Nhà báo Eugenio Scalfari ph�ng vấn �TC Phanxicô

Ngày mùng 8 tháng 7 vừa qua nhật báo Cộng Hoà La Republica ở Italia đã đăng bài ph�ng vấn �TC Phanxicô dành cho ông Eugenio Scalfari, một nhà báo lão thành không có ni�m tin tôn giáo. Thứ năm trước đó chính �TC đã điện thoại cho ông. Ông Eugenio hơn �TC 13 tuổi. Sau khi h�i thăm nhau v� tình hình sức khoẻ �TC khuyên ông nên uống nước nhi�u và ăn thức ăn có muối. Hai ngư�i hẹn gặp nhau lúc 4 gi� chi�u cùng ngày tại nhà tr� thánh nữ Marta. �� tài chính của buổi nói chuyện xoay quanh Thiên Chúa duy nhất, là �ấng Tạo Hoá duy nhất của vũ hoàn. �ó cũng là luận thuyết n�n tảng của tri�u đại �ức Phanxicô. Kết quả là tình huynh đệ giữa m�i tôn giáo và của các Giáo Hội Kitô, đặc biệt là tình yêu thương đối với ngư�i nghèo, ngư�i yếu đuổi, bị loại trừ, ngư�i bệnh tật, hoà bình và công lý. �TC cho ông biết ngài rất lo âu đối với hội nghị thượng đỉnh của khối G20. Ngài nói với ông:

“Tôi sợ rằng có các liên minh khá nguy hiểm giữa các cư�ng quốc  có một quan niệm lệch lạc v� thế giới: Mỹ và Nga, Trung Quốc và Bắc Hàn, Putin và Assad trong chiến tranh Siria�.

H�i: Thưa �TC đâu là nguy hiểm của các liên minh này?

�áp: Nguy cơ liên quan tới việc di cư. Như ông biết đó, chúng ta có một vấn đ� chính, và rất tiếc ngày càng gia tăng trong thế giới hiện nay, đó là vấn đ� của ngư�i nghèo, ngư�i yếu đuối, ngư�i bị loại trừ, mà các ngư�i di cư là thành phần. �àng khác, có các quốc gia đa số dân nghèo không đến từ các phong trào di cư, mà bởi các tai ương xã hội, có những nước khác có ít ngư�i nghèo, nhưng h� sợ sự xâm lăng của ngư�i di cư. �ó là lý do tại sao hội nghị thượng đỉnh của khối G20 khiến tôi lo lắng: nó đánh vào ngư�i di cư của các quốc gia phân nửa thế giới, và nó càng đánh mạnh với th�i gian qua đi.

H�i: Thưa �TC, �TC nghĩ rằng trong xã hội toàn cầu như xã hội chúng ta đang sống, sự di chuuyển của các dân tộc gia tăng, nghèo hay không nghèo cũng thế, có phải vậy không?

�áp: Chúng ta đừng ảo tưởng: các dân tộc bị thu hút bởi các đại lục và các quốc gia giầu cổ xưa. Nhất là Âu châu. Chế độ thực dân phát xuất từ châu Âu. Có các khía cạnh tích cực trong chế độ thực dân, nhưng cũng có các khía canh tiêu cực. Dầu sao đi nữa Âu châu đã trở thành giầu có hơn, giầu nhất trên toàn thế giới. Vì thế nó sẽ là mục tiêu của các dân tộc di cư.

H�i: Cả con nữa cũng đã suy tư nhi�u lần v� vấn đ� này, và con đi tới kết luận rằng không phải chỉ vì thế, mà cũng vì thế Âu châu phải mau chóng chừng nào có thể có một cơ cấu liên bang. Các luật lệ và các thái độ chính trị phát xuất từ đó được quyết định bởi chính quy�n liên bang và Quốc hội liên bang, chứ không phải bởi các nước thành viên riêng rẽ. �TC cũng đã nhi�u lần nêu lên vấn đ� này, cả khi phát biểu trước Quốc hội âu châu nữa, có đúng thế không thưa �TC?

�áp: �úng thế. Tôi đã nhi�u lần nêu lên vấn đ� này.

H�i: Và �TC đã được vỗ tay tán đồng nhi�u lần kể cả tung hô nữa có đúng vậy không?

�áp: Vâng, đúng vậy. Nhưng rất tiếc nó có ít ý nghĩa. Các quốc gia chuyển động và ý thức được một sự thực: hoặc là Âu châu trở thành một cộng đồng liên bang hoặc là nó sẽ không còn là gì nữa trên thế giới.  Nhưng bây gi� tôi muốn h�i ông một câu: đâu là các thành kiến và các khuyết điểm của các nhà báo?

�TC trở thành ngư�i ph�ng vấn. Ông Eugenio đáp: Thưa �TC, �TC phải biết rành hơn con chứ, bởi vì ngài là một ngư�i kiên trì đ�c các bài h� viết mà!

�TC: Nhưng mà tôi muốn biết từ ông cơ!

�áp: Vâng, chúng ta hãy để qua một bên các thành kiến, nhưng cũng có các thành kiến và đôi khi chúng cũng rất là đáng chú ý. Các khuyết điểm của các nhà báo: đó là kể lại một sự kiện mà không biết nó thật hay không thật tới mức nào;  vu khống, giải thích sự thật bằng cách khiến cho các tư tưởng của mình thắng thế. Và cả việc lấy các tư tưởng của một ngư�i khôn ngoan hơn, chuyên môn hơn làm của mình, bằng cách gán nó cho chính mình.

�TC nói:

�i�u cuối cùng này tôi đã không bao gi� để ý. Chuyện các nhà báo có các tư tưởng riêng và áp dụng chúng cho thực tại không phải là một khuyết điểm, nhưng tự gán cho mình các tư tưởng của ngư�i khác để có được uy tín hơn, đi�u này chắc chắn là một  khuyết điểm trầm tr�ng.

H�i: Thưa �TC, nếu �TC cho phép bây gi� con xin h�i hai đi�u. Con đã trình bầy vài lần trong các bài viết của con, nhưng con không biết �TC nghĩ gì?

�áp: À, tôi hiểu rồi. Ông muốn nói v� Spinoza và Pascal chứ gì. Ông muốn đ� nghị trở lại hai đ� tài này phải không?

H�i: Vâng, con cám ơn �TC. Chúng ta hãy bắt đầu với Luân lý đạo đức của Spinoza. �TC biết ông ta sinh ra là ngư�i Do thái, nhưng không sống đạo Do thái. Ông đã từ hội đư�ng do thái Lisboa sang Hoà Lan. Nhưng trong ít tháng sau khi ông cho đăng vài bài khảo luận, hội đư�ng Do thái tại Amsterdam đã cho đăng tải một bài viết rất gay gắt chống lại ông. Trong vài tháng Giáo Hội công giáo đã tìm cách lôi kéo ông vào ni�m tin của mình. Spinoza đã không trả l�i, và đã sắp xếp để các bút tích của ông chỉ được công bố sau khi ông qua đ�i. Nhưng trong khi ch� đợi thì vài ngư�i bạn của ông đã nhận được các bản thảo của các cuốn sách ông đang viết.

�ặc biệt là cuốn Luân lý đạo đức được Giáo Hội biết tới, và lập tức ra vạ tuyệt thông cho ông, Lý do là vì Spinoza cho rằng Thiên Chúa hiện diện trong m�i tạo vật sống động: thảo mộc, thú vật, con ngư�i. Một tia lửa thiên linh ở khắp m�i nơi. Như vậy Thiên Chúa nội tại trong thế gian, chứ không siêu việt. Chính vì vậy mà ông đã bị vạ tuyệt thông.

�áp: Vậy chứ ông không thấy thế là đúng hay sao? Thiên Chúa duy nhất của chúng tôi siêu việt. Chúng tôi cũng nói rằng có một tia thiên linh ở khắp m�i nơi, nhưng sự siêu việt là miễn nhiễm. �ó là lý do tai sao ông ta bị vạ tuyệt thông.

H�i: �ối với con, nếu con nhớ đúng, xem ra đó đã do dòng Tên yêu cầu. Vào th�i chúng ta đang đ� cập tới, các tu sĩ dòng Tên đã bị trục xuất kh�i Giáo Hội, rồi lại được thu nhận. Dầu sao đi nữa �TC đã không nói cho con biết tại sao phải thu hồi vạ tuyêt thông đó.

Lý do là thế này. �TC đã nói với con trong một lần nói chuyện trước  rằng vài ngàn năm nữa loài ngư�i chúng ta sẽ tuyệt chủng. Trong trư�ng hợp đó các linh hồn gi� đây được hưởng  hạnh phúc chiêm ngưỡng Thiên Chúa nhưng khác với Chúa sẽ hoà tan với Ngài. Ở th�i điểm ấy sẽ không còn có sự cách biệt giữa siêu việt và nội tại nữa. Và vì vậy, khi dự kiến trước biến cố đó, việc ra vạ tuyệt thông ngay từ bây gi� có thể được tuyên bố là đã hết rồi. �TC không nghĩ như thế sao?

�áp: Chúng ta hãy nói rằng có một luận lý trong đi�u ông đ� nghị, nhưng lý do dựa trên một giả thuyết của tôi, nó không có sự chắc chắn nào, và n�n thần h�c của chúng ta  không thấy trước đi�u đó. Việc giống ngư�i của chúng ta biến mất là một giả thuyết tinh tuy�n, và vì vậy nó không thể lý giải một vạ tuyệt thông đã được đưa ra để kiểm duyệt  sự nội tại và khẳng định sự siêu việt.

H�i: Nếu �TC mà làm đi�u đó thì sẽ bị đa số Giáo Hội chống đối, có đúng thế không?

�áp: Tôi tin là vậy, nhưng nếu chỉ là chuyện đó và tôi chắc chắn v� đi�u tôi nói v� đ� tài này, tôi sẽ không nghi ng�, trái lại nếu tôi lại không chắc chắn và vì vậy tôi sẽ không đương đầu với một trận chiến có thể nghi ng� trong các lý do và thất bại ngay từ lúc bắt đầu. Bây gi� nêu muốn ông hãy nói v� vấn đ� thứ hai muốn h�i tôi.

H�i: Vâng đó là vấn đ� v� ông Pascal. Sau một tuổi trẻ ăn chơi Pascal đã như bất thình lình bị xâm chiếm bởi ni�m tin tôn giáo. Ông ta đã rất thông thái, ông đã đ�c Montaigne nhi�u lần và cả Spinoza, Giansenio, các hồi ký của �HY Carlo Borromeo. Nghĩa là ông ta có một n�n văn hóa đ�i và cả tôn giáo nữa. Tới một lúc nào đó ni�m tin tôn giáo đánh trúng ông hoàn toàn. Ông gia nhập cộng đoàn Port Royal des Champs, nhưng rồi lại tách r�i ra. Ông viết vài tác phẩm trong đó các “Tư tưởng�, một cuốn sách theo con thật tuyệt v�i và cũng rất hay trên bình diện tôn giáo. Nhưng rồi ông qua đ�i. Ông hầu như hấp hối và bà chị đã mang ông v� nhà để có thể săn sóc cho ông. Mặc dầu ông muốn chết trong nhà thương giữa những ngư�i nghèo. Bác sĩ đã từ chối không cho phép vì ông chỉ còn vài ngày sống và vì việc đem ông đi không thể làm được. Khi đó ông xin đem một ngư�i nghèo hấp hối từ một nhà thương dành cho ngư�i nghèo v� nhà ông với một chiếc giư�ng giống giư�ng của ông. Bà chị tìm cách làm vừa lòng ông, nhưng cái chết đến trước. Riêng cá nhân con thì con nghĩ Pascal đáng được phong chân phước lắm.

