Maria-Mađalêna là nhân chứng đầu tiên của Chúa Sống Lại, nhưng với chúng ta bà vẫn là một bí ẩn. Nhân mùa Phục Sinh, báo Sự Sống có loạt bài v� hình ảnh rất cảm hứng này của Thánh Kinh. Chúng ta cùng xem lại câu chuyện này với ông Régis Burnet, giáo sư Tân Ước ở �ại h�c Công giáo Louvain, nước Bỉ, nhà viết xã luận của báo Sự Sống, tác giả quyển Maria-Mađalêna. Từ ngư�i phụ nữ tội lỗi ăn năn trở lại đến hi�n thê của Chúa Giêsu (2004).

Khi ngư�i đ�c mở quyển Thánh Kinh để tìm Maria-Mađalêna, h� sẽ không tìm ra bà. Hay đúng hơn, h� tìm ra quá nhi�u. �ối với đa số, tên bà là hình ảnh của ngư�i tội lỗi được tha thứ có mặt dưới chân thánh giá khi Chúa Giêsu bị đóng đinh và là một trong các phụ nữ đầu tiên được Chúa Giêsu hiện ra sau khi Ngài sống lại. Hình ảnh truy�n thống là hình ảnh phối hợp của ba phụ nữ khác nhau: Maria-Mađalêna (hay Maria của thành Mácđala), Maria của làng Bêtania và ngư�i phụ nữ tội lỗi vô danh.

Maria của thành Mácđala, ngư�i trung tín vượt qua cái chết

Trước hết chúng ta biết Maria thành Mácđala, mà ba trong bốn Phúc Âm chỉ nói đến từ cuộc Thương Khó của Chúa Giêsu. Chỉ có Phúc Âm Thánh Luca là giới thiệu bà một chút trước đó, giải thích bà ở trong nhóm phụ nữ đi theo Chúa Giêsu khắp nơi, lấy của cải của mình giúp đỡ Chúa Giêsu và các môn đệ, thánh sử cũng nói đến bà Gioanna, vợ của quan quản lý nhà vua, bà Suzanna và nhi�u bà khác nữa. Các bà được lành kh�i “quỷ dữ và bệnh tật�; bà Maria Mácđala được trừ kh�i bảy con quỷ dử. Bà có thể là một phụ nữ vùng Galilê (Mácđala là một thị trấn nh� ở bên b� hồ Tibêria), bà khá giả, sau khi được trừ quỷ, bà vào trong nhóm các môn đệ. Việc nói chính xác chuyện này đã làm tốn không biết bao nhiêu giấy mực và góp phần vào việc đồng hóa bà với ngư�i phụ nữ tội lỗi mà chúng ta sắp nói đến.  Nhưng l�i chú giải này thì khá lỗi th�i. Trong Phúc Âm, quỷ không liên quan đến tâm hồn, nhưng đến thể xác. Chúng không phải là quy�n lực tà ác thúc đẩy con ngư�i làm việc xấu, nhưng là những lực tiêu cực chiếm lấy cơ thể con ngư�i. Quả vậy, ngư�i ta giải thích nhi�u bệnh bị ảnh hưởng của quỷ, kể cả bệnh thân thể (bệnh tê liệt), bệnh tâm lý (tâm phần phân liệt, chứng rối loạn lưỡng cực).

Xin đ�c: Lucetta Scaraffia: “�ịa vị tr�ng tâm của Maria-Mađalêna tạo nên vấn đ� cho các ông�

�ược Chúa Giêsu chữa lành, Maria tham gia vào nhóm những ngư�i đi theo Chúa Giêsu, phải nhớ là không phải chỉ 12 thánh tông đồ. Sự hiện diện của bà nhắc cho chúng ta nhớ, nhóm các môn đệ có nhi�u phụ nữ, h� đóng một vai trò quan tr�ng vì chính h� là ân nhân của Chúa Giêsu và các môn đệ đi theo Ngài. Nếu các Phúc Âm không nói gì nhi�u, nhưng tất cả đ�u nói đến sự hiện diện của Maria-Mađalêna dưới chân thập giá, trong khi các ông, đứng đầu là Thánh Phêrô đã b� Thầy của mình (Mt 27, 56; Mc 15, 40; Lc 23, 49; Ga 19, 25). Ở đây một lần nữa, qua sự chính xác đáng ngạc nhiên này, trong một xã hội gia trưởng đã cho chúng ta thấy, sự vượt trội của các phụ nữ bên cạnh Chúa Giêsu. Dấu ấn của sự gắn bó này thư�ng phối hợp với các phụ nữ thánh thiện ở giai đoạn sau, dù các Phúc Âm chỉ nêu rõ trư�ng hợp ông Giuse Arimathê và ông Nicôđêmô trong Phúc Âm Thánh Gioan (Mt 27, 57-61; Mc 15, 42-47; Lc 23, 50-56; Ga 19, 38-42). Dù các Phúc Âm không nêu rõ, nhưng hình ảnh Maria hiện diện ở m�i lúc trong các bức ảnh ở nhà th�, từ khi hạ xác Chúa Giêsu xuống kh�i thập giá, đến khi đặt Chúa vào mồ.

Sự hiện diện của bà nhắc cho chúng ta nhớ, nhóm các môn đệ có nhi�u phụ nữ.

Chúng ta cũng thấy các phụ nữ này trong các lần Chúa hiện ra sáng Phục Sinh. Bốn Phúc Âm đ�u nhắc đến bà Maria trong số các bà đi nhanh đến mộ để tẩm thơm xác (Mt 28, 1; Mc 16, 1; Lc 24, 10; Ga 20, 1). Sự trung tín của ngư�i phụ nữ thành Mácđala vượt lên cả cái chết. Bà được đ�n bù, được Chúa hiện ra lần đầu tiên giữa các phụ nữ chứng t� tầm quan tr�ng của h� trong cộng đoàn đầu tiên.

Phúc Âm của Thánh Gioan còn đi xa hơn, vì ngài ca ngợi Maria trong câu chuyện hiện ra đặc biệt mà thư�ng được nhắc đến một trong các câu là “Noli me tangere�, “�ừng đụng đến Thầy� (Ga 20, 11-18). Một câu viết phi thư�ng, đoạn này vừa cùng lúc nói lên nỗi tuyệt v�ng của Maria đứng trước cái chết của thầy, vì bà không nhận ra Ngài; và tình yêu mến sâu đậm mà Chúa Giêsu gắn kết với môn đệ của mình, thể hiện qua sự trao đổi giữa hai tên “Maria!�,  “Ráp-bu-ni!�; và cuối cùng là sự khó khăn để hiểu thế nào là Sống Lại. Quả vậy, câu nói nổi tiếng của Chúa Giêsu – “�ừng đụng đến Thầy�, mà ngư�i ta có thể dịch là “�ừng giữ Thầy lại� – cho thấy từ nay các quan hệ mới với Ngư�i Sống Lại phải được đặt ra: “Hãy đi gặp anh em Thầy và bảo h�: Thầy lên cùng Cha của Thầy, cũng là Thiên Chúa của anh em� (Ga 20, 17). Lòng trung thành của Maria-Mácđala được hoàn tựu cao điểm trong một nhiệm vụ mới: loan báo cho anh em mình sự Sống Lại của Chúa. Từ đoạn Phúc Âm này, m�i Truy�n thống đ�u khẳng định, bà là “tông đồ của các tông đồ, apostolorum apostola�. 

Maria Bêtania, mối dây liên kết gần như trong gia đình

Maria Bêtania là một nhân vật khác. Cùng với chị Mácta, bà thể hiện một hình thức trung thành khác, lòng trung thành trong gia đình. Thật vậy hai chị em không ở trong nhóm đi theo Chúa Giêsu. Nét đặc biệt của h� là ngôi nhà của h�, nhà Bêtania, nhà Chúa Giêsu xem “như nhà mình�. Chúng ta biết câu chuyện này qua ba giai đoạn. �ầu tiên, là trong Phúc Âm Thánh Luca (Lc 10, 38-42), tả rất rõ đ�i sống của gia đình này. Một đ�i sống trở thành nổi tiếng qua các chi tiết: Mácta lăng xăng làm đủ chuyện nhà. Maria nghe Chúa Giêsu, ngồi bên chân Ngài như một cô h�c trò chăm chỉ. Khi Mácta than phi�n, Chúa Giêsu xác nhận: “Maria đã lựa phần tốt nhất�. Theo truy�n thống, l�i nói này dùng để xác nhận đ�i sống chiêm nghiệm thì cao hơn đ�i sống hoạt động. Nhất là nó xây dựng hình ảnh của đ�i sống thiêng liêng hàng ngày, phát triển trong tr�ng tâm đ�i sống hàng ngày.

Mối dây gia đình với hai chị em này cũng được mô tả qua việc ông Ladarô được sống lại trong Phúc Âm Thánh Gioan (Ga 11, 1-46). Trong l�i trách của Mácta, lần này bà là ngư�i đầu tiên chạy đến Chúa Giêsu, rồi sau đó là Maria nói với thầy của h�, chúng ta thấy tất cả nỗi đau của cảm nhận bị b� rơi, “Nếu có thầy ở đây…�: chỗ của thầy là ở bên đầu giư�ng Ladarô khi Ladarô bệnh, thầy đã b� chúng tôi. Mối dây thương yêu được xác nhận trong đoạn Phúc Âm, nhắc rằng, Chúa Giêsu “quý mến cô Mácta, em cô là Maria và Ladarô� được trích dẫn chung: đây là một tình thương mật thiết. Câu chuyện cũng được xác nhận bởi trư�ng hợp duy nhất này trong Phúc Âm Thánh Gioan, đứng trước gia đình đang tang tóc, Chúa Giêsu khóc, và tất nhiên, nh� sự Sống Lại thật kinh ngạc của ngư�i chết được trình bày trong Tin Mừng như l�i báo trước sự Sống Lại của Ngài.

Một đoạn khác củng cố cho ý tưởng gia đình Maria có mối liên hệ đặc biệt với Chúa Giêsu, đã cho phép �ức Giêsu có một hành vi ngôn sứ mà ngư�i ta thư�ng g�i là “xức dầu ở Bêtania� (Ga 12, 1-11; Mt 26, 6-13; Mc 14, 3-9). Thật ra chỉ có Thánh Gioan mới đ� cập đến ngư�i phụ nữ ở Bêtania, còn Thánh Mát-thêu và Thánh Luca thì chỉ nói đến một phụ nữ ẩn danh. Nhưng các bản văn rất gần nhau nên chúng ta có thể nhận ra cùng một đoạn: trong một bữa ăn, Maria đập vỡ một bình dầu thơm rất đắt ti�n và đổ trên đầu Chúa Giêsu theo Phúc Âm Thánh Mát-thêu và Thánh Máccô, còn trong Phúc Âm Thánh Gioan thì đổ lên chân. Còn đối với những ngư�i thì thầm, (Thánh Gioan nói là Giuđa) thì Chúa Giêsu loan báo trước việc mai táng mình và đó là một hành động đáng nhớ.

Ngư�i phụ nữ tội lỗi được tha thứ

Cho đến bây gi�, không một đ� cập nào nói đến tội lỗi. Làm thế nào lại kết hợp Maria-Mađalêna với hình ảnh ngư�i tội lỗi? �ó là trong đoạn Phúc Âm của Thánh Luca nói v� việc xức dầu thơm ở Bêtania mà chúng ta thấy chìa khóa này (Lc 7, 36-50). Thánh sử không những nhắc đến tên ngư�i phụ nữ đến xức dầu (ở chân, như trong Phúc Âm Thánh Gioan). Nhưng, Thánh Luca còn nói thêm: “�ó là ngư�i phụ nữ vốn là ngư�i tội lỗi trong thành�. Thành ngữ kỳ lạ này cho thấy m�i ngư�i biết đến Maria là ngư�i “tội lỗi�, có lẽ có nghĩa cô là cô gái điếm (hay bị cho là như vậy). Sự liên hệ với tội này làm cho chủ nhà thầm nghĩ vì sao một phụ nữ như vậy lại dám chạm đến Chúa Giêsu. Nhưng Chúa Giêsu lên tiếng: “Vì thế tôi nói cho ông hay, tội của chị rất nhi�u, nhưng đã được tha, bằng cớ là chị đã yêu mến nhi�u (Lc 7, 47- 48), rồi Ngài nói thêm: “Lòng tin của chị đã cứu chị, chị hãy đi bình an�. (Lc 7, 50).

Phải chú ý nhi�u đến th�i gian tính của các l�i tuyên bố này, để nắm bắt ý nghĩa thích hợp cho nhân vật tội lỗi được tha thứ này. Trước hết Chúa Giêsu đưa ra một l�i tuyên bố thần h�c thiết yếu: chính tình yêu và đức tin đã cứu tội lỗi; đó là những yếu tố duy nhất Ngài giữ lại khi một hành vi đã làm xong. Kế đó là việc tha tội đã đi trước l�i xác nhận sự tha tội này. Những tội mà ngư�i phụ nữ được tha ngay khi bà nhận biết đức tin và tình yêu, ngay cả trước khi bà xức dầu thơm. Thay vì nói ngư�i phụ nữ phạm tội được tha, thì nên nói ngư�i phụ nữ mà đức tin và tình yêu của bà đã xóa lỗi lầm của mình.

