VATICAN CITY — Không biết má»—i ngà y là m việc cá»§a bạn sẽ như thế nà o nếu sếp cá»§a bạn chÃnh là đức giáo hoà ng?
Nhân ká»· niệm má»™t năm ngà y bầu ra giáo hoà ng Phanxicô, câu trả lá»i cho câu há»i trên có lẽ phụ thuá»™c và o việc bạn là má»™t ngưá»i thâm niên hay nhân viên má»›i, việc bạn đồng ý vá»›i những cải cách bá»™ máy là m việc cá»§a Vatican hay bạn gắn chặt vá»›i những lối là m việc cÅ© trong triá»u giáo hoà ng.
Và phần nhiá»u cÅ©ng phụ thuá»™c và o việc bạn là má»™t trong số khoảng 3500 (phần nhiá»u là ngưá»i Ã) giáo dân thuá»™c biên chế nhân viên Vatican hay là má»™t trong số 1100 hồng y, giám mục, linh mục, hay nam nữ tu sỹ, những ngưá»i có khuynh hướng nắm giữ các vị trà chá»§ chốt và đang can dá»± sâu trong những chÃnh sách mà Phanxicô đưa ra.
Nhóm thứ hai, thưá»ng có đặc thù là hệ tư tưởng cá»§a há» cá»™ng vá»›i tÃnh cạnh tranh, có xu hướng thu hút nhiá»u sá»± chú ý, có nhiá»u đóng góp và tha thiết mãnh liệt hÆ¡n.
Má»›i đây, Oscar Rodriguez Maradiaga, hồng y Honduras, trưởng nhóm hồng y cố vấn tám ngưá»i được chÃnh giáo hoà ng tuyển chá»n đã trả lá»i cho hãng tin Công giáo Äức quốc rằng: “Tôi đã từng nghe ngưá»i ta nói rằng ““Chúng tôi Ä‘ang cầu nguyện cho ngà i (Phanxicô) chết cà ng sá»›m cà ng tốt.
Như váºy là độc ác, nhưng những ngưá»i đó vẫn nghÄ© mình là Kitô hữu.â€
Không ngạc nhiên khi trong suốt năm đầu triá»u vừa qua, giáo hoà ng đã dà nh rất nhiá»u thá»i gian để cảnh báo các hồng y và quan chức đừng có theo Ä‘uổi những mưu đồ triá»u chÃnh, ngồi lê đôi mách, và thói thiên vị, những thứ đã góp phần khiến cho vị tiá»n nhiệm cá»§a ngà i, Benedicto XVI, đã phải từ chức.
Tháºt váºy, trong bà i giảng Lá»… tro, có Ä‘oạn, khi nói đến việc Ä‘á»n tá»™i, Phanxicô đã rảo mắt nhìn các giáo chức Vatican Ä‘ang ngồi kÃn quanh ngà i. “Khi hằng ngà y tôi xem thấy đủ loại đấu đá quyết liệt vì địa vị trong môi trưá»ng nhá» bé nà y, tôi tá»± nghÄ© rằng: Những ngưá»i nà y Ä‘ang cố gắng đùa giỡn vá»›i Thiên Chúa, Äấng Tạo Hóa.. Há» vẫn không nháºn ra rằng há» không phải là Thiên Chúa,†chÃnh lá»i giáo hoà ng đã nói như váºy.
Trong bất kỳ thể chế nà o, khi phải đối mặt vá»›i má»™t cuá»™c đại tu vá» cÆ¡ cấu và văn hóa như những gì mà Phanxicô đã hứa hẹn, Ä‘á»u sẽ có má»™t sá»± chấn động nhất định. Và những mâu thuẫn như thế có thể trở nên gay gắt hÆ¡n trong những thể chế táºn hiến vì má»™t sứ mạng nà o đó, dù là vá» mặt chÃnh trị hay tôn giáo. Và trong Tòa Thánh, vẫn còn có đó những lá»±c lượng cố hữu.
Những cơ chế quan liêu cổ hủ khó lay chuyển
Dù giáo hoà ng là tổng Ä‘iá»u hà nh, nhà láºp pháp và thẩm phán trong Giáo há»™i Công giáo, thì trong việc thà nh láºp ban quản trị cá»§a mình, ngà i vẫn bị hạn chế hÆ¡n má»™t tổng thống sắp nháºm chức, ngưá»i sẽ nhanh chóng thay đổi các vị trà chÃnh trị ở má»i cấp độ.
Các giáo hoà ng phải hà nh động tháºn trá»ng và cháºm rãi hÆ¡n, bởi há» không muốn Ä‘iá»u hà nh như má»™t sếp lá»›n chÃnh trị và gây phân rẽ giáo há»™i. HÆ¡n nữa, các giáo hoà ng cần phải giữ bá»™ máy quan chức giáo hoà ng vá» phÃa mình. Nếu không là m thế, má»™t tân giáo hoà ng, đặc biệt là má»™t ngưá»i ngoà i cuá»™c như Phanxicô, có thể rất dá»… bị cô láºp và bị áp đảo.
