Thá»i sá»± thế giá»›i gần đây cho thấy ảnh hưởng cá»§a phong trà o #MeToo, dưới nhiá»u hình thức và mức độ, đã vượt ra khá»i biên giá»›i các nước Tây Phương, để lan sang các châu lục khác, và từ từ gây ý thức lá»›n hÆ¡n vá» sá»± tôn trá»ng há»— tương và bảo vệ sá»± Ä‘oan trang trong bối cảnh nghá» nghiệp hay nÆ¡i công cá»™ng giữa nam giá»›i và nữ giá»›i. Äồng thá»i, chÃnh phá»§ má»™t số quốc gia đã ý thức hÆ¡n vá» sá»± phân chia đồng Ä‘á»u giữa hai giá»›i trong các chức vụ cao cấp và lãnh đạo, dù dưới dạng chÃnh sách hay thá»±c hà nh riêng lẻ. CÅ©ng váºy, má»™t số ngôn ngữ đã phải tìm những phương cách khác nhau để tạo ra những kiểu nói phù hợp, đặc biệt liên quan đến đặc tÃnh “giống†trong danh từ. Chúng ta có thể kể thêm nhiá»u và dụ khác nữa. Trong bối cảnh ấy, việc Äức Thánh Cha Phanxicô quyết định cụ thể hoá chân dung gương mẫu cá»§a Äức Maria bằng việc đưa và o phụng vụ Roma lá»… nhá»› “Äức Maria, Mẹ Giáo Há»™i†ngay sau ngà y Lá»… Hiện Xuống là má»™t má»i gá»i có ý nghÄ©a và cần thiết cho Giáo Há»™i để há»c há»i cách hiện diện như Äức Mẹ, trong lòng xã há»™i hiện tại.
Nếu không phải là tÃn hữu Công Giáo, vốn được nuôi dưỡng từ truyá»n thống Thánh Mẫu há»c hà ng nghìn năm, qua những cung cách Ä‘a dạng vá» lòng tôn kÃnh Äức Mẹ từ tÃn lý đến mục vụ, thì má»™t ngưá»i bên ngoà i, khi nhìn và o mẫu gương Äức Mẹ như là má»™t lối tiếp cáºn dà nh cho sá»± hiện diện cá»§a Giáo Há»™i trong má»™t thế giá»›i vốn Ä‘ang hăng hái Ä‘i tìm sá»± bình đẳng giá»›i Ä‘ang hồi triệt để nà y, sẽ thá»±c sá»± bị đặt và o má»™t sá»± bối rối nghi ngá» mạnh mẽ, bởi hình ảnh cá»§a Maria, ngưá»i phụ nữ Do Thái nà y, trong không gian văn hoá cách đặc thù đây hai nghìn năm, sẽ chạm phải những chênh lệch rõ rệt vá» quan niệm phong hoá hay má»™t mâu thuẫn khó có thể dung nạp được vá»›i cách nhìn vá» phụ nữ thá»i nay.
Nhìn từ bên ngoà i, chúng ta bắt gặp hình ảnh má»™t Maria hoà n toà n ngược lại vá»›i những gì thế giá»›i Ä‘ang cổ võ: má»™t ngưá»i phụ nữ thôn quê, vô danh, an pháºn và tùng phục trong những mối quan hệ mà xã há»™i kiến tạo cho mình, từ môi trưá»ng gia đình đến cung cách sống trong lòng xã há»™i. Tháºm chÃ, vá»›i chá»n lá»±a lối sống lang thang và ngoại thưá»ng cá»§a ngưá»i con Giêsu cá»§a bà và sau đó là kết cục bi thảm trên tháºp giá cá»§a ngưá»i con đó, Maria sẽ hiện ra trong bóng dáng cá»§a má»™t ngưá»i mẹ cam chịu và bất lá»±c. Công trình giáo dục cá»§a bà dà nh cho ngưá»i con nà y là má»™t sá»± sụp đổ và thất bại không thể bà o chữa được. Theo lối suy nghÄ© như thế, chắc chắn Maria sẽ dá»… được dùng là m phản chứng khi so vá»›i khuynh hướng thá»i đại, hÆ¡n là được dùng để là m gương mẫu cho các tÃn hữu Kitô đương đại.
