Trung thành, ngoại tình: Các l�i khuyên hữu ích của một nữ tu Dòng �a Minh

“Lý tưởng hóa là có cơ nguy không trung thành�. “Một quan hệ không muốn đặt tương lai ở một tầm mức quan tr�ng là ngoại tình�. Xơ Véronique Margron nói thẳng để bảo vệ sự trung thành. Và như thế mới được.

Nghệ thuật để có được sự trung thành thì thật khó vì nó đặt đương sự trước chính con ngư�i thật của mình với các yếu đuối, hạn chế và sự phức tạp của nó. Sự bất trung là con đư�ng không lối thoát, trên con đư�ng này ngư�i phối ngẫu hay ngư�i tu sĩ bị lún sâu vào khi cuộc sống của h� không còn chân thành, chân thực, không còn cam kết. Một đ�i sống đã mất tất cả năng lực đầy cả hứa hẹn.

Nữ tu Véronique Margron Dòng �a Minh, thần h�c gia v� luân lý, xơ vừa xuất bản quyển sách: Trung thành – Bất trung. Vấn đ� gay go (Fidélité – Infidélité. Question vive, nxb  Cerf). Một l�i nhắc lại bổ ích cho các việc tốt lành của một đ�i sống trung thực, đối diện với sự mập m� của các ước muốn và sự trống rỗng của môi trư�ng xung quanh.

Aleteia: Từ đâu xơ có ý tưởng viết một quyển sách v� đ� tài này?

Xơ Véronique Margron: Quyển sách này phát sinh từ sau bài diễn văn tôi đ�c trong một lần đi hành hương ở Lộ �ức. Cử t�a gồm những ngư�i ly dị, chia tay nhau, ly dị và lập lại gia đình hoặc đang ở trong một tình trạng khó khăn. Tôi muốn đào sâu các vấn đ� này vừa v� mặt thiêng liêng, thần h�c và cả v� mặt hiện sinh đã xảy ra, đôi khi làm xáo trộn và làm rắc rối cho một số ngư�i trong chúng ta.

Xơ nêu lên vấn đ� ngoại tình vượt ra ngoài khuôn khổ của việc “lừa dối�. Chẳng hạn thiếu trao đổi cũng là một triệu chứng. Vấn đ� này sẽ đi đến đâu và ngoại tình bắt đầu từ đâu?

�i�u răn “Con chớ ngoại tình� có trong sách �ệ Nhị Luật, được đặt lại trong bối cảnh thần h�c đương nhiên làm cho ngư�i ta nghĩ đến việc đánh lừa ngư�i phối ngẫu của mình. Nhưng đi�u đáng chú ý ở đây, việc vi phạm đi�u răn, việc lừa dối l�i cam kết kéo theo một vấn đ� khác, đó là không nghĩ đến tương lai. Từ đó có thể bị cho là ngoại tình nếu một quan hệ không muốn đặt nặng đến tầm kích tương lai. Trách nhiệm chung của hai vợ chồng đòi h�i phải cùng quan tâm đến tương lai chung chứ không phải chỉ tìm lạc thú trong thì hiện tại. Không hướng đến đàng trước mang hệ quả là hủy đi sự th�a thuận chung, rút lại l�i đã hứa.

Khi một cặp vợ chồng suy nghĩ đến những gì h� có thể nâng đỡ nhau trong một lúc nào đó của cuộc đ�i, h� phải xem tr�ng tầm rộng lớn của vấn đ�. Ở đây không phải chỉ là “vi phạm hợp đồng hôn nhân� như ngư�i ta thư�ng hay nói một cách xoàng xỉnh và tự do quá trớn. Có một chuyện khác quan tr�ng ở đây: đó là ý nghĩa của một cam kết thật sự của ngư�i này đối với ngư�i kia, cam kết cả thịt da và cả l�i.

Như vậy “quan tr�ng là phải ý thức�: có các lựa ch�n rõ ràng thay vì các lựa ch�n vì chướng khí?

