Hầm, mái tròn ��n th� Thánh Phêrô và Dinh Tông Toà

Tiếp tục loạt bài giới thiệu vương cung thánh đư�ng Thánh Phêrô, hôm nay chúng ta viếng thăm hầm ��n th� hay cũng g�i là Hang Vaticăng, mái tròn và �iện Vaticăng.

Hồi năm 324 khi khởi công xây đ�n th� trên mộ thánh Phêrô hoàng đế Costantino đã ra lệnh lấp toàn bộ nghĩa trang cổ Roma trên đồi Vaticăng. ��n th� thứ hai xây trên đ�n th� thứ nhất. Phần cổ xưa nhất của hầm đ�n th� thuộc thế kỷ thứ VII bao quanh bàn th� tuyên xưng đức tin và nằm bên trong cung thánh của đ�n th� do hoàng đế Costantino xây. Vào cuối thế kỷ XVI các hang Vaticăng được nới rộng thêm ba gian với một vòng cung lớn bao quanh cung thánh đ�n th� Costantino. Sau cùng �GH Pio XII cho xây thêm 10 phòng khác để chứa các quan tài đá th�i kitô tiên khởi tìm thấy dưới đ�n th�, cũng như các dấu tích kiến trúc và đ�n đài còn lại thuộc đ�n th� Costantino.

Tính tới nay có 148 Giáo Hoàng được chôn cất trong hầm ��n th�. Các vị thuộc thế kỷ XX là Dức Pio X, Biển �ức XV, Pio XI, Pio XII, Gioan XXIII, Phaolô VI Gioan Phaolô I và Gioan Phaolô II. Khi được phong chân phưóc xác �ức Gioan XXIII đã được đưa lên đặt dưới bàn th� có bức tranh thánh Giêrôlamo rước lễ, gần tượng đồng Thánh Phêrô ở trụ cột bên phải nâng mái tròn đ�n th�. Sau 37 năm qua đ�i xác ngài còn nguyên vẹn không hư nát. Xác thánh Gioan Phaolô II cũng đã được đưa lên trên đặt dưới bàn th� thứ hai phía Cửa Thánh.

Như thế không phải m�i Giáo Hoàng đ�u được chôn tại hầm ��n th� thánh Phêrô. Lý do vì có nhi�u vị không qua đ�i tại Roma nhưng ở nhi�u nơi khác, như ở Avignon bên Pháp, hay tại nhi�u thành phố khác trong nước Italia và cả bên �ức. Riêng tại Roma có 13 vị được chôn trong nghĩa trang Thánh Callisto, 7 vị trong ��n th� �ức Bà Cả, 16 vị trong ��n th� Gioan Laterano, 5 vị trong ��n th� �ức Bà Minerva, 4 vị trong đ�n th� thánh Lorenzo ngoại thành.

Lối xuống hầm đ�n th� ở phiá trái nơi cột trụ có tượng thánh Anrê tông đồ. Hầm Vaticăng trải dài từ cung thánh cho tới gian giữa đ�n th�.

Nhà nguyện thứ nhất là nhà nguyện �ức Bà của các phụ nữ sinh con có bức bích h�a �ức Mẹ và Chúa Hài �ồng của Melozzo da Forli thuộc thế kỷ XV. Tiếp đến là nhà nguyện �ức Bà della Bocciata, với bức bích h�a của P. Cavallini thuộc thế kỷ XIII; mộ �GH Pio XII; nhà nguyện Thánh Phêrô với lối vào xuyên ngang qua tư�ng cung thánh đ�n th� Costantino. Bàn th� nằm ngay trên mộ thánh nhân. D�c theo hành lang hình bán nguyệt có 5 bức chạm nổi diễn tả cuộc đ�i hai thánh Phêrô và Phaolô. Xen kẽ chung quanh hành lang bán nguyệt có các nhà nguyện của vài  quốc gia đông âu. Tiếp đến là hai phòng chứa các bịa mộ.

Trong phần hầm mộ được thăm viếng có mộ của các Giáo Hoàng: Callisto III, Bonifacio VIII, là vị Giáo Hoàng công bố Năm Thánh đầu tiên trong lịch sử Giáo Hội năm 1300, Nicola III, Innocente IX, Nicola V, Phaolo II, Marcello II, Phaolo VI, Gioan Phaolo I, Innocente IX.

Tuy nhiên trong hầm Vaticăng cũng có mộ của vài vị không phải là Giáo Hoàng như mộ �HY Rafael Mery den Val, cộng sự viên của �GH Pio X, �HY Josef Beran và hai hoàng hậu công giáo là Carlotta I đảo Chypre và Cristina Thuỵ �iển.

Muốn lên mái tròn đ�n th� hiện nay phải ra phiá trước đ�n th� và vào lối bên phải để lấy thang máy. Chặng một là mái đ�n th�, nơi có nhà dành cho thợ chuyên trông coi sửa sang đ�n th�. Từ đây có thể trông thấy mái vòm chính vươn cao lên tr�i 95 mét. Hai mái tròn nh� chỉ để trang hoàng chứ không thông với bên trong đ�n th�. �i ra phía mặt ti�n đ�n th� bạn có được cái nhìn tổng quát xuống quảng trư�ng, đại lộ Hoà Giải và thành phố Roma.

Vào bên trong mái tròn từ trạm thứ nhất (53 mét) và từ trạm thứ hai (73 mét) bạn có thể nhìn xuống dưới đ�n th� và chiêm ngắm n�n đ�n th� lát cẩm thạch mầu và các tác phẩm trang hoàng để nhận ra các chi�u kích khổng lồ của công trình kiến trúc có một không hai trong lịch sử nghệ thuật thế giới. Khi áp tai vào vách của mái vòm được khảm đá mầu, dù đứng rất xa nhau bạn vẫn có thể nghe ngư�i khác thì thầm tên bạn trên tư�ng.

Bắt đầu từ chân lồng đèn lối leo vất vả, khó khăn hơn và càng ngày càng hẹp. Từ trên đỉnh đ�n th� bạn có cái nhìn tuyệt diệu bao quát nước Vaticăng và toàn thành phố Roma. V� phía mặt ti�n bạn trông thấy đại lộ Hoà Giải thẳng tắp ra tới sông Tevere, hai cánh có các hàng cột với mái che b�c quảng trư�ng tựa như hai cánh tay của Mẹ Giáo Hội giang ra đón tiếp đoàn con từ khắp nơi trên thế giới tiến v� lòng thủ đô Giáo Hội. Sông Tevere chảy lững l� với các cây cầu Vittorio Emmanuele, San Angelo và Umberto. Rồi lăng tẩm của hoàng đế Adriano xây năm 135 hay lâu đài Thiên Thần, Dinh Công Lý, bên trái là khu phố Prati di Castello, bên phải là đài kỷ niệm và bàn th� tổ quốc Vittorio Emanuele, đàng sau là mặt ti�n của đ�n th� Gioan Laterano. V� phiá trái là Dinh Quirinale tức tổng thống phủ Italia, xưa kia là dinh thự nghỉ mát của các Giáo Hoàng; đàng sau là các mái tròn và tháp chuông đ�n th� �ức Bà Cả. Tiếp đến phía bên trái là mầu xanh mát rượi của đồi Pincio, biệt thự Borghese, biệt thự Giulia. Phiá bên phải mặt ti�n đ�n th� bạn thấy đồi Gianicolo, bên trên là trư�ng Truy�n Giáo, nơi có nhi�u thế hệ chủng sinh Việt Nam tu h�c. Tựa vào đồi Gianico chỗ có tượng Chúa Giêsu Vua là nhà tổng quy�n của của Dòng Tên. Xa hơn trên đồi là đài kỷ niệm Garibaldi. Xa hơn nữa là đ�n th� thánh Phaolô ngoại thành. Khi tr�i trong xanh bạn có thể nhìn thấy biển Ostia.

Từ nóc mái vòm bạn có thể thấy rõ m�i dinh thự trong nước và vư�n thành phố Vaticăng. Bắt đầu từ bên trái mặt ti�n: Dinh San Ufficio, đại thính đư�ng Phaolô VI, trư�ng Teutonico, nhà của các Kinh Sĩ đ�n th�, trạm bán xăng, văn phòng của lực lượng Hiến Binh Vaticăng sát  với nhà của các cha giải tội, nhà th� thánh Stefano degli Abissini, trư�ng nghệ thuật khảm đá mầu, nhà ga xe lửa, Dinh Thống �ốc, phiá sau là trư�ng Etiopi, hang đá Lộ �ức, Tháp thánh Gioan, đàng trước tháp là trụ sở cũ của đài phát thanh Vaticăng. Trong góc xa nhất vư�n là bãi đậu trực thăng.

Góc chéo bên phải Dinh Thống �ốc là phông ten Aquilone, Hàn lâm viện khoa h�c Tòa Thánh, biệt thự Pia. Gần cánh phải đ�n th� là Dinh Zecca. Tiếp theo là mái nhà nguyện Sistina, có ống khói nh�, nơi Hồng Y �oàn h�p mật nghị bầu Tân Giáo Hoàng. Các dinh thự dài nối tiếp là Viện bảo tàng Vaticăng, Dinh Tông Toà, Phủ Quốc Vụ Khanh Toà Thánh. V� phía cửa Angelica có bưu điện, nhà in, nhà băng, siêu thị, tiệm thuốc tây, nhà băng, nhà của các cận vệ Thuỵ Sĩ, Văn phòng cấp các phép lành toà thánh, tòa báo Quan Sát Viên Roma.