Nhưng nếu nhìn từ trong bối cảnh đức tin, Maria sẽ trở thà nh cảm hứng cho má»™t lối hiện diện đầy nhân bản và thiêng liêng, vượt qua bối cảnh Kitô giáo, để trở thà nh má»™t sứ Ä‘iệp phổ quát. Äó là khi chúng ta khám phá ra cuá»™c Ä‘á»i cá»§a Mẹ, cÅ©ng chÃnh từ trong những biến cố ấy, sá»± cá»™ng hưởng giữa nhân tÃnh bình dị cá»§a má»™t con ngưá»i lịch sá» và niá»m tin lữ hà nh cá»§a ngưá»i ấy. Hai yếu tố nà y tạo nên má»™t cuá»™c Ä‘á»i, má»™t Æ¡n gá»i mà chúng ta sẽ hạnh phúc gá»i là Mẹ, Mẹ cá»§a nhân loại và Mẹ cá»§a Giáo Há»™i.
Nhưng cần phải nói ngay, sá»± cá»™ng hưởng ấy phải được hiểu như là má»™t tương tác đầy năng động giữa Maria vá»›i con mình – Äức Giêsu Kitô – ngay từ trong những kinh nghiệm trần thế đầu tiên cá»§a Mẹ vá» Chúa Giêsu, từ lúc được sứ thần truyá»n tin, cho đến khi thấu hiểu má»—i lúc má»™t nhiá»u hÆ¡n kế hoạch ấy và cuối cùng là sá»± thá»±c hiện Æ¡n cứu độ cá»§a Thiên Chúa, qua cái chết trên tháºp giá cá»§a ngưá»i con mà Mẹ sinh hạ và dưỡng dục. Nếu lãng quên mối tương quan nà y, thì những gì Äức Maria đã nói, sống và trải nghiệm sẽ mất Ä‘i ý nghÄ©a quan trá»ng nhất, Ä‘iá»u vốn là m nên giá trị cốt lõi cá»§a má»™t hiện hữu nhân sinh: thá»±c hiện nÆ¡i mình khả năng siêu việt mà Thiên Chúa đã đặt và o. Nói theo ngôn ngữ cá»§a nhà thần há»c Karl Rahner, cuá»™c Ä‘á»i Mẹ phải được hiểu như má»™t “hiện hữu siêu nhiên†(übernatürliches Existential).
Tuy váºy, vì phạm vi hẹp và không mang tÃnh giáo khoa, cÅ©ng như không có ý định khai triển thần há»c vá» Äức Mẹ theo hướng tư tưởng Karl Rahner, nên bà i viết nà y chỉ gợi lên và i khai mở nho nhỠđể tiếp nối ý định nuôi dưỡng thiêng liêng mà Äức Thánh Cha đã bà y tá» khi thiết láºp ngà y lá»… nà y, là “ tiến trình phát triển Ä‘á»i sống đức tin cá»§a ngưá»i Kitô hữu phải được bén rá»… sâu và o mầu nhiệm Thánh Giá, và o hy tế Thánh Thể và và o Äức Trinh Nữ Maria, Mẹ Äấng Cứu Chuá»™c và Mẹ cá»§a Ä‘oà n dân được cứu chuá»™c, Mẹ đã sống cuá»™c Ä‘á»i mình như hy tế dâng lên Thiên Chúa.†Như váºy, sá»± gắn kết giữa “bá»™ baâ€: ngưá»i tÃn hữu, Äức Maria và Äức Kitô được tái khẳng định, như cách chúng ta vẫn diá»…n tả xưa nay: Per Mariam ad Jesum. Ngưá»i tÃn hữu, vá»›i tư cách là chi thể cá»§a thân thể Giáo Há»™i, có Äức Maria như là ngưá»i mẹ nhân bản và tá»± do thiêng liêng, để sống dồi dà o Æ¡n gá»i cá»§a mình giữa lòng nhân loại hôm nay.
Nét bình dị của kinh nghiệm ân sủng
à thức vỠân sá»§ng phong phú mà Thiên Chúa đổ xuống trên cuá»™c sống cá»§a mình chắc chắn không là má»™t Ä‘iá»u muá»™n mà ng nÆ¡i Mẹ, dù kinh nghiệm xác chuẩn cá»§a ân sá»§ng ấy chỉ hiển lá»™ trong lá»i chà o cá»§a sứ thần và o khoảnh khắc Truyá»n Tin. Nhưng từ trong thái độ ná»™i tâm cá»§a Maria, ta thấy đã có má»™t sá»± hiện diện liên tục và ná»n tảng cá»§a ân sá»§ng, cho dù nó thể hiện cách đơn giản và tầm thưá»ng như dòng đầu Tin Mừng Luca giá»›i thiệu vá» Mẹ: má»™t trinh nữ tên là Maria sống trong má»™t thị trấn tên là Nazareth. Nhưng cái định vị khiêm tốn ấy, tháºm chà không có mà u sắc tôn giáo, được Mẹ nhìn nháºn như má»™t sá»± “nghiêng mình†vÄ© đại cá»§a Thiên Chúa: pháºn nữ tỳ hèn má»n, Ngưá»i Ä‘oái thương nhìn đến (Lc 1, 48).
Kinh nghiệm ân sá»§ng trên không chỉ là má»™t tâm tình chá»§ quan cá»§a má»™t thiếu nữ đạo hạnh, nhưng còn là má»™t kinh nghiệm đến từ sá»± nhìn nháºn từ bên ngoà i, từ Thiên Chúa và cá»§a tha nhân, thể hiện qua lá»i cá»§a Thiên Sứ Gabriel và ngưá»i chị há» Elisabeth: “KÃnh chà o Maria, trinh nữ đầy Æ¡n phúc†(Lc 1, 28) và “em tháºt là ngưá»i diá»…m phúc†(Lc 1, 42). Hay tháºm chà sau nà y, kinh nghiệm được chúc phúc ấy cá»§a Mẹ còn được nhìn nháºn ngang qua sá»± thánh thiện và uy quyá»n cá»§a Äức Giêsu: phúc cho lòng dạ nà o đã cưu mang Thầy (Lc 11,27). Nói khác Ä‘i, đó là xác tÃn được hình thà nh từ việc “liên lỉ†đặt cuá»™c Ä‘á»i mình và o trong mối tương quan vá»›i Thiên Chúa, có khi chưa cần ná»™i dung hay phát biểu vá» thân pháºn thụ tạo cá»§a mình – má»™t vị Thiên Chúa đã hiện diện đó và đôi khi dưá»ng như còn chưa mở lá»i trá»±c tiếp. Hẳn Thiên Chúa luôn “tương thông†vá»›i chúng ta trong má»™t cách nà o đó, dù cho đó là sá»± hiện diện thinh lặng hay bằng lá»i mặc khải. Äiá»u quan trá»ng mà chúng ta nhìn thấy nÆ¡i Äức Maria là chưa bao giá» có sá»± đứt Ä‘oạn nÆ¡i ý thức cá»§a Mẹ vá» sá»± hiện diện ân sá»§ng cá»§a Thiên Chúa trong Ä‘á»i mình.
