Thiên Chúa của chúng ta tên là gì?

Các tín đồ Islam g�i Thiên Chúa là Allah, các tín đồ Do thái g�i Thiên Chúa là Giavê; còn Thiên Chúa của Kitô giáo tên là gì? Phải chăng là Chúa Ba Ngôi?

Thật không dễ trả l�i cho các câu h�i vừa nêu, bởi vì có ít là hai đi�u khó khăn: thứ nhất, Thiên Chúa không có tên h� kiểu như loài ngư�i; thứ hai, mỗi dân tộc đặt tên cho Thiên Chúa theo ngôn ngữ của mình, cho nên danh xưng của Thiên Chúa không tuỳ thuộc vào tôn giáo cho bằng vào văn hoá. Lý do thứ nhất xem ra đơn giản: trên mặt đất này, có cả tỉ con ngư�i, vì thế cần phải đặt tên cho mỗi ngư�i để xác định căn cước cá nhân và để phân biệt với những ngư�i khác; còn Thiên Chúa thì chỉ có một, cho nên không sợ lẫn lộn. Tuy nhiên, trong cuộc giao tiếp giữa con ngư�i với nhau, chúng ta cần phải đặt tên cho mỗi đối thể để kh�i bị hiểu lầm hoặc lạc đ�; vì thế chúng ta tìm cách đặt cho Thiên Chúa một tên. Thế nhưng tên này tuỳ thuộc vào ngôn ngữ của mỗi dân tộc, chứ không phải là tên của chính Thiên Chúa. Tôi xin lấy một thí dụ: tên riêng của ông Tổng thống Hoa kỳ là George Bush, và tất cả các nước trên thế giới đ�u cố gắng đ�c cho đúng tên ông ta; tuy nhiên, chúng ta g�i ông là “tổng thống� trong tiếng Việt, chứ đâu phải theo nguyên gốc tiếng Anh là President. Như vừa nói, Thiên Chúa không có tên riêng, nhưng mỗi dân tộc g�i ngài theo ngôn ngữ của mình. Vì thế nhi�u danh xưng dành cho Thiên Chúa tuỳ thuộc vào văn hoá chứ không tuỳ thuộc vào tôn giáo. Nói cụ thể, Allah không phải là tên riêng của Thiên Chúa dựa theo đạo Islam, nhưng là danh từ thuộc vùng ngôn ngữ ả-rập. Vì thế các tín đồ Kitô giáo nói tiếng Ả-rập cũng kêu cầu Allah trong l�i nguyện. Một cách tương tự như vậy, trong tiếng Việt, các kinh nguyện gần đây bắt đầu với l�i xưng hô “Lạy Thiên Chúa�; nhưng hồi đầu thế kỷ XX thì bắt đầu bằng l�i

“Lạy �ức Chúa Tr�i�. “Thiên Chúa� và “�ức Chúa Tr�i� cũng vậy thôi, và chỉ được sử dụng ở trong tiếng Việt, chứ ra nước ngoài thì hết xài. Hơn thế nữa, cần phải nói rằng ở trên đất Việt Nam có 54 dân tộc, vì thế đến 54 cách xưng hô Thiên Chúa, chứ không hẳn là 54 tôn giáo.

“Thiên Chúa� có nghĩa là Chúa Tr�i, còn “Allah� có nghĩa là gì?

Lẽ ra trước tiên phải h�i “Chúa Tr�i� có nghĩa là gì đã; rồi sau đó, mới bước sang ý nghĩa của từ Allah. Chúng ta sẽ trở lại với danh xưng “Chúa Tr�i� khi bàn đến các danh xưng được sử dụng trong từ ngữ Hán Việt; bây gi� chúng ta nói đến Allah trước. �ây là một từ ngữ phổ thông trong tiếng Ả-rập để g�i các vị thần linh, chứ không phải là tên riêng của vị thần nào, tương đương với danh từ El trong tiếng Do thái được sử dụng trong Kinh thánh Cựu ước. Cũng nên biết rằng tuy danh xưng Allah được dùng 2697 lần trong sách Coran (tức là Sách thánh của Islam), nhưng mà theo truy�n thống của đạo Islam, thì Thiên Chúa có đến 99 tên. Các nhà phê bình cho rằng nên hiểu 99 tên như là 99 ưu phẩm của Thiên Chúa, trong đó ưu phẩm được nhắc đến nhi�u hơn cả là Al-Rahman (Khoan nhân) và Al-Rahim (hay thương xót). Dù sao, từ Allah ghép bởi hai từ al-ilah, một từ ngữ phổ quát trong vùng Trung đông để ám chỉ các thần linh, tương đương với danh từEl, eloahtrong tiếng Do thái. Nói cách khác, không có gì là riêng tư độc đáo của đạo Islam hay đạo Do thái trong danh xưng dành cho Thiên Chúa. Hơn thế nữa, vào th�i xa xưa, El là một từ ngữ rất chung chung, ám chỉ bất cứ nhân vật nào (tương tự trong tiếng Việt: “kẻ�, “vị�, “đấng�, “đức�). Có lẽ vì thế mà vào th�i các tổ phụ, ngư�i ta phải kèm thêm một thuộc từ để xác định bản tính của Thiên Chúa, chẳng hạn như như El- elyon: (�ấng Tối cao), El Shaddai (�ấng Toàn năng), El-Hai (�ấng hằng sống). Mặt khác, các h�c giả còn lưu ý rằng đôi khi từel hay elohim cũng được dùng để ám chỉ các thiên sứ (thí dụ Thánh vịnh 139,1; 29,1; Gióp 1,6). Dù sao, ngoài những danh xưng chung cho vùng văn hóa địa phương, ngư�i Do thái xác tín rằng Thiên Chúa đã mặc khải riêng cho h� một tên riêng của ngài là Giavê

Như vậy, “El� hay “Allah� là tên chung cho các thần linh; còn “Giavê� mới đúng là tên riêng của Thiên Chúa phải không?

Nếu chỉ dựa đoạn văn của sách Xuất hành (6,2-6), thì phải trả l�i rằng: “đúng thế�. �oạn văn viết như thế này:

“Thiên Chúa phán với ông Môsê: Ta là Giavê. Ta từng hiện ra cho Abraham, Isaac, Giacop như El Shaddai, nhưng ta không cho h� biết danh hiệu Giavê�. Tuy nhiên, ngày nay, các h�c giả đã đặt lại vấn đ�, bởi vì xem ra ngư�i Do thái đã biết đến danh xưng Giavê từ trước ông Môsê rồi, không những dựa theo đoạn văn Sáng thế chương 4 câu 26 (nghĩa là vào th�i con cái ông Abel), nhưng theo sách Xuất hành (6,20) ngay cả bà thân mẫu của ông Môsê cũng đã mang tên là Jokebed (vinh quang của Giavê). Mặt khác, Giavê không phải là bí danh hay ám số gì hết: Giavê có nghĩa là “�ấng hằng hữu�. Dù sao, tên g�i Thiên Chúa không quan tr�ng cho bằng ni�m thâm tín v� bản tính của Ngài. Thiên Chúa đã mặc khải cho ông Môsê v� mối tương quan mới dành cho dân Do thái: Ngài đã thiết lập một giao ước với h�, h� là một dân được tuyển ch�n. �ối lại, ngư�i Do thái không được th� lạy thần linh nào nữa hết, theo như đoạn văn của sách �ệ-nhị-luật (6,4-5) quen g�i là kinh Shema: “Hãy nghe đây, Israel. Giavê Chúa của chúng ta, chỉ có một. Ngươi hãy yêu mến Giavê Chúa của ngươi hết tâm lòng, hết sức lực�.

Như vậy là từ th�i ông Môsê trở đi, ngư�i Do thái cầu khẩn Thiên Chúa là “lạy đức Giavê� phải không?

Các tác giả không nhất trí trong vấn đ� này. Có ý kiến cho rằng tiếp theo việc mặc khải danh thánh Giavê, thì ngư�i Do thái đã kêu cầu danh xưng được coi như là tên riêng của Thiên Chúa. Có ý kiến khác cho rằng vì danh Thiên Chúa mang tính cách linh thiêng, cho nên các tín đồ không dám đụng tới nữa. Giới răn thứ hai đã chẳng nghiêm cấm “chớ kêu tên �ức Chúa Tr�i vô cớ� đấy ư? Dù sao, thì từ th�i đầu Công nguyên, các tín đồ không dám đ�c tên Giavê nữa, và thay bằng tiếng Adonai. Adonai là một danh từ phổ quát, có nghĩa là “chủ, chúa, lãnh tụ� (đúng ra ở số nhi�u, bởi vì số ít là Adoni). Danh từ này được dịch sang tiếng Hy-lạp làKyrios, và tiếng La-tinh là Dominus. Mặt khác, như ta thấy trong các thánh vịnh, các ngư�i Do thái kêu cầu Thiên Chúa với nhi�u danh xưng khác nhau: Lạy �ấng Thánh, Lạy �ấng Toàn năng, Lạy �ấng Tín Trung, Lạy �ấng �áng Chúc tụng, vv.

Dân Do thái tin rằng Thiên Chúa mặc khải danh của Ngư�i là Giavê, nhưng h� kêu cầu ngài là Adonai. Tân ước có thêm đi�u gì mới v� danh xưng của Thiên Chúa không?

