Sinh tố là những chất hữu cÆ¡ cần thiết cho sá»± tăng trưởng và duy trì sức khá»e cÆ¡ thể. Sinh tố góp phần Ä‘iá»u hà nh chức năng cá»§a các cÆ¡ quan, bá»™ pháºn trong ngưá»i.
Tên tiếng Anh cá»§a Sinh Tố là Vitamin, có nguồn gốc tiếng La Tinh “vita†có nghÄ©a là đá»i sống và amino là chất dinh dưỡng cần thiết.
Hầu hết các sinh tố cần phải được cung cấp từ thức ăn, vì cÆ¡ thể con ngưá»i không thể tổng hợp được, ngoại trừ hai sinh tố D và sinh tố K. Äiá»u may mắn là trong thá»±c phẩm có đủ các loại sinh tố.
Mặc dù ta chỉ cần má»™t lượng sinh tố rất nhá» nhưng lượng nhỠđó giữ vai trò rất quan trá»ng cho sá»± sống cá»§a cÆ¡ thể. Không có sinh tố thì những sinh váºt cao cấp như loà i ngưá»i, không thể tồn tại.
 Sau đây là một số công dụng của sinh tố:
– Góp phần và o việc cấu tạo tế bà o máu, xương và răng.
– Äiá»u hà nh có hiệu quả những chức năng cá»§a tim và hệ thần kinh, tăng cưá»ng thị lá»±c cá»§a mắt.
– Giúp cÆ¡ thể biến thá»±c phẩm thà nh năng lượng.
– Giữ vai trò xúc tác trong các hệ thống sinh hóa và có nhiệm vụ biến năng lượng để giúp các tế bà o và các mô hoà n thà nh các chức năng rất cần thiết cho sức khá»e cá»§a con ngưá»i;
– Ngoà i ra, sinh tố còn có tác dụng há»— trợ cÆ¡ thể sá» dụng các khoáng chất, chất đạm, chất bá»™t đưá»ng và nước.
Có 13 loại sinh tố chÃnh. Äó là sinh tố A, C, D, E, K và tám sinh tố thuá»™c nhóm B như B1 (thiamin), B2 (riboflavin), B3 (niacin) , B5 (pantothenic acid) , B6 (pyridoxine), B12 cobalamin), folacin (acid foli) và biotin.
 Äặc biệt, sinh tố A vừa có trong các thá»±c phẩm từ động váºt như thịt, trứng lại cÅ©ng có ở dạng gá»i là caroten trong thá»±c váºt. Khi được đưa và o cÆ¡ thể, caroten được biến thà nh sinh tố A. Caroten có nhiá»u trong cà rốt, rau xanh, cà chua .. Caroten còn là má»™t chất chống oxy hóa rất hữu hiệu.
Ngoà i ra còn một số chất không là sinh tố nhưng có các chức năng gần giống như sinh tố ( vitaminlike substances). Chẳng hạn như bioflavonoid, carnitine, coenzyme, inositol.
Có hai nhóm sinh tố. Nhóm hòa tan trong chất béo như các sinh tố A, D, E, và K và nhóm hòa tan trong nước gồm có sinh tố C và các sinh tố B.
Sá»± phân biệt nà y rất quan trá»ng vì cÆ¡ thể tồn trữ sinh tố hòa tan trong chất béo ở gan và mô béo tương đối lâu hÆ¡n, nên tình trạng thiếu hụt các sinh tố nhóm nà y cháºm xẩy ra. Còn những sinh tố hòa tan trong nước chỉ tồn tại má»™t thá»i gian ngắn trong cÆ¡ thể và cần được bổ sung thưá»ng xuyên để tránh các bệnh gây ra do thiếu những sinh tố nhóm nà y
Äa số sinh tố rất dá»… bị sức nóng và ánh sáng há»§y hoại. Do Ä‘o, trong việc tồn trữ và nấu nướng thá»±c phẩm, má»™t số sinh tố bị mất Ä‘i. Sá»± mất mát cà ng lá»›n khi thá»±c phẩm tiếp xúc vá»›i ánh sáng, sức nóng hoặc không được ướp lạnh, cất giữ đúng cách.
Sinh tố hòa tan trong mỡ béo ổn định hÆ¡n sinh tố hòa tan trong nước khi thá»±c phẩm được nấu nướng. Và dụ, khi đun sôi thì lượng sinh tố hòa tan trong nước bị phân há»§y trong nước nóng, cho nên muốn duy trì lượng sinh tố nà y thì không nên nấu quá lâu và chỉ nên nấu vá»›i Ãt nước.
Má»—i sinh tố có nhiệm vụ riêng cá»§a nó. Trong má»™t số trưá»ng hợp, và i loại sinh tố có tác dụng há»— tương nhưng không thể thay thế cho nhau.
Và dụ:
–        Sinh tố D có hiệu quả tốt hÆ¡n nếu dùng chung vá»›i sinh tố A.