Ba trong má»™t?

Ba phụ nữ ba số phận khác nhau. Maria Bêtania là ngư�i Giuđêa và ở một chỗ, Maria-Mađalêna là ngư�i Galilê đi đây đi đó và ngư�i phụ nữ tội lỗi vô danh; không có ai trong hai phụ nữ Maria Bêtania và Maria-Mađalêna là ngư�i tội lỗi trong Phúc Âm Thánh Luca. Nhưng từ th�i xa xưa, ba phụ nữ này bị dính với nhau. Hai ngư�i trong số h� có tên là Maria, và cả hai đ�u mang theo dầu thơm, một ngư�i để tôn vinh Chúa, một ngư�i để tẩm liệm Chúa. Tất nhiên ngư�i phụ nữ tội lỗi vô danh được cho là Maria Bêtania vì Thánh Luca thuật chuyện cùng một cách (dù ngài cho một ý nghĩa khác).

Ba phụ nữ liên kết với nhau khá sớm trong đầu óc tín hữu, nhưng phải ch� đến thế kỷ thứ 6 mới có sự xác nhận chính thức. Năm 591, Giáo hoàng Gregoria Cả đã phê chuẩn đi�u mà m�i ngư�i đã ít nhi�u nghĩ đến: “Ngư�i phụ nữ mà Thánh Luca g�i là ‘ngư�i tội lỗi’ và Thánh Gioan g�i là ‘Maria’, chúng ta tin rằng đó là bà Maria mà Thánh Máccô chứng nhân bà đã được trừ kh�i bảy con quỷ�. �ức Giáo hoàng đã làm rõ, ngài đưa ra l�i chú giải luân lý cho các Phúc Âm, có nghĩa là đ�c bản văn để h�c cách đối xử nào thích hợp. Thật vậy, nó cho phép, cùng một lúc vừa lên án tội, nhưng trên hết, khẳng định rằng tội lỗi không có tiếng nói cuối cùng. Maria-Mađalêna mà ngài vừa làm sáng t� là ví dụ hoàn hảo, vì là ngư�i tội lỗi, bà trở nên ngư�i đồ đệ trung thành nhất trong các đồ đệ của Chúa Giêsu.

Maria, nhà nữ quy�n

Các Tin Mừng dành cho phụ nữ một chỗ đứng đáng ngạc nhiên đối với các bài viết ở trong bối cảnh bị đàn ông thống trị. �ặc biệt trong trư�ng hợp Maria-Mađalêna dư�ng như có một ảnh hưởng rất lớn và ký ức v� bà đã được nhớ đến rất lâu. Trong các trư�ng hợp này, vì sao bà không đóng một vai trò tr�ng tâm trong các bản văn của các Tổ phụ Giáo hội cũng như nơi các nhà thần h�c? �ây là vấn đ� được đặt ra trong những năm 1970 của các độc giả được đánh động bởi các lý thuyết nữ quy�n đang lên mạnh. Câu trả l�i h� đưa ra rất đơn giản: vì các ông làm tất cả để giảm tầm quan tr�ng của bà, và gắn cho bà với ngư�i tội lỗi là một trong các bước dùng để giảm uy tín bà. Vì vậy h� dứt khoát tìm hiểu Maria-Mađalêna “thật�, ngư�i được cho là nữ tông đồ đầu tiên của các tông đồ, gần như song song với Phêrô. Lý thuyết này được phổ biến rộng rãi trên báo chí và được dùng làm n�n cho nhi�u kịch bản phim hay tiểu thuyết, đưa ra một loại như “âm mưu� để làm biến mất ngư�i bạn thật sự của Chúa Giêsu. Như thế Maria-Mađalêna sẽ là kẻ thù xấu nhất của Maria Mácđala? Phải châm chước luận đ� này, vì suốt quá trình lịch sử, đây đúng là mối liên hệ giữa việc cứu chuộc và nữ tính, đã cho phép nhi�u phụ nữ nói lên được tiếng nói của mình. Dù sao, “trư�ng hợp của Maria Mácđala� đã khởi xướng để có một cái nhìn sâu sắc hơn v� chỗ đứng của phụ nữ trong kitô giáo.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn