Ông thầy đích thực duy nhất của bạn

“Anh em đừng để ai g�i mình là thầy vì anh em chỉ có một thầy, còn m�i ngư�i đ�u là huynh đệ với nhau� (Mt 20, 8).

Bạn có thể kiếm một ai đó dạy cho mình những đi�u liên quan tới máy móc, khoa h�c hay toán h�c như đại số hay Anh văn, cỡi xe đạp hay sử dụng máy tính.

Nhưng trong những việc quan tr�ng như cuộc đ�i, tình yêu, thực tại, không ai có thể dạy bạn một đi�u gì. H� có cho bạn đi�u gì thì đó chỉ là những công thức. Và một khi có công thức rồi, là bạn đã bắt thực tại phải được nhìn qua tâm trí của ai khác. Nếu đón nhận lấy các công thức, bạn sẽ bị tù hãm ngay lập tức. Bạn sẽ suy nhược và khi chết, bạn vẫn chưa biết thế nào là nhìn hay biết cho chính bản thân mình.

Hãy suy nghĩ lại như sau: có nhi�u lúc trong đ�i, bạn trải qua một kinh nghiệm mà bạn biết rõ là sẽ phải mang theo mình cho tới khi xuống mồ vì bạn không thể nào tìm ra chữ nghĩa để diễn đạt cho ngư�i khác. Thực tế mà nói, không có từ ngữ nào trong ngôn ngữ loài ngư�i có thể truy�n đạt chính xác đi�u bạn trải nghiệm.

Hãy nhớ tới cảm giác của mình khi thấy một con chim lượn trên mặt hồ, khi thấy một c�ng c� thò ra ở một kẻ nứt trên tư�ng hoặc khi nghe tiếng trẻ khóc trong đêm, khi nhìn thấy một thân thể trần truồng đẹp đẽ hay khi trông thấy một tử thi nằm chết cóng trong một quan tài. Bạn có thể truy�n đạt trải nghiệm ấy thành nhạc, thành thơ hay thành tranh vẽ. Nhưng trong thâm tâm bạn biết rõ không ai có thể hiểu đích xác những gì bạn đã thấy và cảm nhận. �ó là những đi�u mà bạn không có khả năng diễn đạt, cũng không có khả năng chỉ vẽ cho ngư�i khác.

�ó cũng chính là đi�u mà một tôn sư sẽ cảm thấy khi được bạn yêu cầu dạy cho mình biết v� cuộc sống, Thiên Chúa hay thực tại. Vị ấy chỉ có thể cho bạn một công thức, một lô chữ xâu với nhau thành một công thức. Nhưng những chữ này có ích gì?

Thử hình dung một nhóm du khách ngồi trên xe buýt. Cửa kính xe buýt được kéo xuống, ngư�i ta chẳng thấy chẳng nghe chẳng s� và chẳng ngửi thấy đi�u gì của một đất nước hết sức lạ kì mà mình đang đi ngang qua. Trong lúc đó hướng dẫn viên cứ thao thao bất tuyệt, mô tả cho h� biết nào là những mùi vị, âm thanh và phong cảnh tuyệt v�i của thế giới bên ngoài xe. �i�u duy nhất mà h� nghiệm được chỉ là những hình ảnh mà hướng dẫn viên vẽ lên trong đầu óc h�. Giả như xe buýt dừng lại. Hướng dẫn viên cho h� xuống xe với rất nhi�u công thức v� tất cả những gì mà h� sắp thấy và sắp trải nghiệm. Lúc ấy m�i kinh nghiệm của h� đ�u bị đi�u kiện hoá, bị lây nhiễm, bị bóp méo bởi các công thức ấy, khiến h� không còn nhìn thấy chính Thực Tại nữa mà chỉ thấy Thực Tại đã được l�c qua các công thức của ngư�i hướng dẫn.

H� sẽ nhìn Thực Tại một cách thành kiến hay thiên vị, hoặc h� sẽ chiếu những công thức của mình lên trên Thực Tại, và vì thế h� đã không nhìn thấy chính Thực Tại mà chỉ nhìn ra những bằng cớ củng cố các công thức h� đã tiếp thu.

Có cách nào cho biết cái mình đang tiếp xúc là chính Thực Tại không? �t ra đây là một dấu hiệu cho biết đi�u ấy: đi�u nào bạn nhận thấy mà không ăn khớp với công thức đã được ai đó cung cấp cho bạn hoặc do chính bạn tạo ra, đi�u đó có thể là Thực Tại vì Thực Tại vốn là đi�u không thể diễn tả thành l�i.

