Ph�ng vấn độc quy�n �ức Tổng Giám Mục Nguyễn Chí Linh của Église d’Asie v� tình hình Giáo Hội tại Việt Nam

Theo nhận định ngày 3 tháng 7 của Église d’Asie, tổng giáo phận Huế đang là tâm điểm th�i sự Việt Nam, sau khi một nhóm gồm 150 ngư�i tấn công �an Viện Thiên An của Dòng Biển �ức ngày 28 tháng Sáu vừa qua. �ức Cha Giuse Nguyễn Chí Linh, 67 tuổi, là Tổng Giám Mục của Huế từ ngày 29 tháng 10 năm ngoái và là chủ tịch Hội �ồng Giám Mục Việt Nam từ ngày 5 tháng 10 cùng năm. Nhân dịp tới Paris, ngài đã chấp nhận trả l�i các câu h�i của ban biên tập Église d’Asie.

Eglises d’Asie : Thứ Tư, 28 tháng Sáu vừa rồi, một nhóm 150 ngư�i đã xâm nhập tài sản của đan viện Biển �ức Thiên An, t�a lạc cách Huế mấy kilômét, và đã phá hủy một tượng Chúa Kitô trên Thập Giá. �ây không phải là lần đầu tiên những bạo lực như thế đã diễn ra, các bạo lực này đã có trong khuôn khổ cuộc tranh chấp ruộng đất ngày xưa. �ức Cha có thể giải thích cho chúng con biết tình hình được không?

�ức Cha Giuse Nguyễn Chí Linh : Trước đây, �an Viện có một khu đất diện tích khoảng 107 mẫu tây. Nhưng Bộ Dân Luật Việt Nam không thừa nhận quy�n tư hữu. Thành thử, các nhà cầm quy�n không thừa nhận quy�n sở hữu của đan viện đối với khu đất này.

Vụ tranh cãi này đã bắt đầu từ một thập niên qua; nó đã trở thành một cuộc tranh cãi thực sự. Các nhà cầm quy�n đã ăn cắp tài sản của các đan sĩ, tức khu đất này, để bán cho các doanh nghiệp ngoại quốc, các doanh nghiệp du lịch [Chú thích của ban biên tập: các nhà cầm quy�n chiếm 50 mẫu tây, để làm một công viên giải trí]. Và rồi, đây là cách h� làm thế: nhà cầm quy�n muốn tạo thế dễ dàng cho việc đầu tư của các doanh nghiệp, cả địa phương lẫn ngoại quốc, nên đã bán các tài sản này đi. H� chế giễu quy�n lợi của các tổ chức tôn giáo, và, trong trư�ng hợp này, các quy�n lợi của �an Viện.

Ngư�i Công Giáo của tổng giáo phận Huế là thiểu số và vẫn còn bị thương tích bởi các vụ tàn sát diễn ra trong cuộc Tấn Công Tết [Chú thích của ban biên tập: cuộc tấn công bất ng� của các cán binh Bắc Việt nhân dịp Tết năm 1968; trong thành phố này, các trận chiến đặc biệt lâu dài, chúng kéo dài 28 ngày, và sát hại nhi�u ngư�i], nên không ai dám lên tiếng. Ngư�i ta để các đan sĩ phải tự xoay xở lấy. Và nhà cầm quy�n dân sự mặc tình muốn làm gì thì làm. Tôi đã viếng �an Viện [ngày 16 tháng Sáu vừa qua], và các đan sĩ cho rằng tòa tổng giám mục nên nâng đỡ việc đòi lại đất đai của h�. Tôi đoán rằng các đan sĩ đã dựng lại cây thập giá [ngày 26 tháng Sáu, 2017], đi�u này đã gây ra một phản ứng, có tính bạo lực, v� phía nhà cầm quy�n [ngày 28 tháng Sáu]. Các ông biết đấy, ở xứ này, 77% các vụ tranh chấp liên quan tới đất đai.

