Tượng ‘�ức Mẹ sầu bi’ của Michenlangelo: kiệt tác điêu khắc vĩ đại th�i Phục Hưng

�ặt ở một góc trang tr�ng trong nhà th� thánh Peter Basillical (Vatican-Roma) Pieta (tên Việt thư�ng g�i: Tượng �ức Mẹ sầu bi) là một kiệt tác điêu khắc của nhân loại. Kết tinh của tài năng phi thư�ng, nỗi thổn thức và sự đồng cảm đạt tới mức thần thánh trong ni�m tin vào Thần của ngư�i h�a sĩ thiên tài Michelangelo.

Từ xa xưa, chủ đ� “Pieta� luôn là chủ đ� thu hút đông đảo các nghệ sỹ tài hoa trong lĩnh vực hội h�a và điêu khắc, đã có không ít phiên bản với những kích thước và vật liệu khác nhau như: “Pieta� tượng gỗ của Vesperbild Schwaben, tranh “Pieta� của h�a sỹ Luis de Morales, tượng gỗ “Pieta� của Gregorio Fernandez….

Hầu hết những phiên bản này đ�u tập trung thể hiện sự bi thương, thống thiết v� cảnh �ức Mẹ đồng trinh ôm xác chúa Jesus, sau khi xác Ngư�i được hạ xuống từ cây thập giá.

Các tác giả đã thể hiện giống như trạng thái thông thư�ng của một bà mẹ mất con: bi thương, thống thiết, đau khổ, h�i Tr�i…. Nhưng Thần có thực sự như vậy không?

�ức Mẹ Maria có thực sự than Tr�i, hay Ngư�i đã nhìn thấu m�i sự, đây là sự cứu chuộc tội lỗi của chúa Jesus cho con ngư�i..?

�ức Mẹ đồng trinh liệu có nét mặt già nua khắc khổ như một con ngư�i như vậy không?

Chúng ta hãy ngắm nhìn kỹ bức điêu khắc của Michelangelo:

Từ một khối đá lớn vô hồn ông đã biến nó thành một tác phẩm nghệ thuật sống động trong từng chi tiết.

Khuôn mặt �ức Mẹ trong sáng và tươi trẻ, không lộ vẻ bi thương sầu thảm. Chiếc váy của �ức Mẹ �ồng Trinh với những nếp gấp tinh tế như chiếc váy áo lụa m�m mại thực sự.

Cánh tay Chúa thả l�ng buông b�, khuôn mặt Ngài thanh thản, yên bình như đang say ngủ, cơ thể cân đối đẹp đẽ với từng múi thịt làn da…

Tất cả đ�u chân thực tới mức tưởng chừng như �ức Mẹ và Chúa đang xuất hiện thật trước mắt chúng ta. 

Vì sao Pieta của Michelangelo vĩ đại đến thế? Những Pieta khác vì sao không có cái linh hồn mãnh liệt như Pieta của Michelangelo?

Vì tác phẩm quá đẹp ư? Quả thực Pieta của Michelangelo có một vẻ đẹp sống động trong từng chi tiết, và vô cùng hài hòa… Tuy nhiên, nhận định này lại hơi có phần chung chung, mơ hồ. Hiểu biết nghệ thuật, không ai có thể nói, Pieta này đẹp hơn những Pieta khác, của các tác giả khác!

Lý do chính là bởi vì Pieta của Michelangelo là tác phẩm duy nhất đã thể hiện một tinh thần khác: Biểu hiện của Thần thay vì biểu hiện của con ngư�i

Hình ảnh �ức Mẹ Maria trong Pieta của Michelangelo khá trẻ-như chỉ mới đôi mươi-ôm xác Chúa Jesus trong lòng với tư thế ngồi vững chãi, và gương mặt, toát lên vẻ đẹp thanh thản thánh thiện…

�ó là bởi vì Thần trên thiên giới luôn trẻ và không bị già đi theo năm tháng như con ngư�i. Còn hình ảnh Chúa Jesus, cũng không được thể hiện với các dấu vết của sự khổ nạn. Gương mặt ngư�i,cũng toát lên vẻ thanh thản thánh thiện… �ương th�i, các yếu tố khác biệt này thậm chí đã gây ra nhi�u tranh cãi. Nhi�u ngư�i cho rằng tác phẩm đã không thể hiện đúng chủ đ� và không đúng với thực tế!…�ức Mẹ phải đau khổ thống thiết?

