�ức GioanPhaolô II ngôn sứ đến từ �ông Âu

Nếu Giáo hoàng được bầu ch�n năm 1978 là một giáo hoàng ngư�i �, Pháp hay Ba Tây thì Bức tư�ng Bá Linh sẽ có thể vẫn còn đứng vững…

Chúng tôi ở Castel Gandolfo, ngày 17-8-1980, trong dinh thự mùa hè của giáo hoàng, �ức Gioan-Phaolô II mở truy�n hình: ngài có thói quen xem tin tức trên đài truy�n hình � (RAI). Tối hôm đó, th�i sự nói v� tin ở Ba Lan. Ở Gdansk, bên b� biển Baltique, hàng ngàn công nhân đình công ở Công trư�ng Lênin. Căng thẳng trong nội bộ đảng Cộng Sản lên cao. Bỗng nhiên gương mặt của �ức Gioan-Phaolô II bất động. Trên màn hình ngài thấy rõ công nhân ở Gdansk đang treo chân dung của ngài trên các thanh chắn của nhà máy…
Lịch sử đổi mới. Từ cuộc nổi dậy của công nhân ở �ông-Âu (1953) đến Mùa Xuân Tiệp Khắc (Prague-1968) qua cuộc khởi nghĩa ở Budapest (1956), chưa bao gi� có một cuộc nổi dậy của dân chúng �ông- Âu lại mang tính cách tôn giáo. Lần này, các đại diện tầng lớp công nhân – đích thực công nhân, chứ không phải cán bộ đảng viên tự cho mình là những người đi tiên phong – tham dự thánh lễ mỗi buổi sáng, cầu nguyện với �ức Mẹ �ồng Trinh mà không mặc cảm, lại công khai cầu cứu đến �ức Thánh Cha, Giáo hoàng ngư�i Ba Lan đã đến thăm h� năm ngoái khi vừa mới được bầu xong. Tất cả đ�u nhớ lại chuyến công du mục vụ phi thư�ng v� thăm quê hương của cựu Tổng giám mục Cracovie tháng 6 năm 1979 – một chuyến công du đã để lại cho tất cả các sử gia dấu hiệu vết nứt đầu tiên ở bức màn sắt.
Một giáo hoàng ngư�i �, Pháp hay Ba Tây sẽ không có chuyến đi như vậy. Vào lúc “nghỉ lấy sức� giữa �ông và Tây, và trong khi chủ nghĩa cộng sản đang tiếp tục bành trướng trên thế giới (từ Angola, Lào, Mozambique đến Afghanistan), chỉ có một Giáo hoàng từ �ông-Âu mới dám khẳng định, bất chấp tất cả m�i kiểm duyệt, rằng quy�n lực cộng sản là “dấu ngoặc� trong đ�i sống của những xứ này và việc chia cắt Âu châu làm đôi chỉ là một “sự cố� của lịch sử!

