LÀM THẾ NÀO �Ể SOẠN MỘT BÀI GIẢNG T�T

LÀM THẾ NÀO �Ể SOẠN MỘT BÀI GIẢNG T�T

Giúp soạn bài giảng – tư liệu giúp soạn một bài giảng tốt.

Như một phần sứ vụ của tôi là cung cấp tư liệu cho việc truy�n đạt L�i Chúa, tôi sẽ mô tả những nét chính của một chuỗi các đ� mục để làm sao chúng ta có thể soạn được một bài giảng tốt. Trong tiến trình các bước, chúng tôi hy v�ng không chỉ cung cấp cho đ�c giả những bước cần thiết để xây dựng một bài giảng hiệu quả nhưng còn cho thấy ý nghĩa thần h�c của một bài giảng cũng như vai trò của bài giảng trong phụng vụ. Hướng đến mục tiêu đó, tôi sẽ bắt đầu nói đến mục đích của bài giảng là gì, vai trò của bài giảng trong phụng vụ và chỗ đứng của bài giảng trong việc hình thành dân Chúa.

MỤC ��CH CỦA BÀI GIẢNG

PHẦN GIỚI THIỆU

Sau lễ Ngũ Tuần, khi các cộng đoàn Kitô hữu Palestine bắt đầu xuất hiện thì ở đó chưa có một cuốn Tân Ước nào. Tất cả những gì làm nên Thánh Kinh của các Kitô hữu đ�u được bắt đầu trước tiên với L�i rao giảng Tin Mừng của Chúa Giêsu. Các tông đồ đã làm một lúc hai việc. H� kể lại câu chuyện cuộc đ�i Chúa Giêsu, sự chết và sự phục sinh của Ngài; sau đó, được Cựu Ước soi sáng, các ngài chứng thực Chúa Giêsu là �ấng Thiên Sai, đỉnh cao của m�i l�i hứa Thiên Chúa dành cho con cái Abraham và cho m�i dân m�i nước. Chính việc rao giảng của các tông đồ trong quy�n năng của Chúa Thánh Thần mà Giáo Hội được quy tụ và thiết lập. Giáo Hội, tự cốt lõi là sự tập hợp tất cả những ai tin vào Tin Mừng của Chúa Giêsu cũng là Tin Mừng các tông đồ rao giảng. Do đó, trong suốt lịch sử của mình, việc rao giảng là tr�ng tâm bản sắc, sứ vụ và đ�i sống của Giáo Hội.

Thông thư�ng, việc giảng thuyết xảy ra ở các diễn đàn công c�ng như các khu chợ hoặc các đư�ng phố; tuy nhiên, một khi Giáo Hội đã bén rễ và lan rộng, việc rao giảng ngày càng phải diễn ra trong bối cảnh cử hành Thánh Thể. Vị trí của bài giảng trong Thánh Lễ mang đến cho nó một mục đích và một ý nghĩa khác biệt đáng kể so với bất cứ một loại hình diễn văn hay diễn thuyết nào.

Bài giảng là một hành vi th� phượng hơn là một bài giáo lý hay một bài cỗ võ đạo đức. �i�u này luôn luôn cần được ghi nhớ trong khi chuẩn bị bài giảng hoặc lắng nghe bài giảng. Và với suy nghĩ này, chúng ta bắt đầu bàn đến mục đích của bài giảng.

Vậy những ai mang lấy trách nhiệm cao cả của việc bước lên bục giảng để giảng L�i Chúa sẽ hy v�ng đạt được đi�u gì? Theo tôi, mục đích của bài giảng và nhiệm vụ của ngư�i giảng có thể được tóm tắt với ba chữ “I� viết tắt. 1. Illustrate, hãy minh h�a; 2. Instruct, hãy hướng dẫn; và 3. Invite, hãy m�i g�i.

1. HÃY MINH HOẠ

Thông thư�ng, theo sự khôn ngoan, mỗi bài giảng nên bắt đầu bằng một câu chuyện để thu hút sự chú ý của cộng đoàn và giới thiệu chủ đ�. Chính Chúa Giêsu đã hiểu sức mạnh của việc kể chuyện, Ngài đã sử dụng các dụ ngôn để giảng v� Nước Tr�i. Tương tự như thế, câu chuyện v� cuộc sống, cái chết và sự phục sinh của Chúa Giêsu cũng là tr�ng tâm rao giảng của các tông đồ. Những câu chuyện là một công cụ hữu hiệu trong việc giảng dạy bởi chúng lôi kéo trí tưởng tượng của cộng đoàn vào việc tìm kiếm đức tin và sự hiểu biết. Các câu chuyện sẽ r�i sáng một trong những mục đích tr�ng tâm của bài giảng và làm sáng t� bằng cách nào L�i Chúa được rao truy�n bởi các tiên tri, bởi Chúa Giêsu và bởi các tông đồ vẫn đang có ý nghĩa cho th�i đại chúng ta. Ni�m vui cũng như thách đố của cuộc sống hiện đại là những tiếng vang của những cuộc chiến và ủi an được tìm thấy trong Thánh Kinh. Nhiệm vụ của ngư�i giảng chính là sử dụng Thánh Kinh để làm sáng t� bất cứ vấn đ� nào có thể gặp phải nơi những ngư�i đang dự lễ, hoặc ở cấp độ cá nhân (những căng thẳng, thất nghiệp, cuộc sống gia đình, .v.v.) hoặc ở cấp độ liên cá nhân (vấn đ� vô gia cư, kinh tế, phá thai, .v.v.).

