Ngà y mùng 8 tháng 7 vừa qua nháºt báo Cá»™ng Hoà La Republica ở Italia đã đăng bà i phá»ng vấn ÄTC Phanxicô dà nh cho ông Eugenio Scalfari, má»™t nhà báo lão thà nh không có niá»m tin tôn giáo. Thứ năm trước đó chÃnh ÄTC đã Ä‘iện thoại cho ông. Ông Eugenio hÆ¡n ÄTC 13 tuổi. Sau khi há»i thăm nhau vá» tình hình sức khoẻ ÄTC khuyên ông nên uống nước nhiá»u và ăn thức ăn có muối. Hai ngưá»i hẹn gặp nhau lúc 4 giá» chiá»u cùng ngà y tại nhà trá» thánh nữ Marta. Äá» tà i chÃnh cá»§a buổi nói chuyện xoay quanh Thiên Chúa duy nhất, là Äấng Tạo Hoá duy nhất cá»§a vÅ© hoà n. Äó cÅ©ng là luáºn thuyết ná»n tảng cá»§a triá»u đại Äức Phanxicô. Kết quả là tình huynh đệ giữa má»i tôn giáo và cá»§a các Giáo Há»™i Kitô, đặc biệt là tình yêu thương đối vá»›i ngưá»i nghèo, ngưá»i yếu Ä‘uổi, bị loại trừ, ngưá»i bệnh táºt, hoà bình và công lý. ÄTC cho ông biết ngà i rất lo âu đối vá»›i há»™i nghị thượng đỉnh cá»§a khối G20. Ngà i nói vá»›i ông:
“Tôi sợ rằng có các liên minh khá nguy hiểm giữa các cưá»ng quốc có má»™t quan niệm lệch lạc vá» thế giá»›i: Mỹ và Nga, Trung Quốc và Bắc Hà n, Putin và Assad trong chiến tranh Siriaâ€.
Há»i: Thưa ÄTC đâu là nguy hiểm cá»§a các liên minh nà y?
Äáp: Nguy cÆ¡ liên quan tá»›i việc di cư. Như ông biết đó, chúng ta có má»™t vấn đỠchÃnh, và rất tiếc ngà y cà ng gia tăng trong thế giá»›i hiện nay, đó là vấn đỠcá»§a ngưá»i nghèo, ngưá»i yếu Ä‘uối, ngưá»i bị loại trừ, mà các ngưá»i di cư là thà nh phần. Äà ng khác, có các quốc gia Ä‘a số dân nghèo không đến từ các phong trà o di cư, mà bởi các tai ương xã há»™i, có những nước khác có Ãt ngưá»i nghèo, nhưng há» sợ sá»± xâm lăng cá»§a ngưá»i di cư. Äó là lý do tại sao há»™i nghị thượng đỉnh cá»§a khối G20 khiến tôi lo lắng: nó đánh và o ngưá»i di cư cá»§a các quốc gia phân ná»a thế giá»›i, và nó cà ng đánh mạnh vá»›i thá»i gian qua Ä‘i.
Há»i: Thưa ÄTC, ÄTC nghÄ© rằng trong xã há»™i toà n cầu như xã há»™i chúng ta Ä‘ang sống, sá»± di chuuyển cá»§a các dân tá»™c gia tăng, nghèo hay không nghèo cÅ©ng thế, có phải váºy không?
Äáp: Chúng ta đừng ảo tưởng: các dân tá»™c bị thu hút bởi các đại lục và các quốc gia giầu cổ xưa. Nhất là Âu châu. Chế độ thá»±c dân phát xuất từ châu Âu. Có các khÃa cạnh tÃch cá»±c trong chế độ thá»±c dân, nhưng cÅ©ng có các khÃa canh tiêu cá»±c. Dầu sao Ä‘i nữa Âu châu đã trở thà nh giầu có hÆ¡n, giầu nhất trên toà n thế giá»›i. Vì thế nó sẽ là mục tiêu cá»§a các dân tá»™c di cư.
Há»i: Cả con nữa cÅ©ng đã suy tư nhiá»u lần vá» vấn đỠnà y, và con Ä‘i tá»›i kết luáºn rằng không phải chỉ vì thế, mà cÅ©ng vì thế Âu châu phải mau chóng chừng nà o có thể có má»™t cÆ¡ cấu liên bang. Các luáºt lệ và các thái độ chÃnh trị phát xuất từ đó được quyết định bởi chÃnh quyá»n liên bang và Quốc há»™i liên bang, chứ không phải bởi các nước thà nh viên riêng rẽ. ÄTC cÅ©ng đã nhiá»u lần nêu lên vấn đỠnà y, cả khi phát biểu trước Quốc há»™i âu châu nữa, có đúng thế không thưa ÄTC?
