Khi má»™t giáo hoà ng mạnh mẽ vá»›i má»™t nghị sá»± xã há»™i rõ rà ng, giao nhau vá»›i má»™t lãnh đạo thế giá»›i cùng chung láºp trưá»ng căn bản và sẵn sà ng tạo Ä‘iá»u kiện, thì có khi lịch sá» có thể thay đổi.
Và dụ như, vá»›i sá»± há»— trợ cá»§a vua Philip II, thánh giáo hoà ng Piô X đã thúc đẩy ‘Liên minh Thần thánh’ đẩy lùi cuá»™c xâm lược cá»§a đế chế Ottoman Hồi giáo trong tráºn Lepanto năm 1571. Bốn thế ká»· sau, thánh giáo hoà ng Gioan Phaolô II và tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan đã chung sức và thà nh công trong ná»— lá»±c hạ bệ Cá»™ng sản Xô-viết.
Dù vá»›i các ưu tiên hà ng đầu khác các báºc tiá»n nhiệm, nhưng Äức Giáo hoà ng Phanxicô có cùng má»™t tham vá»ng định hình lịch sá». Ngà i muốn tránh xa cái mà ngà i gá»i là ‘sá»± lãnh đạm toà n cầu hóa’ đối vá»›i ngưá»i nghèo, ngưá»i tị nạn, và các nạn nhân khác cá»§a ‘văn hóa thải loại’ và ngà i muốn chấm dứt Thế chiến III mà ngà i tin là đang diá»…n ra ‘phân mảnh’ trên khắp thế giá»›i.
Vấn đỠmà Äức Phanxicô phải đối diện trong năm 2016 là : Ai là đối tác chÃnh trị có thể giúp ngà i chuyển vần thế giá»›i? Thá»±c sá»±, đây là câu há»i không dá»… trả lá»i.
Trong nhiá»u thế ká»·, Vatican theo bản năng tìm kiếm những ngưá»i Công giáo có thể lá»±c ở châu Âu là m đồng minh tá»± nhiên cá»§a mình. Ngà y nay, láºp luáºn nà y không còn đứng vững nữa.
Ở châu Âu Tây phương, các quốc gia Công giáo truyá»n thống như Pháp và Tây Ban Nha Ä‘ang chìm trong các khó khăn đối ná»™i, và đạo đức thế tục cá»§a há» cÅ©ng có phần hoà i nghi cương vị lãnh đạo cá»§a giáo há»™i trong chÃnh trị. Ở phương Äông, quốc gia Công giáo kiên định nhất, Ä‘ang được dẫn dắt bởi má»™t chÃnh phá»§ theo chá»§ nghÄ©a dân tá»™c Ä‘i ngược lại vá»›i má»™t và i ưu tiên hà ng đầu cá»§a Äức Phanxicô, từ cách đối xá» vá»›i ngưá»i tị nạn cho đến việc dùng nhiên liệu hóa thạch.
Gần đây, Vatican có vẻ bắt tay vá»›i Hoa Kỳ, nhưng dưá»ng như triển vá»ng nà y hÆ¡i mạo hiểm. Tổng thống Obama và Äức Phanxicô đã chung tay trong sá»± kiện lịch sá» nối lại quan hệ vá»›i Cuba, nhưng nhà báo kỳ cá»±u Piero Schiavazzi đã có má»™t nháºn xét đáng chú ý rằng Äức Phanxicô có thể bị thất vá»ng như lúc trước Äức Gioan Phaolô II từng thất vá»ng sau khi chá»§ nghÄ©a Cá»™ng sản sụp đổ.
Äức Gioan Phaolô đã đưa Tây và Äông Âu vá» lại vá»›i nhau, hi vá»ng phÃa Äông sẽ phục hồi sá»± suy tà n tâm linh cá»§a phÃa Tây, nhưng rồi chỉ thấy chá»§ nghÄ©a tiêu thụ và chá»§ nghÄ©a thế tục thắng thế. Ông Schiavazzi cho rằng Äức Phanxicô đã giúp tái gắn kết châu Mỹ, nhưng ngà i có thể sẽ không vui vá»›i những chuyện vá» sau, khi má»™t là n sóng chÃnh trị bảo thá»§ Ä‘ang ngà y cà ng áp đảo xã há»™i dân chá»§ mà ngà i mong muốn, chuyện Ä‘ang diá»…n ra ở châu Mỹ La tinh, kể cả Argentina quê hương ngà i, và cả Hoa Kỳ Ä‘ang có khả năng bầu lên Donald Trump.
Ngay cả khi Hillary Clinton thắnh cá» 2016, thì như thế cÅ©ng không thể nói lên dá»± Ä‘oán tốt đẹp trong tương lai được. Trong nhiệm kỳ cá»§a Bill Clinton, Vatican và Tòa Bạch á»c đã có tráºn chiến căng thẳng vá» kiểm soát dân số và phá thai, trong há»™i nghị Liên hiệp quốc ở Cairo và Bắc Kinh.
