Khi những đi�u bình thư�ng trở thành lạ lẫm

Trong quan niệm thông thư�ng, ngư�i ta đánh giá một cử chỉ, một sự việc là “lạ� khi chưa biết rõ nguồn gốc, hay vì nó không tuân theo quy luật thông thư�ng. Một ngư�i “lạ� là ngư�i không biết từ đâu đến, hoặc không ai quen biết. Một hiện tượng “lạ� là đi�u  xảy ra không theo quy luật tự nhiên, hoặc không mấy khi được chứng kiến. Một thái độ “lạ� là cử chỉ bất thư�ng, không giống ai trong đối nhân xử thế. Cũng thế, một sự kiện được cho là “hiếm� nghĩa là ít khi xảy ra, gây ngạc nhiên nơi những ngư�i chứng kiến. Những đồ vật hay chất liệu được coi là “hiếm� thư�ng là rất quý, rất đắt đ� và được nhi�u ngư�i săn tìm.
 
Trong xã hội của chúng ta hôm nay, những đi�u xem ra rất bình dị thông thư�ng, lại được đánh giá là “lạ�. Những cử chỉ lễ phép là nội dung giáo dục truy�n thống dành cho trẻ em từ thuở chập chững, nay được coi là “hiếm�. Thì ra, trong một xã hội kinh tế và kỹ nghệ càng càng phát triển, thì những đi�u n�n tảng cho n�n đạo đức và giao tế trong xã hội có nguy cơ bị lãng quên.

Còn nhớ, cách đây không lâu, một bác xích lô ở Hà Nội dừng xe để dẫn một cụ già qua đư�ng đang đông xe cộ. Hành động này được m�i ngư�i coi là “hiện tượng lạ�.

Cách đây chừng hai tháng, hình ảnh h�c sinh trư�ng chuyên Lê Hồng Phong (Tp HCM) khoanh tay chào bác bảo vệ trư�ng, được rất nhi�u ngư�i “like� trên mạng và cũng coi là một hiện tượng hiếm (Bài đăng trên báo điện tử ZING 30-9-2017).

Thế rồi, dân cư mạng lại được thể bàn tán và “sốt xình xịch� với hình ảnh nhân viên cây xăng của Nhật đứng dưới mưa cúi đầu chào khách.

Có ngư�i cắt nghĩa vui và so sánh thị hiếu của con ngư�i th�i hiện đại đối với  các loại thực phẩm. Ngày xưa, khi còn khó khăn nghèo đói, có những món ăn ở mi�n quê đã trở thành chán ngắt và rẻ ti�n, nhưng m�i ngư�i vẫn phải ăn vì không có ch�n lựa nào khác. Trong th�i phát triển ngày nay, những món ăn đậm chất hương đồng gió nội lại trở thành đặc sản đắt giá và được nhi�u ngư�i ưa thích săn lùng. Sau khi ngư�i ta đã chán với cao lương mỹ vị, ngư�i ta tìm v� với món ăn dân dã quê mùa, thưởng thức những món ăn xưa kia chỉ thuộc v� nhà nghèo như châu chấu, chuột, sâu b�, ngô, khoai…

Trong kho tàng văn chương truy�n thống của dân Việt chúng ta, giáo dục v� lòng hiếu thảo, v� l�i chào và lễ phép rất phong phú. Những ý tưởng đơn sơ mà rất cụ thể, đã trở thành l�i ru của mẹ bên nôi, như những l�i khuyên nhủ và những giáo huấn đầu tiên giúp trẻ hình thành nhân cách, làm nên vốn hành trang vào đ�i:

*Một chào, hai dạ, ba thưa
Tưởng chừng là dễ, mấy ai tận tư�ng.

*Ai cho ai biếu của gì
Tay thì cấm lấy, miệng thì cám ơn.

*�L�i chào cao hơn mâm cỗ, tiếng m�i thơm hơn mùi rượu�.

Tháng 3-2016, Công đoàn Giao thông vận tải Việt Nam đã phát động phong trào thực hiện văn hóa ứng xử và đ� nghị nhân viên của ngành h�c “4 xin và 4 luôn“. Thoạt nghe có vẻ ghê gớm, nhưng thực ra cũng chỉ là những đi�u đáng lẽ phải h�c từ lớp mẫu giáo. Bốn xin là: Xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép. Bốn luôn là: Luôn mỉm cư�i, luôn nhẹ nhàng, luôn thấu hiểu, luôn giúp đỡ.  Những lần đi ngang qua các trạm thu phí đư�ng bộ, còn thấy những dòng chữ này được ghi trên tấm biển, nhưng không rõ sau hơn một năm phát động, kết quả của phong trào này đi đến đâu. Bởi lẽ trong thực tế, nhi�u nơi và nhi�u lúc, “4 xin và 4 luôn� vẫn dừng lại ở những công thức vô hồn mà ít được áp dụng. Thực ra, nụ cư�i, l�i cám ơn và sự thân thiện không chỉ được áp dụng theo công thức chiếu lệ hay theo lệnh của cấp trên, nhưng nó phải phát xuất từ tấm lòng. Một vài cửa hàng kinh doanh, muốn cải cách và áp dụng phong cách tiếp thị nước ngoài, nên huấn luyện cho nhân viên của mình có một công thức chào khách giống nhau. Vì chỉ là công thức, cho nên l�i chào và l�i cám ơn đã khiến khách giật mình. L�i chào đáng lẽ thể hiện sự thân thiện, lại trở thành hài hước và vô duyên.

Có nhi�u nguyên nhân dẫn tới tình trạng quên lãng và coi nhẹ những cử chỉ lễ phép, hiếu thảo trong giao tế đ�i thư�ng. Trong th�i bao cấp và th�i “mậu dịch quốc doanh�, sự lễ phép, l�i chào hoặc l�i cám ơn bị coi như những “tàn dư của th�i phong kiến� và bị tẩy chay. Ngày nay cũng vậy, ngư�i ta mải chạy theo tham v�ng làm giàu, mà quên các tiêu chí đạo đức và văn hóa ứng xử hằng ngày. Nhi�u ngư�i sống ở nước ngoài, khi v� Việt Nam, muốn t� ra mình đã “Tây hóa� hoặc “Mỹ hóa�, nên cách ứng xử, ăn mặc nói năng không còn mang nét truy�n thống văn hóa Việt Nam. Nhi�u ngư�i lại tự hào và cho mình là ngư�i của th�i hiện đại. �àng khác, dư luận quần chúng cũng dễ dàng chấp nhận một quan niệm sống sơ sài, đôi khi đi ngược với quan niệm truy�n thống.

Cũng phải kể đến trách nhiệm của trư�ng h�c, là sự nghiệp “trồng ngư�i�. Nhi�u khi ngành giáo dục mải chạy theo thành tích hoặc những tiêu chí được khen thưởng, hơn là chất lượng giáo dục. �i�u này đã được đ� cập quá nhi�u trên báo chí. Vì coi thành tích là tiêu chí chính yếu, nên chất lượng bị quên lãng. Hậu quả là có em h�c sinh lớp 7 mà không viết nổi tên mình. Trư�ng hợp này không phải hư cấu, mà được Bộ Giáo dục – �ào tạo khẳng định đây là thông tin đúng sự thật tại trư�ng Trung h�c cơ sở A Dơi, Quảng Trị (Bài đăng trên báo điện tử ZING 13-4-2015). Dòng chữ “Tiên h�c lễ, hậu h�c văn� của giáo dục truy�n thống vẫn được đắp nổi trước cửa các trư�ng h�c, nhưng nhi�u khi, đó chỉ là những khẩu hiệu chiếu lệ. Hậu quả là h�c sinh hành hung giáo viên, h�c sinh đánh nhau rồi quay video clip phát tán trên mạng trước sự dửng dưng, thậm chí cổ vũ của bạn bè.

�ào tạo cho thế hệ tương lai v� đạo đức nhân bản, là trách nhiệm của các bậc phụ huynh, các cộng đoàn giáo xứ và của toàn thể xã hội. Kinh nghiệm thực tế đã chứng minh, h�c sinh mà biết chào bác bảo vệ, thì trư�ng đó sẽ không có bạo lực, con cái biết nói l�i cám ơn, gia đình sẽ hòa thuận; trẻ em ra đư�ng biết chào ngư�i lớn, xóm làng sẽ an vui. Cộng đồng trách nhiệm từ phụ huynh tới nhà trư�ng, từ xã hội đến Giáo Hội, sẽ làm cho cuộc sống của chúng ta phát triển toàn diện và b�n vững.