Äáp: Äúng thế. Tôi đã nhiá»u lần nêu lên vấn đỠnà y.
Há»i: Và ÄTC đã được vá»— tay tán đồng nhiá»u lần kể cả tung hô nữa có đúng váºy không?
Äáp: Vâng, đúng váºy. Nhưng rất tiếc nó có Ãt ý nghÄ©a. Các quốc gia chuyển động và ý thức được má»™t sá»± thá»±c: hoặc là Âu châu trở thà nh má»™t cá»™ng đồng liên bang hoặc là nó sẽ không còn là gì nữa trên thế giá»›i. Nhưng bây giá» tôi muốn há»i ông má»™t câu: đâu là các thà nh kiến và các khuyết Ä‘iểm cá»§a các nhà báo?
ÄTC trở thà nh ngưá»i phá»ng vấn. Ông Eugenio đáp: Thưa ÄTC, ÄTC phải biết rà nh hÆ¡n con chứ, bởi vì ngà i là má»™t ngưá»i kiên trì Ä‘á»c các bà i há» viết mà !
ÄTC: Nhưng mà tôi muốn biết từ ông cÆ¡!
Äáp: Vâng, chúng ta hãy để qua má»™t bên các thà nh kiến, nhưng cÅ©ng có các thà nh kiến và đôi khi chúng cÅ©ng rất là đáng chú ý. Các khuyết Ä‘iểm cá»§a các nhà báo: đó là kể lại má»™t sá»± kiện mà không biết nó tháºt hay không tháºt tá»›i mức nà o; vu khống, giải thÃch sá»± tháºt bằng cách khiến cho các tư tưởng cá»§a mình thắng thế. Và cả việc lấy các tư tưởng cá»§a má»™t ngưá»i khôn ngoan hÆ¡n, chuyên môn hÆ¡n là m cá»§a mình, bằng cách gán nó cho chÃnh mình.
ÄTC nói:
Äiá»u cuối cùng nà y tôi đã không bao giỠđể ý. Chuyện các nhà báo có các tư tưởng riêng và áp dụng chúng cho thá»±c tại không phải là má»™t khuyết Ä‘iểm, nhưng tá»± gán cho mình các tư tưởng cá»§a ngưá»i khác để có được uy tÃn hÆ¡n, Ä‘iá»u nà y chắc chắn là má»™t khuyết Ä‘iểm trầm trá»ng.
Há»i: Thưa ÄTC, nếu ÄTC cho phép bây giá» con xin há»i hai Ä‘iá»u. Con đã trình bầy và i lần trong các bà i viết cá»§a con, nhưng con không biết ÄTC nghÄ© gì?
Äáp: À, tôi hiểu rồi. Ông muốn nói vá» Spinoza và Pascal chứ gì. Ông muốn đỠnghị trở lại hai đỠtà i nà y phải không?
Há»i: Vâng, con cám Æ¡n ÄTC. Chúng ta hãy bắt đầu vá»›i Luân lý đạo đức cá»§a Spinoza. ÄTC biết ông ta sinh ra là ngưá»i Do thái, nhưng không sống đạo Do thái. Ông đã từ há»™i đưá»ng do thái Lisboa sang Hoà Lan. Nhưng trong Ãt tháng sau khi ông cho đăng và i bà i khảo luáºn, há»™i đưá»ng Do thái tại Amsterdam đã cho đăng tải má»™t bà i viết rất gay gắt chống lại ông. Trong và i tháng Giáo Há»™i công giáo đã tìm cách lôi kéo ông và o niá»m tin cá»§a mình. Spinoza đã không trả lá»i, và đã sắp xếp để các bút tÃch cá»§a ông chỉ được công bố sau khi ông qua Ä‘á»i. Nhưng trong khi chỠđợi thì và i ngưá»i bạn cá»§a ông đã nháºn được các bản thảo cá»§a các cuốn sách ông Ä‘ang viết.
Äặc biệt là cuốn Luân lý đạo đức được Giáo Há»™i biết tá»›i, và láºp tức ra vạ tuyệt thông cho ông, Lý do là vì Spinoza cho rằng Thiên Chúa hiện diện trong má»i tạo váºt sống động: thảo má»™c, thú váºt, con ngưá»i. Má»™t tia lá»a thiên linh ở khắp má»i nÆ¡i. Như váºy Thiên Chúa ná»™i tại trong thế gian, chứ không siêu việt. ChÃnh vì váºy mà ông đã bị vạ tuyệt thông.
Äáp: Váºy chứ ông không thấy thế là đúng hay sao? Thiên Chúa duy nhất cá»§a chúng tôi siêu việt. Chúng tôi cÅ©ng nói rằng có má»™t tia thiên linh ở khắp má»i nÆ¡i, nhưng sá»± siêu việt là miá»…n nhiá»…m. Äó là lý do tai sao ông ta bị vạ tuyệt thông.
Há»i: Äối vá»›i con, nếu con nhá»› đúng, xem ra đó đã do dòng Tên yêu cầu. Và o thá»i chúng ta Ä‘ang đỠcáºp tá»›i, các tu sÄ© dòng Tên đã bị trục xuất khá»i Giáo Há»™i, rồi lại được thu nháºn. Dầu sao Ä‘i nữa ÄTC đã không nói cho con biết tại sao phải thu hồi vạ tuyêt thông đó.
Lý do là thế nà y. ÄTC đã nói vá»›i con trong má»™t lần nói chuyện trước rằng và i ngà n năm nữa loà i ngưá»i chúng ta sẽ tuyệt chá»§ng. Trong trưá»ng hợp đó các linh hồn giỠđây được hưởng hạnh phúc chiêm ngưỡng Thiên Chúa nhưng khác vá»›i Chúa sẽ hoà tan vá»›i Ngà i. Ở thá»i Ä‘iểm ấy sẽ không còn có sá»± cách biệt giữa siêu việt và ná»™i tại nữa. Và vì váºy, khi dá»± kiến trước biến cố đó, việc ra vạ tuyệt thông ngay từ bây giá» có thể được tuyên bố là đã hết rồi. ÄTC không nghÄ© như thế sao?
Äáp: Chúng ta hãy nói rằng có má»™t luáºn lý trong Ä‘iá»u ông đỠnghị, nhưng lý do dá»±a trên má»™t giả thuyết cá»§a tôi, nó không có sá»± chắc chắn nà o, và ná»n thần há»c cá»§a chúng ta  không thấy trước Ä‘iá»u đó. Việc giống ngưá»i cá»§a chúng ta biến mất là má»™t giả thuyết tinh tuyá»n, và vì váºy nó không thể lý giải má»™t vạ tuyệt thông đã được đưa ra để kiểm duyệt sá»± ná»™i tại và khẳng định sá»± siêu việt.
Há»i: Nếu ÄTC mà là m Ä‘iá»u đó thì sẽ bị Ä‘a số Giáo Há»™i chống đối, có đúng thế không?
Äáp: Tôi tin là váºy, nhưng nếu chỉ là chuyện đó và tôi chắc chắn vá» Ä‘iá»u tôi nói vỠđỠtà i nà y, tôi sẽ không nghi ngá», trái lại nếu tôi lại không chắc chắn và vì váºy tôi sẽ không đương đầu vá»›i má»™t tráºn chiến có thể nghi ngá» trong các lý do và thất bại ngay từ lúc bắt đầu. Bây giá» nêu muốn ông hãy nói vá» vấn đỠthứ hai muốn há»i tôi.
Há»i: Vâng đó là vấn đỠvỠông Pascal. Sau má»™t tuổi trẻ ăn chÆ¡i Pascal đã như bất thình lình bị xâm chiếm bởi niá»m tin tôn giáo. Ông ta đã rất thông thái, ông đã Ä‘á»c Montaigne nhiá»u lần và cả Spinoza, Giansenio, các hồi ký cá»§a ÄHY Carlo Borromeo. NghÄ©a là ông ta có má»™t ná»n văn hóa Ä‘á»i và cả tôn giáo nữa. Tá»›i má»™t lúc nà o đó niá»m tin tôn giáo đánh trúng ông hoà n toà n. Ông gia nháºp cá»™ng Ä‘oà n Port Royal des Champs, nhưng rồi lại tách rá»i ra. Ông viết và i tác phẩm trong đó các “Tư tưởngâ€, má»™t cuốn sách theo con tháºt tuyệt vá»i và cÅ©ng rất hay trên bình diện tôn giáo. Nhưng rồi ông qua Ä‘á»i. Ông hầu như hấp hối và bà chị đã mang ông vá» nhà để có thể săn sóc cho ông. Mặc dầu ông muốn chết trong nhà thương giữa những ngưá»i nghèo. Bác sÄ© đã từ chối không cho phép vì ông chỉ còn và i ngà y sống và vì việc Ä‘em ông Ä‘i không thể là m được. Khi đó ông xin Ä‘em má»™t ngưá»i nghèo hấp hối từ má»™t nhà thương dà nh cho ngưá»i nghèo vá» nhà ông vá»›i má»™t chiếc giưá»ng giống giưá»ng cá»§a ông. Bà chị tìm cách là m vừa lòng ông, nhưng cái chết đến trước. Riêng cá nhân con thì con nghÄ© Pascal đáng được phong chân phước lắm.
