Năm 2016, �ức Phanxicô có lẽ là giáo hoàng muốn tìm một đối tác

32803281

Khi một giáo hoàng mạnh mẽ với một nghị sự xã hội rõ ràng, giao nhau với một lãnh đạo thế giới cùng chung lập trư�ng căn bản và sẵn sàng tạo đi�u kiện, thì có khi lịch sử có thể thay đổi.

Ví dụ như, với sự hỗ trợ của vua Philip II, thánh giáo hoàng Piô X đã thúc đẩy ‘Liên minh Thần thánh’ đẩy lùi cuộc xâm lược của đế chế Ottoman Hồi giáo trong trận Lepanto năm 1571. Bốn thế kỷ sau, thánh giáo hoàng Gioan Phaolô II và tổng thống Hoa Kỳ Ronald Reagan đã chung sức và thành công trong nỗ lực hạ bệ Cộng sản Xô-viết.

Dù với các ưu tiên hàng đầu khác các bậc ti�n nhiệm, nhưng �ức Giáo hoàng Phanxicô có cùng một tham v�ng định hình lịch sử. Ngài muốn tránh xa cái mà ngài g�i là ‘sự lãnh đạm toàn cầu hóa’ đối với ngư�i nghèo, ngư�i tị nạn, và các nạn nhân khác của ‘văn hóa thải loại’ và ngài muốn chấm dứt Thế chiến III mà ngài tin là đang diễn ra ‘phân mảnh’ trên khắp thế giới.

Vấn đ� mà �ức Phanxicô phải đối diện trong năm 2016 là: Ai là đối tác chính trị có thể giúp ngài chuyển vần thế giới? Thực sự, đây là câu h�i không dễ trả l�i.

Trong nhi�u thế kỷ, Vatican theo bản năng tìm kiếm những ngư�i Công giáo có thể lực ở châu Âu làm đồng minh tự nhiên của mình. Ngày nay, lập luận này không còn đứng vững nữa.

Ở châu Âu Tây phương, các quốc gia Công giáo truy�n thống như Pháp và Tây Ban Nha đang chìm trong các khó khăn đối nội, và đạo đức thế tục của h� cũng có phần hoài nghi cương vị lãnh đạo của giáo hội trong chính trị. Ở phương �ông, quốc gia Công giáo kiên định nhất, đang được dẫn dắt bởi một chính phủ theo chủ nghĩa dân tộc đi ngược lại với một vài ưu tiên hàng đầu của �ức Phanxicô, từ cách đối xử với ngư�i tị nạn cho đến việc dùng nhiên liệu hóa thạch.

Gần đây, Vatican có vẻ bắt tay với Hoa Kỳ, nhưng dư�ng như triển v�ng này hơi mạo hiểm. Tổng thống Obama và �ức Phanxicô đã chung tay trong sự kiện lịch sử nối lại quan hệ với Cuba, nhưng nhà báo kỳ cựu Piero Schiavazzi đã có một nhận xét đáng chú ý rằng �ức Phanxicô có thể bị thất v�ng như lúc trước �ức Gioan Phaolô II từng thất v�ng sau khi chủ nghĩa Cộng sản sụp đổ.

�ức Gioan Phaolô đã đưa Tây và �ông Âu v� lại với nhau, hi v�ng phía �ông sẽ phục hồi sự suy tàn tâm linh của phía Tây, nhưng rồi chỉ thấy chủ nghĩa tiêu thụ và chủ nghĩa thế tục thắng thế. Ông Schiavazzi cho rằng �ức Phanxicô đã giúp tái gắn kết châu Mỹ, nhưng ngài có thể sẽ không vui với những chuyện v� sau, khi một làn sóng chính trị bảo thủ đang ngày càng áp đảo xã hội dân chủ mà ngài mong muốn, chuyện đang diễn ra ở châu Mỹ La tinh, kể cả Argentina quê hương ngài, và cả Hoa Kỳ đang có khả năng bầu lên Donald Trump.

Ngay cả khi Hillary Clinton thắnh cử 2016, thì như thế cũng không thể nói lên dự đoán tốt đẹp trong tương lai được. Trong nhiệm kỳ của Bill Clinton, Vatican và Tòa Bạch �c đã có trận chiến căng thẳng v� kiểm soát dân số và phá thai, trong hội nghị Liên hiệp quốc ở Cairo và Bắc Kinh.

Vậy thì còn ai nữa?

Một lựa ch�n là Vladimir Putin, mới được Forbes bình ch�n là ngư�i quy�n lực nhất thế giới, và �ức Phanxicô đã có một số hợp tác với tổng thống Nga trên vài lĩnh vực. Tháng 9, 2013, cả hai đã liên kết để chống lại can thiệp quân sự của phương Tây vào Syria, và l�i Putin kêu g�i bảo vệ các Kitô hữu bị bách hại ở Trung �ông là một đi�u �ức Phanxicô cảm kích.

Mặt khác, �ức Phanxicô cũng đã nhi�u lần chỉ trích can thiệp của Nga vào Ukraine, và xét m�i khía cạnh, thì một sự kết hợp của ‘Giáo hoàng Lòng thương xót’ với nhân vật có lẽ là ít thương xót nhất trên thế giới, hẳn không khả dĩ cho lắm.

�ức Phanxicô có thể nhìn đến Trung Quốc, cư�ng quốc đang nổi lên dưới quy�n Tập Cận Bình. Nhưng hai ngư�i này lại không găp mặt nhau, dù hiện diện cùng th�i điểm tại Hoa Kỳ, cho thấy một sự căng thẳng lâu dài giữa Bắc Kinh và Roma vẫn chưa thể tan băng, và cho đến khi nào Trung Quốc chưa nghĩ lại v� chính sách của mình đối với tự do tôn giáo, thì m�i chuyện vẫn chỉ dậm chân tại chỗ.

Có ngư�i nghĩ, ‘Giáo hoàng Vùng ven’ hẳn sẽ tự nhiên hướng đến các nước đang phát triển để tìm kiếm đối tác chiến lược, và đi�u này có vẻ hứa hẹn. Các nước Phi Luật Tân, Ấn �ộ, Nigeria và Nam Hàn, tất cả đ�u có cộng đồng Công giáo đầy động năng, và đ�u là những nước có tư thế lãnh đạo.

Nhưng vì nhi�u lý do, mỗi nước này đ�u không hợp làm đối tác ti�m năng. Ấn �ộ, dưới quy�n chính phủ Ấn giáo theo chủ nghĩa dân tộc, đang thù địch với cộng đồng thiểu số Kitô giáo. Còn Nigeria thì đầy khốn cảnh, chủ yếu do phiến quân Boko Haram. Phi Luật Tân thì đang chuẩn bị b� phiếu bầu cử trong năm nay. Và chính sách đối ngoại của Nam Hàn thư�ng mở ra và kết thúc với vấn đ� lớn nhất là ngư�i anh em Bắc Hàn.

Có lẽ câu trả l�i cho �ức Giáo hoàng Phanxicô là, không có một vua Philip II hay Ronald Reagan ch� sẵn cho ngài trong năm 2016, nghĩa là không có một lãnh đạo thế giới với lập trư�ng và mục tiêu ăn khớp với ngài.

Dù cho �ức Phanxicô đúng v� chuyện Thế chiến III phân mảnh, nhưng có lẽ những phản ứng từ các cư�ng quốc sẽ là ngoại giao phân mảnh, những liên minh ngắn hạn với các nhân vật khác nhau v� các chủ đ� cụ thể khác nhau, không hợp nhau hoàn toàn.

Cho đến nay, chuyện thế chiến phân mảnh mà �ức Phanxicô lên án, dư�ng như không thành vấn đ� với các cư�ng quốc. Vẫn cần phải ch� xem liệu một tinh thần kiến tạo hòa bình tự phát như của �ức Giáo hoàng, liệu có thể hiệu quả mà không cần một đối tác rõ ràng hay không.

J.B. Thái Hòa chuyển dịch