Nhà thá»� Bethlehem – Di sản văn hóa thế giá»›i tại Palestine

Tổ chức Khoa h�c, Giáo dục và Văn hóa của Liên hiệp quốc Unesco đã công nhận Nhà th� Bethlehem là Di sản văn hóa thế giới, nằm trong danh sách các di sản có nguy cơ mất vĩnh viễn năm 2012.

Nhà th� Bethlehem

Nhà th� Chúa Giáng Sinh ở Bethlehem của Palestine là một trong những nhà th� cổ nhất vẫn duy trì hoạt động trên thế giới. Khối kiến trúc này được xây dựng tại một hang đá được cho là nơi sinh của �ức Giêsu, chính vì thế nơi đây được xem là nơi rất thiêng liêng đối với những tín đồ Thiên Chúa giáo trên toàn thế giới.

Lịch sử nhà th� Bethlehem

Theo Kinh thánh, Thánh Giuse và Mẹ Maria phải đến Jerusalem theo lệnh của vua Herode để kiểm tra dân số. Trên đư�ng đi, Mẹ Maria chuyển dạ nhưng vì không thể kiếm được nhà tr�, h� đành phải tá túc trong một chuồng gia súc và Mẹ đã sinh hạ Chúa Giêsu tại đây.

Thánh tích này được chứng thá»±c bởi má»™t nhà biện giáo – Thánh Justin Martyr (100 – 165) và được ghi lại trong cuốn “Cuá»™c đối thoại vá»›i Trypho” vá»� việc gia đình Thánh Gia đã trú ngụ tại má»™t hang Ä‘á»™ng bên ngoài thị trấn. “Ngày đó, Thánh Giuse đã dá»±ng chòi tại giữa hang đá gần ngôi làng và trong lúc há»� ở đó, Mẹ Maria đã hạ sinh Chúa Giêsu, đặt Ngài trong má»™t máng cá»�, các nhà chiêm tinh đến từ Ả Rập đã tìm thấy Ngài” (chÆ°Æ¡ng LXXVIII). Tuy rằng trong kinh thánh không kể chính xác việc Chúa Giêsu được sinh ra trong hang đá hay không nhÆ°ng cÅ©ng có những bằng chứng khá hợp lý để xác thá»±c việc này: vào thá»�i đó những ngôi nhà ở đây thÆ°á»�ng xây ở phía trÆ°á»›c má»™t hang đá. Hang này dùng để làm kho và chuồng ngá»±a.

Vào năm 326, Thánh nữ Helena, mẹ của hoàng đế Costantine I đã cho xây dựng Thánh đư�ng lần đầu tiên tại nơi này dưới sự giám sát của Giám Mục Makarios của Jerusalem, công trình khánh thành vào tháng 5 năm 339, gồm có một sàn nhà hình bát giác và đặt trực tiếp lên phía trên hang động. Thánh Jeroma – dịch giả Thánh Kinh sang tiếng Latin đã sống và làm việc tại Bethlehem từ năm 384 và sau đó ông được chôn ngay bên dưới nhà th� Chúa Giáng Sinh. Tuy nhiên, ngôi thánh đư�ng bị phá hủy vào năm 529 trong cuộc nổi loạn của ngư�i Samari, sau đó được xây cất lại và tồn tại cho đến ngày nay vào năm 565 bởi hoàng đế Justinian đệ nhất. Khi ngư�i Ba Tư dưới đế chế của vua Chosroes II xâm chiếm năm 614, h� không phá hủy nó. Theo truy�n thuyết, tướng chỉ huy Shahrbaraz của h� đã nhìn thấy hình ảnh 3 nhà chiêm tinh trong trang phục của ngư�i Ba Tư nên đã ra lệnh giữ lại ngôi thánh đư�ng này.

Hình ảnh bên ngoài nhà th� Bethlehem

Quân Thập Tự đã tiếp quản Jerusalem vào ngày 6 tháng 6 năm 1009, vua Baldwin I và II đã được tấn phong tại đây. Ngư�i Franks và Byzantines đã cùng hợp tác với nhau để trùng tu lại nội thất bên trong nhà th� (1165 – 1169). Những dòng chữ khắc theo tiếng Hy Lạp trong điện th� đã ghi lại sự kiện này. Trải qua th�i gian, công trình ngày càng được mở rộng cho đến ngày hôm nay với trên 12.000 m2.