Nếu thế thì các bậc thầy có thể làm được gì? H� có thể giúp bạn chú ý tới những gì là không có, chứ không thể chỉ cho bạn thấy Thực Tại. H� có thể giúp bạn dẹp b� các công thức, nhưng không thể giúp bạn nhìn ra đi�u mà các công thức muốn dẫn bạn tới. H� có thể vạch cho bạn thấy sai lỗi của mình, nhưng không thể giúp bạn nắm lấy sự thật.

Cùng lắm, h� có thể cho bạn biết hướng đi tới Thực Tại, chứ không thể cho bạn biết bạn sẽ thấy gì.

Bạn sẽ phải đi tìm đi�u ấy hoàn toàn một mình và tự mình khám phá ra đi�u ấy.

Một mình bước đi có nghĩa là bước ra kh�i m�i công thức, từ những công thức do ngư�i khác cung cấp, những công thức do bạn h�c được từ sách vở, cho tới những công thức do chính bạn nghĩ ra dựa vào kinh nghiệm trước đây của mình. �ây có thể là một đi�u kinh khủng nhất mà con ngư�i sẽ làm: đó là bước vào nơi mà không công thức nào biết và che chở.

Bước ra kh�i thế giới loài ngư�i như các ngôn sứ và các nhà thần bí đã làm không phải là không thèm sánh bước chung với h� mà là tránh xa các công thức của h�. Vì thế, dù có biết bao ngư�i vây quanh, bạn vẫn thực sự một mình bước đi.

Quả là cô đơn! �i�u làm bạn cảm thấy đơn côi và cô độc kinh khủng như thế chính là sự thinh lặng. Bạn sẽ chỉ còn nhìn thấy sự thinh lặng. Và một khi đã trông thấy sự thinh lặng, bạn lập tức buông tất cả m�i sách vở, m�i ngư�i hướng dẫn và cả các thức giả.

Bạn sẽ trông thấy gì? M�i sự, bất cứ đi�u gì, một chiếc lá rơi, thái độ của ngư�i bạn, những gợn sóng trên mặt hồ, một đống đá, một toà nhà điêu tàn, một đư�ng phố, một bầu tr�i đầy sao, m�i sự. Và sau khi trông thấy những đi�u ấy, nếu ai đó có ý giúp bạn diễn đạt thành l�i, bạn sẽ lắc đầu ngay. Không, không được, làm thế chẳng qua là tạo ra một công thức nữa thôi. Ai đó sẽ tìm cách giải thích những gì bạn trông thấy. Bạn cũng sẽ lắc đầu vì tìm ra ý nghĩa cũng là viết lên một công thức, là biến nó thành những khái niệm, rất thích hợp với đầu óc ưa suy nghĩ. Nhưng tất cả những gì bạn trông thấy đ�u vượt lên trên các công thức, các ý nghĩa. Một sự thay đổi lạ lùng sẽ diễn ra nơi bạn, thoạt đầu không dễ gì nhận ra nhưng sẽ biến đổi bạn tận gốc rễ. Bởi vì một khi đã trông thấy rồi, bạn sẽ không bao gi� còn y như trước. Bạn sẽ cảm thấy tự do thanh thoát, tự tin để cho rằng m�i công thức, dù có linh thiêng đến đâu, cũng vô giá trị; bạn sẽ không bao gi� g�i ai là tôn sư của mình nữa. Bạn sẽ không bao gi� hết h�c h�i vì ngày nào bạn cũng quan sát và hiểu ra toàn bộ diễn tiến của cuộc đ�i một cách mới mẻ. Chính mỗi sự việc bạn h�c được đó là vị thầy của bạn.

Nếu thế, chúng ta hãy dẹp các sách vở và công thức sang một bên. Hãy mạnh dạn giã từ các bậc thầy, dù đó là bậc thầy đáng kính cỡ nào, và hãy tập nhìn sự vật cho chính mình.

Hãy mạnh dạn nhìn m�i sự chung quanh mình mà không sợ hãi, cũng không kèm theo một công thức; và chẳng mấy chốc bạn sẽ nhìn ra.

Tác giả: Anthony de Mello, S.J.
Dịch giả: Lm. Phêrô �ặng Xuân Thành
Trích sách: Tiếng g�i yêu thương

dongten