Với ni�m tin rằng, Thánh Kinh là kim chỉ nam chắc chắn cho cuộc sống thế kỷ hai mươi mốt, ngư�i giảng tìm cách giúp cộng đoàn thấy rõ bằng cách nào L�i Chúa vốn đã được công bố hàng ngàn năm vẫn có thể áp dụng cho những lựa ch�n của chúng ta hôm nay. Những câu chuyện, dù được lấy từ hạnh các thánh hay một t� báo nào đó vẫn là một phương tiện hữu ích để thực hiện mục đích này. Tuy nhiên, chúng không nhất thiết là cách duy nhất. Cũng có thể đặt cho cộng đoàn những thách đố khi m�i h� nghĩ đến cách thức áp dụng Tin Mừng vào trong cuộc sống thư�ng ngày của mình bằng việc đưa ra một chuỗi các câu h�i (chẳng hạn yêu thương là gì? Chúng ta làm gì khi yêu thương?) hoặc đơn giản là nêu rõ Tin Mừng phải áp dụng đúng đắn thế nào trong hoàn cảnh cụ thể của cuộc sống (trả thuế, nuôi con). �i�u quan tr�ng là bài giảng không luôn luôn phải làm sáng t� một điểm nào đó nhưng quan tr�ng là, bất cứ phương tiện nào mà ngư�i giảng đã ch�n lựa đ�u phải có khả năng lưu lại nơi mỗi thành viên của cộng đoàn một thách đố mà h� sẽ mang v� nhà, trư�ng h�c, nơi làm việc những l�i mà h� đã nghe công bố trong phần phụng vụ này. Do đó, một trong những mục đích hàng đầu của bài giảng là r�i chiếu thế nào để l�i m�i g�i hãy sám hối và tin vào Tin Mừng của Chúa Kitô được sống trong thế giới của ngày hôm nay.

2. HÃY HƯỚNG DẪN

Cách chung, trước Công �ồng Vaticano II, vị giảng lễ dùng toà giảng để hướng dẫn cộng đoàn v� các vấn đ� đức tin và luân lý. Lắm lúc, vị giảng lễ đưa ra một chuỗi các suy niệm vào một số Chúa Nhật v� các ơn của Chúa Thánh Thần hoặc tám mối phước thật mà không cần biết chúng có liên quan đến các bài đ�c Chúa Nhật hôm đó hay không; và nếu quả như thế thì bài giảng đã thật sự xa r�i phụng vụ.

Như vậy, thay vì là một phần không thể thiếu của buổi cử hành phụng vụ bắt nguồn từ các chủ đ� của Thánh Kinh vừa được công bố, thì bài giảng xem ra đã là một cái gì được ghép vào cách thô thiển lên phần còn lại của phụng vụ. Bài giảng gi� đây tạo nên một sự nghi ng� rằng, xem ra vị giảng lễ đã phải tìm một cái gì đó bên ngoài các bài đ�c để nói, và như thế, những bài đ�c của ngày hôm ấy không có ý nghĩa gì đối với cuộc sống của cộng đoàn hôm nay.

Suốt 55 năm qua, vai trò của bài giảng đã được dịch chuyển, nó đã được coi là một phần không thể thiếu của Phụng Vụ L�i Chúa; bài giảng đưa ra các chủ đ� vốn được rút ra từ các bản văn Thánh Kinh và phụng vụ của ngày lễ. Nói như thế không có nghĩa là gi� đây nhiệm vụ hướng dẫn cộng đoàn không còn là chủ tâm của ngư�i giảng lễ, không phải vậy. Nhưng với ảnh hưởng ngày càng tăng của các phương tiện truy�n thông thế tục và sự suy giảm chất lượng của n�n giáo dục cộng đồng, nên việc hướng dẫn những chân lý đức tin và giải thích rõ ràng các giáo huấn luân lý của Giáo Hội cũng quan tr�ng như nó đã từng quan tr�ng. Tuy nhiên, chúng ta phải lấy gợi ý từ các bài đ�c trong ngày. Sách các bài đ�c là sách Giáo Hội dẫn các suy tư của chúng ta xuyên suốt các mùa phụng vụ; nó bảo đảm các chân lý nòng cốt của đức tin như Nhập Thể, Khổ Nạn, Phục Sinh, Hiện Xuống .v.v. vốn được chiêm ngắm và cử hành liên lỉ.

Và như thế, Thánh Kinh phải là nguồn tư liệu hướng dẫn của ngư�i giảng lễ. Vị giảng lễ không bao gi� được phép quên rằng, bài giảng có thể là cơ hội duy nhất để nhi�u tín hữu được nghe giáo huấn của Giáo Hội vốn được trình bày một cách rõ ràng và đầy đủ. Vì thế, một trong những mục đích trung tâm của bài giảng là dẫn dắt tín hữu đến với những chân lý đức tin công giáo của chúng ta.

3. HÃY MỜI GỌI

L�i Chúa không chỉ mang ý nghĩa để lắng nghe mà còn để hành động. Khi L�i Chúa được rao giảng một cách hiệu quả, nó gợi lên một sự đáp trả từ phía ngư�i nghe cho dù đó là một ao ước đi�u chỉnh cuộc sống hay để thực hiện một cam kết sâu sắc hơn của h� đối với Chúa Kitô và Giáo Hội của mình. Vì thế, một trong những mục đích chính của bài giảng là m�i g�i cộng đoàn hoán cải. M�i g�i này lặp lại l�i m�i g�i của Chúa Giêsu khi Ngài bắt đầu sứ vụ công khai khắp mi�n Galilê kêu g�i m�i ngư�i “Hãy sám hối và tin vào Tin Mừng�. L�i m�i g�i này tiếp tục là nhiệm vụ của toàn thể Giáo Hội hôm nay, kêu m�i m�i ngư�i nhớ đến tình yêu của Chúa Kitô và thiết lập lại các giá trị và ưu tiên của h� sao cho phù hợp với tình yêu Ngài.

Tự nhiên, ai trong chúng ta cũng muốn có một cuộc sống tốt hơn với những quyết định và cam kết; đi�u tương tự cũng đúng với những chi�u kích thiêng liêng. Khi L�i Chúa khuấy động tâm hồn, nó dẫn chúng ta đến việc thay đổi đ�i sống mà chúng ta cử hành trong các bí tích; L�i Chúa hướng chúng ta v� phía các bí tích. Và như vậy, mục đích của bài giảng không chỉ là m�i ngư�i nghe hoán cải nhưng còn m�i h� thực hành sự hoán cải đó qua các bí tích, nhất là bí tích Thánh Thể. Thật vậy, bài giảng, thực sự đóng vai trò một chiếc cầu liên kết Phụng Vụ L�i Chúa với Phụng Vụ Thánh Thể. Cũng như mỗi bài giảng nên bắt đầu với một câu chuyện hoặc một minh h�a, thì mỗi bài giảng cũng nên kết thúc bằng cách hướng v� Bí Tích Thánh Thể mà cộng đoàn đang chuẩn bị cử hành và lãnh nhận. Qua bài giảng, Chúa Kitô gửi một l�i m�i đến tất cả những ai sẽ chấp nhận l�i kêu g�i hoán cải của Ngài đến dự tiệc Mình và Máu Ngài. Và như thế, mục đích tr�ng tâm của bài giảng là m�i g�i cộng đoàn hoán cải tâm hồn và cử hành đi�u cam kết mới mẻ đó bằng việc m�i h� đến bàn tiệc Mình Máu Chúa Kitô.

KẾT LUẬN

Tóm lại, những mục đích chính của bài giảng là làm sáng t� bằng cách nào L�i Chúa được sống trong ngày sống riêng của mỗi ngư�i, để hướng dẫn tín hữu đến những chân lý đức tin của giáo lý Kitô giáo và để m�i g�i cộng đoàn hoán cải, giao hòa và đến với các bí tích. �ó là những đặc điểm nổi bật của một bài giảng đáng nhớ và hiệu quả. �ó cũng là đi�u chúng ta phải luôn ghi nhớ khi soạn bài giảng cũng như khi giảng.

Việc tập trung vào những điểm đó sẽ bảo đảm rằng, việc giảng dạy của chúng ta sẽ luôn luôn quy v� Chúa Kitô và L�i của Ngài; bằng cách ấy, chúng ta sẽ tiếp tục công việc của các tông đồ, những ngư�i xây dựng Hội Thánh trên L�i của Thiên Chúa và cộng tác vào sự phát triển Hội Thánh nhanh chóng bằng việc trung thành với giáo huấn của Chúa Giêsu, Thầy mình.

Douglas Sousa, Cử nhân Triết & Anh �ại H�c Saint John, Brighton, MA;

Cử nhân thần h�c �ại H�c Giáo Hoàng Gregorio, Rome;

Thần h�c luân lý Giáo Hoàng H�c Viện Anphongso, Rome.

Ngư�i dịch: Lm. Minh Anh, Tgp. Huế

Thanhlinh