuốn sách nà y đã đến từ đâu?
Äáp: Tôi là má»™t ngưá»i tìm tòi thông tin chÃnh trị. Vì thế nên ảnh hưởng việc truyá»n thông cá»§a ÄTC Phanxicô đã khiến cho tôi ngạc nhiên ngay từ khi ngà i xuất hiện lần đầu tiên trước công chúng. Ngà i đã láºp tức dấy lên sá»± thiện cảm tổng quát; vá»›i má»™t thứ từ vá»±ng đơn sÆ¡ đồng thá»i dấn thân ngà i đã gợi hứng cho việc chấp nháºn tức khắc. Tôi đã trông thấy má»™t ngưá»i không Ä‘uợc biết đến, Ä‘i ra từ chá»— không, nhưng tìm ra các lá»i đúng đắn, và như váºy đã chứng minh cho thấy má»™t khả năng truyá»n thông không thể tin được. Trên thế giá»›i nà y có rất Ãt ngưá»i có thể là m được Ä‘iá»u đó. Nếu Äức Gioan Phaolô II đã là má»™t vị Giáo Hoà ng cá»§a thế giá»›i, thì Äức Phanxicô đã trở thà nh, trong Ãt giây, vị Giáo Hoà ng cá»§a việc toà n cầu hoá. Äiá»u hấp dẫn tôi còn là niá»m vui và sá»± đơn sÆ¡ cá»§a ngà i nữa: ngà i không có gì là “duy truyá»n thống†cá»§a má»™t Giáo Há»™i công giáo đã luôn luôn được cảm nháºn như là chÃnh thức, nghiêm nghị, thê thảm hay không thể nà o tá»›i gần được. Ngà i đã gần gÅ©i vá»›i dân chúng. Trông thấy má»™t vị lãnh đạo thế giá»›i như thế, có khả năng nói Ãt lá»i vá»›i toà n thế giá»›i, và nhất là là m cho ngưá»i ta hiểu mình, đã khiến cho tôi có ý tưởng đỠnghị vá»›i ngà i má»™t cuốn sách phá»ng vấn để hiểu biết hÆ¡n con ngưá»i cá»§a ngà i.
Há»i: Ông đã là m thế nà o để thuyết phục ÄTC Phanxicô?
Äáp: Tôi không phải là má»™t chuyên viên vá» tôn giáo. Tôi đã chỉ có kinh nghiệm vá» cuốn sách phá»ng vấn ÄHY Lustiger. Tôi đã quyết định vượt hà ng rà o bằng cách gá»i cho ÄTC má»™t Ä‘iện thư vá»›i dá»± định cá»§a má»™t cuốn sách gồm ba trang, phần mục lục và tiểu sá» cuá»™c Ä‘á»i tôi. Nó đã giống như là vứt má»™t cái chai có chứa đựng má»™t sứ Ä‘iệp và o lòng đại dương… Thế mà 3 tháng sau tôi đã nháºn được má»™t Ä‘iện thư cá»§a Há»™i đồng nghiên cứu khoa há»c cho biết rằng ÄTC sẵn sà ng tiếp tôi. Cho tá»›i bây giá» tôi vẫn không tin được!
Há»i: Cuá»™c gặp gỡ đầu tiên đã diá»…n ra khi nà o thưa ông?
Äáp: Khi ÄTC bước và o căn phòng vô danh cá»§a nhà trá» Thánh Marta nhanh như má»™t ánh chá»›p chụp ảnh. Trước hết tôi bị đánh động bởi trông thấy chiếc áo trắng ngà i mặc, rồi bởi sá»± dá»… thương và lòng tốt trong cái nhìn cá»§a ngà i. Tôi đã giữ khoảng cách cá»§a ngưá»i nghiên cứu, nhưng tôi đã rúng động vì tÃnh nhân bản cá»§a ÄTC. Tôi đã không biết các luáºt lệ tiếp kiến cá»§a Toà Thánh, và tôi cÅ©ng không biết sá»± kiện tiếp tôi có nghÄ©a là chấp nháºn ý tưởng vá» cuốn sách hay không. Tôi đã tưởng tượng là chúng tôi sẽ nói chuyện vá» khả thể cá»§a dá»± tÃnh. Vì thế tôi tá»± giá»›i thiệu ngay, và nghÄ© rằng ÄTC sẽ khảo xét tôi. Má»™t chút sau thì thông dịch viên nói nhá» và o tai tôi: “Tôi tin là ÄTC muốn chúng ta bắt đầu ngay…†Tôi đã không có gì vá»›i mình lúc đó, máy thu thanh và giấy bút, cÅ©ng như các câu há»i. Các trưá»ng hợp cá»§a cuá»™c sống tháºt là vượt lên trên má»i phương pháp cá»§a chúng  ta. Tôi đã kéo chiếc smartphone cá»§a tôi từ trong túi ra để thu, và chúng tôi đã bắt đầu. Thiện cảm đã là m những gì còn lại…
Há»i: Äiá»u gì nÆ¡i ÄTC đã đánh động ông nhất?
