Hai quyển tiểu sử v� �ức Cha Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận (1928-2002) ghi lại đức tin không lay chuyển của “vị tử đạo� thế kỷ 20 mà án phong thánh đang tiến hành.

Hồng y Thuận. Một giám mục đứng trước chế độ cộng sản, Monseigneur Thuan. Un évêque face au communisme, tác giả Anne Bernet, nxb. Tallandier, 544 trang

Văn Thuận, Tự do trong tù, Van Thuan Libre derrière les barreaux, Teresa Gutiérrez de Cabiedes, nxb. Nouvelle Cité, 332 trang

Khi �ức Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận ra đ�i năm 1928 ở Huế thì tất cả m�i bà tiên hi�n đ�u ở bên nôi ngài. Bà Ngô �ình Thị Hiệp, mẹ của ngài thuộc dòng dõi nhà quan Ngô �ình mà tổ tiên từ thế kỷ 17 đã là những ngư�i công giáo Việt Nam đầu tiên tử đạo. Bác Ngô �ình Diệm của ngài là bộ trưởng Nội vụ th�i Vua bảo �ại năm 1933.

Xuất sắc, có năng khiếu ngôn ngữ và bắt chước, từ năm lên 13, chú bé Thuận đã biết mình sẽ là linh mục. Năm 1939 ngài vào h�c Tiểu Chủng viện An Ninh, cậu bé chủng sinh ưu tú mong muốn đào tạo nên các vị thánh tương lai. Năm 1947 ngài vào �ại Chủng viện Phú Xuân, ngài mơ mình làm cha xứ làng quê. Sau khi chịu chức năm 1953, ngài được bổ làm cha phó giáo xứ Tam Tòa, một trong các giáo xứ lớn nhất của địa phận Huế, dự đoán cho một tương lai rực rỡ mà ngài không muốn nhưng lại khó tránh.

Tác giả Anne Bernet đã viết một quyển tiểu sử xuất sắc v� hình ảnh của một nhân vật cao cả của Giáo hội Việt Nam, một ngư�i thông minh có đư�ng đi đau khổ theo “dòng giống các thánh tử đạo� song song với lịch sử bi thương của của đất nước, bị tác động qua các biến cố chính trị và rồi bị sống dưới chế độ độc tài. Năm 1954 ngư�i bác Ngô �ình Diệm là tổng thống đầu tiên của mi�n Nam Việt Nam được Mỹ ủng hộ và năm sau là tổng thống Việt Nam Cộng hòa, ông bị ám sát năm 1963 ở Sàigòn. 

Vô số cuộc thẩm vấn

Sau khi có bằng tiến sĩ giáo luật ở Rôma năm 1959, cha Thuận v� Việt Nam vì Giáo hội cần các nhà lãnh đạo mới. �ức Tổng Giám mục giáo phận Huế giải thích với cha Thuận khi đ� cử cha làm giám đốc Tiểu Chủng viện An Ninh: “Con đừng để sự khiêm tốn giả tạo làm lạc hướng nhận định của con. Con phải chuẩn bị giữ nhiệm vụ này�.

Năm 1967, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục ở Nha Trang, nhẫn giám mục của ngài có khẩu hiệu: “Todo pasa� của Thánh Têrêxa Avila: “Tất cả đ�u qua đi, chỉ có Chúa là đủ.� Trong giáo phận có 130 000 giáo dân này, ngài thực hiện Công đồng Vatican II, thăm từng giáo xứ, từng nhà dòng, từng trư�ng h�c, khuyến khích các chủng sinh, phát triển các khóa đào tạo giáo dân để h� có thể cự lại được với kẻ thù cộng sản…

Bắc Việt (được Liên-xô ủng hộ) chiến thắng Nam Việt (được Mỹ ủng hộ) nên nước Việt Nam thống nhất dưới gông cùm cộng sản. Và khi �ức Phaolô-VI bổ nhiệm ngài làm giám mục phụ tá giáo phận Sàigòn ngày 24 tháng 4, 1975, khi đó thành phố Sàigòn sắp là thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 15 tháng 8 năm 1975 ngài bị bắt ở một nhà xứ xa xôi. Không bị xét xử, ngài bị giam và bị chất vấn vô số lần, cốt để bắt ngài thú nhận ngài là “gián điệp của Vatican và tác nhân của chủ nghĩa đế quốc�.

Phó thác trong bàn tay của Chúa

�ức Cha Thuận kháng cự với đức tin và lòng nhân từ. Ngài được phép dâng lễ mỗi ngày nhưng không được nói chuyện với ai. Dù vậy trong tù ngài cũng viết được trên hàng trăm mẫu giấy nh� mà sau này là tác phẩm �ư�ng Hy V�ng của ngài. Một sự táo bạo mà ngài phải trả giá bằng  những năm tù trong một nhà tù kinh khiếp. Tác giả Anne Bernet tinh tế viết: “Sự giam tù này tốt cho ngài và có lợi cho phần rỗi của các linh hồn. Vì thế, ngài phải chấp nhận nó và biến nó thành lợi ích cho riêng mình và cho Giáo hội�.

Một sự tinh tế đôi khi thiếu trong tác phẩm của bà Teresa Gutiérrez de Cabiedes, bà mô tả từ ngày đầu bị bắt 15 tháng 8 năm 1975 với rất nhi�u chi tiết, trong các đi�u kiện khủng khiếp và những lần di chuyển nhà giam, mà ngài chỉ biết phó thác vào bàn tay Chúa.

Năm 1976 ngài bị đưa ra Bắc bằng tàu, bị giam tù hai năm gần Hà Nội, sáu năm trong một cơ quan Công an mà ngài bị cấm không được nói chuyện với bất cứ ai. Tác giả Anne Bernet viết: “Ngư�i cộng sản biết, dù bị giam tù, �ức Cha Thuận luôn là một nhân vật nguy hiểm, v� mặt chính trị ngài là hình ảnh của một Walesa, v� mặt tôn giáo ngài là hình ảnh của một Wojtyla Việt Nam�. Nhưng nh� sự dịu dàng và khôi hài với những ngư�i canh tù, cuối cùng ngài được h� đối xử với lòng nhân. Sau 13 năm bị tù, �ức Cha Thuận bị biệt xứ ở Rôma, sau đó ngài là Chủ tịch Hội đồng Giáo hoàng Công lý và Hòa bình (1998-2002), ngài được phong hồng y một năm trước khi qua đ�i.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

Phanxicovn

�ức Hồng y Nguyễn Văn Thuận: Một hồng y phi thư�ng

Bị giam mư�i ba năm trong gông tù cộng sản, ngư�i với vóc dáng cao và cử chỉ đôn hậu đã làm rạng t�a đức tin của mình ở Việt Nam và ở cả bên kia thế giới. Một quyển tiểu sử để vinh danh ngài.

Trong sứ điệp gần đây nhân ngày Thế giới Hòa bình, 1 tháng 1, �ức Phanxicô đã trích “Các mối phúc của chính trị gia� của Hồng y Phanxicô Xaviê Thuận (1928-2002). Sử gia Anne Bernet, tác giả của nhi�u tiểu sử và các câu chuyện lịch sử đã viết quyển tiểu sử đáng quý v� ngài. 

Các mối phúc của chính trị gia 

“Phúc thay cho chính trị gia ý thức vai trò của mình. Phúc thay cho chính trị gia thấy vinh dự của mình được kính tr�ng. Phúc thay cho chính trị gia làm việc cho lợi ích chung chứ không vì lợi ích riêng. Phúc thay cho chính trị gia luôn tìm cách nhất quán và tôn tr�ng các l�i hứa khi tranh cử. Phúc thay cho chính trị gia thực hiện được sự hiệp nhất và đặt Chúa Giêsu vào tr�ng tâm và bảo vệ Ngài. Phúc thay cho chính trị gia không cảm thấy sợ, trước hết là sợ sự thật. phúc thay cho chính trị gia không sợ truy�n thông, bởi vì khi phán xét, h� chỉ trả lẽ trước mặt Chúa�. Phanxicô Xaviê Nguyễn Văn Thuận 

�ức Hồng y Thuận xuất thân từ gia đình công giáo, nhà quan, rất yêu nước và nói tiếng Pháp. Có đức tin sâu đậm, từ khi còn nh� song thân ngài đã dạy ngài cầu nguyện và tôn kính �ức Mẹ. Bà Anne Bernet viết: “�ó là một em bé có sức kh�e không được tốt, đạo hạnh sớm trước tuổi, mở ra với các bí ẩn của thế giới vô hình, ngài nhạy cảm trước các chuyện xuẫn ngốc�. H�c sinh thông minh, đó là “ví dụ hoàn chỉnh của một nhân vật mạnh, thêm vào đó là ơn bẩm sinh và trí thông minh sắc bén, có năng lực đáng kể nh� lợi thế của một trí nhớ phi thư�ng�. Năm 20 tuổi ngài thoát được bệnh lao phổi một cách kỳ lạ, thụ phong linh mục năm 1958 lúc 30 tuổi, sau khi dự định sống đ�i sống chiêm nghiệm. �ức Hồng y là ngư�i tế nhị, thanh cao cả thể chất cũng như tinh thần, toát ra từ một n�n giáo dục tinh tế mà ngài đã nhận được. Vui vẻ, ngài không để lộ ra bên ngoài các xáo trộn bên trong dù thực tế là có (ngài thư�ng cầu nguyện với cảm nhận Chúa sẽ không nhận l�i), ngài có năng khiếu hài hước và một tài năng còn hiếm hoi hơn, đó là tài bắt chước mà ngài làm suốt đ�i, kể cả bắt chước �ức Gioan-Phaolô II. �ược bổ nhiệm làm giám đốc tiểu chủng viện Hoan Thiện, đư�ng hướng giáo dục của ngài nổi bật qua phương pháp dịu dàng cảm hứng từ Thánh Gioan Bosco, ngư�i đã thành công trong việc giáo dục thiếu nhi.

Ngài cũng nổi tiếng qua tính đơn sơ của mình. Năm 1967, ngài được bổ nhiệm làm Giám mục giáo phận Nha Trang, trong bữa ăn đầu tiên mừng ngài, ngài đã làm m�i ngư�i ngạc nhiên khi tự phục vụ và vào bếp nói chuyện với các nữ tu, một chuyện ít thấy hồi đó! Chỉ là ngài chưa rửa chén! Không mặn mà mấy với danh dự, với b� ngoài, ngài từ chối căn hộ đẹp được cung cấp, ngài ở một căn phòng nh� vừa dùng làm văn phòng. Ngài dửng dưng trước các chống đối. Sử gia Anne Bernet tóm tắt l�i ngài nói: “Chúng ta phải sống tinh thần khó nghèo. Rao giảng và sống những gì mình giảng phải đi đôi với nhau.�

Chúng ta đang ở th�i điểm của đầu những năm 1970. Việt Nam bị kẹt giữa búa tạ cộng sản mi�n Bắc và áp lực Mỹ mi�n Nam. Năm 1973 quân đội Mỹ rút, mở chiến trư�ng tự do cho quân đội của �ại tướng Giáp thôn tính mi�n Nam hai năm sau. �ức cha Thuận bị bắt không lâu sau đó, ngài không ch� lâu. Dĩ nhiên các bài viết rõ ràng và sáng suốt của ngài v� cộng sản (và v� tam điểm) đã không làm cho chế độ mới hài lòng. Không quan tr�ng với ngài. Ngài tuyên bố: “Tôi sẽ là ngư�i tử đạo cho đức tin của tôi. �ó là vai trò bình thư�ng của một giám mục�. Mư�i ba năm tù bi thảm xác nhận cho l�i tuyên bố của ngài. 

“Tôi không thú nhận đi�u gì vì tôi không có gì để thú nhận�

Trong th�i gian ngài bị giam, các tên canh tù làm hết cách để ngài thú nhận “tội ác� của mình. H� h�i cung ngài liên tục, biệt giam ngài, bắt ngài phải chịu đựng những đi�u sỉ nhục nhất, giam ngài trong xà lim tăm tối hôi thối, không bao gi� có ánh sáng, bị nhiễm côn trùng, mùa đông thì lạnh, mùa hè thì oi bức. H� không khai thác được gì. Ngài trả l�i với những ngư�i hành hạ ngài: “Tôi không thú nhận đi�u gì vì tôi không có gì để thú nhận�. Một ngày n�, ngài bị đau, ngài năn nỉ xin ngư�i canh ngục g�i bác sĩ: “Xin thương xót, anh g�i bác sĩ giùm cho tôi!� Ngư�i canh ngục từ chối: “Ở đây không có thương xót, không có thương yêu gì, chỉ có trách nhiệm.�

Trong th�i gian bị giam giữ, ngài xoay xở để có được cây thánh giá tạm bằng gỗ cột vào sợi dây điện: “Một giám mục phải có cây thánh giá, đó là đi�u bắt buộc.�

Ngài đứng vững nh� cầu nguyện và nhớ câu khẩu hiệu giám mục của mình “Gaudium et spes� (Vui Mừng và Hy v�ng). Khi ngài tiếp xúc với các tù nhân khác – một số là gián điệp -, ngài thư�ng an ủi h� và giảng Tin Mừng cho h�. Với những ngư�i canh giữ ngài, kể cả những ngư�i được lệnh không bao gi� được nói chuyện với ngài, ngài đã thành công nh� tấm lòng nhân từ và tính hi�n lành của mình, ngài đã phá vỡ bức tư�ng im lặng và thù địch của h�. Và đã có nhi�u ngư�i chấn động.

Trong những gi� phút đen tối nhất, bị dằn vặt vì đau khổ, vì đói khát hay tuyệt v�ng, ngài vẫn giữ nụ cư�i: một ngư�i bạn h�i bí mật này của ngài, ngài trả l�i: “Thánh giá dư�ng như nhẹ đối với ngư�i chân thành mang nó.� Bị đưa từ trại này qua trại khác – các ngư�i có trách nhiệm không biết phải làm gì với ngài -, ngài khuyến khích hòa giải với những ngư�i cộng sản trước đây, tháo b� các vụ dứt phép thông công, giải tội cho các ngư�i bội giáo, tha tội cho h� sau khi h� trở lại. Chính phủ xem ngài là một tù nhân “đặc biệt� và “rất nguy hiểm�; h� không lầm!

Lợi dụng đi�u kiện giam giữ được nới l�ng, ngài xoay xở để có được cây thánh giá tạm bằng gỗ cột vào sợi dây điện, với sự thẳng thắn quen thuộc của mình, ngài nói với ngư�i canh ngục: “Một giám mục phải có cây thánh giá, đó là đi�u bắt buộc�, ngài giấu thánh giá này trong cục xà-bông. Thêm nữa ngài còn lén lút dâng thánh lễ. �ồng th�i ngài viết các bài viết thiêng liêng trên mảnh giấy nh� và đem được ra ngoài. Từ đó có Con đư�ng Hy v�ng, Ngư�i hành hương của Con đư�ng Hy v�ng, Con đư�ng Hy v�ng dưới ánh sáng L�i Chúa và Công đồng Vatican II, và một tiểu luận v� Maximilien Kolbe. �ược tự do, ngài ngạc nhiên biết mình là nhà văn nổi tiếng không những ở Việt Nam mà ở cả nước ngoài, lòng can đảm của ngài được thể hiện qua tính khiêm như�ng của ngài.

Năm 1998 ngài được �ức Gioan-Phaolô II bổ nhiệm đứng đầu Hội đồng Giáo hoàng v� Công lý và Hòa bình, sau đó được phong hồng y năm 2001, những năm cuối đ�i của ngài, ngài đi khắp thế giới để làm chứng, để giảng tĩnh tâm và diễn thuyết, ngài còn viết quyển sách Năm cái bánh và Hai con cá. Ngài qua đ�i trong thánh thiện tại Rôma vì căn bệnh ung thư, ngài thắng tất cả nhưng chỉ thua căn bệnh này. �n phong chân phước của ngài đã được mở ra năm 2007 và đã được phong bậc đáng kính năm 2017.

Nhà báo Pierre Darcourt, tùy viên báo L’Aurore tại Việt Nam năm 1972 nói: “�ó là ngư�i của Chúa. Và đó là một nhà lãnh đạo�. Tất cả đã được nói.

Giuse Nguyễn Tùng Lâm dịch

�ức Hồng y Thuận

Một giám mục đối diện với chế độ cộng sản

Hình: Hồng y Nguyễn Văn Thuận năm 2001, ngư�i bị chế độ cộng sản giam cầm từ năm 1975 đến 1988. /  Ciric