Tháºm chà ngưá»i tiá»n nhiệm cá»§a ngà i, giáo hoà ng Benedicto XVI, má»™t ngưá»i kỳ cá»±u trong bá»™ máy Vatican, vẫn phải váºt lá»™n vá»›i lá»±c lượng nà y. Và o thá»i gian cuối triá»u giáo hoà ng cá»§a mình, ngà i đã từng nói vá»›i má»™t vị khách rằng, “Quyá»n hạn cá»§a tôi chỉ dừng ngang cánh cá»a đó mà thôi.â€
Và kết quả cá»§a tÃnh chất nà y là , bá»™ máy quản trị cá»§a giáo hoà ng sẽ vừa có những ngưá»i má»›i được bổ nhiệm và cả những ngưá»i cáºn vệ cÅ©. Không ngạc nhiên khi những ngưá»i má»›i được nháºn và o có khuynh hướng á»§ng há»™ các thay đổi, trong khi những ngưá»i kỳ cá»±u có khuynh hướng “lo lắng, phẫn uất, và tháºm chà là đến mức hoang tưởngâ€, theo lá»i má»™t linh mục Hoa Kỳ trong Giáo triá»u (xin giấu tên vì sợ gây thù chuốc oán).
Và cha báºt cưá»i khi nói rằng bất kỳ ai đến Roma nà y sau khi Phanxicô được bầu là m giáo hoà ng, thì dù cho há» có là ngưá»i à gá»™c, như hồng y Pietro Parolin, tân Quốc vụ khanh chẳng hạn, vẫn sẽ bị những cáºn vệ già gá»i là “ngoại kiá»uâ€.
“Tất cả những ngưá»i từng nằm trong nhóm quyá»n lá»±c, giá» không còn nữaâ€
“La Giocondaâ€
Dưới thá»i Phanxicô, nhiá»u ngưá»i chẳng biết nhóm quyá»n lá»±c ở đâu nữa. Khi Phanxicô còn là bá» trên Dòng Tên và là hồng y Jorge Bergoglio cá»§a Buenos Aires, những ngưá»i là m việc vá»›i ngà i đã đặt cho ngà i biệt danh là “Mona Lisa†bởi nụ cưá»i bà ẩn cá»§a ngà i có vẻ rất nồng háºu nhưng lại chẳng biểu lá»™ được gì hết. Ngà y hôm nay, có thể ngà i vẫn không khác gì, và má»™t và i ngưá»i ở Roma xem Äức Thánh Cha cá»§a mình giống như “La Giocondaâ€.
Má»™t linh mục Hoa Kỳ khác gần gÅ©i vá»›i các công việc Vatican dưới thá»i Phanxicô giải thÃch rằng, “Ngà i biết mình là giáo hoà ng. Ngà i sẽ ngồi xuống và lắng nghe các cố vấn cá»§a mình, má»™t số trong đó rất được lòng ngà i, và ngà i sẽ tá» vẻ đồng tình vá»›i há». Rồi ngà i Ä‘i và là m Ä‘iá»u ngược lại hoà n toà n.â€
Không ngạc nhiên khi những cáºn vệ già là những ngưá»i bị lung lay nhất, và má»™t số trong hỠđã có những lá»i buá»™c miệng cho thấy sá»± bất mãn. Tổng Giám mục Georg Gaenswein, má»™t phụ tá thân cáºn cho Giáo hoà ng Danh dá»± Benedicto, nhưng cÅ©ng có là m việc vá»›i Phanxicô, đã than phiá»n vá» má»™t và i “sáng kiến đổi má»›i†cá»§a tân giáo hoà ng. Hồng y Raymond Burke ngưá»i Hoa Kỳ, và đã nắm giữ nhiá»u vị trà cao ở Roma trong nhiá»u năm qua, đã nghi ngá» những kế hoạch và ưu tiên cá»§a giáo hoà ng.
Những ngưá»i trong nhóm quyá»n lưc, như hồng y ngưá»i Äức Walter Kasper, má»™t ngưá»i được Phanxicô ưu ái, thì lại theo sát những thay đổi và thúc đẩy mạnh hÆ¡n nữa, chẳng hạn như cho rằng việc các phụ nữ nắm giữ những vai trò lãnh đạo trong Giáo triá»u sẽ giúp chữa là nh bá»›t “thói xấu khá»§ng khiếp†là chá»§ nghÄ©a danh vá»ng trong giá»›i giáo sỹ. Cha cÅ©ng có nói vỠý tưởng đặt ra những hạn nhiệm kỳ cho các vị trà trong Vatican, và gần đây cha còn cho rằng Giáo triá»u có quá nhiá»u giám mục.
Nhưng ngay cả trong những nhân viên giáo dân cÅ©ng dấy lên những lo ngại, Ä‘a số há» xem Vatican vừa là má»™t Æ¡n gá»i vừa là má»™t công ăn việc là m. Những cải cách giáo triá»u, cá»™ng thêm những vấn đỠtà i chÃnh cá»§a Vatican, đã dẫn đến việc đóng băng lương thưởng, và trong tương lai có lẽ sẽ còn cắt giảm nhiá»u vá» lương thưởng và lượng nhân viên nữa. Äó là má»™t chương trình gây khó chịu cho nhiá»u ngưá»i, đặc biệt là đối vá»›i ná»n kinh tế à quốc bao quanh Vatican.
“Có má»™t sá»± xáo trá»™n bất an, đúng là thế. Chẳng ai biết má»™t năm sau mình sẽ thế nà oâ€, má»™t viên chức Vatican thâm niên và là má»™t giáo sỹ Âu châu, xin giấu tên, đã cho biết như thế.
Nhưng ngà i cÅ©ng là má»™t trong số những ngưá»i “không sống cả Ä‘á»i†trong Giáo triá»u, vá»›i suy nghÄ© rằng bao lâu các nhân viên giáo dân vẫn được lo đủ, thì sá»± thay đổi là cần thiết và đúng đắn.
“Sá»± bất định có thể là điá»u tốt đẹp. Nó buá»™c ngưá»i ta phải nghÄ© cho mình, và chúng ta có thể dùng được Ä‘iá»u nà y.â€
J.B. Thái Hòa chuyển dịch