Äáp: Chúng tôi không sống trong cùng không gian và thá»i gian. Má»™t nhà khoa há»c có 4-5 thế ká»· cá»§a sá»± sâu sắc, còn ÄTC thì vượt biển thoải mái trên ba ngà n năm lịch sá». Tôi đã bị đánh động ngay láºp tức bởi đức tin, niá»m vui, lòng tốt, sá»± khiêm nhưá»ng và sáng suốt cá»§a ngà i. Nhưng liên quan tá»›i bản tÃnh nhân loại ngà i không để cho mình bị lừa dối. Lại cà ng không để cho mình bị lừa dối liên quan tá»›i các guồng máy quyá»n lá»±c và thống trị… Ngà i không phải là ngưá»i ngô nghê, nhưng thưá»ng nói “Giáo Há»™i đã trông thấy biết bao chuyện như thế rồiâ€, nó không phải là má»™t vấn Ä‘á». Trái lại Ngà i Ãt khi quy chiếu Thiên Chúa. Ngà i rất tiết kiệm trong việc dùng từ vá»±ng tôn giáo. Trong sá»± kiện nà y thì ÄTC Phanxicô là má»™t ngưá»i “đá»iâ€. Có rất nhiá»u Giám Mục khi nói chuyện thÃch thú trong má»™t loại “mứt thần há»c ý niệmâ€, Ä‘iá»u nà y đặt để giáo dân Ä‘á»i như chúng tôi trong má»™t tình trạng thấp kém hay phản loạn. ÄTC là má»™t ngưá»i bình thưá»ng, và thiên tà i cá»§a ngà i là ở chá»— đó. Có nhiá»u ngưá»i nghÄ© rằng cà ng tối tăm khó hiểu bao nhiêu, thì há» lại cà ng thông minh bấy nhiêu. Nhưng tháºt ra đâu có phải thế, không có tư tưởng mà không có sá»± trình bầy rõ rà ng. Ngưá»i ta cà ng thông minh bao nhiêu, thì lại cà ng rõ rà ng bấy nhiêu. Và ÄTC Phanxicô thưá»ng rất trong sáng.
Há»i: Ông bị ngà i thu hút, có đúng thế không?
Äáp: Chúng tôi khác nhau biết bao, nhưng đồng thá»i lại gần gÅ©i nhau. Tôi là má»™t giáo dân, má»™t giáo dân Pháp, há»c đại há»c, nghiên cứu công cá»™ng… Tôi có ná»n văn hoá kitô, công giáo, nhưng tôi là ngưá»i thá» Æ¡ vá»›i tôn giáo. ÄTC Phanxicô có má»™t chiá»u kÃch tinh thần có thể trông thấy nÆ¡i niá»m vui và đức tin cá»§a ngà i, nhưng cÅ©ng hoà n toà n là giáo dân trong kiểu hoạt động cá»§a ngà i. Ngà i có thể đối thoại má»™t cách thanh thản vá»›i bất cứ ai. Ngà i là má»™t chÃnh trị gia. Nhưng sá»± giao thoa thưá»ng hằng nà y giữa con ngưá»i cá»§a đức tin và giáo dân Ä‘á»i đã hấp dẫn tôi.
Há»i: Äức Phanxicô là má»™t Giáo Hoà ng Ä‘á»i?
Äáp: Ngà i là má»™t ngưá»i phân biệt má»™t cách tá»± phát giữa Giáo Há»™i và Nhà Nước. Rõ rà ng là có các ảnh hưởng đối vá»›i nhau, nhưng đối vá»›i ngà i không có nối kết nà o giữa quyá»n bÃnh chÃnh trị và quyá»n bÃnh tôn giáo. Quyá»n bÃnh chÃnh trị không được dá»±a trên quyá»n bÃnh tôn giáo. Quyá»n bÃnh tôn giáo phải ở trong chá»— cá»§a mình. Và đây không chỉ liên quan tá»›i luáºt tách biệt đạo Ä‘á»i ban hà nh năm 1905, già má»™t thế ká»· rồi, mà là vấn đỠchÃnh cá»§a thế ká»· tá»›i, nhất là đối vá»›i Hồi giáo. Từ sá»± tách biệt các quyá»n bÃnh nà y tuỳ thuá»™c ná»n hoà bình hay chiến tranh cá»§a ngà y mai.
Há»i: Thế giá»›i Ä‘á»i không chỠđợi gì nÆ¡i Giáo Há»™i công giáo, cả khi nó ở tại chá»— cá»§a mình… có đúng thế không thưa ông?
Äáp: Không có tÃnh cách Ä‘á»i 100%. Có má»™t sá»± không thông truyá»n giữa má»™t ngưá»i theo khuynh hướng Ä‘á»i và má»™t ngưá»i có tôn giáo. Và chúng tôi đã sống kinh nghiệm trong các cuá»™c phá»ng vấn nà y. Ngưá»i chá»§ truÆ¡ng Ä‘á»i cÅ©ng như ngưá»i có tôn giáo cả hai Ä‘á»u có lý. ÄTC Phanxicô á»§ng há»™ má»™t tÃnh cách Ä‘á»i rá»™ng mở cho các vấn đỠtinh thần. Và ngưá»i chá»§ trương Ä‘á»i chỉ có thể hiện hữu, vì có tôn giáo. Há» lấy hứng từ đó, cả khi há» không luôn luôn thừa nháºn nó. Ngưá»i ta có thể vô thần, nhưng tháºt là ngô nghê nghÄ© rằng có thể huá»· bá» các đỠtà i cá»§a tôn giáo. Bởi vì đỠtà i tôn giáo là đỠtà i siêu hình. Không con ngưá»i nà o có thể tránh thoát khá»i nó. Không ai có thể nói rằng mình không đặt vấn nạn liên quan tá»›i mình là ai, Ä‘i đâu, và liên quan tá»›i sá»± kiện má»™t ngà y kia mình sẽ chết.  Má»™t và i ngưá»i vô thần có thể nói rằng tôn giáo vô lý, nhưng sẽ không có ai tránh thoát được các câu há»i nó đặt ra. Giải pháp là ở chá»— sống chung, trong đó má»—i ngưá»i tôn trá»ng ngưá»i khác.
Há»i: Trong lãnh vá»±c tư tưởng còn có Ä‘iá»u gì đánh động ông nhất?
Äáp: Quan niệm quốc tế cá»§a ngà i vá» sá»± nghèo túng là má»™t ám ảnh bởi các bất bình đẳng giữa miá»n bắc và miá»n nam bán cầu. Tôi còn nói rằng ngà i tức giáºn, cả khi ngà i tá»± kiá»m chế.
Há»i: Nhiá»u ngưá»i nói rằng vị Giáo Hoà ng nà y thiên tả…Ông nghÄ© sao?
Äáp: Tiêu chuẩn phải trái không áp dụng cho vấn đỠtôn giáo. Hay Ãt nhất chỉ má»™t phần thôi. Dầu sao Ä‘i nữa, nó không đủ. Thiên tả, thiên hữu, có tháºt, có ngưá»i thống trị, có kẻ bị trị, nhưng sức mạnh cá»§a tinh thần và cá»§a tôn giáo đó là chỉ cho thấy có các chiá»u kÃch khác. Giản lược các tôn giáo và o má»™t tiếp cáºn khuynh tả khuynh hữu là má»™t việc là m cho nghèo nà n Ä‘i, nguy hiểm đối vá»›i thế giá»›i.