Maria đã ở lại trong tình trạng được bao bá»c bởi ân sá»§ng ấy mà không bị choáng ngợp hay thoái thác trước sá»± ngá» lá»i cá»§a Thiên Chúa. Dầu váºy, Mẹ tiếp tục ở lại trong những quyết định hiện sinh trà n đầy tá»± do cá»§a mình. Những quyết định nà y là m nên những sá»± kiện Ä‘á»i Mẹ, nhưng như đã nói, vừa hoà n toà n do Mẹ, vừa đồng thá»i là má»™t hà nh vi cá»™ng tác vá»›i Thiên Chúa trong bầu khà cá»§a ân sá»§ng không há» gián Ä‘oạn ấy. Tin Mừng đã hẳn không thể thuáºt lại hết những quyết định cá»§a Mẹ trong tư cách ngưá»i con gái đã Ä‘Ãnh hôn, hoặc sau nà y ngưá»i vợ cá»§a Giuse, ngưá»i mẹ hay thân mẫu cá»§a “sư phụ Giêsuâ€. Tin Mừng chỉ để lại và i và dụ “chá»›p nhoáng†nhưng có tÃnh bản lá» là m nên sá»± cao cả cá»§a Mẹ Äức Kitô.
Ngay trong biến cố Truyá»n Tin, Maria đã tiếp tục Ä‘eo Ä‘uổi dá»± án cuá»™c sống cá»§a mình, bằng má»™t chuá»—i những thái độ, bắt đầu từ bối rối cho đến đặt vấn đỠhay láºp luáºn (Lc 1, 24.29), và cuối cùng ưng thuáºn để kế hoạch cá»§a Chúa có chá»— quan trá»ng và cao cả nhất trong cuá»™c Ä‘á»i mình. Viá»…n cảnh cá»§a việc xây dá»±ng tổ ấm vá»›i Giuse đã không bị bóp chết ngay cả trong cái nhìn cá»§a Mẹ, nhưng được soi sáng, là m cho phong phú bởi lá»i hứa cá»§a Thiên Chúa. NhỠđưa những dá»± định, ước mÆ¡ Ä‘á»i tư cá»§a mình và o trong cuá»™c đối thoại vá»›i Ngà i mà ý thức vá» căn tÃnh Mẹ cá»§a Äấng Emmanuel được cá»§ng cố và sắc nét hÆ¡n: tôi đón nháºn thân pháºn thụ tạo cá»§a mình và đáp lại lá»i má»i gá»i cá»§a Thiên Chúa bằng ý muốn và sá»± vâng phục cá»§a tôi (Lc 1, 38).
CÅ©ng váºy, chúng ta có thể Ä‘á»c cuá»™c đối thoại giữa Maria và Giêsu mưá»i hai năm sau như má»™t kinh nghiệm ân sá»§ng, sau khi hai vị phụ huynh tìm lại được con mình trong Äá»n Thá». DÄ© nhiên trong chất vấn cá»§a Maria, có cả ý kiến cá»§a Giuse. Trong sá»± kiện nà y, Maria đã sá» dụng quyá»n cá»§a ngưá»i là m cha mẹ để cùng con mình đặt lại má»™t vấn đỠquan trá»ng và đôi khi rất khó giải quyết cá»§a má»™t trẻ vị thà nh niên. Äó là tam giác cá»§a “bá»™ ba quyá»n lá»±câ€: quyá»n cá nhân, quyá»n cha mẹ và quyá»n cá»§a định chế xã há»™i và tôn giáo. Cùng vá»›i Giuse, Maria đã đón nháºn câu trả lá»i đầy thá» thách cá»§a con mình như nhiá»u báºc cha mẹ khác. NghÄ©a là há» phải chấp nháºn bá» ngá» sá»± hiểu biết đối vá»›i con và đồng hà nh vá»›i con bằng dấu chấm há»i má»—i lúc má»™t lá»›n hÆ¡n, và coi đó là bước tiếp theo cá»§a ân sá»§ng. Chấp nháºn không có câu trả lá»i dứt khoát cho má»™t vấn đỠcÅ©ng đã là kinh nghiệm cá»§a ân sá»§ng.
