Có ba loại ngưá»i trình diá»…n: Loại thứ nhất, khi hát hay nhảy má»™t bà i, há» tá»± thá»a mãn bản thân mình. Loại thứ hai, khi trình diá»…n, há» thá»a mãn cho khán giả. Và loại thứ ba, khi đứng trên sân khấu là há» Ä‘ang thá»a mãn cho chÃnh bà i hát, bà i nhảy, vở kịch đó.
DÄ© nhiên không khó để nháºn định xem trong cả ba, ai là ngưá»i trình diá»…n hay nhất. Tất nhiên là ngưá»i thá»a mãn cho bà i hát, tôn trá»ng bà i hát và há» có thêm sinh lá»±c từ má»™t nguồn sâu sắc hÆ¡n. Và ngưá»i đó là m được như thế là do há» thấm nháºp và truyá»n tải nguồn sinh lá»±c cá»§a bà i hát thay vì thấm nháºp và truyá»n tải sinh lá»±c cá»§a riêng mình hay cá»§a khán giả. Má»™t nghệ sÄ© Ä‘iêu luyện, dù là ca sÄ©, nhà văn, há»a sÄ©, vÅ© công, thợ thá»§ công, thợ má»™c, hay ngưá»i là m vưá»n, Ä‘á»u thấm nháºp và o những sinh lá»±c sâu Ä‘áºm, trá»ng tâm cá»§a sá»± váºt sá»± việc và rút lấy từ đó để tạo nên má»™t Ä‘iá»u gì đó thuá»™c vá» Thiên Chúa, cụ thể má»™t Ä‘iá»u gì đó chân thá»±c, tốt là nh và đẹp đẽ. Xét cho cùng, sá»± tháºt trong tất cả má»i nghệ thuáºt là sá»± sáng tạo không phải là việc con ngưá»i tạo ra được má»™t Ä‘iá»u gì đó. Mà ý nghÄ©a cá»§a sáng tạo là nên má»™t, nên má»™t vá»›i chân thiện mỹ.
Äiá»u nà y đúng vá»›i tất cả má»i sáng tạo và nghệ thuáºt, và cÅ©ng đúng vá»›i tất cả má»i huấn từ, giáo lý, giảng dạy, và việc phúc âm hóa tốt đẹp. Äến táºn cùng, tất cả má»i sá»± phải quy hướng vá» chân thiện mỹ, vá» Thiên Chúa, chứ không phải vá» bản thân mình hay khán giả cá»§a mình.
Và có nhiá»u nguyên do là m cho Ä‘iá»u nà y tháºt quan trá»ng. Má»™t nguyên do không nhỠđó là trên thá»±c tế, nhiá»u ngưá»i trong chúng ta ngần ngại diá»…n tả sá»± sáng tạo cá»§a mình, sợ mình không chuyên nghiệp, thiếu kỹ năng để đáp ứng cho đúng tiêu chuẩn do ngưá»i khác đặt ra. Và do đó, chúng ta không viết thÆ¡, viết nhạc, tiểu thuyết, không vẽ tranh, khắc tượng, không khiêu vÅ©, là m đồ má»™c, trồng hoa hay là m vưá»n, vì chúng ta sợ các tác phẩm cá»§a mình sẽ quá thiếu chuyên nghiệp để đủ tiêu chuẩn xuất bản hay trình bà y cho ngưá»i khác công nháºn và tán thưởng. Và như thế, gần như luôn luôn, chúng ta câm thin thÃt và giấu Ä‘i tà i năng sáng tạo cá»§a mình vì chúng ta không thể là m được những tuyệt phẩm. Chúng ta tá»± trừng phạt mình bằng lối suy nghÄ©: Nếu chẳng ai xuất bản, thì viết là m gì. Nếu không ai mua nó, thì vẽ ra là m gì. Nếu không ai ái má»™ nó, thì là m ra nó để là m gì.
Nhưng đó là má»™t quan Ä‘iểm sai lầm vá» sáng tạo. Chúng ta sáng tạo Ä‘iá»u nà y Ä‘iá»u kia, không phải vì chúng ta sẽ công bố và nháºn được lá»i khen ngợi hay tiá»n bạc. Chúng ta sáng tạo, vì, sá»± sáng tạo, dù là dạng nà o Ä‘i nữa, sẽ cho chúng ta Ä‘i và o trá»ng tâm sâu xa cá»§a má»™t sinh lá»±c tâm Ä‘iểm cá»§a sá»± váºt sá»± việc. Khi sáng tạo, chúng ta hòa mình và o trong sinh lá»±c cá»§a Thiên Chúa, giúp truyá»n tải các giá trị siêu việt cá»§a Thiên Chúa là : chân, thiện, mỹ. Xét cho cùng, Ä‘iá»u quan trá»ng không phải là việc tác phẩm cá»§a chúng ta được thừa nháºn, công bố, hay Ä‘em lại tiá»n tà i danh tiếng. Sáng tạo tá»± nó là phần thưởng rồi. Khi bạn hà nh động giống Thiên Chúa, bạn sẽ cảm nháºn giống Thiên Chúa, hay Ãt nhất, bạn sẽ cảm nháºn được nguồn sinh lá»±c thiêng liêng tuyệt diệu.
HÆ¡n nữa, sinh lá»±c mà chúng ta cảm nháºn được trong sáng tạo, dù đó là ná»— lá»±c cá nhân và không chuyên Ä‘i nữa, vẫn sẽ giúp là m dịu Ä‘i những ngá»n lá»a ghen tị và thù hằn trong lòng chúng ta. Michael Ondaatje, tác giả quyển Bệnh nhân ngưá»i Anh (The English Patient), trong quyển tiểu thuyết má»›i đây cá»§a mình, quyển Anil’s Ghost, đã cho chúng ta má»™t minh há»a vá» Ä‘iá»u nà y. Ông mô tả Ananda, má»™t nghệ sÄ© vừa chỉnh sá»a má»™t bức tượng. Khi hoà n tất công việc, Ananda hà i lòng và tá»± hà o nhìn tác phẩm mình vừa là m xong, và dù không có đạo, anh thấy lòng mình trà n đầy má»™t nguồn sinh lá»±c thần thánh. “Là má»™t ngưá»i thợ, anh không vinh danh sá»± cao cả cá»§a đức tin. Nhưng anh biết nếu anh không là m má»™t ngưá»i thợ, anh sẽ thà nh má»™t con quá»· mất thôi. Chiến tranh bao quanh anh Ä‘ang dá»±ng nên những con quá»·.†Ghen tị và thù hằn là m cho sáng tạo bị hụt hẫng. Nếu chúng ta không sáng tạo má»™t Ä‘iá»u gì đó, thì chúng ta Ä‘ang là m há»ng má»™t Ä‘iá»u gì đó. Nếu chúng ta không sáng tạo, sá»›m hay muá»™n, chúng ta sẽ trở nên chua cay. Váºy thì, là m sao để chúng ta trở nên sáng tạo?
Nhà thÆ¡ William Stafford đã chia sẻ má»™t và i việc ông là m hằng ngà y, và lấy đó là m má»™t thách thức cho các sinh viên cá»§a mình: Thức dáºy má»—i buổi sáng, và trước khi là m bất kỳ việc gì, hãy viết má»™t bà i thÆ¡. Rất thưá»ng thì các sinh viên sẽ phản đối: Là m sao thầy là m được thế? Ngưá»i ta không thể lúc nà o cÅ©ng sáng tạo được? Stafford trả lá»i: Hạ tiêu chuẩn cá»§a các bạn xuống Ä‘i!
Ông đúng trong chuyện nà y. Chúng ta không nên khóa kÃn nguồn sinh lá»±c sáng tạo cá»§a mình vì không thấy có cảm hứng đặc biệt, hay vì chẳng có gì để chúng ta ná»— lá»±c cho nghiêm túc, hay vì không ai xuất bản các tác phẩm đó, hay vì tác phẩm cá»§a chúng ta có vẻ không chuyên, bị xếp và o loại thứ phẩm. Chúng ta không viết văn, viết nhạc, vẽ tranh, khiêu vÅ©, là m đồ mỹ nghệ, đồ má»™c, hay là m vưá»n, để mong ná»— lá»±c cá»§a mình sẽ được má»i ngưá»i biết đến và phê bình tán thưởng. Chúng ta là m những việc nà y vì cái hồn cá»§a chúng, và để được Ä‘i và o Ä‘iệu nhảy thần thánh, kết nối chúng ta vá»›i tâm Ä‘iểm cá»§a má»i sá»±.
Äôi khi chúng ta không thể cứu cả thế giá»›i, nhưng chúng ta có thể cứu được sá»± là nh mạnh cá»§a mình và giúp đưa Thiên Chúa đến vá»›i thế giá»›i bằng việc vun đắp tâm hồn mình.
J.B. Thái Hòa dịch
Phanxicovn