Há»i: Tất cả những gì ông nói trong sách trên bình diện xã há»™i và chÃnh trị có tương xứng vá»›i má»™t lịch trình là m việc xã há»™i và dân chá»§ không?
Äáp: Tôi sẽ nói rằng ngà i khuynh hữu, vì ná»n đà o tạo gần các tu sÄ© dòng Tên Argentina. Ngà i không có má»™t ná»n đà o tạo khuynh tả, nhưng đã mau chóng hiểu xã há»™i châu mỹ latinh. Sống gần gÅ©i dân nghèo như váºy ngà i đã nhìn vá» bên trái. Từ đó ná»—i ám ảnh cá»§a ngà i đối vá»›i ngưá»i nghèo, những ngưá»i bị loại trừ, những ngưá»i bị khuất phục. Nhưng ngà i không phải là ngưá»i mác xÃt. Và rÆ¡i và o đó theo ngà i là má»™t sai lầm đối vá»›i Giáo Há»™i. Từ đó phát xuất ra cuá»™c tranh luáºn giữa ná»n thần há»c giải phóng và ná»n thần há»c cá»§a nhân dân. ÄTC không thÃch kiểu nói “thần há»c nhân dânâ€, nhưng ngà i tìm má»™t câu chú ý tá»›i sá»± nổi loạn không thể tránh được cá»§a nhân dân châu Mỹ Latinh, mà không rÆ¡i và o chá»§ thuyết mác xÃt.
Há»i: Nói cho cùng ông tin rằng đó là láºp trưá»ng cá»§a ÄTC Phanxicô?
Äáp: Tôi nghÄ© rằng ngà i là ngưá»i “vô ká»· luáºt!†Không thể khép kÃn ngà i trong má»™t phòng. Vị Giáo Hoà ng nà y sống thoải mái giữa những ngưá»i nghèo, những ngưá»i bị khắc phục, những ngưá»i bị loại trừ. Ngà i yêu dân chúng. Ngà i chỉ sống thoải mái giữa dân chúng. Ngà i chỉ hạnh phúc khi tiếp xúc vá»›i các con ngưá»i. Bà i há»c lá»›n nhất mà tôi rút tiả được từ các cuá»™c gặp gỡ nà y đó là vị Giáo Hoà ng nà y sống theo Tin Mừng. Ngà i chỉ nói những gì tìm thấy trong Tin Mừng. Äiá»u trao ban ý nghÄ©a cho cuá»™c sống cá»§a con ngưá»i là những ngưá»i nghèo, những ngưá»i bị loại trừ, những ngưá»i bị khuất phục. Những ngưá»i giầu trong má»™t cách thế nà o đó luôn luôn thoát được hoà n cảnh nà y, nhưng há» sẽ không bao giá» hạnh phúc. Và ngà i có má»™t sức mạnh không thể tin được…
Há»i: Tại Âu châu các láºp trưá»ng cá»§a ÄTC liên quan tá»›i sá»± rá»™ng mở cho di cư bị ngưá»i ta nhìn vá»›i đôi mắt xấu, có đúng thế không thưa ông?
Äáp: Trong 30 năm nữa ngưá»i ta sẽ nói, tháºt may là Äức Phanxicô đã nói Ä‘iá»u đó, nếu không các ná»n dân chá»§ cá»§a chúng ta sẽ phải chịu chiến tranh. Chúng ta ở trong má»™t thế giá»›i trong sáng. Các nước nghèo trông thấy những ngưá»i chết trong biển Äịa Trung Hải và sá»± thá» Æ¡ cá»§a ngưá»i giầu. Nếu không nói gì cả, nếu không là m gì cả, bạo lá»±c sẽ kinh khá»§ng. Vì thế ÄTC có lý hà ng ngà n lần. Quý vị hãy nghÄ© rằng đây là má»™t trong các gương mù gương xấu lá»›n nhất cá»§a sá»± toà n cầu hoá. Các nước giầu đã tạo ra tình trạng nà y vá»›i các cuá»™c chiến, và chế độ tư bản rừng rú đã gia tốc tất cả Ä‘iá»u đó trong 30 năm cuối cùng nà y. Ngà y nay các nạn nhân kinh tế và chÃnh trị cá»§a sá»± kiện nà y tìm tá»›i các nước giầu dân chá»§, và các nước nà y bảo há» Ä‘i Ä‘i. Sá»± giáºn dữ và tức bá»±c mà ÄTC Phanxicô dấy lên có nghÄ©a là ngà i đã đánh trúng trong dấu chỉ. Có sư thù ghét đối vá»›i Ä‘iá»u ÄTC đã nói vá» ngưá»i di cư. Nhưng sẽ không thể ra khá»i đó vá»›i chÃnh trị cá»§a con đà điểu dấu đầu trong cát để không trông thấy nguy hiểm. Vì thế ÄTC đã đóng góp má»™t phục vụ vô biên cho nhân loại, khi nói vá»›i nhân loại Ä‘iá»u mà không ai muốn nghe nói.