Nhà th� Chúa Giáng Sinh bị hư hại nặng trong giai đoạn đế chế Mamluk và Ottoman cai trị nhưng nó không bị phá hủy. Phần lớn đá cẩm thạch của nhà th� đã bị ngư�i Ottaman cướp đi và trang hoàng tại Núi ��n ở Jerusalem. Trận động đất vào năm 1834 và h�a hoạn vào năm 1869 đã phá hủy toàn bộ vật dụng trong hang đá nhưng kỳ diệu thay nhà th� lại được cứu thoát.

Năm 1847, vụ trộm cắp ngôi sao bạc – nơi ghi dấu ấn Chúa Giáng Sinh đã trở thành nhân tố khiến xảy ra cuộc xung đột khắp vùng �ất Thánh và dẫn đến cuộc chiến tranh vùng Crimea (1854 – 1856)

Năm 1852, việc coi sóc nhà th� đã được chia sẻ cho ba bên: giáo hội La Mã, Chính thống giáo và Cơ đốc. Chính thống giáo quản lý phần Hang Chúa Giáng Sinh

Kiến trúc nhà th�

Khối kiến trúc thực chất chính là sự kết hợp của 2 nhà th� với 1 ngôi hầm bên dưới – Hang Chúa Giáng Sinh.

Phần chính của ngôi nhà thá»� Chúa Giáng Sinh do Chính Thống giáo tại Israel quản lý. Nó được thiết kế theo kiểu nhà thá»� La Mã, vá»›i 5 gian ( theo dạng cá»™t Corinth – Hy Lạp) và má»™t nÆ¡i cầu nguyện ở cuối phía đông, chá»— thá»� phượng. Nhà thá»� đặc trÆ°ng bởi những bức trang trí khảm vàng bao quanh các bức tÆ°á»�ng, tuy nhiên phần lá»›n Ä‘á»�u đã bị hÆ° hại. Lối vào nhà thá»� là má»™t chiếc cổng rất thấp, được gá»�i là “Cánh cá»­a khiêm nhÆ°á»�ng”. Sở dÄ© cánh cổng có thiết kế nhÆ° vậy để tránh sá»± chú ý trong giai Ä‘oạn chiến trang. Nhìn từ bên ngoài không có vẻ giống nhÆ° má»™t nhà thá»� nên nó má»›i có thể tồn tại cho đến ngày nay. Cánh cá»­a này cÅ©ng giúp cho khách hành hÆ°Æ¡ng ý thức được tinh thần Ä‘Æ¡n sÆ¡, khó nghèo của Ä�ức Giêsu – NgÆ°á»�i đã sinh ra ở má»™t nÆ¡i tối tăm, tầm thÆ°á»�ng để cứu Ä‘á»™ nhân loại. Mặt sàn được trang trí theo phong cách La Mã thuần túy, nhÆ°ng có má»™t cá»­a sập trên sàn được mở ra để lá»™ phần nguyên thủy của sàn nhà. Nhà thá»� cÅ©ng có vô số bức bình phong dát vàng, và má»™t dãy những chiếc đèn đủ kiểu dá»�c lối vào. Những thanh xà gá»— do đức vua Edward IV của VÆ°Æ¡ng quốc Anh tài trợ. CÅ©ng chính ông đã cung cấp mái che bằng chì cho nhà thá»�. Tuy nhiên, phần mái che này đã bị lấy Ä‘i bởi đế quốc Ottoman để nấu chảy và đúc thành vÅ© khí sá»­ dụng cho cuá»™c chiến chống lại Venice.

Kiến trúc bên trong nhà th�

Ngôi thánh đư�ng kế bên của Thánh Catherine, thuộc Giáo Hội Roma, được xây dựng theo phong cách Phục Hưng khá hiện đại. �ây là nơi tổ chức lễ v�ng Giáng Sinh hàng năm, do vị linh mục của Jerusalem chủ trì.