–        Cặp sinh tố D và A hoạt động tốt hÆ¡n nếu có sá»± hiện diện cá»§a sinh tố B;
–        Sinh tố E được tăng hiệu năng khi Ä‘i chung vá»›i cặp sinh tố D và A;
–        Sinh tố C có ảnh hưởng đến tác dụng cá»§a sinh tố A;
–        Khi thiếu sinh tố B1 thì sá»± hấp thụ những sinh tố khác trong cÆ¡ thể gặp trở ngại.
Mặc dầu cÆ¡ thể cần sinh tố, nhưng sinh tố không thể thay thế thá»±c phẩm. Nếu thay thế được thì ngưá»i ta đã không cần những bữa ăn rưá»m rà mà chỉ cần uống và i viên sinh tố bán trên thị trưá»ng.
Không có thực phẩm thì sinh tố không được cơ thể hấp thụ và o các hệ thống sinh hóa để là m nhiệm vụ biến năng. Sinh tố không cung cấp năng lượng (calori) và không có khả năng tự nó là m tăng trưởng cơ thể như các chất đạm, chất béo, carbohydrate, khoáng chất và nước.
Vì vai trò quan trá»ng cá»§a sinh tố đối vá»›i cÆ¡ thể như đã nói ở trên, ta nên xét qua từng loại hoặc nhóm sinh tố để biết chúng có những chức năng gì cÅ©ng như nhu cầu cá»§a chúng ta đối vá»›i các sinh tố đó ra sao.
Sinh tố được chia ra là m hai nhóm: nhóm hòa tan trong dầu mỡ như A,D,E và K; và nhóm hòa tan trong nước như nhóm sinh tố B, C, Folatin..
Sinh tố hòa tan trong dầu mỡ.
Sinh Tố A
Sinh tố A hòa tan trong chất béo và có nhiá»u trong thá»±c phẩm như sữa, bÆ¡, phó-mát, lòng đỠtrứng, gan, dầu cá.
Má»™t số thá»±c váºt như cà rốt, cà chua, rau xanh …có chất carotene hoặc tiá»n sinh tố A Provitamin A và sẽ được biến thà nh sinh tố A khi đưa và o cÆ¡ thể.
1-Sinh tố A.
 Có nhiá»u hình thức sinh tố A vá»›i tác dụng hÆ¡i khác nhau. Hai loại thông thưá»ng nhất là Retinol và Dehydroretinol.
Dehydroretinol chỉ có ở cá nước ngá»t và chim ăn cá đó nên không quan trá»ng lắm.
Retinol có trong dầu cá biển, mỡ béo, gan, lòng đỠtrứng.
Sinh tố A là chữ gá»i chung cho cả hai loại.
Sinh tố A có mầu và ng nhạt, không hòa tan trong nước nên không mất đi khi nấu nướng thực phẩm.
 Sinh tố được hấp thụ ở ruá»™t non dưới tác dụng cá»§a máºt. Sá»± hấp thụ có thể bị trở ngại bởi dầu khoáng chất. Dầu nà y không hòa tan trong nước, thu hút sinh tố A và thải ra ngoà i theo phân. Sinh tố không có trong nước tiểu vì không hòa tan trong nước.
Trong cÆ¡ thể, sinh tố A được dá»± trữ nhiá»u nhất ở gan, má»™t số nhỠở tế bà o mỡ, phổi, tháºn.
Công dụng
 Sinh tố A :
-Giúp mắt nhìn rõ trong ánh sáng má».
-Giúp chế tạo và bảo trì da, răng, xương, tinh trùng, những mô má»m, những mà ng nhầy;
– Giúp sá»± sinh sản được bình thưá»ng. Mang thai mà thiếu sinh tố nà y trong ba tháng đầu có thể bị sẩy thai.
-Có thể có tác dụng ngăn cháºn sá»± phát triển cá»§a tế bà o ung thư.
-Các cuộc nghiên cứu mới nhất cho thấy sinh tố A có khả năng giúp trẻ em chống nhiễm độc, giúp thai nhi tăng trưởng tốt.
Nguồn cung cấp
 Sinh tố A có nhiá»u trong các thá»±c phẩm gốc động váºt như dầu mỡ cá thu, gan, cáºt, sữa, lòng đỠtrứng và các thá»±c phẩm chế biến từ sữa như cà rem, phó mát. Gan bò nuôi bằng cá» xanh và bò lá»›n tuổi có nhiá»u sinh tố A hÆ¡n bò non và bò ăn cá» khô. Dầu gan cá là nguồn cung cấp sinh tố A nhiá»u nhất.
Sinh tố A tổng hợp cÅ©ng công hiệu và an toà n như sinh tố từ động váºt nhưng rẻ tiá»n hÆ¡n.
Nhu cầu
Nhu cầu mỗi ngà y là 900mcg cho đà n ông, 700mcg cho đà n bà . Tối đa 3000mcg.
Không cần tăng sinh tố A khi có thai, nhưng khi cho con bú sữa mẹ thì ngưá»i mẹ cần tiêu thụ thêm khoảng 200mcg má»—i ngà y.