“Anh chị em đừng sợ!� được Giáo hoàng ngư�i Xla-vơ tuyên bố ngay ngày nhận chức, tháng 10-1978. Tại Nam Tư, Hung và ngay cả các vùng Công giáo ở Nga của Liên bang Xô-Viết (Lituanie, Ukraine phía Tây), h� hiểu ngay sứ điệp. “Anh chị em hãy mở ra, hãy mở các biên giới Quốc gia ra!� ngài tuyên bố ngay chuyến công du đầu tiên qua �ông-Âu, vào tháng 6-1979 tiếng tăm này, trước khi khăng khăng kêu g�i, trong bài giảng của thánh lễ, sự tái hợp nhất Âu châu.
�ức Gioan-Phaolô II đã thêm tín hiệu cho giáo dân ở những xứ này, được g�i chung là “Giáo hội thầm lặng�. Vài tháng sau khi được bầu ch�n, chính ngài đã cam đoan ở Axixi: “Sẽ không còn Giáo hội thầm lặng vì Giáo hội này nói qua tiếng nói của tôi!� Sứ điệp được tất cả những ngư�i ly khai ở �ông Âu kiểu như Vaclav Havel, Jan Patocka và Adam Michnik đo�n nhận. Vài tuần sau, trên máy vi âm đài BBC, ông Alexandre Soljenitsyne hăng hái tuyên bố: “�ức giáo hoàng này là món quà của Chúa!�
Một ngày n�, Staline châm biếm h�i: “Giáo hoàng có bao nhiêu binh đoàn?�. �ức Gioan-Phaolô II không phải là nhà lãnh đạo của chiến tranh. Cũng không phải là chính trị gia. “Các binh đoàn� của Giáo hoàng Xla-vơ là các Kitô hữu �ông-Âu, xuất hiện và đi đầu khắp nơi trong hàng ngũ phản kháng: Lech Walesa và linh mục Popieluszko ở Ba Lan, �ức ông Tomasek và Vaclav Maly ở Nam Tư, Doina Cornea và mục sư Tưkes ở Roumanie, vv. Vũ khí của ngài là l�i của ngài: trong tất cả các dịp, Giáo hoàng nhân bản và nói nhiều thư� tiê�ng này đ�u đ� cao nhân quy�n, tự do tôn giáo, nhân phẩm, quy�n nói sự thật. �ặc biệt, tất cả các giá trị này đ�u bị lật đổ tại các quốc gia “chủ nghĩa xã hội hiện thực�. �ến mức mà toàn Trung Âu đ�u cho cuộc ám sát �ức giáo hoàng vào tháng 5 năm 1981 là do KGB của Nga tổ chức, cuộc ám sát làm ngài xém chết! Vào tháng 12 năm 1981, dù bị các hồng y ngăn cản, �ức Gioan-Phaolô II cam kết không để cho Ba Lan bị nghi�n nát dưới gót giày của đại tướng Jaruzelski, vì phải làm đây thành một cuộc chiến đấu có tính biểu tượng, phổ quát chống lại áp bức, dối trá.
Tháng 3 năm 1985, khi Mikhail Gorbatchev lên nắm chính quy�n ở Liên Bang Xô-Viết, Phương Tây hoài nghi v� khả năng cải cách hệ thống xô-viết của ông. Giáo hoàng Xla-vơ thấy rất nhanh sẽ có một cái gì xảy ra, công khai hóa và tái cấu trúc (glasnost-perestr�ka) sẽ cho phép ngài thúc đẩy để kéo phần lợi v� cho mình. Nhất là buộc đại tướng Jaruzelski, năm 1988, phải đối thoại với Công đoàn �oàn Kết, Solidarnosc, một nghiệp đoàn bị cấm hoạt động và được ngài tài tình đê�n củng cố hai lần, một lần vào năm 1983 và một lần vào năm 1987. Tại Moscou, nhân dịp kỷ niệm một ngàn năm Giáo hội Nga tháng 6-1988, �ức Gioan-Phaolô II gởi “Thủ Tướng� của ngài là Hồng y Casaroli qua để đối thoại với Gorbatchev: ông này, bị rơi vào chính cái bẫy cải cách của mình, bảo đảm rằng th�i của việc đâ�u tranh chống tôn giáo đã chấm dứt và chấp nhận nguyên tắc gặp gỡ Giáo hoàng.
Gorbatchev đến Vatican! Ngày 1-12-1989, khi lãnh đạo chủ nghĩa cộng sản toàn cầu đến gặp lãnh đạo Giáo hội Công giáo ở Rôma thì mọi sự đã rồi: Bức tư�ng Bá Linh đã sập, chế độ của ông bă�t đầu hấp hối. Chưa được hai năm sau, Tổng thống Liên bang Xô-viết buộc phải như�ng địa vị cho những ngư�i lãnh đạo mới của nước Nga, Ukraine, Lituanie, Kazakhstan, vv. �ế quốc “Xô viết� bị vỡ tan. Trong một bài viết nổi tiếng của ông đăng hai tháng sau, Mikhail Gorbatchev nhìn lại chuỗi biến cố phi thư�ng này: “Không có một cái gì có thể xảy ra ở �ông-Âu mà không do giáo hoàng này làm…�

Bernard Lecomte, ký giả, nhà văn, tác giả quyển Các bí mật của Vatican (Perrin, 2009).

Nguyễn Tùng Lâm chuyển dịch