Maria-MaÄ‘alêna, nhân váºt chÃnh cá»§a sáng Phục Sinh có bị kÃn đáo cách biệt để là m nổi báºt các tông đồ lên không? Giải thÃch cá»§a bà Lucetta Scaraffia, nhà báo và sá» gia Ã, chá»§ biên phụ trang phụ nữ cá»§a báo L’Osservatore Romano.
Trong các Phúc Âm, cái chết cá»§a Chúa Giêsu trên tháºp tá»± như má»™t ngưá»i trá»™m cắp không phải là chuyện chướng tai duy nhất, còn má»™t chuyện chướng tai khác, Ãt được biết đến hÆ¡n: đó là sá»± xuất hiện đột ngá»™t cá»§a má»™t phụ nữ, bà Maria-MaÄ‘alêna, ngưá»i không phải há» hà ng thân thuá»™c vá»›i Chúa Giêsu, lại là trá»ng tâm căn bản cá»§a câu chuyện, ngưá»i loan báo Chúa sống lại. Giao cho má»™t phụ nữ sứ mạng quan trá»ng nhất, sứ mạng là m đảo lá»™n má»i chuyện nhất, ngưá»i “loan báo tin mừng†tiêu biểu – sá»± kiện sống lại giữa kẻ chết – trong má»™t xã há»™i mà lá»i chứng cá»§a má»™t phụ nữ chỉ có má»™t ná»a giá trị so vá»›i lá»i chứng cá»§a ngưá»i đà n ông, đó là má»™t hà nh vi cách mạng… đã gần như không ai để ý trong vòng 2000 năm.
Khi chá»n bà Maria-MaÄ‘alêna là m ngưá»i chứng, Chúa Giêsu cho thấy Ngà i nháºn thấy và yêu mến khả năng phi thưá»ng cá»§a tình yêu nÆ¡i ngưá»i phụ nữ, niá»m vui há» cảm nháºn khi há» cho mà không đòi há»i má»™t phần thưởng Ä‘á»n bù nà o, như Ngà i đã nhiá»u lần chứng tá» cho thấy trong Tin Mừng. Qua hà nh vi cá»§a má»™t tình yêu sâu Ä‘áºm và bất vụ lợi, Maria-MaÄ‘alêna đã chiếm lấy vai trò quan trá»ng nhất, quyết định nhất sau Mẹ Maria.
Mối dây gắn kết đặc biệt của Maria-Mađalêna với Chúa Giêsu
Việc được Chúa Giêsu nâng lên, được là m cho thấy rõ chưa từng có nà y, bà đã trả vá»›i má»™t giá rất đắt. Vai trò trá»ng tâm cá»§a Maria-MaÄ‘alêna đã tạo má»™t vấn đỠtháºt sá»± cho các ông và o thá»i đó, bằng nhiá»u cách khác nhau, há» luôn tìm cách để hạ vai trò cá»§a ngưá»i phụ nữ. Trước hết phải nói đến sá»± hiện diện cá»§a bà trong câu chuyện cá»§a phúc âm. Trên thá»±c tế, theo truyá»n thống đông phương, Maria-MaÄ‘alêna được nháºn diện là chị cá»§a Marta và Maria-MaÄ‘alêna cÅ©ng là cô gái Ä‘iếm dùng nước mắt rá»a chân cho Chúa Giêsu trong nhà ngưá»i biệt phái. Bằng cách tách biệt há», mối quan hệ đặc quyá»n nà y bị yếu Ä‘i và hệ quả, sá»± cạnh tranh vá»›i mẹ Chúa Giêsu trở nên không có khả năng xảy ra.
Ngưá»i tá»™i lá»—i ăn năn hối lá»—i – vì là phụ nữ, ngưá»i ta cho rằng tá»™i lá»—i mang tÃnh chất tình dục… -, nhân cách cá»§a bà mang tÃnh khiêu dâm, và cÅ©ng góp phần qua các hà nh vi cá»§a bà nÆ¡i Chúa Giêsu: xức tóc và chân bằng dầu thÆ¡m, chùi chân bằng mái tóc xả cá»§a mình. Äối vá»›i má»™t số ngưá»i theo truyá»n thống cá»§a thuyết duy tri thì liên hệ giữa Maria-MaÄ‘alêna và ngưá»i rao giảng ở Galilê là liên hệ có tÃnh chất tình dục. Tuy nhiên ngay cả ngưá»i ta bác bá» giả thuyết nà y, thì không có má»™t thá»i gian nà o phác há»a, rõ rà ng từ các phúc âm cho rằng bà là nhân váºt chÃnh, ngưá»i phụ nữ mà Chúa Giêsu có liên kết đặc biệt.
Việc Chúa Giêsu hiện ra đầu tiên vá»›i má»™t phụ nữ, hÆ¡n nữa ngưá»i đó không phải là mẹ mình, đã từ lâu là m cho các tÃn hữu kitô phái nam bị xáo trá»™n, đến mức há» cho đây là huyá»n thoại, theo đó đầu tiên Chúa Giêsu hiện ra vá»›i mẹ mình, má»™t cách bà máºt. ChÃnh Thánh I-Nhã Loyôla, ngưá»i chỉ chá»n các bà i Tin Mừng để đưa và o Bà i táºp linh thao cá»§a mình cÅ©ng cho huyá»n thoại nà y là cá»§a mình. Như thế Maria-MaÄ‘alêna là má»™t hiện diện gây phiá»n toái, Ä‘iểm tá»™t cùng cá»§a bà là dám đổ dầu thÆ¡m trên đầu Chúa Giêsu. Hà nh động nà y sẽ là động lá»±c đẩy ông GiuÄ‘a đến việc phản bá»™i Chúa, ông phẫn ná»™ vá»›i việc sá» dụng tiá»n má»™t cách “vô Ãch†như váºy.
Ngưá»i phụ nữ ăn năn: địa vị bị hạ xuống
Như thế, thá»±c chân bà là ngưá»i phụ nữ tiá»n định, không phải chỉ là ngưá»i phạm tá»™i nặng, nhưng bà còn là yếu tố khởi phát cho các lá»±c cá»§a số pháºn. Biến bà thà nh ngưá»i phạm tá»™i là khoác lên bà tấm voan nghi ngá», là m giảm thiểu vai trò cá»§a bà . Thà nh kiến quá mạnh đến mức nó đã có tác dụng, dù cho có các cuá»™c gặp gỡ cá»§a Chúa Giêsu vá»›i các phụ nữ có Ä‘á»i sống bất thưá»ng, rất quan trá»ng và rất nhiá»u, vì Ngà i nháºn biết sá»± khao khát tình yêu và khả năng dâng tặng cá»§a há». Nói Maria-MaÄ‘alêna là cô gái Ä‘iếm, là má»™t cách “đặt lại chá»— đứng cá»§a bà â€, để xóa má» vai trò chứng nhân và tông đồ cá»§a bà . Äể là m cho quên Ä‘i việc các tông đồ đã bá» trốn trong giá» Thương Khó cá»§a Chúa, và Phêrô đã chối Chúa ba lần, trong khi các phụ nữ, và đặc biệt Maria-MaÄ‘alêna ở lại vá»›i Chúa cho đến giá» phút cuối cùng, và MaÄ‘alêna, có thể cùng vá»›i các phụ nữ khác đã là ngưá»i đầu tiên đến má»™ sau ngà y xa-bát. Nhưng Maria-MaÄ‘alêna luôn được mô tả như ngưá»i “ăn năn†khóc cho tá»™i cá»§a mình, còn Thánh Phêrô, ngưá»i chối Chúa thì trở thà nh gương mẫu cho tất cả các linh mục trong Giáo há»™i.
Thay vì được cho là phụ nữ tông đồ đầu tiên giữa các tông đồ, thì Maria-MaÄ‘alêna được vẽ qua mái tóc hung mà từ lâu bị cho là biểu hiệu cá»§a rối loạn tình dục, còn áo quần thì bị rách, dấu hiệu cá»§a sám hối. Lại thêm đặt tên Maria-MaÄ‘alêna cho các tổ chức tôn giáo đón nháºn các phụ nữ ăn năn – có nghÄ©a là các phụ nữ không còn trinh -, chỉ cá»§ng cố thêm cho hình ảnh nà y. Ngược lại, trong những năm có sá»± truyá»n bá rá»™ng rãi nữ quyá»n thì các bà có phong trà o đặt tên cho con gái mình là MaÄ‘alêna, má»™t cuá»™c cách mạng tình dục thế chá»— cho trinh nữ Maria. Do đó, vá» cÆ¡ bản, các phụ nữ bênh vá»±c nữ quyá»n đã hiểu hình ảnh cá»§a Maria-MaÄ‘alêna đã bị các ông là m méo mó. Chỉ có truyá»n thống đại chúng má»›i là m cho Maria-MaÄ‘alêna là vị ẩn thánh không bóng tối và nhất là má»™t nữ tông đồ, vì chÃnh nhá» sá»± rao giảng cá»§a bà sẽ là phúc âm hóa đầu tiên cá»§a đất nước sẽ trở thà nh nước Pháp, ngưá»i trưởng nữ cá»§a Giáo há»™i.
Tông đồ Ä‘Ãch thá»±c
Trong và i tháºp ká»· qua, các nữ chú giải đã là m cho má»i ngưá»i hiểu, sá»± có mặt cá»§a phụ nữ trong các Phúc Âm quan trá»ng đến mức như thế nà o và phục hồi lại sá»± tháºt vá» Maria-MaÄ‘alêna, cuối cùng là nhấn mạnh vai trò tông đồ cá»§a bà . Nhưng cách diá»…n giải Maria, Mẹ cá»§a Chúa Giêsu cÅ©ng đã thay đổi: từ thiếu nữ khiêm nhưá»ng và vâng lá»i, gương mẫu cá»§a tất cả phụ nữ, Mẹ được xem, trong thá»±c tế là gương mẫu cá»§a lòng can đảm, chấp nháºn mang thai má»™t cách bất thưá»ng, có nguy cÆ¡ bị ném đá và o thá»i đó.
Năm 2016, Äức Phanxicô đã bước qua má»™t giai Ä‘oạn má»›i, ngà y 16 tháng 6 – 2017, ngà i đã nâng lá»… kÃnh nhá»› Thánh Maria-MaÄ‘alêna lên hà ng thánh lá»… trong lịch phụng vụ, như các thánh tông đồ, và đặt danh hiệu trá»n vẹn cá»§a Maria-MaÄ‘alêna là  “tông đồ giữa các tông đồâ€. Äây là má»™t quyết định rất quan trá»ng, như quyết định cá»§a Äức Phaolô VI năm 1970 khi ngà i tuyên bố hai phụ nữ là m tiến sÄ© Giáo há»™i, Thánh Catarina Siêna và Thánh Têrêxa Avila. Má»™t bước Ä‘i tá»›i đà ng trước có tÃnh quyết định, vì những gì liên quan đến ngưá»i phụ nữ nà y Ä‘á»u rất quan trá»ng, nó sẽ đụng tá»›i số pháºn chung cá»§a các phụ nữ trong Giáo há»™i.
Marta An Nguyễn dịch
Phanxicovn