H�i: Cũng trong tuần này, một “blogger� Công Giáo Việt Pháp, Ông Phạm Minh Hoàng, đã bị tước mất quốc tịch và bị đuổi kh�i xứ sở. Ngày 29 tháng Sáu, một “blogger� Công Giáo, Bà Nguyễn Ng�c Như Quỳnh, thư�ng được biết nhi�u hơn dưới tên “Mẹ Nấm�, đã bị kết án 10 năm tù vì đã “tuyên truy�n chống chính phủ Cộng Sản�. Cha Gioan Nguyễn Ng�c Nam Phong, cha xứ Giáo Xứ Thái Hà, ở Hà Nội, một linh mục dấn thân, nhất là trong các vấn đ� đất đai, đã bị cấm r�i lãnh thổ, trong khi ngài có việc phải qua Úc. Tất cả những đi�u này gợi ý gì với �ức Cha?

�áp: Chế độ Cộng Sản luôn là một chế độ độc tài, nên các nhà cầm quy�n có khuynh hướng đàn áp các tiếng nói đối lập. Các “bloggers� bị coi như những ngư�i khiêu khích, chuyên xúi giục các vụ nổi loạn.

Cha Gioan Nguyễn Ng�c Nam Phong đã bị trừng phạt vì tác phong chống cộng sản của ngài. Trong các bài nói của ngài, trong các bài giảng của ngài, ngài thư�ng hay kết án các nhà cầm quy�n. �i�u này từ lâu khiến ngài ở trong sổ bị theo dõi của Công An. Thành thử đây không phải là lần đầu tiên. Nhi�u ngư�i đối lập đã bị trừng phạt như thế để h� không nói xấu chế độ với ngư�i ngoại quốc.

H�i: Các linh mục tự động viên mình ủng hộ các ngư�i Việt Nam chịu ảnh hưởng của thảm h�a môi trư�ng do doanh nghiệp Formosa khiêu khích tạo ra đã bị biến thành đối tượng để đe d�a. Các cuộc biểu tình đã bị dẹp tan một cách dã man. Mới đây, ban biên tập của Église d’Asie đã gặp �ức Cha Phaolô Nguyễn Thá Hợp, ngư�i hướng dẫn một phái đoàn qua Âu Châu để mẫn cảm hóa dư luận quốc tế lấy thảm hoạ môi trư�ng này làm chủ đ�. Hội �ồng Giám Mục cũng đã lên tiếng công bố.Tình trạng môi trư�ng có diễn biến ở Việt Nam không?

�áp: Không có gì đã thay đổi. Vì chính phủ luôn luôn sợ phải thừa nhận sự thật liên quan tới vụ tai tiếng Formosa. Nhưng từ trước đến nay, h� nhìn nhận rằng đây là một thảm h�a và nhận định rằng Việt Nam chưa có đủ trải nghiệm để xử lý các vụ việc như thế. Xứ sở chưa có đủ chuyên viên, và đây là cái giá rất cao mà xứ sở phải trả.

Liên quan đến việc bồi thư�ng, ngư�i ta luôn đương đầu với cùng một vấn đ� tham nhũng. Số ti�n không cao lắm, vì các thiên kiến sẵn có, và bị các nhà cầm quy�n dân sự bác b�. Vả lại, theo tin đồn, chính ngư�i Trung Quốc đầu tư; ngư�i �ài Loan chỉ là những ngư�i cho muợn tên mà thôi.

Còn v� �ức Cha Hợp, ngài đã làm phật lòng các nhà hữu trách của Phòng Tôn Giáo Sự Vụ rất mạnh. Những ngư�i này đã đ� nghị “miễn chấp� (excuser) cho �ức Cha Hợp. Nghĩa là h� mong Tòa Thánh triệu �ức Cha Hợp v� Rôma, hoặc gửi ngài đi nghỉ dưỡng.