Há»i: ÄTC Phanxicô có ý thức được là cÅ©ng đã có má»™t sá»± chống đối bên trong Giáo Há»™i công giáo hay không?
Äáp: Tôi đã không muốn đẩy mình Ä‘i xa hÆ¡n, bởi vì mục Ä‘Ãch cuốn sách đã không phải là rÆ¡i và o trong các tranh luáºn cá»§a Giáo Há»™i công giáo. Äức Phanxicô, trái lại, bị ám ảnh bởi sá»± hiệp thông giữa tất cả má»i ngưá»i trong Giáo Há»™i. Ngà i rất lưu tâm tá»›i dân kitô để không có các đổ bể. Ngà i không phải là má»™t con ngưá»i cá»§a sá»± xung đột, má»™t con ngưá»i cá»§a sá»± đổ vỡ. Ngà i muốn hiệp nhất, liên tục hiệp nhất. Liên quan tá»›i các thù nghịch, các cuá»™c tÃnh sổ, các tương quan sức mạnh bên trong Giáo Há»™i, tôi đã ngạc nhiên trông thấy rằng ngà i không cho rằng cuá»™c sống cá»§a ngà i tuỳ thuá»™c các vấn đỠấy. Ngà i nhìn các sá»± việc má»™t cách xa rá»™ng, ngà i tÃn thác nÆ¡i thá»i gian, vá»›i sá»± kiên nhẫn vô cùng, không nổi nóng, vá»›i má»™t loại tin tưởng gây ấn tượng. Tôi đã không bao giá» thấy ngà i hiếu chiến hay nổi cáu. Trái lại, như là ngưá»i thÆ¡ Æ¡ vá»›i tôn giáo tôi kinh ngạc khi trông thấy mức độ tin tưởng cá»§a ngà i. Và như là ngưá»i thá» Æ¡ tôi có thể nói rằng, phải, đức tin hiện hữu. Và điá»u nà y tiếp tục khiến cho tôi kinh ngạc. Tôi tôn trá»ng các cÆ¡ quan trung ương cá»§a Toà  Thánh, chẳng hạn có sá»± khôi hà i, nhưng không có sá»± giáºn dữ. Tháºt là hiếm có, bởi vì vừa có được quyá»n bÃnh là có bạo lá»±c ngay. Và khi ngưá»i ta ở Roma thì đó là quyá»n bÃnh quốc tế.
Há»i: ÄTC đã có thi hà nh má»™t việc kiểm duyệt hay không?
Äáp: Không có sá»± kiểm duyệt nà o. Chắc chắn là có các Ä‘iá»u ngà i đã không nói trong cuá»™c nói chuyện, nhưng liên quan tá»›i bản thảo thì đã không có gì bị lấy Ä‘i, cả các chuyện mà đối vá»›i tôi xem ra quá cá nhân Ä‘i nữa. Ngà i đã chỉ lo lắng là m sao để không ai có thể nháºn ra mình trong các thà dụ ngà i đã đưa ra.
Há»i: Không có đỠtà i cấm kỵ nà o hay sao?
Äáp: Không có đỠtà i cấm kỵ nà o! Khi tôi nói vá»›i ngà i là tôi đã quên há»i ngà i vá» các phụ nữ, ngà i đã cưá»i, và chúng tôi đã bắt đầu nói vá» nữ giá»›i.
(Oss.Rom. 2-9-2017)
Linh Tiến Khải
RV