�áp: Ông bạn thân mến của tôi, ông hoàn toàn có lý trong trư�ng hợp này. Tôi cũng nghĩ là Pascal đáng được phong chân phước. Tôi sẽ lo liệu thủ tục cần thiết và h�i ý kiến của các cơ quan Vaticăng đặc trách các vấn đ� này, cùng với xác tín cá nhân và tích cực của tôi.

H�i: Thưa �TC, �TC có bao gi� nghĩ tới việc viết v� một hình ảnh Giáo Hội công nghị không?

�áp: Không, tại sao tôi lại phải làm đi�u đó?

H�i: Bởi vì nó sẽ có một kết quả khá đảo lộn. �TC có muốn con giải thích không?

�áp: Chắc chắn là ông làm tôi hài lòng rồi. Còn hơn thế nữa xin ông vẽ nó ra cho tôi.

�TC đưa giấy bút cho tôi và tôi vẽ. Tôi gạch một đư�ng ngang và nói rằng đây là các Giám Mục mà �TC quy tụ v� h�p Công nghị. Tất cả các vị đ�u có một tước hiệu như nhau và một nhiệm vụ như nhau: đó là săn sóc các linh hồn được giao phó cho các vị trong giáo phận của các vị. Tôi vạch đư�ng ngang này rồi nói: Nhưng mà �TC, thưa �TC, là Giám Mục Roma và như thế có quy�n tối thượng trong Công nghị, vì �TC có nhiệm vụ rút tiả ra các kết luận và đưa ra đư�ng lối chung của hàng Giám Mục. Như thế Giám Mục Roma ở bên trên vạch ngang này, có một vạch d�c lên cho tới tên của �TC và nhiệm vụ của ngài. �àng khác các Giám Mục ở trên hàng ngang cai quản, giáo dục, trợ giúp tín hữu, và vì vậy có một đư�ng từ hàng ngang xuống cho tới đi�u đại diện dân chúng. �TC có trông thấy hình vẽ không? Nó là một Thập Giá đó.

�TC nói:

Tư tưởng này thật rất là hay đẹp. Tôi đã không bao giơ có ý tưởng làm một hình vẽ v� Giáo Hội Công nghị. Ông đã làm đi�u đó, tôi rất thích nó.

Tr�i đã muộn. �TC tặng tôi hai cuốn sách kể lại lịch sử của ngài tại Argentina cho tới Công nghị hồng y bầu ngài làm Giáo Hoàng. Một cuốn dầy hàng trăm trang. Chúng tôi ôm hôn nhau. Và �TC đã muốn mang hai cuốn sách ra xe cho tôi. Chúng tôi xuống thang máy và ra cửa nhà tr� thánh Marta. Chiếc xe của tôi đã dừng trước cửa. Ông tài xế xuống xe bắt tay chào �GH và tìm giúp tôi vào trong xe. �TC m�i ông tài xế ngồi vào tay lái cho xe nổ máy và nói “�ể tôi giúp ông ấy�. Ngài đỡ tôi và giúp tôi vào trong xe và giữ cửa xe mở. Khi tôi đã ngồi trong xe, ngài h�i tôi có thoải mái không. Tôi trả l�i là có. Khi đó ngài mới đóng cửa xe, và lui ra sau một bước ch� cho xe chuyển bánh, Ngài vẫy ta chào tôi cho tới phút chót, trong khi tôi đầy nước mắt vì cảm động. Tôi thư�ng viết rằng �TC Phanxicô là một ngư�i cách mạng. Ngài nghĩ đến việc phong chân phước cho ông Pascal, ngài nghĩ tới ngư�i nghèo, ngư�i di cư. Ngài cầu mong một Âu châu liên bang và cuối cùng và không phải cuối cùng ngài giơ tay giúp tôi vào trong xe. Một vị Giáo Hoàng như thế chúng ta đã không bao gi� có! Và những gì ngài đã nói với tôi trong cuộc ph�ng vấn cứ vang lên trong đầu tôi.

Linh Tiến Khải

RV