Hội �ồng Giám Mục gần đây đã gửi “các nhận xét thành thực và thẳng thắn� của mình liên quan đến �ạo Luật v� các tín ngưỡng và tôn giáo, ngày 1 tháng Sáu vừa qua, lên các nhà cầm quy�n.

Nói một cách tổng quát, với đạo luật này, ngư�i ta thấy nhi�u thụt lùi, chứ không phải tiến bộ; chúng tôi không luôn được hưởng sự tự do đích thực. Thí dụ, có nhi�u lãnh vực trong đó Giáo Hội không có quy�n dấn thân vào, như sức kh�e, giáo dục, v.v… Ngư�i ta vẫn chưa ra kh�i não trạng của hệ thống g�i là “xin cho� [Ghi chú của ban biên tập: kiểu nói này mô tả sự kiện: Giáo Hội tự thấy mình có nghĩa vụ phải xin phép đối với tất cả m�i việc mình làm, chế độ ở địa phương có ban phép ấy hay không là tùy ở h�].

�ấy là mối thất v�ng, được các tôn giáo khác chia sẻ, mặc dù không công khai nói ra. Dù sao, các tôn giáo này cũng hỗ trợ Hội �ồng Giám Mục.

H�i: Còn v� việc cử nhiệm các giám mục, từ trước đến nay, qúy �ức Cha có được tự do không?

�áp: Không, không h� có. Nhà Nước không có quy�n đ� cử một giám mục, nhưng h� có quy�n từ chối một vụ bổ nhiệm. Khi một ứng viên được đ� cử làm giám mục, h� cần sự chấp thuận của Nhà Nước. Trên thực tế, không có quá nhi�u vấn đ� liên quan đến việc bổ nhiệm tại các giáo phận ở tỉnh. Nhưng có vấn đ� với việc bổ nhiệm giám mục ở ba tổng giáo phận Hà Nội, Huế và Sài Gòn.

H�i: Ngày 29 tháng Sáu, �ức Cha đã ở Rôma.

�áp: Mới đây, tôi được bổ nhiệm làm Tổng Giám Mục Huế [ngày 29 tháng 10 năm ngoái]. Trong truy�n thống của Giáo Hội Công Giáo, các tân Tổng Giám Mục tới Rôma để lãnh dây palium từ tay �ức Giáo Hoàng. Nghi lễ này diễn ra ngày 29 tháng Sáu, dịp Lễ Hai Thánh Phêrô và Phaolô. Ba mươi sáu Tổng Giám Mục đã nhận dây pallium năm nay.

�ối với tôi, đó là một ni�m vui lớn. Một cách hết sức hữu hình, ngư�i ta cảm thức được sự hiệp thông của Giáo Hội hoàn vũ. �i�u này gây ấn tượng hết sức. Và có nhi�u khách m�i: đại diện của các tôn giáo khác, hồi giáo, chính thống giáo, các nghi lễ đặc biệt, cả các nhà ngoại giao nữa, đủ các cấp, và cả các thủ tướng nữa. Bầu khí rất “hoàn cầu�. Tất cả đã được �ức Giáo Hoàng Phanxicô hoàn cầu hóa.

H�i: Hôm trước đó, tức ngày 28 tháng Sáu, �ức Giáo Hoàng đã bổ nhiệm 5 vị Hồng Y, trong đó, có �ức Cha Louis-Marie Ling Mangkhanekhoun, giám mục Paksé, ở Lào. Một vài tháng sau khi 17 vị tử đạo của Lào được phong chân phúc. Một nguồn hân hoan?

�áp: Tôi chia sẻ ni�m vui của Giáo Hội Lào vì đây là các vị tử đạo đầu tiên được phong chân phúc. Tôi đã ở Vạn Tượng để dự lễ ấy vì, trong số các vị được phong chân phúc, có một linh mục của giáo phận cũ của tôi là Thanh Hóa, Cha Thạo Tiến. Ngài vốn là thành viên của linh mục đoàn Thanh Hóa.

