Phải chăng giáo dân Việt không thích đ�c sách?

“Ngư�i Việt không có thói quen đ�c sách�. “Ngư�i Việt không có văn hóa đ�c�… Những l�i nói đó từng khiến nhi�u ngư�i nhức nhối và gây ra nhi�u cuộc tranh luận.

Thực ra, những phát ngôn như vậy không phải không có cơ sở. Giữa năm 2015, Cục Xuất bản, Bộ Thông tin và truy�n thông công bố số liệu: “Bình quân mỗi ngư�i Việt Nam đ�c 2,8 cuốn sách và đ�c 7,07 t� báo trong một năm.�

Riêng đối với vùng nông thôn, ông Nguyễn Quang Thạch – ngư�i khởi xướng chương trình Sách hóa Nông thôn, trong một cuộc trả l�i ph�ng vấn báo Vietnamnet, cho biết: “Năm 2011 tôi khảo sát 530 phiếu ph�ng vấn, trong đó 253 phiếu dành cho nông dân thì câu trả l�i v� số lượng sách đ�c là 0. Với trẻ em, số liệu chênh lệch đ�c với thị trấn đến mức tệ hại. Ở các trư�ng vùng thuần nông, các em đ�c 0,2-0,8  cuốn/năm (ngoài SGK), ở thị trấn, con số này là 5 cuốn/năm“.

Nhìn vào số liệu thống kê như trên, những ai quan tâm tới ti�n đồ của đất nước, của Giáo hội Công giáo, không kh�i giật mình. Và ngư�i ta dễ dàng kết luận một cách nhanh chóng rằng ngư�i dân Việt nói chung và ngư�i Công giáo nói riêng, nhất là vùng nông thôn, thư�ng không có thói quen đ�c sách.

Trong thực tế, sau khi Câu lạc bộ Nguyễn Văn Thuận thực hiện chương trình “Tủ Sách Hy v�ng� tại các giáo xứ, kể từ đầu năm 2017 đến nay, với số lượng và chủng loại sách phong phú, thì đã tới lúc cần phải thay đổi cách nhìn nhận vấn đ� đ�c sách tại các giáo xứ.

Tại các giáo xứ nơi câu lạc bộ đã thành lập Tủ sách Hy v�ng, lượng độc giả không chỉ là các em thiếu nhi, mà ngay cả giới trẻ và các cụ già, liên tục gia tăng. Sự gia tăng liên tục số độc giả cho thấy rằng không phải là ngư�i giáo dân không thích đ�c sách mà là xưa nay các xứ đạo chưa cổ võ phong trào đ�c sách.

Một sự thật khác khá quan tr�ng khiến cho phong trào đ�c sách không phát triển, là ngư�i dân không có sách để đ�c. Hiện nay, hầu như không có xã hay phư�ng nào có thư viện, hoặc nếu có thì số lượng sách không nhi�u và không có những đầu sách chất lượng hoặc phù hợp với nhu cầu và thị hiếu của ngư�i đ�c.

Một nơi có thể dễ dàng tạo lập tủ sách và quản lý tủ sách là các xứ đạo. Hầu hết tại các xứ đạo hiện nay, nhà giáo lý xây dựng rất lớn và kiên cố, nhưng giáo xứ lại không dành không gian cho việc đ�c sách của các giáo dân trong xứ đạo. Tại một số giáo xứ, sách đ�c chỉ là sách tu đức hoặc chuyện các thánh.

�i�u đáng nói là ngư�i ta có thể b� ra hàng chục triệu, có khi hàng trăm triệu, cho việc tổ chức những bữa tiệc tất niên hay mừng bổn mạng, nhưng lại không mặn mà với việc b� ra ngần ấy ti�n để xây dựng một phòng đ�c đúng nghĩa cho trẻ em, thanh niên và ngư�i già trong xứ đạo.

�ây là một thực tế thật đáng buồn. Giáo hội luôn mong giáo dục các trẻ em và thanh thiếu niên v� đức tin và phong hóa. Tuy nhiên, có vẻ như đại đa số mới chỉ chú tâm tới việc dạy giáo lý cho thiếu nhi theo phương pháp sư phạm cổ xưa, ít có xứ đạo quan tâm tới lãnh vực giúp các trẻ em đào sâu v� văn hóa, các kiến thức lịch sử, xã hội, nhất là cung cấp cho các em những món ăn tinh thần ngang qua các phòng đ�c sách.

Khi nhân sự phục vụ cho việc dạy giáo lý, đào tạo các kỹ năng sống còn hạn chế, khi n�n giáo dục trong xã hội không chỉ lạc hậu mà còn lạc hướng, thì việc tạo lập các Tủ sách Hy v�ng – các phòng đ�c sách chất lượng, sẽ góp phần tích cực trong việc nâng cao nhận thức của ngư�i dân, nhất là tạo lập nên một thế hệ các giáo dân trẻ có tri thức và hiểu biết sẽ giúp ích cho xã hội và Giáo hội trong tương lai.

Vấn đ� là làm thế nào để có một tủ sách chất lượng?

Kinh nghiệm của Câu lạc bộ Fx. Nguyễn Văn Thuận th�i gian qua cho thấy, cần phải có sự động viên toàn thể giáo dân trong giáo xứ tham gia tích cực vào chương trình; lý tưởng nhất là thành lập câu lạc bộ đ�c sách tại giáo xứ để các thành viên tham gia đ�c sách, quản lý sách và nhất là tiếp tục vận động tài trợ để tủ sách ngày càng phong phú.

Nếu mỗi giáo xứ một năm bổ sung vài trăm cuốn sách, thì chỉ trong th�i gian mư�i năm, mỗi giáo xứ sẽ có một thư viện nh� cho toàn thể giáo dân tới đ�c sách,

góp phần đáng kể vào việc giáo dục nhân bản, giáo dục đức tin và phong hóa cho những thế hệ trẻ của các xứ đạo.

Vào đầu thế kỷ trước, Phan Chu Trinh đã vạch ra đư�ng lối canh tân đất nước bằng “khai dân trí, chấn dân khí, hậu dân sinh�. Vào th�i điểm hiện nay, việc khai dân trí vẫn là một trong những sứ mạng cần thiết, và chắc chắn đ�c sách sẽ là một trong những phương thế hiệu quả để khai dân trí nhằm canh tân đ�i sống đức tin và xã hội.

Nhưng nếu không bắt đầu, thì mãi mãi chúng ta cũng sẽ chẳng có gì.

Gioan Nguyễn Ng�c Nam Phong, C.Ss.R.

dcct