TrÃch sách: Bênêđictô XVI
Những buổi nói chuyện cuối cùng với Peter Seewald
Trá»ng kÃnh Äức Thánh Cha, từ má»™t em bé con má»™t gia đình khiêm tốn, khi lá»›n tuổi, cha được gá»i để kế vị ngai Thánh Phêrô. Khi cha còn nhá», hình ảnh má»™t giáo hoà ng dưới mắt cha là má»™t hình ảnh như thế nà o?
Và o thá»i đó, dưới mắt cha, Äức Giáo hoà ng Piô XI là má»™t giáo hoà ng tiêu biểu. Ngà i đại diện cho Chúa Kitô, ngà i vô cùng cao cả nhưng đồng thá»i cÅ©ng rất gần vá»›i giáo dân vì ngà i là chá»§ chăn cá»§a tất cả. Chúng tôi tôn kÃnh và yêu giáo hoà ng, dù váºy, ngà i cá»±c kỳ xa chúng tôi và ở trên chót vót cao chúng tôi.
Thá»i đó cha có yêu thÃch má»™t thánh nà o đặc biệt?
Cha sẽ không nói như váºy. ÄÆ°Æ¡ng nhiên, cha đặc biệt mến thánh bổn mạng Giuse cá»§a cha.
Khi cha còn nhá», cha có bị bức rức vì má»™t trong các câu há»i tiêu biểu mà trẻ con hay đặt vá» Chúa, những câu há»i không có câu trả lá»i và thưá»ng là m trẻ con thất vá»ng không?
Không, với cha, thế giới của đức tin rất chắc chắn và rất vững chắc.
Trong má»™t bức thư gởi Hà i Äồng Giêsu nhân dịp Lá»… Giáng Sinh, cha xin “má»™t sách lá»…, má»™t áo chùng xanh lục, má»™t ảnh Thánh Tâmâ€. Như thế có khác thưá»ng đối vá»›i má»™t em bé bảy tuổi không?
(Ngà i cưá»i.) Chắc chắn rồi, nhưng đối vá»›i gia đình cha, sá»± tham dá»± và o phụng vụ luôn là má»™t yếu tố xây dá»±ng cho Ä‘á»i sống cá»§a cha, má»™t kinh nghiệm lá»›n, má»™t thế giá»›i huyá»n bÃ, trong đó cha muốn thấm nháºp sâu Ä‘áºm hÆ¡n. Và cha cÅ©ng nói thêm là lúc đó cha thÃch giả là m linh mục. Và o thá»i đó, trẻ con còn thÃch chÆ¡i như váºy nhiá»u lắm.
Gia đình cha có ba anh em. Maria là chị cả, Georg là anh và cha là út?
Äúng váºy.
Khi còn nhá», gia đình cha gá»i cha tên gì?
Má»›i đầu, khi cha còn rất nhá», gia đình gá»i cha là “Josepherlâ€. Nhưng khi cha lên tám tuổi, cha nói, cha không muốn mình bị gá»i như váºy, vì như thế cả Ä‘á»i cha sẽ bị kêu là Josepherl, từ nay xin gá»i cha là Joseph! Thá»a thuáºn nà y đã được chấp nháºn và tôn trá»ng.
Cha là chú bé trai vui vẻ, dá»… tÃnh hay má»™t em bé hướng ná»™i, sá»›m biết suy nghÄ©?
Má»›i đầu ở Tittmoning và ở Aschau, cha là má»™t đứa con trai rất vui. Cha không biết như thế nà o mà sau đó cha trở nên trầm tư, Ãt vui, cha cÅ©ng khó giải thÃch tại sao. Nhưng chuyện nà y cÅ©ng đã thay đổi. Chiến tranh đã là m má»i chuyện trở thà nh rắc rối.