Ở Việt Nam, diễn trình phong chân phúc cho �ức Hồng Y Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận đang diễn tiến tốt đẹp.

�ức Hồng Y Thuận đã được nâng lên bậc đáng kính. Ngài là giám mục cũ của tôi ở Nha Trang, một đại biểu chân chính của Giáo Hội lúc ấy. Tôi hãnh diện v� ngài và tôi cũng hãnh diện v� sự thăng tiến thiêng liêng của ngài.

H�i: Năm 2018, Giáo Hội Việt Nam sẽ mừng 20 năm lễ phong chân phúc cho các vị tử đạo của mình. Qúy vị sẽ chuẩn bị việc này ra sao?

�áp: Hiện nay, các cử hành đã được tổ chức, liên kết với việc các giám mục viếng mộ hai Thánh Phêrô và Phaolô (ad limina) ở Rôma hồi tháng Ba vừa rồi. Chắc chắn sẽ có những cuộc cử hành và buổi cầu nguyện lớn lao; ngư�i ta sẽ cố gắng làm nổi bật đ�i sống và tiểu sử các vị tử đạo. Các nghi lễ này sẽ luôn nhắm tới ngư�i trẻ.

V� ngư�i trẻ, Các Ngày Giới Trẻ � Châu sẽ diễn ra tại Nam Dương vào mùa hè này.

�ối với ngư�i trẻ Việt Nam, có vấn đ� lớn v� ngôn ngữ vì đa số không hiểu tiếng Anh hay tiếng Pháp. Nhưng �ức Cha Phêrô Nguyễn Văn Viên, giám mục phụ tá của Vinh, ngư�i chịu trách nhiệm mục vụ giới trẻ, đang tổ chức một nhóm ngư�i Việt tham dự Các Ngày Giới Trẻ nói trên.

H�i: Miến �iện và Tòa Thánh đã chính thức thiết lập các liên hệ ngoại giao nhân cuộc gặp gỡ ở Vatican giữa Tòa Thánh và Aung San Suu Kyi, Cố Vấn Nhà Nước Miến �iện, ngày 4 tháng 5 vừa qua. Liệu việc này có một tác động nào đối với sự hiện diện của vị đại diện không thư�ng trực của Tòa Thánh tại Việt Nam không?

�áp: Cho tới nay, ngư�i ta có thể nói chúng tôi khá thất v�ng: chúng tôi vốn mong đợi nhi�u ở giây phút trong đó Việt Nam sẽ tạo được các liên hệ ngoại giao với Tòa Thánh ở cấp sứ thần. Nhưng vị đại diện của Tòa Thánh ở Việt Nam, �ức Cha Leopoldo Girelli, không luôn được quy�n cư ngụ thư�ng trực ở Việt Nam. Ngài luôn là “đại diện không thư�ng trú của Tòa Thánh ở Việt Nam�; ngài ở Tân Gia Ba và chỉ có quy�n ở Việt Nam một tháng rồi phải r�i xứ sở.

M�i di chuyển của ngài ở Việt Nam phải được chấp thuận, được bộ ngoại giao của Việt Nam cho phép. Sự trông ch� của chúng tôi có chừng mực, nhưng chính phủ không dám tiến tới nếu không có sự bảo lãnh của các nhà cầm quy�n Trung Hoa. Trong lúc tình thế bị trở ngại, ngư�i ta luôn kiếm cớ để khước từ sự hiện diện thư�ng trực của �ức Cha Girelli ở Việt Nam.

H�i: Từ ngày 5 tháng 10 năm 2016, �ức Cha là chủ tịch Hội �ồng Giám Mục Việt Nam. Hôm trước ngày �ức Cha được bầu, Nguyễn Thiện Nhân, chủ tịch Ủy Ban Trung Ương Mặt Trận Yêu Nước, và là thành viên của cấp chính trị cao nhất của �ảng, tức Bộ Chính Trị, đã tới chào thăm �ức Cha. �ức Cha có những mối liên hệ nào với các nhà cầm quy�n trung ương?

