Thách đố đích thực trong sáng tạo – hòa mình trong bài hát

Có ba loại ngư�i trình diễn: Loại thứ nhất, khi hát hay nhảy một bài, h� tự th�a mãn bản thân mình. Loại thứ hai, khi trình diễn, h� th�a mãn cho khán giả. Và loại thứ ba, khi đứng trên sân khấu là h� đang th�a mãn cho chính bài hát, bài nhảy, vở kịch đó.

Dĩ nhiên không khó để nhận định xem trong cả ba, ai là ngư�i trình diễn hay nhất. Tất nhiên là ngư�i th�a mãn cho bài hát, tôn tr�ng bài hát và h� có thêm sinh lực từ một nguồn sâu sắc hơn. Và ngư�i đó làm được như thế là do h� thấm nhập và truy�n tải nguồn sinh lực của bài hát thay vì thấm nhập và truy�n tải sinh lực của riêng mình hay của khán giả. Một nghệ sĩ điêu luyện, dù là ca sĩ, nhà văn, h�a sĩ, vũ công, thợ thủ công, thợ mộc, hay ngư�i làm vư�n, đ�u thấm nhập vào những sinh lực sâu đậm, tr�ng tâm của sự vật sự việc và rút lấy từ đó để tạo nên một đi�u gì đó thuộc v� Thiên Chúa, cụ thể một đi�u gì đó chân thực, tốt lành và đẹp đẽ. Xét cho cùng, sự thật trong tất cả m�i nghệ thuật là sự sáng tạo không phải là việc con ngư�i tạo ra được một đi�u gì đó. Mà ý nghĩa của sáng tạo là nên một, nên một với chân thiện mỹ.

�i�u này đúng với tất cả m�i sáng tạo và nghệ thuật, và cũng đúng với tất cả m�i huấn từ, giáo lý, giảng dạy, và việc phúc âm hóa tốt đẹp. �ến tận cùng, tất cả m�i sự phải quy hướng v� chân thiện mỹ, v� Thiên Chúa, chứ không phải v� bản thân mình hay khán giả của mình.

Và có nhi�u nguyên do làm cho đi�u này thật quan tr�ng. Một nguyên do không nh� đó là trên thực tế, nhi�u ngư�i trong chúng ta ngần ngại diễn tả sự sáng tạo của mình, sợ mình không chuyên nghiệp, thiếu kỹ năng để đáp ứng cho đúng tiêu chuẩn do ngư�i khác đặt ra. Và do đó, chúng ta không viết thơ, viết nhạc, tiểu thuyết, không vẽ tranh, khắc tượng, không khiêu vũ, làm đồ mộc, trồng hoa hay làm vư�n, vì chúng ta sợ các tác phẩm của mình sẽ quá thiếu chuyên nghiệp để đủ tiêu chuẩn xuất bản hay trình bày cho ngư�i khác công nhận và tán thưởng. Và như thế, gần như luôn luôn, chúng ta câm thin thít và giấu đi tài năng sáng tạo của mình vì chúng ta không thể làm được những tuyệt phẩm. Chúng ta tự trừng phạt mình bằng lối suy nghĩ:  Nếu chẳng ai xuất bản, thì viết làm gì. Nếu không ai mua nó, thì vẽ ra làm gì. Nếu không ai ái mộ nó, thì làm ra nó để làm gì.

Nhưng đó là một quan điểm sai lầm v� sáng tạo. Chúng ta sáng tạo đi�u này đi�u kia, không phải vì chúng ta sẽ công bố và nhận được l�i khen ngợi hay ti�n bạc. Chúng ta sáng tạo, vì, sự sáng tạo, dù là dạng nào đi nữa, sẽ cho chúng ta đi vào tr�ng tâm sâu xa của một sinh lực tâm điểm của sự vật sự việc. Khi sáng tạo, chúng ta hòa mình vào trong sinh lực của Thiên Chúa, giúp truy�n tải các giá trị siêu việt của Thiên Chúa là: chân, thiện, mỹ. Xét cho cùng, đi�u quan tr�ng không phải là việc tác phẩm của chúng ta được thừa nhận, công bố, hay đem lại ti�n tài danh tiếng. Sáng tạo tự nó là phần thưởng rồi. Khi bạn hành động giống Thiên Chúa, bạn sẽ cảm nhận giống Thiên Chúa, hay ít nhất, bạn sẽ cảm nhận được nguồn sinh lực thiêng liêng tuyệt diệu.

Hơn nữa, sinh lực mà chúng ta  cảm nhận được trong sáng tạo, dù đó là nỗ lực cá nhân và không chuyên đi nữa, vẫn sẽ giúp làm dịu đi những ng�n lửa ghen tị và thù hằn trong lòng chúng ta. Michael Ondaatje, tác giả quyển Bệnh nhân ngư�i Anh (The English Patient), trong quyển tiểu thuyết mới đây của mình, quyển Anil’s Ghost, đã cho chúng ta một minh h�a v� đi�u này. Ông mô tả Ananda, một nghệ sĩ vừa chỉnh sửa một bức tượng. Khi hoàn tất công việc, Ananda hài lòng và tự hào nhìn tác phẩm mình vừa làm xong, và dù không có đạo, anh thấy lòng mình tràn đầy một nguồn sinh lực thần thánh. “Là một ngư�i thợ, anh không vinh danh sự cao cả của đức tin. Nhưng anh biết nếu anh không làm một ngư�i thợ, anh sẽ thành một con quỷ mất thôi. Chiến tranh bao quanh anh đang dựng nên những con quỷ.� Ghen tị và thù hằn làm cho sáng tạo bị hụt hẫng. Nếu chúng ta không sáng tạo một đi�u gì đó, thì chúng ta đang làm h�ng một đi�u gì đó. Nếu chúng ta không sáng tạo, sớm hay muộn, chúng ta sẽ trở nên chua cay. Vậy thì, làm sao để chúng ta trở nên sáng tạo?

Nhà thơ William Stafford đã chia sẻ một vài việc ông làm hằng ngày, và lấy đó làm một thách thức cho các sinh viên của mình: Thức dậy mỗi buổi sáng, và trước khi làm bất kỳ việc gì, hãy viết một bài thơ. Rất thư�ng thì các sinh viên sẽ phản đối: Làm sao thầy làm được thế? Ngư�i ta không thể lúc nào cũng sáng tạo được? Stafford trả l�i: Hạ tiêu chuẩn của các bạn xuống đi!

Ông đúng trong chuyện này. Chúng ta không nên khóa kín nguồn sinh lực sáng tạo của mình vì không thấy có cảm hứng đặc biệt, hay vì chẳng có gì để chúng ta nỗ lực cho nghiêm túc, hay vì không ai xuất bản các tác phẩm đó, hay vì tác phẩm của chúng ta có vẻ không chuyên, bị xếp vào loại thứ phẩm. Chúng ta không viết văn, viết nhạc, vẽ tranh, khiêu vũ, làm đồ mỹ nghệ, đồ mộc, hay làm vư�n, để mong nỗ lực của mình sẽ được m�i ngư�i biết đến và phê bình tán thưởng. Chúng ta làm những việc này vì cái hồn của chúng, và để được đi vào điệu nhảy thần thánh, kết nối chúng ta với tâm điểm của m�i sự.

�ôi khi chúng ta không thể cứu cả thế giới, nhưng chúng ta có thể cứu được sự lành mạnh của mình và giúp đưa Thiên Chúa đến với thế giới bằng việc vun đắp tâm hồn mình.

J.B. Thái Hòa dịch

Phanxicovn