Lucetta Scaraffia: “�ịa vị tr�ng tâm của Maria-Mađalêna tạo nên vấn đ� cho các ông�

Maria-Mađalêna, nhân vật chính của sáng Phục Sinh có bị kín đáo cách biệt để làm nổi bật các tông đồ lên không? Giải thích của bà Lucetta Scaraffia, nhà báo và sử gia �, chủ biên phụ trang phụ nữ của báo L’Osservatore Romano.

Trong các Phúc Âm, cái chết của Chúa Giêsu trên thập tự như một ngư�i trộm cắp không phải là chuyện chướng tai duy nhất, còn một chuyện chướng tai khác, ít được biết đến hơn: đó là sự xuất hiện đột ngột của một phụ nữ, bà Maria-Mađalêna, ngư�i không phải h� hàng thân thuộc với Chúa Giêsu, lại là tr�ng tâm căn bản của câu chuyện, ngư�i loan báo Chúa sống lại. Giao cho một phụ nữ sứ mạng quan tr�ng nhất, sứ mạng làm đảo lộn m�i chuyện nhất, ngư�i “loan báo tin mừng� tiêu biểu – sự kiện sống lại giữa kẻ chết – trong một xã hội mà l�i chứng của một phụ nữ chỉ có một nửa giá trị so với l�i chứng của ngư�i đàn ông, đó là một hành vi cách mạng… đã gần như không ai để ý trong vòng 2000 năm.

Khi ch�n bà Maria-Mađalêna làm ngư�i chứng, Chúa Giêsu cho thấy Ngài nhận thấy và yêu mến khả năng phi thư�ng của tình yêu nơi ngư�i phụ nữ, ni�m vui h� cảm nhận khi h� cho mà không đòi h�i một phần thưởng đ�n bù nào, như Ngài đã nhi�u lần chứng t� cho thấy trong Tin Mừng. Qua hành vi của một tình yêu sâu đậm và bất vụ lợi, Maria-Mađalêna đã chiếm lấy vai trò quan tr�ng nhất, quyết định nhất sau Mẹ Maria.

Mối dây gắn kết đặc biệt của Maria-Mađalêna với Chúa Giêsu

Việc được Chúa Giêsu nâng lên, được làm cho thấy rõ chưa từng có này, bà đã trả với một giá rất đắt. Vai trò tr�ng tâm của Maria-Mađalêna đã tạo một vấn đ� thật sự cho các ông vào th�i đó, bằng nhi�u cách khác nhau, h� luôn tìm cách để hạ vai trò của ngư�i phụ nữ. Trước hết phải nói đến sự hiện diện của bà trong câu chuyện của phúc âm. Trên thực tế, theo truy�n thống đông phương, Maria-Mađalêna được nhận diện là chị của Marta và Maria-Mađalêna cũng là cô gái điếm dùng nước mắt rửa chân cho Chúa Giêsu trong nhà ngư�i biệt phái. Bằng cách tách biệt h�, mối quan hệ đặc quy�n này bị yếu đi và hệ quả, sự cạnh tranh với mẹ Chúa Giêsu trở nên không có khả năng xảy ra.

Ngư�i tội lỗi ăn năn hối lỗi – vì là phụ nữ, ngư�i ta cho rằng tội lỗi mang tính chất tình dục… -, nhân cách của bà mang tính khiêu dâm, và cũng góp phần qua các hành vi của bà nơi Chúa Giêsu: xức tóc và chân bằng dầu thơm, chùi chân bằng mái tóc xả của mình. �ối với một số ngư�i theo truy�n thống của thuyết duy tri thì liên hệ giữa Maria-Mađalêna và ngư�i rao giảng ở Galilê là liên hệ có tính chất tình dục. Tuy nhiên ngay cả ngư�i ta bác b� giả thuyết này, thì không có một th�i gian nào phác h�a, rõ ràng từ các phúc âm cho rằng bà là nhân vật chính, ngư�i phụ nữ mà Chúa Giêsu có liên kết đặc biệt.

Việc Chúa Giêsu hiện ra đầu tiên với một phụ nữ, hơn nữa ngư�i đó không phải là mẹ mình, đã từ lâu làm cho các tín hữu kitô phái nam bị xáo trộn, đến mức h� cho đây là huy�n thoại, theo đó đầu tiên Chúa Giêsu hiện ra với mẹ mình, một cách bí mật. Chính Thánh I-Nhã Loyôla, ngư�i chỉ ch�n các bài Tin Mừng để đưa vào Bài tập linh thao của mình cũng cho huy�n thoại này là của mình. Như thế Maria-Mađalêna là một hiện diện gây phi�n toái, điểm tột cùng của bà là dám đổ dầu thơm trên đầu Chúa Giêsu. Hành động này sẽ là động lực đẩy ông Giuđa đến việc phản bội Chúa, ông phẫn nộ với việc sử dụng ti�n một cách “vô ích� như vậy.