Äáp: Ông bạn thân mến cá»§a tôi, ông hoà n toà n có lý trong trưá»ng hợp nà y. Tôi cÅ©ng nghÄ© là Pascal đáng được phong chân phước. Tôi sẽ lo liệu thá»§ tục cần thiết và há»i ý kiến cá»§a các cÆ¡ quan Vaticăng đặc trách các vấn đỠnà y, cùng vá»›i xác tÃn cá nhân và tÃch cá»±c cá»§a tôi.
Há»i: Thưa ÄTC, ÄTC có bao giá» nghÄ© tá»›i việc viết vá» má»™t hình ảnh Giáo Há»™i công nghị không?
Äáp: Không, tại sao tôi lại phải là m Ä‘iá»u đó?
Há»i: Bởi vì nó sẽ có má»™t kết quả khá đảo lá»™n. ÄTC có muốn con giải thÃch không?
Äáp: Chắc chắn là ông là m tôi hà i lòng rồi. Còn hÆ¡n thế nữa xin ông vẽ nó ra cho tôi.
ÄTC đưa giấy bút cho tôi và tôi vẽ. Tôi gạch má»™t đưá»ng ngang và nói rằng đây là các Giám Mục mà ÄTC quy tụ vá» há»p Công nghị. Tất cả các vị Ä‘á»u có má»™t tước hiệu như nhau và má»™t nhiệm vụ như nhau: đó là săn sóc các linh hồn được giao phó cho các vị trong giáo pháºn cá»§a các vị. Tôi vạch đưá»ng ngang nà y rồi nói: Nhưng mà ÄTC, thưa ÄTC, là Giám Mục Roma và như thế có quyá»n tối thượng trong Công nghị, vì ÄTC có nhiệm vụ rút tiả ra các kết luáºn và đưa ra đưá»ng lối chung cá»§a hà ng Giám Mục. Như thế Giám Mục Roma ở bên trên vạch ngang nà y, có má»™t vạch dá»c lên cho tá»›i tên cá»§a ÄTC và nhiệm vụ cá»§a ngà i. Äà ng khác các Giám Mục ở trên hà ng ngang cai quản, giáo dục, trợ giúp tÃn hữu, và vì váºy có má»™t đưá»ng từ hà ng ngang xuống cho tá»›i Ä‘iá»u đại diện dân chúng. ÄTC có trông thấy hình vẽ không? Nó là má»™t Tháºp Giá đó.
ÄTC nói:
Tư tưởng nà y tháºt rất là hay đẹp. Tôi đã không bao giÆ¡ có ý tưởng là m má»™t hình vẽ vá» Giáo Há»™i Công nghị. Ông đã là m Ä‘iá»u đó, tôi rất thÃch nó.
Trá»i đã muá»™n. ÄTC tặng tôi hai cuốn sách kể lại lịch sá» cá»§a ngà i tại Argentina cho tá»›i Công nghị hồng y bầu ngà i là m Giáo Hoà ng. Má»™t cuốn dầy hà ng trăm trang. Chúng tôi ôm hôn nhau. Và ÄTC đã muốn mang hai cuốn sách ra xe cho tôi. Chúng tôi xuống thang máy và ra cá»a nhà trá» thánh Marta. Chiếc xe cá»§a tôi đã dừng trước cá»a. Ông tà i xế xuống xe bắt tay chà o ÄGH và tìm giúp tôi và o trong xe. ÄTC má»i ông tà i xế ngồi và o tay lái cho xe nổ máy và nói “Äể tôi giúp ông ấyâ€. Ngà i đỡ tôi và giúp tôi và o trong xe và giữ cá»a xe mở. Khi tôi đã ngồi trong xe, ngà i há»i tôi có thoải mái không. Tôi trả lá»i là có. Khi đó ngà i má»›i đóng cá»a xe, và lui ra sau má»™t bước chá» cho xe chuyển bánh, Ngà i vẫy ta chà o tôi cho tá»›i phút chót, trong khi tôi đầy nước mắt vì cảm động. Tôi thưá»ng viết rằng ÄTC Phanxicô là má»™t ngưá»i cách mạng. Ngà i nghÄ© đến việc phong chân phước cho ông Pascal, ngà i nghÄ© tá»›i ngưá»i nghèo, ngưá»i di cư. Ngà i cầu mong má»™t Âu châu liên bang và cuối cùng và không phải cuối cùng ngà i giÆ¡ tay giúp tôi và o trong xe. Má»™t vị Giáo Hoà ng như thế chúng ta đã không bao giá» có! Và những gì ngà i đã nói vá»›i tôi trong cuá»™c phá»ng vấn cứ vang lên trong đầu tôi.
Linh Tiến Khải
RV