�áp: Cuộc viếng thăm của Nguyễn Thiện Nhân diễn ra dưới sự chủ t�a của �ức Cha Phaolô Bùi Văn ��c, Tổng Giám Mục Sài Gòn. Tôi không biết có phải ngài m�i ông ấy hay đó là sáng kiến của Nguyễn Thiện Nhân. Nhưng các cuộc viếng thăm này không được chào đón trong khuôn khổ hội đồng giám mục.

Tôi không dấu giếm đi�u gì, tôi phát biểu đi�u tôi suy nghĩ. Chúng tôi ít dè dặt hơn trước. Chúng tôi được tự do hơn. Và các thế hệ trẻ, thành viên của �ảng, thành viên của chính phủ, được thông tri nhi�u hơn trước, cởi mở hơn. H� ra kh�i xứ sở và có cơ hội quan sát cách xử lý các vụ việc tôn giáo ở các nước khác. Các não trạng, cách suy nghĩ đã diễn biến, thay đổi.

H�i: Giáo Hội ở Việt Nam xử sự ra sao?

�áp: Tôi lạc quan vì, sau một th�i kỳ lâu dài chung sống, các thành phần xã hội đã tìm cách xích lại gần nhau. Ngư�i Cộng Sản và Ngư�i Công Giáo hiểu nhau tốt hơn trước khá nhi�u.

Ngư�i Công Giáo ngày càng ít bị ng� vực hơn. Trước đây, ngư�i ta quá bị đi�u khiển bởi đi�u tuyên truy�n dạy. Từ nay, ngư�i ta có khả thể quan sát bằng chính mắt mình, và h� đã khám phá ra rằng ngư�i Công Giáo không xấu như trước đây ngư�i ta vốn nghĩ. Và rồi, việc làm chứng của ngư�i Công Giáo trở nên mỗi ngày một tích cực hơn. Thù ghét và oán hận đã giảm đi. Các liên hệ ngày càng thân ái hơn.

Phải can đảm lắm mới vượt qua được giai đoạn đó. Phải kiên nhẫn, ngư�i ta không thể thay đổi được xứ sở trong 5 phút.

H�i: �ức Cha có thể cho chúng con biết thêm v� H�c Viện Công Giáo Việt Nam không?

�áp: Nó đã được khai giảng ngày 14 tháng 9 năm ngoái, các kỳ thi tuyển cho khóa h�c mới đã diễn ra trong các ngày 7 và 8 tháng Sáu vừa rồi.

�ức Cha �inh �ức �ạo, của giáo phận Xuân Lộc, là viện trưởng của h�c viện Công Giáo này. Chúng tôi có nhi�u hy v�ng nhưng, vào lúc này, chúng tôi chưa thành công tạo được nơi chốn: chưa có đất, nên phải thuê một ngôi trư�ng và bắt đầu với một lớp duy nhất. Chúng tôi cũng chưa có đủ các giáo sư chuyên môn, và các sinh viên chưa đạt trình độ mong muốn. Cần ch� đợi thêm một chút, với th�i gian, m�i sự sẽ tốt hơn thôi.

Trước khi ngư�i Cộng Sản nắm quy�n [năm 1975], chúng tôi vốn có hai đại h�c Công Giáo [ở �à Lạt và ở Sài Gòn]. Tất cả đã bị ngư�i Cộng Sản cấm, đóng cửa; các chủng viện và các đại h�c bị trưng dụng. Nên đây không phải là một đi�u mới mẻ gì, chỉ là việc phục hồi đi�u chúng tôi đã mất trong mấy chục năm qua mà thôi.

H�i: Còn ơn g�i, cả linh mục lẫn đ�i sống tu trì, thì sao?