Tuy nhiên, theo Michelangelo,Thiên Chúa không đến và chịu khổ nạn cho sự đau khổ, tuyệt v�ng. Mà Ngài đến và chịu khổ nạn vì sự cứu rỗi chúng sinh và mang hy v�ng h�. Sự đến và chịu khổ nạn của Ngư�i có ý nghĩa siêu nhiên, và Ngài đón nhận cái chết theo cách của Thần, như chỉ b� đi 1 chiếc áo, chứ không phải theo cách đau khổ tuyệt v�ng của con ngư�i. Tất cả đã vượt qua những cảm xúc thư�ng tục và tất cả vì sự cứu rỗi chúng sinh, nên Ngài có thể hoàn toàn thanh thản như vậy.

Chúa Jesus đã tới và chuộc tội cho con ngư�i. Chỉ có nghệ thuật với cái đẹp tuyệt đối và bằng suy nghĩ của Thần mới có thể thể hiện được công cuộc cứu chuộc thiêng liêng này của Ngư�i…

Trong sự chiêm nghiệm, �ức Mẹ Maria vẫn luôn là một trinh nữ với vẻ đẹp trong trắng, tinh khôi. Và ngư�i đã có được sự thanh tịnh thuần khiết vì Thần nhìn xa hơn nhi�u những gì con ngư�i nhìn thấy… Sự tĩnh lặng bình thản của Ngư�i thể hiện sự chấp nhận với một đức tin mạnh mẽ vào �ấng Cứu Chuộc và công cuộc cứu rỗi con ngư�i của Ngài…

Như việc Chúa Jesus cuối cùng đã phục sinh. Cái chết với con ngư�i dư�ng như là đi�u gì quá to tát. Nhưng với Thần, chỉ là từ b� nhục thân, lấy tấm thân đau đớn của chính Ngư�i mà cứu chuộc lại tội lỗi cho loài ngư�i.

Dư�ng như Michelangelo đã đúng. Và, dư�ng như, tác phẩm của ông đã đến được với m�i ngư�i, đi vào lòng ngư�i, bởi chính vẻ đẹp siêu việt mà ông tạo ra bằng thiên tài của mình…!

Ngay như tên tác phẩm, Pieta, có nghĩa là đáng tiếc, cũng hàm chứa một ý nghĩa khác: �áng tiếc cho con ngư�i đã phạm tội với Thần, rồi h� sẽ phải chịu tội thống khổ ngàn năm cho tội lỗi gây ra.

Chứ không phải nói đến sự đau khổ của �ức Mẹ đồng trinh.

Khi sáng tác Pieta, Michelangelo mới 24 tuổi. Tác phẩm bằng đá cẩm thạch này, do Hồng Y Jean de Billheres-một đại diện ngư�i Pháp tại Rome-đặt làm như một đài tưởng niệm trong tang lễ của Ngài. Nhưng, từ thế kỷ 18, tác phẩm đã được chuyển vào đặt tại Vương Cung Thánh �ư�ng Thánh Peter ở Rome, cho đến ngày nay.

Pieta của Michenlangelo đã đi vào lịch sử nghệ thuật nhân loại ở tư cách là một kiệt tác điêu khắc vĩ đại của th�i Phục Hưng.

*Tác giả

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (1475 – 1564), tên đầy đủ của Michelangelo, là một h�a sĩ, nhà điêu khắc, kiến trúc sư, nhà thơ và kỹ sư th�i kỳ Phục hưng �. Dù ít có những đột phá bên ngoài nghệ thuật, sự uyên bác của ông trong các lĩnh vực đạt tới tầm mức khiến ông được coi là một ngư�i xứng đáng với danh hiệu “nhân vật th�i Phục hưng�.

Hà Phương Linh