Mẫu hình con ngư�i nào là mục tiêu của giáo dục để xã hội phát triển?

Là Kitô hữu, phát triển bản thân là ơn g�i. Là ngư�i VN, góp phần xây dựng, phát triển đất nước VN là bổn phận, trách nhiệm.

Chúng ta thử tìm hiểu xem mục tiêu giáo dục chúng ta có thể tìm thấy ở đâu? Và chúng ta có thể làm gì trong công cuộc giáo dục để góp phần làm cho đất nước phát triển?

Vì �ức Giáo hoàng Phaolô VI, trong Thông điệp Phát triển các Dân tộc (Populorum Progressio) đã nói: phát triển là ‘sự chuyển tiếp từ những đi�u kiện kém nhân bản sang những đi�u kiện nhân bản hơn.

Nhưng để quá trình chuyển tiếp đến đi�u kiện nhân bản hơn diễn ra, thì đi�u kiện cần là phải có sự giáo dục thích hợp, đào tạo các thành viên trong xã hội.

***

Trước hết,  nhìn vào thực trạng giáo dục hiện nay của VN. Thực trạng này có thể mô tả sơ lược bằng một vài nhận định tổng quát của giáo sư Hoàng Tuỵ:

• …nguyên nhân trì trệ không phải chỉ do những sai lầm cục bá»™ vá»� Ä‘iá»�u hành quản lý (tuy phần trách nhiệm của bá»™ máy quản lý không nhá»�), mà chủ yếu là sai lầm từ gốc, sai lầm từ nhận thức, quan niệm, tÆ° duy cÆ¡ bản. Nói vắn tắt, là sai lầm có tính chất hệ thống, sai lầm thiết kế, không thể khắc phục bằng những biện pháp Ä‘iá»�u chỉnh chắp vá, sai đâu sá»­a đó, càng sá»­a càng rối, mà cần phải cÆ°Æ¡ng quyết xây dá»±ng lại từ gốc. Ä�ó là mệnh lệnh cuá»™c sống, nếu chúng ta không muốn tụt hậu thêm nữa. (Hoàng Tuỵ, Kiến nghị chấn hÆ°ng giáo dục, 2004)
• Có thể nói đã sang thế ká»· 21 nhÆ°ng giáo dục của ta vẫn còn giữ khá nhiá»�u quan niệm cổ hủ thá»�i phong kiến nho giáo, thậm chí thá»�i trung cổ Châu Âu. Nặng tính giáo Ä‘iá»�u kinh kệ, nhằm biến con ngÆ°á»�i thành má»™t phÆ°Æ¡ng tiện.(GS Hoàng Tuỵ, Ä�á»� cÆ°Æ¡ng cải cách giáo dục, 2013).

Mấy chục năm, loay hoay với biết bao nhiêu kiến nghị, bao nhiêu thay đổi, chỉnh sửa mang tính đối phó, vì không có một “quan niệm, nhận thức, tư duy cơ bản� nào làm cơ sở nhằm xây dựng mẫu hình đầu ra cho giáo dục.

Tháng 1/2017 lại một dự án hỗ trợ đổi mới giáo dục phổ thông trị giá 80 triệu USD được giới thiệu. Trong số này, 77 triệu USD là vốn ODA vay ưu đãi từ Ngân hàng Thế giới và 3 triệu USD vốn đối ứng. �ây là dự án, hình như đầu tiên của nhà nước XHCN VN, có mô tả chi tiết các phẩm chất, năng lực của ngư�i h�c ở đầu ra:

Các phẩm chất được các nhà xây dựng dự án ch�n trên cơ sở: “các văn kiện của �ảng và chỉ dẫn của Chủ tịch Hồ Chí Minh�. Dù có thêm cái đuôi: “đồng th�icân nhắc để phản ánh được các giá trị phổ quát của th�i đại…� (GS Nguyễn Minh Thuyết giới thiệu “chân dung� h�c sinh sau 2017, vietnamnet.vn).

Một mẫu hình được xây dựng trên những n�n tảng như thế, cho rằng dự án sẽ được thực hiện thành công, h�i rằng có đem lại cho đất nước này sự phát triển thực sự không?

�ể trả l�i câu h�i này, chúng ta đ�c đoạn số 19 TLHTXHCG: “Giáo Hội mong muốn qua tập tài liệu v� h�c thuyết xã hội đ� nghị với m�i ngư�i một n�n nhân bản phù hợp với những tiêu chuẩn trong kế hoạch yêu thương của Thiên Chúa�. Cốt lõi của tập tài liệu chính là hệ thống tiêu chuẩn gồm 4 nguyên tắc: Phẩm giá, Công ích, Liên đới, Bổ trợ và 4 giá trị: Sự thật, Công bằng, Tự do, Tình yêu.

Chúng ta thử dùng “bộ tiêu chuẩn� GHXHCG để xem xét hình mẫu trên.

Trong mẫu hình trên chúng ta thấy thiếu hẳn phẩm chất Công bằng và Tự do, hãy hình dung, một lớp thanh niên 18 tuổi, bắt đầu bước vào đ�i, tham gia nhi�u việc trong xã hội nhưng lại không ý thức, quý tr�ng phẩm chất Công bằng thì liệu các cá nhân ấy có thể g�i là phát triển? Xã hội có tránh được tình trạng bất công? Một lớp thanh niên 18 tuổi thiếu phẩm chất Tự do thực sự thì bằng cách nào h� có thể xây dựng một xã hội không độc tài, không nô lệ? Ngoài ra, trung thực một cách thụ động chỉ là một phần của việc quý tr�ng Sự thật. Quý tr�ng và muốn sống trong sự thật làm con ngư�i khao khát tìm kiếm sự thật, trong đó có cả sự thật v� �ấng Tạo Hoá, sự thật v� chính con ngư�i, từ đó con ngư�i biết mình thực sự là ai, ở đâu trong các mối tương quan và cần hành xử thế nào để phát triển chính mình và phát triển xã hội cho đúng.

Tóm lại, cho rằng bằng cách nào đó dự án trên thành công hoàn toàn thì xã hội VN cũng không thể phát triển vì con ngư�i chưa có đi�u kiện để đạt được mục đích tối hậu của mình là hoàn thành chính mình, xã hội thì bất công chưa có cơ sở để bị lên án, tiêu diệt, tình trạng độc tài cũng chưa có lý do để biến mất, tức là cả con ngư�i và xã hội chưa phát triển nhân bản hơn.

Trong khi đó, nếu “bộ tiêu chuẩn� bảo đảm bao quát m�i mặt của giáo hội CG được đưa vào để hình thành mẫu ngư�i trên, từng cá nhân sẽ được giáo dục để biết quý tr�ng và biết cố gắng sống 4 giá trị (tức có phẩm chất): Tình yêu- Chân lý (Sự thật) – Công lý (Công bằng) – Tự do; có phương cách hành động (tức có năng lực hành động) theo 4 nguyên tắc: tôn tr�ng Phẩm giá của mình và của bất cứ ngư�i nào – coi phục vụ Công ích là trách nhiệm, bổn phận – cộng tác một cách Liên đới và Bổ trợ, thì con ngư�i sẽ có đi�u kiện để đạt đến cùng đích của mình; bất công, độc tài,.. trong xã hội sẽ bị lên án và phá b�, như vậy mục tiêu “nhân bản hơn� trong phát triển sẽ đạt được.

Có biết mới yêu mến, có yêu mến mới thực hành, có thực hành thì con ngư�i mới phát triển và nhi�u ngư�i thực hành thì xã hội mới đổi thay đúng hướng, đất nước mới phát triển thực sự.

Và nếu thế, thì vì sao chúng ta không nỗ lực đưa mẫu hình 4 nguyên tắc – 4 giá trị  đó đến giới thiệu cho xã hội, để góp phần vào công cuộc giáo dục của đất nước?

Thuận Kiệt

(Bài chia sẻ trong buổi h�c GHXHCG tại Mân Côi, GV)

dcctvn