Lịch sử ngắn g�n lòng sùng kính Trái Tim �ức Mẹ

Trước hết là lòng sùng mộ theo Thánh Kinh. Trong Thánh Kinh rõ ràng là từ “trái tim� – “cor� trong tiếng Latinh; “leb, lebab� trong tiếng Do thái, “kardia� trong tiếng Hy lạp – là n�n tảng của tất cả tương quan tôn giáo-luân lý của con ngư�i với Thiên Chúa. Trái tim là trung tâm của toàn cuộc sống tâm lý, luân lý và tôn giáo. Nó là nơi các thái độ tốt hay xấu của con ngư�i thành hình. Nó là trung tâm cuộc sống luân lý, như là nguyên lý và nguồn gốc của tinh thần trách nhiệm, hiểu như là lương tâm. Trái tim cũng là trung tâm của cuộc sống hiểu biết, và như thế diễn tả nội tâm con ngư�i và sự thân tình sâu thẳm. Do đó n�n nhân chủng h�c kinh thánh cựu ước coi trái tim như trung tâm của tất cả cuộc sống tinh thần của con ngư�i. Trái tim là nguyên lý sự sống, là ký ức, là tư tưởng, là ý chí, là tính nội tại của con ngư�i. �p dụng cho Mẹ Maria trong kiểu nói “trái tim của �ức Maria� từ “tim� chiếm hữu được một năng động mạnh mẽ có khả năng phát triển các năng lực tinh thần khác, Các văn  bản cứu thế chúc tụng (Tv 44), các văn bản đ� cập đến “con tim mới“ (Ed 36,24-28) và nhi�u văn bản khác của Thánh Kinh Cựu Ước coi trái tim như là nơi con ngư�i gặp gỡ Thiên Chúa.

Nổi tiếng nhất là văn bản của ngôn sứ Edêkiel chương 36, trong đó Thiên Chúa hứa quy tụ dân Israel từ khắp nơi v�, thanh tẩy dân Israel kh�i m�i tà thần và ban cho h� một con tim mới. Văn bản viết: “Ta sẽ ban tặng các ngươi một qủa tim mới, sẽ đặt thần khí mới vào lòng các ngươi. Ta sẽ b� đi qủa tim bằng đá kh�i thân mình các ngươi và sẽ ban tặng các ngươi một qủa tim bằng thịt� (Ed 36,26).

Trong Thánh Kinh Tân Ước từ “trái tim� duy trì giá trị từ vựng của Thánh Kinh Cựu Ước. Chúa Giêsu m�i g�i m�i ngư�i hãy h�c nơi Ngư�i vì Ngư�i hi�n dịu và khiêm như�ng trong tim (Mt 11,29). Tranh luận v� truy�n thống liên quan tới luật thanh sạch và ô uế, Chúa Giêsu khẳng định rằng những gì ở ngoài đi vào trong con ngư�i không khiến cho h� ra ô uế. Ăn mà không rửa tay không khiến cho con ngư�i ra ô uế. Chính những cái từ miệng phát xuất ra, là phát xuất từ trái tim con ngư�i, những thứ đó làm cho con ngư�i ra ô uế. Vì từ con tim phát xuất ra những ý định gian tà, những tội giết ngư�i, ngoại tình, tà dâm, trộm cắp, làm chứng gian và vu khống. �ó mới là những cái làm cho con ngư�i ra ô uế (Mt 11,18-20). Trả l�i câu h�i đi�u răn nào quan tr�ng nhất, Chúa Giêsu nói: “Ngươi phải yêu mến Chúa là Thiên Chúa của ngươi hết con tim, hết linh hồn và hết trí khôn ngươi�. �ó là đi�u răn quan tr�ng nhất (Mt 22,37). Chương 6 Phúc Âm thánh Luca ghi lại giáo huấn của Chúa Giêsu xem qủa thì biết cây “Ngư�i tốt thì lấy ra cái tốt từ kho tàng lòng tốt của mình; kẻ xấu thì lấy ra cái xấu từ kho tàng xấu. Vì tim có đầy, miệng mới nói ra� (Lc 6,45) (Lc 9,47; 24,25; Ga 12,40; 16,22). Tả cảnh kitô hữu th�i Giáo Hội khai sinh hiệp nhất yêu thương nhau sách Công Vụ viết trong chương 4 câu 32: “Các tín hữu th�i bấy  gi� đông đảo, mà chỉ có một lòng một ý. Không một ai coi bất cứ cái gì mình có là của riêng, nhưng đối với h�, m�i sự đ�u là của chung�. Kể lại l�i Phó tế Stephanô tố cáo giới lãnh đạo Do thái, chương 7 sách Công Vụ viết: “Hỡi những ngư�i cứng đầu cứng cổ, tim và tai không cắt bì, các ông luôn luôn chống lại Thánh Thần. Cha ông các ngươi thế nào thì các ngươi cũng vậy� (Cv 7, 51). Trong thư gửi tín hữu Roma thánh Phaolô khẳng định với tín hữu rằng nh� đức tin h� trở nên công chính và không thất v�ng “Vì Thiên Chúa đã đổ tình yêu của Ngư�i vào con tim chúng ta, nh� Thánh Thần mà Ngư�i ban cho chúng ta� (Rm 5,5). Trong chương 3 thư thứ II gửi tín hữu Côrintô thánh nhân nói ngài và các cộng sự viên không cần thư giới thiệu, vì tín hữu chính là thư giới thiệu của ngài. Thư ấy được viết trong tim ngài, m�i ngư�i đ�u biết và đã đ�c. Tín hữu là bức thư �ức Kitô giao cho thánh nhân và các cộng sự viên chăm sóc, được viết trên thịt tức là trái tim con ngư�i (2 Cr 3,2-3) (Ep 3,17; 4,18; Cl 3,15-16; Dt 8,10, 10,16).

Lòng sùng kính trái tim �ức Maria được ưu tiên đặc biệt vì dựa trên ba văn bản chìa khóa của Thánh Kinh Tân Ước, là n�n tảng của tất cả truy�n thống sau này. Cả ba văn bản nằm trong trình thuật cuộc đ�i thơ ấu của Chúa Giêsu. Trước hết là biến cố Giáng Sinh. Phúc Âm thánh Luca viết trong chương 2 câu 18-19: “Nghe các mục đồng thuật chuyện ai cũng ngạc nhiên. V� phần mình �ức Maria gìn giữ m�i đi�u này và suy đi nghĩ lại trong tim� (kardía).  Thuật lại biến cố dâng Chúa Hài Nhi trong ��n Th� Giêrusalem thánh sử Luca ghi lại l�i tiên tri của cụ già Simeon: “Còn chính bà, một lưỡi gươm sẽ đâm thâu con tim bà� (kardía) (Lc 2,35). Trong biến cố Chúa Giêsu lên 12 tuổi cùng cha mẹ lên Giêsuralem mừng lễ Vượt Qua, ở lại trong ��n Th� và đối đáp với các bậc thầy Do thái, sau khi tìm thấy Ngư�i Mẹ Maria trách: “Con ơi, sao con lại xử với cha mẹ như vậy? Con thấy không, cha con và mẹ đây đã phải cực lòng tìm con!�. Ngư�i đáp: “Sao cha mẹ lại tìm con làm gì? Cha mẹ không biết là con có bổn phận ở nhà Cha con sao?�. Nhưng hai ông bà không hiểu l�i Ngư�i nói. Sau đó, Ngư�i đi xuống cùng với cha mẹ, trở v� Nagiarét và hằng vâng phục các ngài. Còn riêng mẹ Ngư�i thì hằng ghi nhớ tất cả những đi�u ấy trong hồn� (psiché) (Lc 2, 48-52).

Hai văn bản đầu tiên đã được giải thích nhi�u cách khác nhau, nhất là trong chìa khóa lịch sử, khải huy�n và khôn ngoan. Nhi�u nhà chú giải cho rằng thánh sử Luca, hay tác giả mà thánh sử tùy thuộc, đã muốn ám chỉ một cách tế nhị rằng nguồn gốc các tin tức của thánh nhân là chính �ức Trinh Nữ Maria. Nhi�u nhà chú giải tân tiến khác thì nghĩ rằng hai văn bản Lc 2,19 và Lc 2, 51 diễn tả một hình thái văn chương riêng của loại văn chương khải huy�n , được soạn giả dùng để lôi kéo sự chú ý của độc giả trên tầm quan tr�ng của đi�u được kể. Cũng giống như trong sách Daniel. Daniel sau thị kiến v� “Con ngư�i� nói rằng: “Tôi, Daniel, tôi rất bối rối trong tư tưởng, mầu mặt tôi thay đổi và tôi giữ gìn tất cả những đi�u ấy trong tim� (Dn 7,28).

Chắc chắn đây là một hình thái văn chương thuộc loại khải huy�n, được dùng để  ám chỉ không phải nguồn gốc lịch sử, mà tác giả tùy thuộc, cho bằng sự kiện �ức Maria được đặt ở trung tâm của suy tư kitô v� các mầu nhiệm cuộc đ�i thơ ấu của Chúa Giêsu. �i�u này rất quan tr�ng đối với n�n tu đức sùng mộ Khiết Tâm �ức Mẹ, bởi vì trái tim �ức Mẹ, theo các nguồn tin mừng, được coi như là chiếc nôi của toàn suy niệm kitô v� các mầu nhiệm của Chúa Kitô. Và đi�u này ban cho lòng sùng kính Trái tim �ức Mẹ một n�n tảng tài liệu viết không thể so sánh được. Tuy nhiên, cũng cần chú ý tới truy�n thống truy�n khẩu rất quan tr�ng và thư�ng khá trung thực nơi các dân tộc vùng Trung �ông, trong đó có dân Do thái. Chắc chắn �ức Mẹ đã kể lại nhi�u đi�u v� th�i thơ ấu của Chúa Giêsu, trong đó có các biến cố được các Phúc Âm nhắc tới trên đây.

Ngoài ra cũng không nên lơ là với viễn tượng khôn ngoan được h�c giả A. Serra nêu bật. Theo h�c giả Serra “suy niệm trong tim� là đặc tính của ngư�i khôn ngoan, giữ gìn trong ký ức các sự kiện để th�i sự hóa nội dung của chúng. Cũng thật là hay, khi ghi nhận rằng từ “suy gẫm� (sunbálllein) nhắc lại sinh hoạt biểu tượng, qua đó ngư�i ta đặt các thực tại cổ xưa với các thực tại mới để hiểu rõ chúng hơn.

Văn bản thứ hai tả lại cảnh dâng Chúa Hài Nhi trong ��n Th� Giêrusalem cũng rất hay trên bình diện thánh mẫu h�c, bởi vì trong văn bản này việc kết hiệp nội tại của �ức Maria với toàn công trình cứu độ của Con mẹ lộ hiện một cách sâu xa bất ng�. Tất cả những gì được thành toàn trong thân thể khổ đau của Con thì cũng thành toàn trong tâm hồn và trong con tim của Mẹ Ngư�i.

�ó là lý do giải thích tại sao hai yếu tố nòng cốt này giúp hiểu kiểu nói “trái tim �ức Maria� bắt đầu từ Thánh Kinh.

Linh Tiến Khải