�úng, theo tôi có một tr�ng lực của thịt da, không phải trong nghĩa nghiêm tr�ng nhưng vì thịt da luôn có một tầm cam kết hơn là chúng ta nghĩ. Thịt da không phải chỉ là khao khát tình dục, nó còn là cả một chuyện khác. Một cách tượng trưng, da của chúng ta nói lên câu chuyện của mỗi ngư�i, nó mang tầm quan tr�ng trong nó. Như thế cái gì dính đến cơ thể, trong lãnh vực tình dục, ước muốn, trao hiến thì mang một ý nghĩa lớn hơn là chuyện vi phạm đơn thuần v� tình dục và thực tại. Cái gì chạm đến thân thể là chạm đến chúng ta và tham dự vào cuộc sống của chúng ta với ngư�i khác.

Xơ nhấn mạnh nhi�u đến thân phận con ngư�i chúng ta: các quan hệ cần thiết giữa con ngư�i bằng thịt da chứ không phải chỉ đơn thuần tinh thần bị lý tưởng hóa. Xơ nhắc lại phải chấp nhận sự yếu đuối của mình. �ến điểm nào sự lý tưởng hóa v� mình, v� ngư�i khác làm cho chúng ta có nguy cơ bất trung?

Lý tưởng hóa tạo một cơ nguy bất trung vì thịt da tôi sống, kể cả trong cộng đoàn tu hành, không phù với lý tưởng mà tôi đặt ra. Nếu quan hệ của tôi chỉ xây dựng trên chỉ một hình ảnh được lý tưởng hóa, thì tôi sẽ không thể yêu ngư�i bằng thịt, bằng xương, h� luôn yếu đuối trước mắt tôi và làm hoen ố hình ảnh lý tưởng mà tôi có v� h�. Một cách ngắn g�n, câu chuyện Công chúa Clèves cho chúng ta một ví dụ rõ hơn: ngư�i đàn bà này nhân cách hóa “bổn phận� của mình, bà lấy Hoàng tử Clèves, nhưng yêu quận công Nemours, ông này bị tổn thương sâu xa, ông không muốn mình bị lý tưởng hóa theo hình ảnh của bà, nhưng là con ngư�i bằng xương bằng thịt của mình. Sau khi chồng chết, khi không còn gì ràng buộc nhưng bà vẫn tiếp tục từ chối quận công Nemours, bà trung thành với hình ảnh lý tưởng “ngư�i vợ tốt�. Sự “trung tín tận căn� này có một cái gì của một sự “bất trung vào thực tại�, ngăn không cho bà yêu ngư�i tình của mình, cũng như yêu chính ngư�i chồng của mình.

Xơ cho tự do có một chỗ lớn trong sự trung thành của bà. Hiện nay, rất nhi�u lý do tiêu hôn nơi ngư�i công giáo dựa trên sự thiếu trưởng thành, không có tự do hoặc không hiểu chính mình. Xơ nghĩ như thế nào?

�ối với Giáo hội, và đây cũng là một trụ nâng đỡ lớn lao cho xã hội, cam kết trong hôn nhân cũng như trong đ�i sống tu trì chỉ được xây dựng trên tự do. Tự do th�a thuận là đi�u kiện ắt có để có bí tích hôn nhân. Không có th�a thuận, không có bí tích. Tự do th�a thuận phải được lượng định: hiểu các hệ quả của hôn nhân, hiểu đủ v� chính mình và v� ngư�i khác, đặt đức tin khi kết hôn trước mặt Chúa và trong Giáo hội… Như thế th�a thuận đòi h�i một khả năng cân nhắc tự do. Tuy nhiên, đối với mỗi ngư�i chúng ta, sẽ tự phụ khi cho rằng các lựa ch�n của chúng ta là tự do hoặc hoàn toàn tự do như bầu tr�i không mây. Chúng ta được hình thành bằng chính cuộc đ�i mình, bằng giáo dục, bằng các đi�u kiện hoặc ngay cả bằng vô thức của mình. Nhưng không phải vì tất cả các chuyện này mà chúng ta không có tự do. Tự do là tất cả những gì chúng ta sống, chúng ta làm, chúng ta lượng định chứ không phải là cái gì ở bên ngoài. Khi thực hiện các tiến trình tiêu hôn, Giáo hội luôn tìm thực tế trong tự do này, và bí tích được làm trong tự do.