Hai và dụ trên khắc hoạ phần nà o cách đáp trả đầy nhân bản và thiêng liêng cá»§a Äức Maria. Ân sá»§ng cá»§a Thiên Chúa, trong khi được trao tặng cho Mẹ như “dấu chỉ†cá»§a thá»i cứu độ – “nà y má»™t trinh nữ sẽ thụ thai†– được Mẹ đáp lại bằng tá»± do rất nhân bản và bình dị, và kéo theo những thá»±c hà nh rất cụ thể, từ việc Ä‘i giúp ngưá»i há» hà ng Elisabeth lo việc nhà , cho đến cái lặp Ä‘i lặp lại cá»§a Ä‘á»i sống phụng vụ trong gia đình Nazareth ngà y Sabbat hay má»—i năm cùng bà con lối xóm Ä‘i hà nh hương lên Äá»n Thánh. Cái bình thưá»ng trong đáp trả cá»§a Mẹ không đến từ sá»± ngoan cố giữ lại phần “ý riêngâ€, đặt song song hay cạnh tranh vá»›i phần dà nh cho Chúa, cho bằng thấy việc phải sống những Ä‘iá»u ấy như là thúc đẩy rất cụ thể cá»§a ân sá»§ng và trong niá»m hy vá»ng lạc quan, thi hà nh những Ä‘iá»u ấy vì biết sẽ là m vui lòng Thiên Chúa, như thể đó là điá»u đã “cùng quyết định†vá»›i Ngà i.
Äối diện vá»›i những khá»§ng khoảng trong tư thế cá»§a ngưá»i yếu
Khi coi tác giả cá»§a bà i Magnificat là Äức Maria, thánh Luca đã cô Ä‘á»ng hoá lịch sá» cứu độ, từ Abraham, Israel cho đến “muôn dân muôn nướcâ€, dÄ© nhiên bằng ngôn ngữ thi ca. Má»™t đà ng ta hiểu bà i ca ấy từ góc nhìn cá»§a má»™t Thiên Chúa giải phóng dân Ngà i và cứu độ toà n thể vÅ© trụ. Nhưng đà ng khác, nếu nhìn từ góc độ chân dung má»™t thiếu nữ như Maria, thì bà i ca nà y trình bà y kinh nghiệm đức tin cá»§a má»™t ngưá»i yếu (anawim).
Maria đã đối diện vá»›i những khá»§ng hoảng, có thể nói như váºy, cá»§a cuá»™c Ä‘á»i mình trong tư thế cá»§a má»™t ngưá»i yếu. Má»™t ngưá»i yếu Ä‘uối trong đức tin! Nếu nói theo ngôn ngữ các nhà thần nhiệm các thế ká»· sau nà y, thì đó là “đêm tối cá»§a tâm hồnâ€. Trong khi ân sá»§ng Thiên Chúa dà nh cho Mẹ không gián Ä‘oạn thì, má»™t lần nữa, ân sá»§ng cÅ©ng là m cho tá»± do nhân bản bá»™c lá»™ bản chất sÆ¡ đẳng cá»§a nó: sá»± yếu Ä‘uối. Trong cuá»™c khá»§ng hoảng thá»i Ä‘Ãnh hôn vá»›i Giuse, vì bị hiểu lầm, Maria đã ở lại trong phản ứng hết sức con ngưá»i: Mẹ thinh lặng. Chúng ta cÅ©ng gặp lại sá»± thinh lặng nà y trong những khoảnh khắc khác cá»§a Ä‘á»i Mẹ: má»™t cách gián tiếp, sau cuá»™c tà n sát các trẻ sÆ¡ sinh đầy bạo lá»±c cá»§a Hêrôđê, tị nạn sang Ai Cáºp, hay nhiá»u năm sau nà y, trá»±c tiếp dưới chân tháºp giá.
Cùng vá»›i Giuse, bước Ä‘i trong thinh lặng là cách mà Maria đã chá»n lá»±a như hà nh vi đức tin cá»§a mình, từ Nazareth đến Bêlem, từ Bêlem sang Ai Cáºp, từ Ai cáºp vá» Galilê và những cuá»™c lữ hà nh sau đó. Bằng đức tin, há» bước Ä‘i, ý thức vá» sá»± yếu Ä‘uối cá»§a thân pháºn, để tìm kiếm và tìm thấy ý muốn cá»§a Thiên Chúa ngay tại những “điểm tối†cá»§a Ä‘á»i há». Nói má»™t cách nghịch lý, Thiên Chúa ở vá»›i há» bằng sá»± “vắng mặt†cá»§a Ngà i. Sá»± yếu Ä‘uối cảm nháºn trong tương quan ấy vá»›i Thiên Chúa không là m cho há» dừng lại, đầu hà ng, nhưng được đón nháºn như là lương thá»±c thiêng liêng, nuôi dưỡng hà nh trình đối thoại cà ng lúc cà ng ý thức nhiá»u hÆ¡n vá» má»™t vị Thiên Chúa bất khả thấu. Sá»± yếu Ä‘uối trong hà nh vi tin cá»§a Maria và Giuse không những không giảm thiểu nÆ¡i há» tình yêu và sá»± gắn bó vá»›i Thiên Chúa, mà ngược lại, nó gỉai trừ những nguy cÆ¡ nắm giữ và hiểu biết Ngà i như bất kỳ má»™t sá»± váºt nà o. Nói theo ngôn ngữ thần há»c ngà y nay, sá»± yếu Ä‘uối cá»§a hà nh vi tin ấy giải trừ những tri thức mang tÃnh giáo Ä‘iá»u.
Như vừa nói, sá»± thinh lặng trong Ä‘á»i Äức Maria không là hệ quả cá»§a việc bị ‘bịt miệng’, cảm thấy lúc nà o cuá»™c Ä‘á»i cá»§a mình cÅ©ng éo le, cho bằng là má»™t chá»n lá»±a cá»§a tá»± do, mà hà nh vi tá»± do ấy là hoa trái cá»§a má»™t kinh nghiệm dà i trong cầu nguyện và nháºn định. Sá»± thinh lặng ấy không là việc ấm ức chấp nháºn Ä‘au khổ, thấy mình bị lôi và o vòng xoáy cà ng lúc cà ng dữ dá»™i cá»§a cuá»™c Ä‘á»i, mà là sá»± ưng thuáºn cá»§a tình yêu, đến độ nó có thể diá»…n tả ngang bằng sá»± mãnh liệt cá»§a cái chết (Dc 8,6). Không kể sá»± thinh lặng cá»§a Äức Kitô do thá»±c tại Ngôi Hai Nháºp Thể duy nhất cá»§a ngà i, thì sá»± thinh lặng cá»§a Maria dưới chân tháºp gÃa là đỉnh cao mà má»™t thụ tạo “thuần tuý†có thể dâng hiến cho Thiên Chúa. Má»™t cuá»™c dâng hiến bằng sá»± thinh lặng mãnh liệt như chÃnh tình yêu cá»§a Äấng thinh lặng trên tháºp giá. Nói theo lá»i thánh Phaolô: nÆ¡i tháºp giá, Mẹ đã chết cho chÃnh mình nhỠđón nháºn cái chết cá»§a Äức Giêsu Kitô, con cá»§a Mẹ (2 Cr 5,15).
Vì váºy, đối diện vá»›i những vấn đỠhiện sinh trong tâm thức cá»§a ngưá»i yếu Ä‘uối không là m giảm giá trị hay lãng phà hiệu quả cá»§a ân sá»§ng nÆ¡i thân pháºn thụ tạo cá»§a mình. Nhìn nháºn mình yếu Ä‘uối và không có lá»i đáp cho má»™t câu há»i khó nà o đó sẽ không là m mất Ä‘i sá»± cao cả cá»§a thân pháºn thụ tạo, cho dù đó là từng cá nhân tÃn hữu hay Giáo Há»™i, xét như là cá»™ng Ä‘oà n con cái Thiên Chúa. Chấp nháºn ngá» lá»i vá»›i thế giá»›i: tôi hay chúng tôi yếu Ä‘uối, không có lá»i giải cho má»i vấn đỠcá»§a Ä‘á»i ngưá»i, là mở đưá»ng cho má»™t cuá»™c tìm tòi khác rất khiêm tốn, có khi phải mở đầu bằng sá»± thinh lặng, rồi bằng những mạo hiểm hay đỠnghị vụng vá», và dụ như lá»i trần tình đượm buồn lúc ban đầu cá»§a hai môn đệ trên đưá»ng Emmau, nhưng nÆ¡i đó, má»™t lần nữa, kinh nghiệm nà y sẽ dẫn chúng ta đến ná»n tảng cá»§a má»i mặc khải: sá»± thinh lặng cá»§a Tháºp Giá Äức Giêsu, nÆ¡i mà Thiên Chúa tá»± tá» lá»™ và tá» lá»™ hoà n toà n chÃnh Ngà i, như là Tình Yêu, má»™t tình yêu mang lại sá»± sống má»›i.
Hiện diện bằng cầu nguyện và lắng nghe
Sá»± thinh lặng đã là m nên tÃnh chất hiện hữu siêu nhiên cá»§a Äức Maria. Tin Mừng đã tóm gá»n Ä‘á»i ná»™i tâm cá»§a Äức Mẹ bằng má»™t đúc kết quen thuá»™c nhưng thiết yếu: lắng nghe và suy Ä‘i nghÄ© lại trong lòng. Thái độ ấy trước hết là má»™t sá»± hiện diện. Sá»± hiện diện nà y lá»›n hÆ¡n cả sá»± hiện diện thân xác. Bằng sá»± lắng nghe và suy niệm, Äức Maria đã đưa những thá»±c tại Ä‘á»i mình, nghÄ©a là bản thân Mẹ và những mối liên hệ và những mối báºn tâm khác, và o cảnh vá»±c cá»§a những cảm quan siêu nhiên. Lá»i mà Mẹ cưu mang không nằm trong tráºt tá»± cá»§a những suy tư theo logic “nguyên nhân-kết quảâ€, mà là tâm tình cá»§a má»™t “litania†– má»™t kinh cầu được lặp Ä‘i lặp lại trong cõi lòng an bình. Do sá»± hiến tế cứu độ cá»§a Äức Kitô chỉ “má»™t lần là đủ†(Dt 10, 10), nên lá»i cá»§a má»i thụ tạo, bắt đầu từ Maria, là lá»i lặp Ä‘i lặp lại, để Thần Khà là m vang dá»™i “đến táºn cùng cõi đấtâ€.
Dưới chân tháºp giá, sá»± hiện diện cá»§a Maria xét vá» thể lý, là má»™t sá»± hiện diện “đà y Ä‘oạâ€. Mẹ chứng kiến cái chết cá»§a con mình và ý chà bị là m nhục vì không thể là m gì được. Sá»± hiện diện thinh lặng cá»§a Mẹ từ lúc ấy là cách thế gương mẫu nhất để đối diện vá»›i mầu nhiệm sá»± dữ bà y ra trước Ä‘á»i mình. Cảm nghiệm sá»± bất lá»±c trong thân pháºn con ngưá»i trên tháºp giá là cưu mang Ä‘au khổ như má»™t “rên siết khôn tảâ€, nhưng đồng thá»i Ä‘i và o cuá»™c sinh nở gây niá»m hy vá»ng, từ Evà cÅ© sang Evà má»›i. NÆ¡i Bêlem, Mẹ đã đưa Ngôi Lá»i và o nhân loại bằng sá»± thinh lặng cá»§a lòng dạ mình. “Nà y là Con Bà â€, nÆ¡i Golgotha, má»™t lần nữa, sá»± hiện diện thinh lặng cá»§a Mẹ trở thà nh cung lòng sinh hạ nhân loại trong giây phút được cứu độ. Nhá» niá»m tin tối háºu mà Äức Kitô dà nh cho nhân loại qua hình ảnh ngưá»i môn đệ yêu dấu, tình yêu cá»§a Mẹ dà nh cho con mình được hoà và o tình yêu cá»§a Ngà i dà nh cho Giáo Há»™i. Vì thế, không phải ngẫu nhiên mà các nhà thần há»c vẫn coi giây phút Chúa “trối†ngưá»i môn đệ yêu dấu cho Mẹ như là sá»± khai mạc cá»§a vai trò Äức Maria là mẹ cá»§a cá»™ng Ä‘oà n tÃn hữu.
Sư hiện diện thinh lặng cá»§a Mẹ vẫn tiếp tục trong thá»i Phục Sinh. Nếu các bà i giảng cá»§a các tông đồ trước toà n thể chư dân là những diá»…n từ kể lại công trình cứu độ cá»§a Thiên Chúa và được thà nh toà n nÆ¡i Äức Giêsu, những diá»…n từ phong phú và thÃch nghi cho các thà nh phần ngưá»i nghe trong những hoà n cảnh khác nhau, thì hình ảnh Äức Maria nÆ¡i nhà Tiệc Ly, thinh lặng và cầu nguyện, sẽ là má»™t dạng diá»…n từ khác. Má»™t diá»…n từ ná»n tảng và phổ quát nhất mà Giáo Há»™i cần cưu mang, vì sá»± diá»…n tả cá»§a nó vượt qua má»i khác biệt văn hoá và lịch sá»: sá»± thinh lặng cầu nguyện – má»™t diá»…n từ vô ngôn. Mẹ đã được diá»…n tả như Mẹ cá»§a các tông đồ, là vị tông đồ lá»›n nhất trên nhóm Mưá»i Hai. Mẹ hiện diện đó và cùng đón nháºn Thần Khà được gá»i xuống vá»›i các môn đệ trong ngà y Lá»… NgÅ© Tuần. Nhưng Mẹ hiện diện vẫn bằng sá»± thinh lặng lắng nghe. Ở đây, Äức Maria đảm nhiệm má»™t nhịp không thể thiếu trong trái tim Giáo Há»™i – má»™t bên, Giáo Há»™i cá»§a rao giảng, cá»§a việc loan báo lá»i cứu độ cá»§a Thiên Chúa vá»›i thế giá»›i, và má»™t bên Giáo Há»™i cá»§a lắng nghe và ná»™i tâm hoá những vấn đỠcá»§a nhân loại.
—
Chân dung Äức Maria – Mẹ Giáo Há»™i – được khắc hoạ ở đây như là ngưá»i đáp trả ân sá»§ng cứu độ cá»§a Thiên Chúa trong tư thế cá»§a ngưá»i lắng nghe trong thinh lặng, cảm nháºn mình yếu Ä‘uối trong từng biến cố cá»§a Ä‘á»i má»™t tÃn hữu và thá»±c hà nh Ä‘á»i sống bằng những thao tác bình dị. Những nét nà y, được kể phần nà o dưới dạng liệt kê và tưá»ng thuáºt, nên chắc chắn không nói hết và lại cà ng không thể thay thế những ná»n tảng tÃn lý vá» Äức Mẹ.
Bên cạnh những khai triển thần há»c và những tước hiệu dà nh cho Äức Trinh Nữ Maria, nếu Giáo Há»™i có đóng góp gì cho cách hiểu và cho những cố gắng cổ võ thân pháºn ngưá»i phụ nữ, hay rá»™ng hÆ¡n, cho thân pháºn những ngưá»i yếu, bị gạt bá» hay áp bức trong thế giá»›i hôm nay, thì chân dung Äức Mẹ như vừa kể vẫn còn nguyên giá trị. Tháºt váºy, tÃnh ngoại thưá»ng lá»›n nhất cá»§a hiệu quả cá»§a ân sá»§ng không gì khác hÆ¡n là là m cho ân sá»§ng ấy trở nên Ä‘iá»u bình thưá»ng cho tất cả má»i sinh linh, cho dù có mang danh Kitô hữu hay không. Mẹ đã sống như thế vá»›i Ä‘á»i nhân loại cá»§a Mẹ. Giáo Há»™i cÅ©ng sẽ sống như thế vá»›i hà nh trình lữ hà nh trần thế cá»§a mình.
Giuse Bùi Quang Minh, S.J.
dongten