�áp: Các ơn g�i này hiện khá dư dật tại Việt Nam. Bất kể trong các chủng viện hay trong các hội dòng. Ngư�i ta đã nhận được một chút tự do nào đó trong việc tổ chức sinh hoạt của các trung tâm đào tạo. Trước đây, ngư�i ta áp dụng một thứ chính trị chỉ tiêu (quota): để gửi một ngư�i trẻ vào chủng viện, cần phải có sự chuẩn y của Nhà Nước. Mỗi giáo phận có quy�n gửi sáu hoặc tám ứng viên, mỗi hai năm. Thứ chính trị này vẫn còn trên lý thuyết nhưng không bị áp dụng nữa.

Trước đây, ngư�i ta cũng không có quy�n gửi các linh mục hay các nữ tu ra nước ngoài để được đào tạo thành các nhà đào tạo; nay, ngư�i ta có thể xuất ngoại khá dễ dàng. �ó chính là ni�m hy v�ng của chúng tôi. Ước mong những ngư�i từ ngoại quốc trở v� sẽ trở v� để làm việc trong các trung tâm đào tạo của chúng tôi và dần dần, từng chút một, cải thiện phẩm chất của việc đào tạo này.

H�i: Còn v� vị trí của giáo dân trong lòng cộng đồng Công Giáo?

�áp: Nói chung, việc tham gia của các giáo dân rất được các mục tử đánh giá cao. �ặc biệt khi h� dấn thân không đi�u kiện, nhất là tại các giáo xứ mi�n quê. H� làm việc dễ dàng và không công, hoàn toàn tự nguyện. Thậm chí, đôi khi, còn có quá nhi�u thiện nguyện viên. M�i ngư�i đ�u khả dụng. �ó là cảm thức của Giáo Hội ở Việt Nam. Bản thân tôi, tôi đánh giá cao việc tham dự của các giáo dân.

�i�u chúng tôi chưa có thể làm được là đào tạo các giáo dân; các đi�u kiện thuận lợi cho việc đào tạo h� vẫn chưa thu thập được. �ây là đi�u chúng tôi phải tiến tới chỗ làm được trong tương lai.

H�i: Ngày 20 tháng 12 tới, �ức Cha sẽ cử hành 25 năm thụ phong linh mục. Trong 25 năm này, nhi�u đi�u đã thay đổi ở Việt Nam.

�áp: Vâng, nhi�u đi�u đã thay đổi, trong một chi�u hướng nhất định tích cực, v� m�i phương diện. �ối với tôi, đi�u này rất có ý nghĩa, vì Chúa Quan Phòng đã dẫn dắt chúng tôi, đã giúp đỡ chúng tôi vượt qua m�i khó khăn của Lịch Sử, vượt thắng m�i đi�u bất tiện mà thế hệ chúng tôi từng biết.

Hai mươi lăm năm linh mục, đây là một dịp tạ ơn Thiên Chúa cho Giáo Hội nói chung và cho chính bản thân tôi. Tôi đã phải ch� đợi chức linh mục trong 16 năm tr�i. Tôi chỉ được thụ phong linh mục ở tuổi 42. Tuổi ấy quá già đối với một linh mục ở Việt Nam! Thông thư�ng, ngư�i ta được thụ phong ở tuổi 27, 28 hay 29, cùng lắm thì 30 là tối đa. Tôi, tôi đã phải ch� đợi quá lâu. Khi được thụ phong, tôi hoàn toàn th�a mãn, đi�u này quá đủ đối với tôi. Tôi chỉ ch� đợi có thế. Tôi không bao gi� dám nghĩ tới một đoạn đư�ng xa hơn; th�i gian qua đi thật nhanh, đã tới lễ cưới bạc rồi. Qủa tình là một lễ cưới, tôi hết sức hân hoan.

(Nguồn: Eglises d’Asie, 3 tháng Bẩy năm 2017)

Thanhlinh