Ngư�i phụ nữ ăn năn: địa vị bị hạ xuống

Như thế, thực chân bà là ngư�i phụ nữ ti�n định, không phải chỉ là ngư�i phạm tội nặng, nhưng bà còn là yếu tố khởi phát cho các lực của số phận. Biến bà thành ngư�i phạm tội là khoác lên bà tấm voan nghi ng�, làm giảm thiểu vai trò của bà. Thành kiến quá mạnh đến mức nó đã có  tác dụng, dù cho có các cuộc gặp gỡ của Chúa Giêsu với các phụ nữ có đ�i sống bất thư�ng, rất quan tr�ng và rất nhi�u, vì Ngài nhận biết sự khao khát tình yêu và khả năng dâng tặng của h�. Nói Maria-Mađalêna là cô gái điếm, là một cách “đặt lại chỗ đứng của bà�, để xóa m� vai trò chứng nhân và tông đồ của bà. �ể làm cho quên đi việc các tông đồ đã b� trốn trong gi� Thương Khó của Chúa, và Phêrô đã chối Chúa ba lần, trong khi các phụ nữ, và đặc biệt Maria-Mađalêna ở lại với Chúa cho đến gi� phút cuối cùng, và Mađalêna, có thể cùng với các phụ nữ khác đã là ngư�i đầu tiên đến mộ sau ngày xa-bát. Nhưng Maria-Mađalêna luôn được mô tả như ngư�i “ăn năn� khóc cho tội của mình, còn Thánh Phêrô, ngư�i chối Chúa thì trở thành gương mẫu cho tất cả các linh mục trong Giáo hội.

Thay vì được cho là phụ nữ tông đồ đầu tiên giữa các tông đồ, thì Maria-Mađalêna được vẽ qua mái tóc hung mà từ lâu bị cho là biểu hiệu của rối loạn tình dục, còn áo quần thì bị rách, dấu hiệu của sám hối. Lại thêm đặt tên Maria-Mađalêna cho các tổ chức tôn giáo đón nhận các phụ nữ ăn năn – có nghĩa là các phụ nữ không còn trinh -, chỉ củng cố thêm cho hình ảnh này. Ngược lại, trong những năm có sự truy�n bá rộng rãi nữ quy�n thì các bà có phong trào đặt tên cho con gái mình là Mađalêna, một cuộc cách mạng tình dục thế chỗ cho trinh nữ Maria. Do đó, v� cơ bản, các phụ nữ bênh vực nữ quy�n đã hiểu hình ảnh của Maria-Mađalêna đã bị các ông làm méo mó. Chỉ có truy�n thống đại chúng mới làm cho Maria-Mađalêna là vị ẩn thánh không bóng tối và nhất là một nữ tông đồ, vì chính nh� sự rao giảng của bà sẽ là phúc âm hóa đầu tiên của đất nước sẽ trở thành nước Pháp, ngư�i trưởng nữ của Giáo hội.

Tông đồ đích thực

Trong vài thập kỷ qua, các nữ chú giải đã làm cho m�i ngư�i hiểu, sự có mặt của phụ nữ trong các Phúc Âm quan tr�ng đến mức như thế nào và phục hồi lại sự thật v� Maria-Mađalêna, cuối cùng là nhấn mạnh vai trò tông đồ của bà. Nhưng cách diễn giải Maria, Mẹ của Chúa Giêsu cũng đã thay đổi: từ thiếu nữ khiêm như�ng và vâng l�i, gương mẫu của tất cả phụ nữ, Mẹ được xem, trong thực tế là gương mẫu của lòng can đảm, chấp nhận mang thai một cách bất thư�ng, có nguy cơ bị ném đá vào th�i đó.

Năm 2016, �ức Phanxicô đã bước qua một giai đoạn mới, ngày 16 tháng 6 – 2017, ngài đã nâng lễ kính nhớ Thánh Maria-Mađalêna lên hàng thánh lễ trong lịch phụng vụ, như các thánh tông đồ, và đặt danh hiệu tr�n vẹn của Maria-Mađalêna là “tông đồ giữa các tông đồ�. �ây là một quyết định rất quan tr�ng, như quyết định của �ức Phaolô VI  năm 1970 khi ngài tuyên bố hai phụ nữ làm tiến sĩ Giáo hội, Thánh Catarina Siêna và Thánh Têrêxa Avila. Một bước đi tới đàng trước có tính quyết định, vì những gì liên quan đến ngư�i phụ nữ này đ�u rất quan tr�ng, nó sẽ đụng tới số phận chung của các phụ nữ trong Giáo hội.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn