Những cái chết trong cuộc sống

Ngư�i ta thư�ng có một thái độ rất mông lung trước cái chết. Một đàng ngư�i ta không muốn nhắc đến nó, vì sợ rằng sẽ có đi�u không may xảy đến, nhưng đàng khác, ngư�i ta lại rất tò mò v� nó, muốn tìm hiểu và khám phá nó. Dù sao đi nữa, dù có muốn hay không, chúng ta đ�u biết rằng một ngày nào đó mình sẽ phải đối diện với cái chết. Cái chết trở thành một phần của sự sống, của thân phận thụ tạo. Nó là điểm chấm hết cho một cuộc hành trình. “Cái chết� là một từ ngữ buồn bã. Nó làm tắt đi tất cả nguồn sức sống, sinh lực. Nó đưa ta v� với vùng tr�i u ám mà chẳng ai muốn vào. Tuy nhiên, giữa cuộc sống này, “cái chết� lại mang rất nhi�u màu sắc. Nói cách khác, có rất nhi�u loại “chết�, trong đó, có cái làm ta buồn, nhưng cũng có cái làm cho ta được trở nên giá trị hơn.

Kiểu chết mà ta nghĩ đến đầu tiên là cái chết sinh h�c. Cái chết này mang đến cho ngư�i ta sự tang thương chia cắt. Bản thân ngư�i chết lẫn ngư�i thân của h� đ�u phải đối diện với sự tang tóc, đau buồn. Cái chết này làm ngư�i ta đặt dấu h�i v� ý nghĩa của sự hiện hữu trên đ�i. Có đó rồi mất đó. Từ bụng mẹ chui ra rồi trở v� lòng đất. Có một th�i ta đã không hiện hữu, rồi sau một th�i gian ngắn được hít thở chút không khí, ta lại trở v� với cái “không hiện hữu�. Ta có thể còn tồn tại không ký ức, trong nỗi nhớ, nơi kỷ niệm, nhưng ta gi� đây chẳng còn là gì nữa. Một thoáng mây bay, một kiếp hoa dại. Cái chết này cho thấy sự m�ng dòn, yếu đuối của bản thân. Nó đập tan tất cả m�i tham v�ng, ngạo nghễ. Nó sẽ ập đến bất cứ lúc nào nó muốn, không phân biệt thanh xuân hay tuổi già; giàu sang hay nghèo khổ; thông minh hay ngu dốt; khoẻ mạnh hay bệnh tật… Nó là kẻ thù đáng sợ nhất của con ngư�i và mãi mãi, con ngư�i chẳng bao gi� có thể chiến thắng được nó. Còn mang thân xác này, là còn phải đối diện với nó vào một khoảnh khắc nào đó ta chẳng hay.

Cái chết thứ hai là kiểu chết v� tinh thần. Cái chết này không làm cho ngư�i ta tắt thở, không đưa ngư�i ta vào lòng đất, nhưng đục khoét con ngư�i và làm cho con ngư�i “sống không bằng chết�. �ó là khi ngư�i ta mất hết nhuệ khí, chẳng còn hy v�ng. Ngư�i ta chỉ có đó, hít thở không khí, chứ chẳng h� “sống� thật sự. Từng ngày tháng dài trôi qua một cách vật vã. Ngư�i ta không thấy được ý nghĩa của cuộc sống, không biết mình hiện hữu để làm gì, không biết tại sao mình lại được sinh ra trên đ�i, và đặc biệt, h� không thấy mình được yêu thương. H� chẳng biết yêu là gì. Không được sưởi ấm và che chở bởi tình cảm nhân sinh. H� chỉ sống bằng một thân xác chơ vơ, ngày ngày kiếm sống như bao loài động vật khác. H� bị cô lập hoặc tự mình cô lập trong thế giới này. H� nhốt mình trong quá khứ buồn, trong những ký ức xa xưa, đến nỗi chẳng còn một ý chí thúc đẩy h� vươn tới, hướng v� tương lai phía trước.

Cái chết thứ ba mang tính luân lý và tôn giáo. �ó là cái chết của ngư�i không còn sống theo tiếng lương tâm ngay lành mách bảo. H� chẳng còn ý thức gì v� sự chính trực, sự công bằng, v� đạo đức. H� phạm tội này đến tội khác nhưng cứ xem đó như là ni�m hãnh diện của mình, chứ không ý thức rằng, cứ mỗi lần phạm tội là h� tự chà đạp nhân phẩm của mình, làm cho sự hiện hữu của mình mất đi ý nghĩa. Cứ để ý mà coi, ngư�i ta càng sống trong tội, càng cảm thấy bất an, sợ sệt. Còn ngư�i nào càng tích trữ nhân đức cho mình thì càng sống cách an nhiên, tự tại, vui sướng. Khi ngư�i ta thấy hạnh phúc, là khi sự sống trong h� trở nên trào tràn, h� thấy mình sung mãn năng lượng để vui hưởng cuộc sống. Ngư�i nào không đặt đ�i mình trên n�n tảng các nhân đức thì sẽ thấy những gì mình làm chẳng có giá trị tốt đẹp nào cả. Càng sống trong đầm lầy của tội, ngư�i ta càng tự thấy mình dần chết đi. Chính h�, chứ không phải ai khác, kết án mình và huỷ hoại sự sống của mình.

Cái chết cuối cùng đáng được nhắc tới lại có âm vị khác hẳn. Nó là cái chết mà ai ôm ấp nó thì trở thành anh hùng và sống mãi trong trái tim của m�i ngư�i. Ngư�i ta thư�ng g�i cái chết thứ tư này bằng hai chữ rất thân thương: hy sinh. Hy sinh là tiêu hao đi, là chịu thiệt thòi (vốn dĩ là những đi�u chẳng ai muốn), nhưng ngư�i ta chấp nhận nó vì một mục đích cao cả, và ngư�i ta chỉ có thể đón nhận nó bằng lực đẩy của tình yêu. Phải, cái gì gắn li�n với tình yêu thì luôn cao đẹp. �i�u kỳ lạ là, cứ mỗi lần ngư�i ta “chết� theo kiểu này, ngư�i ta lại càng cảm thấy như mình đang sống và sống cách sung mãn hơn, đến nỗi có thể nói như thế này: muốn sống thì phải biết hy sinh, phải biết chết đi để được sống. Sống giữa đ�i, nếu không có những kiểu “chết� này thì cũng sẽ chẳng còn ý nghĩa gì nữa. Cuộc sống của chúng ta có trở nên đẹp, chính là nh� cái chết này. Dù là nh� nhoi, dù là ít �i, nhưng mỗi lần ta hy sinh lợi ích của mình cho ngư�i khác, sự mất mát đó lại trổ sinh hoa trái, sự sống trong ta lại trở nên dồi dào và ta cảm thấy có một ni�m vui thiêng liêng nào đó tràn ngập tâm hồn không sao diễn tả nổi.

Chúng ta sẽ là “ngư�i� hơn khi biết hy sinh cho nhau. �ó không chỉ là bí quyết của cuộc sống mà còn là ơn g�i, là sứ mạng, là mệnh lệnh của Tạo Hoá dành cho chúng ta. Khi ta tự nguyện thực hành những hy sinh trong cuộc sống, sự sống của ta trở nên đong đầy, đến nỗi, cả khi phải đối diện với cái chết sinh h�c, ta chẳng còn cảm thấy sợ hãi nữa; ta sẽ thấy mình được đong đầy bởi tình yêu nên cũng không còn cái chết tinh thần; và nh� tích góp nhi�u nhân đức, ta cũng thoát kh�i cái chết luân lý. Một chút hy sinh ở đ�i này là góp phần dựng xây hạnh phúc ở đ�i sau. Hay đúng hơn, ngay khi ta biết hành động với tình yêu trong những sự hy sinh nh� bé, chính là ta đã nếm được sự viên mãn của tâm hồn rồi.

Pr. Lê Hoàng Nam, SJ

dongten