Ngà y cha sinh ra là ngà y 16 tháng 4 năm 1927, trùng hợp vá»›i má»™t ngà y thứ bảy Tuần Thánh. Khi là giáo hoà ng và khi đến thà nh phố Turin thăm Khăn Thánh Chúa Kitô, cha kêu lên: “Äây là giây phút tôi mong chỠđã lâu.†Hình ảnh nà y là hình ảnh ngà y thứ bảy Tuần Thánh. Ngưá»i ta sẽ có thể nói, cuá»™c Ä‘á»i cá»§a cha cà ng ngà y cà ng được nháºn ra trong chá»§ đỠnà y, nó đã được chỉ định từ trong nôi cá»§a cha, số pháºn đã được viết cho cha.
Äúng, đó là má»™t chuyện luôn hiện diện đối vá»›i cha. Và o thá»i đó, ngưá»i ta canh thức Phục Sinh ngay từ sáng thứ bảy Tuần Thánh và cha được rá»a tá»™i vá»›i nước thánh tối hôm đó. Äiá»u nà y rất quan trá»ng đối vá»›i cha mẹ cá»§a cha. Dưới mặt há», nó có má»™t ý nghÄ©a và cha mẹ cá»§a cha đã nói vá»›i cha ngay từ đầu. à thức nà y là má»™t cái gì luôn Ä‘i theo cha. Cà ng ngà y nó cà ng vững chắc trong cha, ngay cả khi là thần há»c gia, qua các biến cố cá»§a thá»i đại chúng ta, má»™t và i biến cố đã nói lên rất nhiá»u vá» ngà y thứ bảy Tuần Thánh. Mặt khác, cha cÅ©ng liên tục tìm cách đà o sâu sá»± hiểu biết nà y, và cha thấy ở đây đúng là má»™t hướng Ä‘i, má»™t chương trình sống.
Các bản văn cha viết vỠđỠtà i nà y thì đặc biệt sâu Ä‘áºm và cảm động.
Bởi vì đây không phải là cái gì được ráp từng mảnh nhưng nó dÃnh máºt thiết và o gốc rá»… cá»§a cha, từ buổi đầu Ä‘á»i, má»™t cái gì không những là đỠtà i cho má»™t suy tư, nhưng là cái gì cha đã sống vá»›i nó từ bên trong.
Giống như thân sinh cá»§a Karol Wojtyla, cha cá»§a cha, Joseph cÅ©ng xuất thân từ gia đình nông dân và nhà binh, được nuôi dưỡng bởi tấm lòng má»™ đạo rất sâu Ä‘áºm. Có má»™t cái gì đó như yếu tố thúc đẩy cho Æ¡n gá»i cá»§a cha không?
Vá» nhiá»u khÃa cạnh là có. Má»™t mặt, đây là má»™t ngưá»i hết sức má»™ đạo, cầu nguyện rất nhiá»u, cắm rá»… sâu trong đức tin Giáo há»™i, mặt khác, đây cÅ©ng là má»™t ngưá»i rất sáng suốt và có đầu óc phê phán, có khả năng phán xét rất nghiêm đối vá»›i giáo hoà ng và các giám mục. Vá»›i lòng má»™ đạo sáng suốt nà y, ông sống vá»›i đức tin, và điá»u nà y đã tháºt sá»± thấm nháºp và có má»™t tầm quan trá»ng rất lá»›n trên cha.
Sá»± phát triển vá» mặt thiêng liêng cá»§a ông có dÃnh vá»›i má»™t sá»± kiện chÃnh xác nà o không?
Cha không biết. Trong tuổi thÆ¡ ấu cá»§a ông, có má»™t cha tuyên úy rất giá»i đã đà o tạo và đánh động được ông. Ông thưá»ng hay nói vá» cha tuyên úy nà y. HÆ¡n nữa, thầy giáo cá»§a ông có láºp má»™t ca Ä‘oà n cho các em bé trai và ông hát trong ca Ä‘oà n nà y. Chắc chắn, các chuyện nà y đã mang đến má»™t kinh nghiệm sống động cá»§a Giáo há»™i.