Váºy thì còn ai nữa?
Má»™t lá»±a chá»n là Vladimir Putin, má»›i được Forbes bình chá»n là ngưá»i quyá»n lá»±c nhất thế giá»›i, và Äức Phanxicô đã có má»™t số hợp tác vá»›i tổng thống Nga trên và i lÄ©nh vá»±c. Tháng 9, 2013, cả hai đã liên kết để chống lại can thiệp quân sá»± cá»§a phương Tây và o Syria, và lá»i Putin kêu gá»i bảo vệ các Kitô hữu bị bách hại ở Trung Äông là má»™t Ä‘iá»u Äức Phanxicô cảm kÃch.
Mặt khác, Äức Phanxicô cÅ©ng đã nhiá»u lần chỉ trÃch can thiệp cá»§a Nga và o Ukraine, và xét má»i khÃa cạnh, thì má»™t sá»± kết hợp cá»§a ‘Giáo hoà ng Lòng thương xót’ vá»›i nhân váºt có lẽ là Ãt thương xót nhất trên thế giá»›i, hẳn không khả dÄ© cho lắm.

Äức Phanxicô có thể nhìn đến Trung Quốc, cưá»ng quốc Ä‘ang nổi lên dưới quyá»n Táºp Cáºn Bình. Nhưng hai ngưá»i nà y lại không găp mặt nhau, dù hiện diện cùng thá»i Ä‘iểm tại Hoa Kỳ, cho thấy má»™t sá»± căng thẳng lâu dà i giữa Bắc Kinh và Roma vẫn chưa thể tan băng, và cho đến khi nà o Trung Quốc chưa nghÄ© lại vá» chÃnh sách cá»§a mình đối vá»›i tá»± do tôn giáo, thì má»i chuyện vẫn chỉ dáºm chân tại chá»—.
Có ngưá»i nghÄ©, ‘Giáo hoà ng Vùng ven’ hẳn sẽ tá»± nhiên hướng đến các nước Ä‘ang phát triển để tìm kiếm đối tác chiến lược, và điá»u nà y có vẻ hứa hẹn. Các nước Phi Luáºt Tân, Ấn Äá»™, Nigeria và Nam Hà n, tất cả Ä‘á»u có cá»™ng đồng Công giáo đầy động năng, và đá»u là những nước có tư thế lãnh đạo.
Nhưng vì nhiá»u lý do, má»—i nước nà y Ä‘á»u không hợp là m đối tác tiá»m năng. Ấn Äá»™, dưới quyá»n chÃnh phá»§ Ấn giáo theo chá»§ nghÄ©a dân tá»™c, Ä‘ang thù địch vá»›i cá»™ng đồng thiểu số Kitô giáo. Còn Nigeria thì đầy khốn cảnh, chá»§ yếu do phiến quân Boko Haram. Phi Luáºt Tân thì Ä‘ang chuẩn bị bá» phiếu bầu cá» trong năm nay. Và chÃnh sách đối ngoại cá»§a Nam Hà n thưá»ng mở ra và kết thúc vá»›i vấn đỠlá»›n nhất là ngưá»i anh em Bắc Hà n.
Có lẽ câu trả lá»i cho Äức Giáo hoà ng Phanxicô là , không có má»™t vua Philip II hay Ronald Reagan chá» sẵn cho ngà i trong năm 2016, nghÄ©a là không có má»™t lãnh đạo thế giá»›i vá»›i láºp trưá»ng và mục tiêu ăn khá»›p vá»›i ngà i.
Dù cho Äức Phanxicô đúng vá» chuyện Thế chiến III phân mảnh, nhưng có lẽ những phản ứng từ các cưá»ng quốc sẽ là ngoại giao phân mảnh, những liên minh ngắn hạn vá»›i các nhân váºt khác nhau vá» các chá»§ đỠcụ thể khác nhau, không hợp nhau hoà n toà n.
Cho đến nay, chuyện thế chiến phân mảnh mà Äức Phanxicô lên án, dưá»ng như không thà nh vấn đỠvá»›i các cưá»ng quốc. Vẫn cần phải chá» xem liệu má»™t tinh thần kiến tạo hòa bình tá»± phát như cá»§a Äức Giáo hoà ng, liệu có thể hiệu quả mà không cần má»™t đối tác rõ rà ng hay không.

Pope Francis touches the back of his ear to listen to the applause coming from priests as he arrives for a special audience with members of religious colleges in Paul VI hall at the Vatican May 12, 2014. REUTERS/Max Rossi (VATICAN – Tags: RELIGION)
J.B. Thái Hòa chuyển dịch