 Thiếu sinh tố A
Thiếu sinh tố A con ngưá»i dá»… bị nhiá»…m trùng miệng, cuống há»ng; giảm thị giác, khô và đục giác mạc (cornea); cÆ¡ thể còi cá»c, xương cháºm má»c, răng yếu mau hư; da khô có vầy; kém khả năng thụ thai, thai nhi kém tăng trưởng.
Tuy nhiên, tình trạng thiếu sinh tố A Ãt khi xẩy ra vì trong thá»±c phẩm hà ng ngà y thưá»ng có đầy đủ sinh tố nà y.
Thừa sinh tố A
Dùng thêm nhiá»u sinh tố A có thể gây ra ăn mất ngon, nhức đầu, rụng tóc, mắt má», tÃnh tình nóng nẩy, da khô, ngứa, tiêu chẩy, ói má»a, sưng gan. Ngưá»i cao tuổi dùng trên 5000 mcg má»™t ngà y có thể bị suy gan.
Äà n bà có thai không nên dùng quá 5000mcg/ ngà y vì nguy cÆ¡ gây khuyết táºt ở thai nhi. Tôt nhất là dùng những thá»±c phẩm chứa nhiá»u sinh tố A thay vì dùng dạng chế biến.

2.Caroten.
Có ba dạng caroten là alpha, beta và gamma, Ä‘á»u được gá»i chung là tiá»n-sinh-tố A vì khi cÆ¡ thể hấp thụ những chất nà y sẽ biến đổi chúng thà nh sinh tố A.
Carotene có nhiá»u trong thức ăn gốc thá»±c váºt như các loại rau mà u lục Ä‘áºm và các loại trái cây có mầu và ng cam đặc biệt là trong trái xoà i, trái mÆ¡, cá»§ cà rốt, súp lÆ¡, cà chua.
Nhiá»u nghiên cứu cho thấy beta carotene có thể ngăn ngừa bệnh ung thư nhá» tÃnh chống oxy hóa, vô hiệu hóa gốc tá»± do trong các phản ứng chuyển hóa cá»§a cÆ¡ thể.
Nghiên cứu ở Trung Hoa cho hay khi dùng chungvá»›i sinh tố E, beta carotene có thể ngăn ngừa bệnh ung thư bao tá». Kết quả nghiên cứu khác cho thấy beta carotene còn có khả năng giảm sá»± truyá»n bệnh AIDS từ mẹ sang con.
Khác vá»›i sinh tố A, beta carotene không gây rá»§i ro khi được dùng vá»›i liá»u lượng lá»›n, bởi vì cÆ¡ thể chuyển chất nà y thà nh sinh tố A dần dần, tùy theo nhu cầu. Trưá»ng hợp dùng vá»›i lượng quá cao (thà dụ má»—i ngà y ăn má»™t kà cà rốt) cÅ©ng chỉ là m cho da trở nên và ng hay cam. Hiện tượng nà y sẽ mất Ä‘i khi ta Ä‘iá»u chỉnh chế độ ăn.
Mỗi ngà y ta có thể dùng từ 10-20 mcg carotene mà không có ảnh hưởng xấu cho cơ thể.
 Nguồn cung cấp carotene gồm có: cà rốt, khoai lang, bà ngô, dưa canteloupe, bưởi hồng, rau bina (spinache), máºn, broccoli và nhiá»u loại rau có lá mà u lục Ä‘áºm. Rau trái cà ng Ä‘áºm mà u lục và mà u cam thì cà ng chứa nhiá»u carotene.
 SINH TỠD.
Sinh tố D là chất bột mầu trắng, không mùi, hòa tan trong mỡ, không hòa tan trong nước, không bị phân hủy ở nhiệt độ cao và không bị oxy hóa. Do đó sinh tố nà y không bị mất đi trong khi chế biến hoặc cất giữ thức ăn.
Công dụng
Sinh tố D rất cần cho sá»± tăng trưởng cá»§a xương và răng. Sinh tố duy trì chất calci và phosphor trong máu ở mức bình thưá»ng bằng cách Ä‘iá»u hòa sá»± hấp thụ hai khoáng chất nà y từ thá»±c phẩm.
Nếu không có sinh tố D, calci trong thực phẩm không được ruột non hấp thụ, cơ thể sẽ lấy calci dự trữ trong xương ra để cung ứng cho nhu cầu khác của cơ thể.
Một số nhà chuyên môn y tế cho rằng sinh tố D có thể là m giảm nguy cơ ung thư ruột già , vú và các bệnh phong nhức khớp, nhưng vấn đỠnà y vẫn còn đang trong vòng vi nghiên cứu.
Nguồn cung cấp
Thá»±c phẩm cung cấp rất Ãt sinh tố D, nhưng may mắn là thiên nhiên giúp chúng ta tạo ra loại sinh tố nà y qua tác dụng cá»§a ánh nắng mặt trá»i chiếu trên da.
Các loại cá béo như cá trÃch (herring), cá thu (mackerel), cá hồi (salmon), cá ngừ (Tuna), cá sardine là nguồn cung cấp chÃnh cá»§a sinh tố D. Cá ăn các sinh váºt phù du (plankton) phÆ¡i mình trên mặt biển nắng chói.
Gan, lòng đỠtrứng, bÆ¡ có má»™t Ãt sinh tố D.
Sữa ngưá»i và sữa bò có rất Ãt sinh tố D.
Rau trái hầu như không có hoặc chỉ có và i dấu vết sinh tố D
 Vì thế, các thứ sữa và thá»±c phẩm dùng cho trẻ sÆ¡ sinh Ä‘á»u được bổ sung sinh tố D, chẳng hạn như má»™t lÃt sữa thưá»ng được bổ sung 10mcg sinh tố D (tương đương vá»›i 400 IU). Ngoà i ra, ngÅ© cốc khô ăn sáng, bánh mỳ, margarine, nước trái cây cÅ©ng thưá»ng được cho thêm sinh tố D.
Sinh tố D được ruá»™t non hấp thụ vá»›i sá»± trợ giúp cá»§a máºt.
Sinh tố D được tạo ra khi ánh sáng mặt trá»i hoặc ánh đèn có tia cá»±c tÃm chiếu lên da. Tia cá»±c tÃm biến má»™t hóa chất dưới da thà nh má»™t loại sinh tố D rồi gan và tháºn tiếp tay biến thà nh sinh tố D hữu hiệu cho cÆ¡ thể. Ta chỉ cần phÆ¡i nắng 10- 15 phút, hai hoặc ba lần má»—i tuần là có đủ lượng sinh tố D cần thiết cho cÆ¡ thể. Vì lẽ đó, sinh tố nà y còn được gá»i là “Sinh tố Ãnh Nắng†Sunshine Vitamin).
 Lượng sinh tố được tạo ra theo cách nà y thay đổi tùy theo thá»i gian và mức độ tiếp cáºn vá»›i ánh sáng. Da có mầu Ä‘áºm cản ánh sáng tá»›i 95%, quần áo và cá»a kÃnh, không khà ô nhiá»…m cÅ©ng cản tia tá» ngoại và o da; mùa đông Ãt ánh nắng hÆ¡n má»§a hè.
Phần lá»›n sinh tố D được dá»± trữ ở tế bà o mỡ, xương và thịt. Má»™t số nhỠở gan, óc, phổi và tháºn. Phần không dùng tá»›i hầu hết được bà i tiết theo phân, chỉ có dưới 4% theo nước tiểu.
Nhu cầu
Má»—i ngà y nên tiêu thụ khoảng 5mcg (tương đương khoảng 200 IU) và không nhiá»u quá 10mcg (tương đương khoảng 400IU).
Thiếu sinh tố D có thể đưa đến bệnh còi xương ở trẻ em, má»m xương (osteomalacia) ở ngưá»i cao tuổi và  xÆ¡ cứng mạch máu.
Trong bệnh còi xương, xương má»m và  biến dạng, xương ngá»±c nhô vá» phÃa trước (pigeon breast), xương sá» cháºm khép kÃn, xương sống cong, răng sữa cháºm má»c, răng khôn má»ng manh, men răng mau hư. Tất cả Ä‘á»u do thiếu calci và phosphor trong xương.
Dùng sinh tố D vá»›i liá»u lượng lá»›n như trên 50mcg trong má»™t ngà y (tương đương 2000 U.I) có thể nguy hiểm. Calci trong máu sẽ lên cao, kết tụ và o các tế bà o tim, mạch máu, tháºn, phổi … và cao quá có thể đưa tá»›i tá» vong.
Phụ nữ có thai và trẻ em sÆ¡ sinh dùng nhiá»u sinh tố D quá thì van tim thu hẹp, em bé bị cháºm phát triển trà não và khuyết táºt. Thưá»ng thưá»ng chỉ khi dùng sinh tố D dạng chế biến thì má»›i có nguy cÆ¡ nà y, cho nên cần tham khảo ý kiến bác sÄ© trước khi dùng.
Sinh Tố D và Ãnh Sáng Mặt Trá»i.
Sinh tố D là một chất bột mầu trắng, không mùi, hòa tan trong mỡ, không hòa tan trong nước, không bị phân hủy ở nhiệt độ cao và không bị oxy hóa. Do đó sinh tố nà y không bị mất đi trong chế biến hoặc cất trữ thức ăn.
Sinh tố D có dưới nhiá»u dạng và má»—i dạng có tác dụng riêng. Calciferol là hình thức có tác dụng mạnh nhất.
Gan và tháºn giúp chuyển hóa sinh tố D tiêu thụ trong thá»±c phẩm hoặc do tác dụng cá»§a tia nắng sang dạng hormone 1.25 dihydrooxyvitamin D. Hormon nà y gá»i tÃn hiệu cho ruá»™t non để tăng hấp thụ calci và phosphor.
Công dụng
Sinh tố D rất cần cho sự tăng trưởng của xương và răng.
Sinh tố duy trì chất calci và phospho trong máu ở mức bình thưá»ng bằng cách Ä‘iá»u hòa sá»± hấp thụ hai khoáng chất nà y từ thá»±c phẩm.
Nếu không có sinh tố D, calci trong thá»±c phẩm không được ruá»™t non hấp thụ, cÆ¡ thể sẽ lấy calci dá»± trữ trong xương ra để cung ứng cho nhu cầu khác cá»§a các cÆ¡ quan, bá»™ pháºn.
Một số chuyên viên y tế cho rằng sinh tố D có thể là m giảm nguy cơ ung thư ruột già , vú và các bệnh phong nhức khớp, nhưng vấn đỠnà y vẫn còn đang trong phạm vi nghiên cứu.
Một số nghiên cứu khác cho là sinh tố D có khả năng duy trì tốt hệ miễn dịch, giúp tế bà o tăng trưởng và phân sinh thà nh các loại đặc biệt
Nguồn cung cấp
Thá»±c phẩm cung cấp rất Ãt sinh tố D, nhưng may mắn là thiên nhiên giúp chúng ta tạo ra loại sinh tố nà y qua tác dụng cá»§a ánh nắng mặt trá»i chiếu trên da.
Tia cá»±c tÃm cá»§a nắng biến hóa chất ergosterol dưới da thà nh má»™t loại sinh tố D rồi gan và tháºn tiếp tay biến thà nh sinh tố D hữu hiệu cho cÆ¡ thể. Chỉ cần phÆ¡i nắng 10-15 phút, hai hoặc ba lần má»—i tuần là có đủ lượng sinh tố D cần thiết. Vì lẽ đó, sinh tố nà y còn được gá»i là “Sinh tố Ãnh Nắng†Sunshine Vitamin).
Äiá»u cần lưu ý là :
-Nên tắm nắng và o buổi sáng khi tia nắng còn dịu hoặc xế chiá»u khi nắng không gay gắt;
-Không nên bôi quá nhiá»u kém chống nắng vì kem ngăn tia cá»±c tÃm hấp thụ qua da.
-Nên phÆ¡i mình trần cà ng nhiá»u cà ng tốt.
-Cẩn tháºn để da khá»i bị cháy nắng và có thể gây ung thư da.
Lượng sinh tố D do nắng tạo ra thay đổi tùy theo thá»i gian và mức độ tiếp cáºn vá»›i ánh sáng.
Da có mầu Ä‘áºm cản ánh sáng tá»›i 95%, quần áo và cá»a kÃnh, không khà ô nhiá»…m cÅ©ng cản tia tá» ngoại và o da; mùa đông Ãt ánh nắng hÆ¡n má»§a hè.
Các loại cá béo như cá trÃch (bloater, herring), cá thu (mackerel), cá hồi (salmon), cá ngừ (Tuna), cá sardine là nguồn cung cấp chÃnh cá»§a sinh tố D. Cá ăn các sinh váºt phù du (plankton) phÆ¡i mình trên mặt biển nắng chói.
Gan, lòng đỠtrứng, bÆ¡ có má»™t Ãt sinh tố D.
Rau trái hầu như không có hoặc chỉ có và i dấu vết sinh tố D
Sữa ngưá»i và sữa bò có rất Ãt sinh tố D. Vì thế, các thứ sữa và thá»±c phẩm dùng cho trẻ sÆ¡ sinh Ä‘á»u được bổ sung sinh tố D, chẳng hạn như má»™t lÃt sữa thưá»ng được bổ sung 10mcg sinh tố D (tương đương vá»›i 400 IU).
Ngoà i ra, ngÅ© cốc khô ăn sáng, bánh mỳ, margarine, nước trái cây cÅ©ng thưá»ng được cho thêm sinh tố D.
Sinh tố D được ruá»™t non hấp thụ vá»›i sá»± trợ giúp cá»§a máºt.
Phần lá»›n sinh tố D được dá»± trữ ở tế bà o mỡ, xương và thịt, má»™t số nhỠở gan, óc, phổi và tháºn.
Phần không dùng tới hầu hết được bà i tiết theo phân, chỉ có dưới 4% theo nước tiểu ra ngoà i.
Nhu cầu
Viện Y há»c Hoa Kỳ đỠnghị má»—i ngà y nên tiêu thụ khoảng 5mcg (tương đương vá»›i 200 IU) và không nhiá»u quá 10mcg (tương đương vá»›i 400IU).
Tuy nhiên, má»™t số nhà dinh dưỡng khác, như bác sÄ© ngưá»i Canada Reinhold Vieth, lại cho rằng cÆ¡ thể cần số lượng sinh tố D cao hÆ¡n, khoảng 4000IU/ ngà y.
Thiếu sinh tố D
Thiếu sinh tố D có thể đưa đến bệnh còi xương ở trẻ em (ricket), má»m xương (osteomalacia) ở ngưá»i cao tuổi và  xÆ¡ cứng mạch máu.
Trong bệnh còi xương, xương má»m và  biến dạng, xương ngá»±c nhô vá» phÃa trước (pigeon breast), xương sá» cháºm khép kÃn, xương sống cong, răng sữa cháºm má»c, răng khôn má»ng manh, men răng mau hư. Tất cả Ä‘á»u là do thiếu calci và phosphor trong xương.
Thiếu sinh tố D xảy ra khi:
*Tiêu thụ Ãt hÆ¡n số lượng được khuyến khÃch
*Ãt tiếp xúc vá»›i tia nắng
*Tháºn không chuyển hóa sinh tố D sang dạng hormone
*Cơ thể không hấp thụ được sinh tố D ở ruột
Ngưá»i dị ứng vá»›i sữa hoặc ăn rau thuần túy đỠdá»… bị thiếu sinh tố D. Trẻ em chỉ nuôi vá»›i sữa mẹ cÅ©ng thiếu sinh tố D, nếu các em không được dùng thêm calci phụ.
Những trưá»ng hợp sau đây cần dùng thêm sinh tố D:
-Em bé nuôi với sữa mẹ.
-Ngưá»i trên 50 tuổi. Lý do là da cá»§a há» không tổng hợp hữu hiệu được sinh tố D và tháºn cÅ©ng kém chuyển hóa sinh tố D thà nh dạng kÃch thÃch tố.
Theo thống kê, có từ 30-40% ngưá»i cao tuổi bị gãy xương hông vì thiếu sinh tố D. Do đó lá»›p ngưá»i nà y có thể được bảo vệ hÆ¡n, nếu dùng thêm sinh tố D.
-Những ngưá»i Ãt tiếp xúc vá»›i mặt trá»i như cư dân miá»n bắc cá»±c, dân chúng mặc quần áo chùm kÃn cÆ¡ thể, ngưá»i là m việc trong không gian không có mặt trá»i.
-Ngưá»i da mầu, có nhiá»u chất mà u melanin bao phá»§ khiến tia tá» ngoại không xâm nháºp được và o da.
Ngưá»i có rối loạn hấp thụ chất béo như trong bệnh viêm ruá»™t (bệnh Crohn), bệnh xÆ¡ nang tụy tạng (cystic fibrosis), bệnh gan, tụy tạng, giải phẫu cắt bá» má»™t phần bao tá» hoặc ruá»™t.
Thừa sinh tố D
Dùng sinh tố D vá»›i liá»u lượng lá»›n như trên 50mcg trong má»™t ngà y (tương đương 2000 U.I) có thể gây ra nôn má»a, táo bón, ăn không ngon, mệt má»i, xuống cân, tăng lượng calci trong máu, rối loạn tâm trÃ.
Quá cao calci trong máu có thể đưa tá»›i rối loạn nhịp tim, kết tụ calci và o các tế bà o tim, mạch máu, tháºn, phổi.
Các nhà dinh dưỡng định mức độ tối Ä‘a sinh tố D mà cÆ¡ thể chịu đựng được là 25µ (1000IU) cho trẻ em tá»›i 12 tháng; 50µ (2000IU) cho trẻ em, phụ nữ có thai và mẹ cho con bú sữa cá»§a mÃnh.
Má»™t số nghiên cứu cho hay, phụ nữ có thai và trẻ em sÆ¡ sinh dùng nhiá»u sinh tố D quá thì van tim thu hẹp, bé bị cháºm phát triển trà não và bị khuyết táºt. Thưá»ng thưá»ng chỉ khi dùng sinh tố D phụ thêm thì má»›i có nguy cÆ¡ nà y. Vì thế, nên tham khảo ý kiến bác sÄ© trước khi dùng.

Sinh tố E
Sinh tố E được các khoa há»c gia tại Äại há»c Berkeley, California khám phá ra cách nay hÆ¡n 80 năm. Trong những tháºp niên vừa qua, sinh tố nà y đã là má»™t trong những ngôi sao sáng trong số các chất dinh dưỡng.
Có hai nhóm sinh tố E chÃnh: nhóm tocopherols và tocotrienol vá»›i 4 isomers.
Trong hai nhóm nà y, nhóm alpha-tocopherol isomer có tác dụng mạnh nhất ở trong cÆ¡ thể. CÆ¡ thể hấp thụ được cả tocopherol thiên nhiên và nhân tạo nhưng loại thiên nhiên trong thá»±c phẩm có nhiá»u tác dụng tốt hÆ¡n.
Sinh tố E (tocopherol) có dạng dầu sá»n sệt, mầu và ng nhạt, hòa tan trong chất béo hoặc cồn và không hòa tan trong nước.
Sinh tố chịu đựng được sức nóng và acid nhưng bị phân hủy bởi tia tỠngoại hoặc oxygen.
Äun nấu vá»›i nhiệt độ bình thưá»ng không là m mất sinh tố E, nhưng khi chiên rán chìm trong chất béo hoặc đóng há»™p, sấy khô thì sinh tố E mất Ä‘i khá nhiá»u.
Vai trò của sinh tố E trong cơ thể
Trong cÆ¡ thể, vitamin E có vai trò quan trá»ng trong việc chuyển hóa cá»§a các tế bà o, bảo vệ sinh tố A và chất béo khá»i bị oxy hóa, tạo hồng cầu, phòng ngừa sá»± hư hao cá»§a tế bà o và giúp cÆ¡ thể sá» dụng sinh tố K.
Công dụng
Sinh tố E được đỠnghị để phòng ngừa hoặc Ä‘iá»u trị má»™t số vấn đỠcá»§a sức khá»e do tác dụng chống oxy hóa cá»§a chúng. Tuy nhiên, cho tá»›i nay kết quả các nghiên cứu Ä‘á»u chưa được thống nhất, chưa có tÃnh cách kết luáºn hoặc má»›i có ý kiến trung dung (neutral), đôi khi tiêu cá»±c (negative).
Theo một số tác giả, sinh tố E là một chất chống oxy hóa rất hữu hiệu. Sinh tố bảo vệ các mô, giúp chế tạo và bảo vệ hồng huyết cầu; giúp cơ thể sỠdụng sinh tố K.
Vì là chất chống oxy hóa, má»™t số tác giả cho biết sinh tố E có thể tiêu diệt hoặc vô hiệu hóa các gốc tá»± do (free radicals) do đó có thể giữ má»™t vai trò nà o đó trong sá»± phòng ngừa ung thư và là m cháºm tiến trình lão suy. Selenium và sinh tố E có thể thay thế, há»— trợ cho nhau trong công dụng nà y.
Nghiên cứu sơ khởi cho thấy sinh tố E có thể ngăn ngừa các chứng bệnh tim mạch, kể cả những chứng nhồi máu cơ tim hay tai biến động mạch não, vì nó là m giảm bớt sự kết tụ của cholesterol xấu LDL (low density lipoprotein) ở trong mạch máu.
Má»™t số nghiên cứu khác cho thấy sinh tố E có thể là m tăng tÃnh miá»…n dịch bằng cách bảo vệ tế bà o khá»i bị tổn thương, do đó sức đỠkháng cá»§a cÆ¡ thể vá»›i các bệnh nhiá»…m trùng mạnh hÆ¡n. Äặc tÃnh nà y có lẽ cÅ©ng giúp trì hoãn các triệu chứng cá»§a bệnh sa sút trà tuệ.
Sinh tố E còn là m giảm nguy cÆ¡ bệnh cưá»m mắt (cataract) nhá» khả năng chống oxy hóa.
Các nghiên cứu trước đây cho thấy sự sinh đẻ của chuột khả quan hơn khi cho dùng sinh tố E.
Trái vá»›i tin tưởng cá»§a nhiá»u ngưá»i, sinh tố nà y không có vai trò gì trong việc là m Ä‘á»i sống tình dục ngưá»i nam mạnh hÆ¡n.
Nguồn cung cấp
Nguồn cung cấp chÃnh sinh tố E là thá»±c phẩm gốc thá»±c váºt như dầu Ä‘áºu nà nh, dầu há»™t bông gòn (cotton seed oil), dầu hướng dương (sunflower oil), dầu bắp, phó sản cá»§a các dầu vừa kể như margarine; trong mầm lúa mì (wheat germ); trong bắp, các loại hạt có vá» cứng, hạt dưa (seed), quả ô liu, măng tây và các loại rau có lá mà u lục.
Thá»±c phẩm gốc động váºt có rất Ãt sinh tố E.
Sinh tố E được hấp thụ ở ruá»™t non vá»›i sá»± há»— trợ cá»§a máºt và chất béo.
Sinh tố E lưu chuyển trong máu và được dự trữ trong tế bà o mỡ, gan, bắp thịt, phần dư thừa được bà i tiết qua phân.
Không giống như sinh tố A và D, sinh tố E không gây ra triệu chứng ngộ độc khi ta dùng một số lượng cao.
Tuy nhiên, Ä‘ang uống thuốc Coumadin chống loãng máu cần cẩn tháºn, vì sinh tố E cao quá có thể là m xuất huyết nhiá»u hÆ¡n.
Nhu cầu
Nhu cầu sinh tố E thay đổi tùy theo tuổi tác, nam hoặc nữ, tình trạng sức khá»e và số lượng chất béo bão hòa mà ngưá»i đó tiêu thụ. Chất béo bão hòa dá»… bị oxy hóa vì thế cần tăng sinh tố E nếu ăn nhiá»u chất nà y.
Liá»u (dose) sinh tố được ghi theo đơn vị milligram hoặc IU (International units). 1mg alpha-tocopherol tương đương vá»›i 1.5 IU.
Tại Hoa Kỳ, giới chức y tế dinh dưỡng đỠnghị (Recommended Daily Allowance- RDA) là :
-Nam nữ từ 14 tuổi và phụ nữ có thai ở má»i tuổi cần 15mg (hoặc 22.5IU),
– Phụ nữ cho con bú sữa mẹ cần 19mg (hoặc 28.5IU) sinh tố E má»—i ngà y.
 Số lượng nà y Ä‘á»u có trong phần ăn hà ng ngà y nếu ta tiêu thụ đầy đủ các chất dinh dưỡng trong thá»±c phẩm.
          Với trẻ em sơ sinh, không có RDA nhưng có đỠnghị:
-Các em khá»e mạnh bú sữa mẹ từ lúc sanh tá»›i 6 tháng cần 4mg/ngà y (6IU/ngà y);
Từ 7-12 tháng cần 5mg/ngà y (7.5 IU/ngà y).
         RDA cho trẻ em
-Từ 1-3 tuổi: 6mg/ngà y (7.5 IU);
-Từ 4-8 tuổi: 7mg/ngà y (10.5 IU)
– Trẻ em từ 9-13 tuổi: 11mg/ngà y (16 IU/ngà y).
Thiếu sinh tố E
Thiếu sinh tố E rất Ãt khi xảy ra và có thể thấy trong bệnh nhân kém hấp thụ chất béo ở ruá»™t như bệnh Crohn, sau giải phẫu, khi kém dinh dưỡng, khi tiêu thụ rất Ãt sinh tố E hoặc trong và i bệnh di truyá»n đặc biệt.
Thiếu sinh tố trong thá»i gian lâu có thể đưa tá»›i không vững trong việc Ä‘i đứng và không có phối hợp giữa các cÆ¡ bắp, yếu cÆ¡ bắp, giảm phản xạ (reflex). Thiếu kinh niên có thể đưa tá»›i mù lòa, sa sút trà tuệ, thay đổi nhịp tim.
Äiá»u trị khi thiếu sinh tố E cần được bác sÄ© xác định và theo dõi vì có nhiá»u chứng minh khoa há»c cho hay, dùng thêm sinh tố E có thể gây háºu quả không tốt cho cÆ¡ thể.
An toà n của sinh tố E
Cho tá»›i nay, chưa có chứng minh khoa há»c vá» sá»± công hiệu cá»§a sinh tố E khi dùng quá liá»u để được cÆ¡ quan y tế đưa ra (RDA). Do đó, cần cân nhắc lợi hại trước khi quyết định dùng thêm sinh tố E.
Dùng thêm trong thá»i gian ngắn vá»›i liá»u tối Ä‘a 1000mg/ ngà y (tương đương vá»›i 1100 IU) được coi như tương đối an toà n và có thể có Ãch lợi.
Ảnh hưởng lâu dà i khi dùng nhiá»u sinh tố E vẫn chưa được là m rõ cho nên các giá»›i chức y tế khuyên không nên dùng quá nhiá»u sinh tố nà y.
Quá nhiá»u sinh tố E có thể đưa tá»›i viêm da, Ä‘au bụng, tiêu chẩy, ói má»a, tăng rá»§i ro xuất huyết, chóng mặt, mệt má»i, nhức đầu, má» mắt…
SINH Tá» K.
Sinh tố K (còn gá»i là sinh tố chống xuất huyết) hòa tan trong chất béo và có hai loại: K1 có tá»± nhiên trong rau mầu lục và K2 được tổng hợp bởi các vi sinh váºt trong ruá»™t cá»§a ngưá»i và động váºt. Sinh tố K3 được tổng hợp bằng phương pháp khoa há»c.
Công dụng
Sinh tố K có nhiệm vụ bảo vệ cơ thể chống chẩy máu khi bị vết thương trên da thịt hay xuất huyết trong cơ quan nội tạng. Sinh tố K giúp gan tổng hợp bốn yếu tố đông máu II, VII, IX và X mà khi thiếu các yếu tố nà y thì máu không đông được .
 Nhiá»u nghiên cứu sÆ¡ khởi cho thấy sinh tố K có thể tăng cưá»ng sức chịu đựng cá»§a bá»™ xương ở ngưá»i cao tuổi.
Nguồn cung cấp
Các vi khuẩn trong ruá»™t con ngưá»i tạo khoảng 80% sinh tố K, số còn lại do thức ăn cung cấp.
Sinh tố K có nhiá»u trong trà xanh, cây cá»§ cải (turnip), bắp su (cabbage), su lÆ¡ (cauliflower), những loại rau có lá lá»›n, Ä‘áºu nà nh và nhiá»u loại dầu thá»±c váºt, gan, thịt lợn.
Sinh tố K chịu đựng được sức nóng và độ ẩm nhưng bị tia tá» ngoại, acid, kiá»m, oxygen phân há»§y. Việc nấu nướng thức ăn thưá»ng không là m mất sinh tố K.
Sinh tố K tổng hợp menadione hay K3 cũng có tác dụng như sinh tố K.
Nhu cầu
Má»—i ngà y nên tiêu thụ từ 30 mcg-80 mcg tùy theo độ tuổi. Số lượng nà y Ä‘á»u có trong thá»±c phẩm nên không cần phải uống thêm sinh tố K.
Lý do thiếu sinh tố K thưá»ng là do uống nhiá»u thuốc kháng sinh khiến vi khuẩn trong ruá»™t bị tiêu diệt, hoặc không có khả năng hấp thụ sinh tố K từ thá»±c phẩm.
Trẻ sÆ¡ sanh chưa có vi sinh váºt trong ruá»™t, cÅ©ng thưá»ng hay thiếu sinh tố K nên sau khi sinh, được tiêm má»™t lượng nhá» sinh tố nà y để ngừa chảy máu.
Bác sÄ© Nguyá»…n à Äức