Bên phải ��n th� Thánh Phêrô là �iện Vaticăng. Trên toàn thế giới không có một đ�n đài dinh thự nào có thể vượt �iện Vaticăng v� tầm quan tr�ng lịch sử và nghệ thuật. �ây là một tổng hợp các công trình kiến trúc thuộc nhi�u th�i đại khác khau, trải dài trên một diện tích rộng 55.000 mét vuông, phân nửa dành cho 20 sân trong. Có tất cả trên dưới 1.400 phòng gồm cả các nhà nguyện lớn nh�. �ức Giáo Hoàng và các cơ quan trung ương Tòa Thánh chỉ chiếm một phần không đáng kể, còn lại là dành cho Viện Bảo Tàng và Thư Viện.

Cho tới thế kỷ XIII các Giáo Hoàng sống ở �iện Laterano, cạnh đ�n th� Gioan Laterano hiện nay. Trong th�i gian này bên cạnh ��n Th� Thánh Phêrô chỉ có một dinh thự rất đơn sơ từ th�i �GH Simmaco (494-514). Vào thế kỷ XII thấy dinh thự sắp sập, các Giáo Hoàng Eugenio III, Celestino III và Innocente III cho sửa sang và nới rộng ra. Sau trận hoả hoạn năm 1308 �iện Laterano không thể ở được nữa, vả lại �GH bị quân Pháp bắt v� Avignon. Năm 1377 khi từ Avignon trở v�  �GH Gregorio XI đến sống tại đây và cũng từ ngày đó �iện Vaticăng thay thế �iện Laterano.

Trong ba thế kỷ liên tiếp các Giáo Hoàng cho xây cất sửa sang các phòng ốc chung quanh. �GH Alessandro V cho xây tư�ng có lối đi bên trong nối li�n Dinh Tông Toà với Pháo đài Thiên Thần. Khi Vaticăng bị tấn công �GH chạy vào ẩn nấp trong Pháo đài này.

Dinh Tông Toà nơi các Giáo Hoàng ở là Dinh mới do kiến trúc Domenico Fontana xây theo lệnh của �GH Sisto V hồi thế kỷ XVI.

Quốc gia thành phố Vaticăng chiếm tr�n qủa đồi, xưa kia đã có nhi�u đ�n đài dinh thự do các hoàng đế Roma xây cất. Hoàng đế Cesare đã hoạch định chương trình xây các trung tâm thể thao thể dục tại đây. Hoàng đế Augusto đã cho xây Naumachia, nghĩa là một loại vận động trư�ng có hồ sâu để diễn lại các trận thủy chiến lịch sử, trong đó các diễn viên là các nô lệ, các thủy thủ được thuê mướn lúc đó, các tù nhân hay các kẻ tội phạm bị kết án. H� mặc áo giáp của các nước khác nhau lâm chiến. Từ năm 37 tới 41 hoàng hậu Agrippa mẹ hoàng đế Caligula cho xây vư�n ngự uyển trên đồi Vaticăng. Dòng h� Domitiano cũng xây vư�n ngư uyển tại đây. Sau này hoàng đế Caligula xây cất một hí trư�ng và một trư�ng đua ngựa. Hí trư�ng này đã được hoàng đế Neron hoàn thành. Bút tháp hiện đặt giữa quảng trư�ng thánh Phêrô xưa kia được đặt trong hí trư�ng nói trên. Từ năm 54 đến 68 hoàng đế Neron thửa hưởng hết các đ�n đài dinh thự trên đồi Vaticăng. Sáu trận h�a hoạn thiêu rụi Roma năm 64 do chính ông gây ra, hoàng đế Neron cho tổ chức các buổi dạ hội vui chơi cho dân chúng tại đây.  Sử gia Tacitus kể lại rằng có rất nhi�u kitô hữu đã chịu tử đạo: ngư�i thì bị đóng đinh, kẻ khác bị tẩm dầu thiêu sống làm đuốc sáng cho các cuộc vui chơi do hoàng đế Neron tổ chức. Thánh Phêrô cũng đã chịu tử đạo tại hí trư�ng này và được chôn cất trong nghĩa trang bên cạnh, hiện ở bên dưới hầm đ�n th� thánh Phêrô.

Linh Tiến Khải