Chúng ta nên phân biệt hai khía cạnh: ngôn ngữ và nội dung. V� ngôn ngữ, trong Cựu ước, Kinh thánh viết bằng tiếng Do thái, và vấn đ� danh xưng có thể khảo sát dựa theo ngôn ngữ của dân tộc Do thái. Bước sang Tân ước, ta thấy rằng tuy �ức Giêsu (đ�c theo nguyên gốc Do thái là Giơ-ho- sua có nghĩa là: Giavê cứu chữa) dùng tiếng Do thái, nhưng bản văn Phúc âm lại được viết bằng tiếng Hy-lạp. Vì vậy các từ ngữ của Cựu ước được chuyển dịch từ tiếng Do thái sang tiếng Hy-lạp. �ến khi Tin mừng được truy�n bá sang dân tộc khác, thì các từ ngữ sử dụng còn phức tạp hơn nữa. Nói cách vắn tắt, hai từ ngữ Do thái vốn được coi như là riêng của đạo Do thái Elohim và Giavê (hoặc Adonai) thì được dịch sang tiếng Hy-lạp là Theos vàKyrios, và tiếng La- tinh là Deus và Dominus: những danh từ này vốn đã được sử dụng để chỉ các thần linh nói chung, chứ không riêng của một tôn giáo nào. �i�u này cũng xảy ra trong các ngôn ngữ châu Âu sau này, thí dụ tiếng Pháp là Dieu và Seigneur, tiếng Anh là God và Lord. Nên lưu ý là từ deus tiếng La- tinh, dieutiếng Pháp và god tiếng Anh được dùng để g�i các thần; vì thế mà tuy cùng là một từ ngữ, nhưng khi chuyển sang tiếng Việt thì có lúc phải dịch ra “thần� (hoặc thần linh), có lúc được dịch là “Thiên Chúa�; còn danh từ Dominus, Seigneur, Lord thì được dùng trong ngôn ngữ hằng ngày để g�i các “ông�, hoặc “ông hoàng, ông chủ�.

�ó là nói vấn đ� dịch thuật ngôn ngữ, còn vấn đ� nội dung thì sao?

Khi nói đến nội dung thì chúng ta gặp thấy nhi�u đi�u mới, mà giới hạn th�i gi� không cho phép tôi đi sâu. Tôi chỉ ghi nhận ba đi�u. Thứ nhất, thánh Phaolô dùng danh từ Theos (Deus, Dieu, God) cho Chúa Cha, và danh từ Kyrios (Dominus, Seigneur, Lord) cho đức Kitô; thánh Gioan thì g�i đức Kitô bằng cả hai danh xưng đó, cụ thể là trong l�i tuyên xưng của tông đồ Tôma sau khi chạm đến Chúa Kitô phục sinh. Nhận xét thứ hai, nhi�u h�c giả cho rằng danh xưng mới để ám chỉ Thiên Chúa trong Tân ước là “Cha�, và đức Giêsu đã dạy chúng ta hãy dùng từ này khi cầu nguyện, và Ngư�i đã nêu gương trước. Tuy nhiên, trong phụng vụ, các l�i nguyện chính thức kêu cầu Lạy Thiên Chúa toàn năng hằng hữu (và được hiểu v� Chúa Cha). Nhận xét thứ ba, các nhà thần h�c thú nhận rằng các ngôn ngữ của con ngư�i đ�u mang tính cách giới hạn, không thể nào diễn tả được bản tính của Thiên Chúa, như sách �ạo đức kinh đã viết: “�ạo khả đạo, phi thư�ng đạo; danh khả danh phi thư�ng danh: đạo mà có thể diễn tả được thì không phải là đạo vĩnh cữu bất biến; tên mà có thể đặt ra để g�i nó thì không phải là tên vĩnh cửu bất biến�.

Thế trong tiếng Việt, Thiên Chúa có nghĩa là gì?

�ây là một danh từ Hán Việt, Thiên Chúa (hoặc �ức Chúa Tr�i) không chỉ có nghĩa “Chúa trên tr�i� mà còn nghĩa là “Chúa cả tr�i đất� (hay Chủ tể càn khôn) nữa. Trong lịch sử truy�n giáo, đã có nhi�u cuộc tranh luận xem có nên dùng từ “Thượng đế� hay “Thiên chủ� không. Nhưng mà trong bối cảnh lịch sử văn hoá hồi thế kỷ XVII-XVIII, vì sợ gây hiểu lầm giữa quan niệm Thiên Chúa của Kitô giáo với Thượng đế của các tôn giáo cổ truy�n, cho nên ngư�i ta tránh dùng từ “Thượng đế�, và thậm chí có lúc để nguyên tiếng La-tinh “Chúa Dêu� (Deus). Dù sao, nên lưu ý là danh xưng Chúa Tr�i có nghĩa là đấng dựng nên tr�i đất, trong khi quan niệm cổ điển “Tr�i� có khi được hiểu là đấng Chủ tể (ông tr�i), nhưng đôi khi được hiểu v� thiên nhiên mà thôi (tr�i mưa, tr�i nắng thôi).

Lm. Giuse Phan Tấn Thành