Bên trong Bức phù Ä‘iêu vá»� “Phả hệ của Ä�ức Giêsu” là má»™t tác phẩm được thá»±c hiện bởi má»™t nhà Ä‘iêu khắc tôn giáo nổi tiếng – Czestaw Dzwigaj được đặt trong nhà thá»� Thánh Catherine là món quà của Ä�ức Giáo Hoàng Benedict XVI trong chuyến viếng thăm Ä�ất Thánh của ngài vào năm 2009. Tác phẩm cao khoảng 3.75m đến 4m, phần chính là má»™t cây oliu vá»›i những nhánh cây mô tả gia phả của Chúa Giêsu khởi đầu từ Abraham đến Thánh Giuse theo đúng lịch sá»­ Thánh kinh. Tiếp theo những bÆ°á»›c chân của Ä‘oàn ngÆ°á»�i hành hÆ°Æ¡ng dẫn ta đến Hang Chúa Giáng Sinh, bức phù Ä‘iêu kết hợp những nét đặc trÆ°ng của Cá»±u Ước. Phần phía trên thể hiện hình ảnh Chúa Cứu Thế giang rá»™ng vòng tay che chở thế giá»›i.

Những kiến trúc độc đáo của nhà th� Bethlehem

Hang đá Chúa Giáng Sinh là một hang động nằm bên dưới ngôi thánh đư�ng, là nơi mà Chúa Giêsu sinh ra. �ịa điểm chính xác được ghi dấu bằng một ngôi sao bạc 14 cánh đặt ngay trên sàn đá cẩm thạch, phía trên là 15 ng�n đèn (6 cái của Chính Thống Giáo, 5 cái của Cơ �ốc Giáo, 4 cái của Giáo hội Roma). Nơi này mang màu sắc trung lập dù cũng bị ảnh hưởng 1 phần bởi đạo Cơ đốc. Một bàn th� khác trong hang, do giáo hội Roma quản lý, tương truy�n là nơi Mẹ Maria đã đặt hài nhi trong máng c�.

Bên cạnh đó cũng có khá nhi�u nhà nguyện nh� xung quanh, như nhà nguyện Thánh Giuse, nơi kỷ niệm việc hiện ra của sứ thần với Thánh Giuse để hướng dẫn Ngài trốn sang Ai Cập; nhà nguyện Vô Tội, tưởng nhớ những trẻ sơ sinh bị vua Hêrôđê giết hại và nhà nguyện Thánh Jeroma, là ngư�i đã dịch Kinh Thánh sang tiếng Latin.

Quảng trư�ng Máng C� là một khoảng sân lớn phía trước nhà th� là nơi giáo dân tụ h�p hát mừng Chúa Giáng Sinh.

Giáo hội Chính Thống và giáo hội Cơ �ốc cử hành nghi thức theo lịch Julian, còn giáo hội Roma thì lại theo dương lịch. Do đó lễ Giáng Sinh cho phương �ông và phương Tây được cử hành khác ngày nhau. Giáo hội Roma cử hành Lễ Giáng Sinh vào ngày 25/12 còn các nhà th� Cơ đốc thì tổ chức vào ngày 7/1

Các công tác bảo tồn nhà th� Bethlehem

Ngay từ năm 2008, nhà th� Bethlehem đã được Quý Di tích Thế giới xếp vào danh sách 1 trong 100 điểm di tích có nguy cơ bị xâm hại, mất vĩnh viễn.

Trải qua một quá trình lịch sử dài hàng nghin năm, hiện nay nhà th� Bethlehem thực sự đứng trước nguy cơ mất vĩnh viễn. Nhi�u phần kiến trúc của nhà th� đã xuống cấp nghiêm tr�ng, mục nát hoàn toàn. Vậy nhưng việc trùng tư nhà th� rất khó khăn thứ nhất là do thiếu kinh phí bởi theo Chính quy�n Palestine thì để trùng tu nhà th� sẽ tón hàng triệu USD. Ngoài ra để trùng tư nhà th� cần có sự đồng ý và thống nhất của cả 3 bên là Giáo hội Roma; �ạo Chính thống và Cơ đốc giáo.

Suốt hàng trăm năm nay, nhà th� Bethlem vẫn là một điểm hành hương quan tr�ng nhất đối với những tín đồ Thiên Chúa giáo. Những năm gần đây, nhà th� ngày càng được biết đến rộng rãi và hàng năm rất đông du khách kể cả những ngư�i không theo đạo Thiên Chúa vẫn tìm đến đây để chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vùng đất Thánh cũng như vẻ đẹp của kiến trúc nhà th� Bethlehem.