Trước 1975 ở miá»n Nam, hình ảnh ngưá»i giáo viên được coi trá»ng nhất trong các nghá». Những ngưá»i bố là kỹ sư, bác sÄ© khi nói chuyện vá»›i thầy cô dạy con mình luôn tá» ra kÃnh trá»ng. Ở nông thôn còn rõ hÆ¡n, gia đình có ngưá»i là m nghá» giáo thì được cả xóm vì nể.
Nguyên nhân có hai Ä‘iá»u quan trá»ng sau đây: 1. Chương trình giáo dục có má»™t triết lý rõ rà ng, đó là “Nhân bản – Dân tá»™c – Khai phóng” (chữ “khai phóng” tôi đã giải thÃch trong má»™t status gần đây), và 2. Lương giáo viên thuá»™c nhóm cao, đủ để cho gia đình có cuá»™c sống sung túc, tháºm chà phong lưu.
Cả hai nguyên nhân trên có được là do xã há»™i thá»i đó hòa nháºp vá»›i thế giá»›i trong dòng chảy văn minh. Các nước Ä‘ang phát triển không thể so vá»›i các nước phát triển, nhưng há» Ä‘á»u được chảy trong sá»± văn minh đó. Äá»i sống tinh thần được coi trá»ng hÆ¡n Ä‘á»i sống váºt chất, trà tuệ được coi trá»ng hÆ¡n cá»§a cải và tư cách được đỠcao.
Chương trình giáo dục mà không có tÃnh khai phóng chắc chắn sẽ tạo ra những con ngưá»i robot. Chương trình phổ thông thiếu môn triết sẽ không giúp há»c sinh biết phân biệt đúng sai. Lá»›p há»c sinh đó lá»›n lên sẽ trở thà nh những ngưá»i cha mẹ không biết đúng sai, những cán bá»™ quan chức không biết đúng sai, những ngưá»i lãnh đạo không biết đúng sai, chỉ chạy theo tiá»n bạc. Äến thế hệ thứ 2, thứ 3 thì cả xã há»™i Ä‘á»u không biết đúng sai và sẽ bị thế giá»›i coi thưá»ng.
Thế giá»›i văn minh không bao giá» coi thưá»ng nước nghèo mà chỉ coi thưá»ng những nước không đà ng hoà ng, thiếu tá»± do dân chá»§. Chẳng hạn, Bhutan là má»™t nước nghèo vá»›i diện tÃch chỉ bằng 1/10 Việt Nam, nằm kẹp giữa hai nước lá»›n là TQ và Ấn Äá»™, dân số chưa đến 1 triệu ngưá»i, nhưng thế giá»›i không ai tá» ra coi thưá»ng há» cả. Là m sao có thể coi thưá»ng má»™t nước biết gìn giữ thiên nhiên, 64% diện tÃch cá»§a Bhutan được phá»§ cây xanh? Là m sao có thể coi thưá»ng má»™t nước tá»± chuyển từ quân chá»§ chuyên chế sang quân chá»§ láºp hiến, chuyển quyá»n hà nh pháp từ nhà vua sang há»™i đồng bá»™ trưởng? Là m sao có thể coi thưá»ng má»™t nước coi trá»ng hạnh phúc cá»§a dân (GNH) hÆ¡n thu nháºp (GNP)?
Nhưng thế giá»›i văn minh tá» thái độ coi thưá»ng những nước không đà ng hoà ng. Há» không dám miá»…n thị thá»±c visa cho công dân những nước đó vì nguyên tắc để xét miá»…n visa cho má»™t há»™ chiếu là “đất nước há» vẫn được an toà n khi có sá»± hiện diện cá»§a ngưá»i Ä‘ang giữ há»™ chiếu đó”. Dạy cho ngưá»i dân hà nh xỠđà ng hoà ng là trách nhiệm cá»§a giáo dục.
Hình ảnh cá»§a ngưá»i thầy phải được khôi phục lại mà hai nguyên nhân kể trên là bắt buá»™c phải có đầu tiên. Không là m được Ä‘iá»u đó thì tương lai thế nà o chắc cÅ©ng dá»… Ä‘oán thôi…
Mạnh Hải