Xơ đưa ra một tiêu chuẩn để nhận định sự trung thành: đi�u làm cho sống động và ham muốn. Có phải là đi�u chính?

�úng, đó là n�n tảng. Trung tín là một đức hạnh và đ�i sống đức hạnh giúp chúng ta sống, tin, hy v�ng và giúp chúng ta hoàn tựu. �ức hạnh không phải là chuyện khăng khăng. ��i sống đức hạnh sẽ sai mục đích khi đuổi theo đức hạnh chỉ vì đức hạnh, mà không xét đến sự thật của mối dây liên hệ với ngư�i khác. Như triết gia Vladimir Jankélévitch viết trong Khảo luận v� các đức hạnh: “Trung thành vào chuyện xuẩn ngốc thì chẳng khác gì là làm thêm một chuyện xuẩn ngốc�. Trung tín là một đức hạnh trong chừng mực nó hỗ trợ cho một sợi dây liên hệ để sống, đó là một năng động mà ngư�i này kéo ngư�i kia, củng cố nhau và có tương quan qua v� với nhau.

Triết gia Jankélévitch còn nói: “Quan tr�ng là trung thành với ngư�i mình yêu, trung thành vì tình yêu chứ không phải vì bắt buộc hay khổ hạnh�. Phải hiểu đi�u này trong nghĩa nào?

Trong cuộc hiện sinh, luôn có những bó buộc và khổ hạnh cần thiết. Nhưng cũng không thể yêu và trung thành suốt th�i gian dài chỉ vì bó buộc hay chỉ vì tu tập khổ hạnh. Nguy cơ khi đó là chỉ thích cố gắng, chứ không yêu con ngư�i bằng da bằng thịt, cố gắng để khẳng định một ý chí rất mạnh: dù có giao động, có khổ sở cũng không lệch đi một xăng-ti-mét đư�ng lối mình đã vạch. � chí toàn lực này có vẻ như đẹp tuyệt v�i nhưng trước hết, nó là một ý chí sức mạnh.

Sự hy sinh bên ngoài nhưng thật sự không phải…

�úng, một cách nào đó nó chứng t� mình có khả năng k�m chế dù có chuyện gì xảy ra chăng nữa. Như những ngư�i đến nói với bạn: “Tôi, tôi biết, suốt đ�i tôi, tôi sẽ trung thành�. V� phần tôi, tôi hy v�ng tôi trung tín, trong lỗ hỗng của các “bất trung hàng ngày� của tôi, trong việc đi tìm Chúa Kitô trong đ�i sống mà tôi đã ch�n, chắc chắn chỉ có Chúa là ngư�i trung thành duy nhất. Trách nhiệm của tôi là phải trung thành, vì mong muốn và vì quyết tâm, để trung tín trong đ�i sống thật. �ó là sự trung tín phục vụ cho tình yêu chứ không phải tình yêu phục vụ cho sự trung tín. Sự cam kết của một cặp trước hết là xây dựng một tương lai chung, cá cược tất cả để tình yêu trư�ng tồn với th�i gian. Và chính đây, trung thành phục vụ cho dự án tương lai này, chứ không phải dự án phục vụ cho trung thành.

Giữa trung thành với chính mình và trung thành với ngư�i khác, làm sao tìm được thế quân bình?

Trung thành với chính mình, theo những gì tôi nghĩ cho chính cuộc đ�i của tôi, là ăn khớp với xã hội tôi sống, trong sự trao đổi trư�ng kỳ. Chúng ta không xây dựng tháp ngà để có ngày chúng ta nói: “Bây gi� tôi khá vững mạnh, vậy tôi có thể hướng ra bên ngoài�. Chính qua da, biểu tượng che chở con ngư�i bên trong của chúng ta, làm cho chúng ta tiếp xúc với thế giới bên ngoài. Bạn không thể tách cái này ra kh�i cái kia, nếu không bạn sẽ không còn thở được.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn