NHÀ THỜ �ỨC BÀ SÀI GÒN VÀ HAI LẦN B�C THĂM �ỊNH MỆNH

Ngay sau khi chiếm Sài Gòn, năm 1860 chính quyá»�n Pháp cho lập nhà thá»� để làm nÆ¡i hành lá»… cho ngÆ°á»�i Pháp theo đạo Công giáo. Ngôi nhà thá»� đầu tiên được lập ở Ä‘Æ°á»�ng Số 5 (nay là Ä‘Æ°á»�ng Ngô Ä�ức Kế, quận 1) – vốn là công trình bá»� hoang vì chiến tranh được tu sá»­a lại.

Ngôi nhà th� đầu tiên quá nh�, 3 năm sau, ngày 28/3/1863, �ức cha Lefebvre (�ức cha Ngãi) tổ chức lễ đặt viên đá đầu tiên xây dựng một ngôi nhà th� khác bên b� Kinh Lớn (còn g�i là kinh Charner, nay là đư�ng Nguyễn Huệ).

Nhà th� được dựng bằng gỗ cách sông Sài Gòn khoảng 500 m, hoàn thành vào năm 1865 mang tên Nhà th� Saigon. V� sau, do gỗ bị mối m�t tấn công, các buổi lễ được tổ chức trong phòng khánh tiết của Dinh Thống �ốc cũ (năm 1874 thành trư�ng h�c Taberd, nay là trư�ng chuyên Trần �ại Nghĩa).

Sau khi được bổ nhiệm phụ trách giáo phận Sài Gòn, �ức Giám mục Colombert nghĩ tới việc xây ngôi nhà th� mới kiên cố, xứng đáng với vị trí của Sài Gòn lúc bấy gi�, thay thế cho ngôi nhà th� chính tòa cũ (nhà th� Saigon) và được chính quy�n đồng ý.

Tháng 8/1876, Thống đốc Nam kỳ Duperré tổ chức kỳ thi vẽ đồ án thiết kế nhà th� mới. Vượt qua 17 thiết kế khác, đồ án của kiến trúc sư J. Bourad với kiến trúc theo kiểu Roman cải biên pha trộn nét Gotich đã được ch�n. �ịa điểm xây dựng ban đầu được đ� nghị ở 3 nơi: góc đư�ng Lê Duẩn và Hai Bà Trưng (nay là Lãnh sự quán Pháp); khu Kinh Lớn (tại vị trí nhà th� cũ, nay là tòa nhà Sunwah ở đư�ng Nguyễn Huệ) và vị trí hiện nay.

Vá»� địa Ä‘iểm được chá»�n (hiện là số 1 Công trÆ°á»�ng công xã Paris), do nằm ở vị trí đắc địa nên đã xảy ra tranh chấp của nhiá»�u phía. Theo sách “SÆ°u tầm những há»� đạo cổ xÆ°a của Sài Gòn, Ä�ịa phận Tây Ä�àng Trong, năm 1992″, cha Phaolô Ä�oàn Quang Ä�ạt, năm 1940 khi là cha sở Há»� Bà Rịa từng kể rằng, phía nhà cầm quyá»�n Pháp muốn xây cất Nhà hát Thành Phố và má»™t tôn giáo khác cÅ©ng muốn xây trụ sở cùng vị trí mà phía Công Giáo đã chá»�n.

Sau th�i gian tranh cãi, chính quy�n đành phải bốc thăm công khai. V� phía Công Giáo, �ức Cha Colombert yêu cầu giáo dân toàn địa phận ăn chay cầu nguyện để có thể có được khu đất này. �ến ngày, phía Công Giáo bốc thăm trước và trúng thăm được ch�n. Tuy nhiên, do có ý kiến phản đối nên việc bốc thăm phải tổ chức lại. Lần này, nhà cầm quy�n Pháp giành bốc thăm trước, kế đến là phía tôn giáo kia nhưng thăm được ch�n vẫn thuộc v� phía Công giáo.

Nhà th� �ức Bà được xây như thế nào

�ể chuẩn bị cho việc khởi công xây dựng nhà th�, �ô đốc Duperré cho đấu thầu việc xây dựng thánh đư�ng và cũng kiến trúc sư J. Bourad là ngư�i trúng thầu, trực tiếp giám sát công trình. Ngày 7/10/1877, lễ đặt viên đá đầu tiên nhà th� �ức Bà Sài Gòn do giám mục Isidore Colombert chủ trì dưới sự chứng kiến của phó soái Nam kỳ và các nhân vật tai mắt của Sài Gòn, diễn ra rất long tr�ng.

Sau 3 năm xây dựng, ngày 11/4/1880 dưới sự chứng kiến của Thống đốc Nam kỳ Le Myre de Vilers, giám mục Colombert đã khánh thành nhà th� �ức Bà Sài Gòn với tên nhà th� Nhà nước do toàn bộ chi phí xây dựng và trang trí nội thất đ�u do chính quy�n Pháp tài trợ với số ti�n 2,5 triệu France Pháp, tương đương 500.000 đồng �ông Dương th�i bấy gi�.

Việc xây dựng nhà th� này cũng rất đặc biệt, toàn bộ các vật liệu từ ximăng, sắt thép đến ốc vít đ�u mang từ Pháp sang, công nhân xây cất được ch�n trong số thợ lành ngh� ngư�i Công Giáo. Mặt ngoài công trình xây bằng loại gạch đặt làm tại Marseille để trần, không tô trát, không bám bụi rêu (đến nay vẫn còn màu sắc hồng tươi). Toàn bộ thánh đư�ng có 56 ô cửa kính màu do hãng Lorin của tỉnh Chartres sản xuất.

Móng của thánh Ä‘Æ°á»�ng được thiết kế đặc biệt, chịu được tải trá»�ng gấp 10 lần toàn bá»™ kiến trúc ngôi nhà thá»� nằm bên trên. Ä�ặc biệt, nhà thá»� không có vòng rào hoặc bá»� tÆ°á»�ng bao quanh nhÆ° các nhà thá»� quanh vùng Sài Gòn – Gia Ä�ịnh lúc ấy và bây giá»�.

Nội thất thánh đư�ng được thiết kế thành một lòng chính, hai lòng phụ tiếp đến là hai dãy nhà nguyện. Toàn bộ chi�u dài thánh đư�ng là 93 m. Chi�u ngang nơi rộng nhất là 35 m. Chi�u cao của vòm mái thánh đư�ng là 21 m. Sức chứa của thánh đư�ng có thể đạt tới 1.200 ngư�i.

Bàn thá»� nÆ¡i Cung Thánh (trung tâm của nhà thá»� – nÆ¡i linh mục cá»­ hành thánh lá»…) được làm bằng đá cẩm thạch nguyên khối có hình 6 vị thiên thần khắc thẳng vào khối đá đỡ lấy mặt bàn thá»�. Hệ thống ánh sáng tá»± nhiên trong nhà thá»� êm dịu, mặt tiá»�n nhìn thẳng ra sông Sài Gòn, gió thổi hun hút nên ngÆ°á»�i bên trong nhà thá»� luôn rất dá»… chịu. Hai tháp lúc đầu không có phần cao nhá»�n lên mà ngang bằng giống kiểu nhà thá»� Ä�ức Bà Paris (Pháp).

Năm 1895, nhà th� xây thêm hai tháp chuông, mỗi tháp cao 57,6 m và hai tháp có 6 chuông đồng lớn nặng 28,85 tấn. Trên đỉnh tháp có đính cây thánh giá cao 3,5 m, ngang 2 m, nặng 600 kg. Tổng thể chi�u cao từ mặt đất lên đỉnh thánh giá là 60,5 m.

Mặt trước thánh đư�ng là một công viên (Công trư�ng Công xã Paris) với bốn con đư�ng giao nhau tạo thành hình thánh giá (biểu tượng của đạo Công giáo). Trung tâm của công viên là bức tượng Nữ vương Hòa bình do nhà điêu khắc G. Ciocchetti thực hiện năm 1959 đưa từ � sang. Tượng cao 4,6 m, nặng 8 tấn, bằng đá cẩm thạch trắng của �, được tạc với chủ đích để nhìn từ xa nên không đánh bóng. Vì vậy mà toàn thân tượng, kể cả vùng mặt vẫn còn những vết điêu khắc thô.

Sau gần 140 năm hình thành, nhà th� �ức Bà trở thành công trình kiến trúc biểu tượng của Sài Gòn. Do nằm ở trung tâm quận 1, lại là nhà th� Chánh tòa của Tổng giáo phận TP HCM nên đây là địa điểm ngư�i dân thư�ng tập trung v� vào các dịp lễ, Tết, nhất là Noel.

Ngày thư�ng, khu vực quanh nhà th� �ức Bà là địa điểm quen thuộc của nhi�u bạn trẻ và cũng là nơi cô dâu, chú rể đến chụp ảnh cưới. Không chỉ ngư�i dân thành phố, nhà th� �ức Bà còn là điểm tham quan của rất nhi�u khách du lịch quốc tế. Mỗi ngày có hàng trăm đoàn khách nước ngoài đến tham quan, dự lễ tại thánh đư�ng này.

Theo Tổng giáo phận TP HCM, nhìn b� ngoài công trình vẫn rất chắc chắn và vững chãi. Tuy nhiên, nhi�u hạng mục của nhà th� đã xuống cấp nặng, cần được sửa chữa. Vì vậy, Tổng giáo phận đang làm việc với các sở, ngành để lên kế hoạch đại trùng tu ngôi thánh đư�ng này.

�ể có kinh phí trùng tu, Giám mục Tổng giáo phận TP HCM Bùi Văn ��c đã kêu g�i tu sĩ, giáo dân trong giáo phận quyên góp từ ngày đầu tháng 9 đến cuối tháng 12 năm nay.