Cha cá»§a cha không há»c nhiá»u?
Cha cá»§a cha chỉ há»c đến tiểu há»c, nhưng đó là má»™t ngưá»i thông minh, có thể tá»± mình suy nghÄ©.
Có tháºt sá»± cha cá»§a cha muốn thà nh linh mục?
Ông không bao giá» nói vá» chuyện nà y. Tháºt sá»± ông có ý muốn và o Dòng các sư huynh Capuxinô.
Nông trại cá»§a gia đình Ratzinger ở Rickering, má»™t ngôi là ng rất nhá» á» bìa rừng Bavière nÆ¡i thân sinh cha sinh ra, nÆ¡i nà y trá»±c tiếp hoặc gián tiếp đã có rất nhiá»u Æ¡n gá»i. Có bác linh mục Georg Ratzinger rất nổi tiếng cá»§a cha, không những là linh mục mà còn là nghị sÄ© ở Reichstag. Rồi anh và chị cá»§a thân sinh cha là Alois và Theogona cÅ©ng là linh mục và nữ tu. Rồi thêm anh Georg cá»§a cha và cha. Cuối cùng là ngưá»i anh há» bây giá» là linh mục ở Simbach, gần là ng Marktl cá»§a cha. Có thể nói là cả má»™t gia đình linh mục.
Quả gần như thế (cha cưá»i). Cha biết bác linh mục Alois, gia đình cha đến nhà bác nghỉ hè năm 1934, có thể cả năm 1935. Còn dì Theogona Ä‘i tu, cha cÅ©ng biết.
Có nhiá»u linh mục trong gia đình cha như bác Alois, như thế có khuyến khÃch cha Ä‘i theo con đưá»ng nà y không?
Chuyện nà y bình thưá»ng và o thá»i đó. Các gia đình nông dân có nhiá»u con và khi nà o cÅ©ng có má»™t ngưá»i lá»±a con đưá»ng và o Giáo há»™i.
Bác Alois cÅ©ng là má»™t ngưá»i đặc biệt.
Äúng váºy, đó là má»™t nhân váºt lạ lùng. Bác thông minh nhưng chỉ là m theo ý mình. Bác rất chú trá»ng đến lòng má»™ đạo bình dân cá»§a ngưá»i Äức.
Và cÅ©ng là ngưá»i chống đối chá»§ nghÄ©a xã há»™i-quốc gia.
Hoà n toà n đúng.
Trong táºp “Các linh mục dưới chế độ kinh hoà ng Hitler (Priester unter Hitlers Terror)â€, hai táºp sách lá»›n có danh sách các linh mục đã kháng cá»± dưới chá»§ nghÄ©a xã há»™i-quốc gia và bị theo dõi, trong danh sách nà y có tên bác cá»§a cha và o cuối năm 1936, bác bị tố cáo vá»›i tổ chức Regierungspräsident vì đã xin tÃn hữu thá» trung thà nh vá»›i Giáo há»™i công giáo. Khi còn nhá», cha có được thông tin vá» chuyện nà y không?
Äối vá»›i chúng tôi, linh mục chống chế độ nazi là chuyện đương nhiên. Cha cá»§a cha chống đối há», nên không có chuyện má»™t ngưá»i trong gia đình lại á»§ng há»™ há». Dì Theres, má»™t trong các chị em cá»§a cha cá»§a cha, đặc biệt rất chống đối chế độ nazi. Có nhiá»u anh chị em ở chung má»™t nhà ở Osterhofen, căn nhà có má»™t miếng đất nhá» bên cạnh đưá»ng rầy xe lá»a. Khi có xe lá»a chở các nhân váºt nazi Ä‘i qua, hỠđưa tay lên mÅ©i lêu lêu (Äức Giáo hoà ng nhại lại cá» chỉ nà y và cưá»i). Những ngưá»i nazi rất tức, nhưng há» không là m gì được vì xe lá»a Ä‘ang chạy.
Ngưá»i ta mừng ngà y “năm thánh†năm 1933. Äó cÅ©ng là năm Hitler lên nắm chÃnh quyá»n và gieo chết chóc, kinh hoà ng cho thế giá»›i.
Tất nhiên ngà y năm thánh nà y đã được ấn định trước. Theo truyá»n thống, Chúa bị đóng Ä‘inh năm 33 tuổi, như váºy năm 1933 là năm thánh, cÅ©ng váºy ở Aschau nÆ¡i gia đình cha sống lúc đó. Cùng má»™t lúc, má»i ngưá»i chứng kiến sá»± chiến thắng cá»§a Sá»± Dữ mà chúng tôi phải chịu đựng. Dù váºy, thế giá»›i tôn giáo thấm Ä‘áºm trong môi trưá»ng sống cá»§a chúng tôi, thế giá»›i bên ngoà i có thể đè bẹp nó nhưng nó cá»±c mạnh khó mà há»§y nó được.
Äối vá»›i cha cá»§a cha, ngưá»i đặt mua báo chống phát-xÃt “Con đưá»ng thẳng (Der Gerade Weg)†thì hẳn…
Rất khó khăn cho ông, đúng váºy. Chúng tôi, trẻ con, chúng tôi có Ä‘á»i sống gia đình, Ä‘á»i sống là ng mạc, vẫn còn mang Ä‘áºm nét công giáo. ÄÆ°Æ¡ng nhiên chuyện nà y tác động đến ông nhiá»u hÆ¡n là vá»›i chúng tôi.
Mẹ cá»§a cha nấu ăn má»™t thá»i gian trong nhà ná»™i trú. Äó có phải là má»™t chuyện được bà n thảo trong gia đình cá»§a cha không?
Bà chỉ Ä‘i là m khi cha cá»§a cha vá» hưu. Ba đứa con đến trưá»ng và phải chi trả tiá»n há»c. Ngay cả trước khi cha và o ná»™i trú, tiá»n há»c đã lên đến hÆ¡n 20 Äức mã má»—i tháng. Năm 1938, khi bà phụ má»™t tay ở Reit im Winkl, tình trạng tà i chánh cá»§a gia đình cha rất khó khăn.
Là m sao cha cá»§a cha đối phó vá»›i tình trạng nà y? Có thể ông là ngưá»i đầu tiên ‘là m việc nhà ’ trong lịch sá» nước Äức.
(Äức Giáo hoà ng cưá»i.) Äó là cả má»™t thá» thách đối vá»›i ông. Ông không biết là m bếp, ngoà i món xúp “Schmarrenâ€. Ông phải há»c tất cả.
Mặc tạp dỠcó tạo vấn đỠcho ông không?
Ông có mặc.
Ông cũng đánh già y cho các con.
Ông luôn là m như váºy cho cả gia đình. Äó là công việc dà nh riêng cho ông.
Là hiến binh, cha cá»§a cha hay thuyên chuyển. Mưá»i bốn lần trong ba mươi lăm năm phục vụ. Äa số là ông xin thuyên chuyển. Vì lý do nà o?
Cha không biết là m sao giải thÃch, nhưng tháºt ra dòng há» Ratzinger hay thuyên chuyển. Cha cÅ©ng váºy, cha hay thuyên chuyển…
Có phải vì có nhiá»u chuyển biến trong chức vụ hiến binh mà cha cá»§a cha láºp gia đình trá»… không?
Äúng. Nhưng theo cha nghÄ©, cÅ©ng có thể ông suy nghÄ© có nên và o má»™t Dòng hay không, dưới hình thức nà y hay hình thức khác.
Và mẹ Maria cá»§a cha cÅ©ng láºp gia đình trá»…?
Có thể do Ä‘iá»u kiện là m việc cá»§a bà .
Mẹ của cha là con ngoại hôn. Khi nà o thì cha biết được chuyện nà y?
Tương đối sá»›m, khi còn ở Aschau, và o thá»i đó cha không hiểu con ngoại hôn là gì. Chuyện xảy ra như thế nà y: vì là công chức, cha cá»§a cha phải nạp “chứng chỉ công dân aryen†để chứng tá» mình và vợ mình là công dân aryen. Chuyện nà y không thà nh vấn đỠvá»›i ông, vì ông có sổ bá»™. Ngược lại, mẹ cá»§a cha là ngưá»i Tyrol miá»n Nam, linh mục ở Aschau đã liên lạc thư từ cẩn tháºn vá»›i giáo xứ à vùng đó. Trong sổ ghi mẹ cá»§a cha là con ngoại hôn. Sá»± tháºt, cha hiểu những chuyện nà y chỉ vá» sau nà y mà thôi.
Chuyện nà y có đặt cha và o một hoà n cảnh đặc biệt không?
Hoà n toà n không. Mẹ cá»§a cha tin chắc bà không cần có tá» giấy chứng nháºn luân lý.
Mẹ của cha có biết ai là cha của mình không?
Biết chứ. Ngưá»i đà n ông mà sau đó bà ngoại láºp gia đình, là cha cá»§a mẹ cha.
Váºy mà ngưá»i chá»§ tiệm bánh Rieger không láºp tức thừa nháºn. Tại sao?
Äây là trưá»ng hợp khinh xuất cá»§a văn phòng quản trị. Mẹ cá»§a cha là ngưá»i con đầu tiên cá»§a cặp vợ chồng. Ngưá»i thứ nhì là cáºu Benno, cÅ©ng sinh ra trước khi ông bà ngoại láºp gia đình. HỠđã hứa hôn nhưng chưa có chá»— ở cố định. Khi đó hỠở Rimsting, há» có má»™t tiệm bánh mì và ông đã láºp gia đình vá»›i bà . Ông nghÄ©, hôn nhân cá»§a cha mẹ sẽ tá»± động hợp thức hóa tình trạng con gái cá»§a há». Bà ngoại rất nghiêm khắc, đó là ngưá»i đà n bà cứng rắn, ông ngoại thì nhân háºu và trìu mến. Ông rất thương bà và bà đối xá» tốt vá»›i ông.
Còn cha? Cha có được cha cá»§a cha yêu thương và thừa nháºn không?
Có chứ. Ngay từ khi cha còn rất nhá», cha cảm thấy ông rất dá»… thương và nồng ấm. Nhất là và o tháng tư năm 1937 khi ông vá» hưu, hai cha con cùng Ä‘i dạo nhiá»u giá» vá»›i nhau, ông nói vá» tuổi thÆ¡ và tuổi thanh niên cho cha nghe. Năm 1938, vì lý do tà i chánh, khi mẹ cá»§a cha Ä‘i là m bếp ở Reit im Winkl, khi đó anh và chị cá»§a cha không còn ở nhà , lúc đó hai cha con Ä‘i dạo má»—i ngà y. Cha cá»§a cha đúng là má»™t tiểu thuyết gia, ông không ngừng bịa ra những câu chuyện hấp dẫn. Cha nghÄ© ông cÅ©ng thÃch tưởng tượng ra câu chuyện kế tiếp. Những câu chuyện gia đình. Câu chuyện vợ chồng, hai ngưá»i quen nhau như thế nà o, những gì xảy ra trong gia đình, đúng là tiểu thuyết cá»§a miá»n quê.
Cha mẹ của cha là một cặp như thế nà o?
Má»™t cặp rất tốt, dù tÃnh khà cá»±c kỳ khác nhau. Mẹ cá»§a cha nồng háºu, trìu mến, quảng đại nhưng không hợp lý lắm. Bà thÃch sống theo hứng cá»§a mình tức thì. Cách há» sống thì rất khác nhau. Äôi khi há» gây nhau. Nhưng sá»± kết hiệp ná»™i tâm cá»§a há» rất sâu Ä‘áºm, dù chúng tôi khổ những lúc há» gây nhau, nhưng chúng tôi biết, Ä‘iá»u cốt tá»§y vẫn còn nguyên.
Cha đã từng cho biết, cha của cha rất nghiêm, có thể là quá nghiêm. Sự nghiêm khắc nà y thể hiện như thế nà o?
Cha phải công nháºn là cà ng ngà y ông cà ng bao dung. Ông không nghiêm vá»›i cha như vá»›i các anh chị cá»§a cha. Sá»± nghiêm khắc ông diá»…n tả qua việc ông đòi há»i phải đúng giá» và chÃnh xác, nếu vi phạm, ông mắng rất lá»›n, đôi khi ông còn bợp tai. Và o thá»i đó, giáo dục như thế là bình thưá»ng. Chúng tôi biết mình phải tôn trá»ng luáºt lệ, luáºt lệ cá»§a đức tin, cá»§a gia đình, luáºt lệ chung. Äó là má»™t ngưá»i cá»±c kỳ ngay thẳng và công chÃnh, ông canh chừng để chúng tôi phải theo gương ông. Chúng tôi biết, không má»™t chuyện Ä‘iên rồ nà o được coi nhẹ.
Sau nà y cha đã đỠcao uy tÃn cá»§a má»™t trong các giáo sư cá»§a cha ở Freising, khi giáo sư lên tiếng chống “sá»± sùng đạo hẹp hòi cá»§a thế ká»· 19â€. Cha viết từng chữ: “Äối vá»›i tôi, đây là má»™t sá»± cởi mở có tÃnh cách quyết định.†Cha cá»§a cha có nghiêm khắc vá» mặt tôn giáo không?
Cha sẽ trả lá»i như thế nà y: ông đặc biệt được tác động mạnh bởi cha tuyên úy mà chúng ta đã nói ở trên, má»™t con ngưá»i tốt tá»± bản thân. Và như thế ông được đà o tạo theo lòng má»™ đạo khắc khổ cá»§a thế ká»· 19. Bây giá», trong má»™t nghÄ©a nà o đó, ngưá»i ta cho là quá nghiêm khắc. Nhưng bối cảnh thá»i đó không thể so sánh vá»›i bối cảnh bây giá».
Khi cha nhắc đến tuổi thÆ¡ cá»§a mình, thưá»ng cha nhắc đến má»™t cách rất lãng mạn. Cha còn cho “tuổi thơ†cá»§a cha là thiên đà ng. Có thể xem đây như cách diá»…n tả cá»§a má»™t nhu cầu cần hà i hòa không?
Äúng, chắc rồi.
Dù sao, các xung đột, các cắt đứt, các khó khăn không nằm trong các đỠtà i mà cha nhắc đến trong các kỷ niệm của cha.
ÄÆ°Æ¡ng nhiên có những cãi nhau và những chuyện như váºy trong gia đình cá»§a cha. Gia đình cha là gia đình bình thưá»ng như tất cả các gia đình khác. Con đừng nghÄ© có má»™t hà i hòa không nứt rạn. Nhưng cảm nháºn tương trợ và hạnh phúc ở vá»›i nhau bao trùm lên tất cả.
Không có xung đột giữa các thế hệ như thưá»ng xảy ra trong các năm 1960 sao?
Không.
Khi anh cá»§a cha và o chá»§ng viện, cha cÅ©ng được nháºn và o tiểu chá»§ng viện cá»§a địa pháºn Traunstein. Anh Georg là má»™t gương mẫu cá»§a cha?
Ở nhiá»u khÃa cạnh, đúng. Äó là má»™t ngưá»i anh trai biết mình muốn gì, anh có những tư tưởng rất rõ rà ng, rất dứt khoát. Hai anh em cha luôn gần nhau, rất hợp nhau. Sau nà y, hai anh em có những cuá»™c thảo luáºn thần há»c trên tất cả má»i vấn đỠđược đặt ra. Nhưng cha và o tiểu chá»§ng viện và o năm thứ ba trung há»c. Chỉ vì má»™t lý do đơn giản và thá»±c tế: cha cá»§a cha không đủ khả năng tà i chánh để cho cả ba và o ná»™i trú. Như váºy cha được ở nhà thêm hai năm, và như váºy lại là tốt cho cha.
CÅ©ng đặc biệt, chị cá»§a cha được Ä‘i há»c trung há»c. Äó cÅ©ng là nhá» cha cá»§a cha?
Äúng. Ông muốn chị cá»§a cha có má»™t giáo dục vững chắc để chị có được việc là m tốt. Và o thá»i đó, ngưá»i ta không nghÄ© con gái có má»™t chá»— đứng trong trưá»ng trung há»c. Thá»i đó, có hai loại trưá»ng trung há»c mà ngưá»i ta gá»i là “Lyzeumâ€, trưá»ng nhiá»u Ãt dà nh cho các cô gái nhà già u, và trưá»ng quản trị dạy đánh máy, đánh tốc ký, kế toán, tiếng Anh… Äó là trưá»ng đà o tạo rất nghiêm túc và chị cá»§a cha rất thÃch.
Còn nhá», cha yếu hÆ¡n các bạn khác. Cha có cảm thấy mình khác biệt không?
Không phải như váºy. Äó là khi cha và o chá»§ng viện, cha khám phá má»™t thế giá»›i hoà n toà n má»›i. Nhưng nó chỉ kéo dà i má»™t lục cá nguyệt đầu tiên thôi.
Các bạn cá»§a cha đặc biệt ấn tượng vá» cha, rất sá»›m cha đã biết mình muốn gì, cha đã có những tư tưởng khẳng định. Má»™t trong các thông tÃn bạ cá»§a cha ở Traunstein phê cha “ương ngạnhâ€. KhÃa cạnh ương ngạnh nà y có phải là bản chất cá»§a cha?
Trong má»™t thá»i gian, đúng. Ở năm thứ ba và thứ tư, cha ương ngạnh, đúng váºy.
Chưa hết. Có má»™t giai thoại trong thá»i kỳ nháºp ngá»§, trong má»™t ngà y luyện táºp, huấn luyện viên, má»™t ngưá»i chuyên chế bắt đầu hét vá»›i các tân binh đứng trước mặt ông: “Ai sẽ đứng vững lâu nhất, các anh hay tôi?†Cha là ngưá»i duy nhất Ä‘i ra khá»i hà ng ngá»§ và trả lá»i: “Chúng tôi.†Ngưá»i nhá» nhất, ngưá»i có bá» ngoà i ốm yếu gầy còm dám đương đầu. Thái độ nà y sau nà y sẽ gặp lại. Chẳng hạn, trong luáºn án vá» sá»± khéo léo trong giảng dạy cá»§a cha, cha chống đối vá»›i giáo Ä‘iá»u Ä‘ang được dùng và đặc biệt vá»›i má»™t giáo sư thần há»c tÃn Ä‘iá»u, lúc đó được cả thế giá»›i xem như ngưá»i có quyá»n uy trong lãnh vá»±c nà y. Äặc nét nà y có ở cha không chối cãi được.
Äúng, đúng váºy. Cha thÃch là m ngược Ä‘á»i, chÃnh xác là váºy.
Ở trưá»ng, các bạn gá»i cha là “Hackiâ€. Và đây là báo Helios, báo cá»§a sinh viên thá»i trung há»c cá»§a cha viết: “Hacki đứng đầu, anh đầy tương phản, nếu anh không giá»i ở môn thể dục thể thao thì anh sẽ giá»i ở môn khoa há»c.†Những hà ng nà y viết và o năm 1945. Từ rất sá»›m cha đã có đầu óc khoa há»c?
Äúng.
Từ rất sá»›m, cách cha là m việc đã có má»™t nhịp rõ rệt, rất Ä‘á»u đặn, má»™t thá»i khóa biểu chặt chẽ. Cha bắt đầu nhịp là m việc như thế nà y từ lúc nà o?
Äúng ra từ khi cha đến Hufschlag. Trước đó há» không cho bà i vá» nhà là m. Ở Hufschlag, cha dà nh ra hai giỠđầu buổi chiá»u để là m việc cá»§a mình, hoặc nhiá»u hÆ¡n nhưng thưá»ng má»™t giá» là đủ. Thì giá» nà y dần dần kéo dà i thêm. Má»™t chuyện chắc chắn: cha chia thì giá» cá»§a mình, cha dùng thì giỠđược phép để dốc hết và o công việc cá»§a cha.
Ở trưá»ng cÅ©ng như trong các giá» há»c cá»§a cha, cha biết nhiá»u hÆ¡n các bạn khác. Chuyện nà y như thế nà o?
Không nên nói quá. Cha thÃch há»c tiếng la-tinh, tiếng hy lạp và tiếng hêbrÆ¡. Äúng ra, cha thuá»™c thà nh phần các há»c sinh đặc biệt mê các môn nà y, đơn giản là như thế. Các bạn khác thÃch những chuyện Ãt lý thuyết hÆ¡n.
Mưá»i bốn tuổi, cha khám phá môn văn chương, cha dịch các bà i vá» tôn giáo từ tiếng hy lạp và la-tinh.
Äó là má»™t hình thức cá»§a trò chÆ¡i, chắc chắn thế.
Là m sao cha há»c được tất cả các ngôn ngữ mà cha nói? Ngưá»i ta đâu có dạy tất cả các ngôn ngữ nà y ở trưá»ng?
Tháºt ra cha không nói được nhiá»u ngôn ngữ.
Sao?
Giữa những năm 1942 và 1943, trong năm há»c, há»c sinh có môn tiếng à không bắt buá»™c và lá»›p nà y thưá»ng hay bị bá». Há» chỉ dạy má»™t và i quy tắc căn bản mà thôi. Phần còn lại là do thá»±c hà nh khi cha đến Rôma. Nhưng cha không bao giá» há»c tiếng à cho đúng, nên cha không chắc vá» văn phạm cá»§a mình. Cha có há»c má»™t năm tiếng Pháp ở trưá»ng. Sau đó, cha tìm cách nhá»› lại những gì mình đã há»c, tiếng Pháp cÅ©ng váºy, cÅ©ng là những hiểu biết rất sÆ¡ sà i. Tiếng Anh thì cha há»c bằng đĩa khi cha ở Bonn, cÅ©ng rất xoà ng. Và cha ngừng ở đó. Ngưá»i ta nghÄ© cha nói được nhiá»u thứ tiếng; nhưng không phải như váºy.
Cha mẹ của cha nói gì vỠcác ơn ngoại hạng của các con trai mình?
Không có gì là ngoại hạng. Cha có Ä‘iểm tốt và cha phải há»c nhiá»u.
Cha có má»™t tham vá»ng nà o đặc biệt, chẳng hạn do cha cá»§a cha thúc đẩy không?
Cha không nghÄ© là có. Má»™t cách tá»± nhiên, cha cá»§a cha để ý, con cá»§a mình có há»c hà nh tốt không, hạnh kiểm có tốt không. Nhưng ông không muốn và cÅ©ng không bao giỠđặt má»™t mục Ä‘Ãch là anh chị em cha phải là m má»™t cái gì “lá»›nâ€. Ông bằng lòng anh em cha là linh mục. ÄÆ¡n giản đây là má»™t ngưá»i sống Ä‘Ãch thá»±c, trá»n vẹn trong lòng má»™ đạo cá»§a Giáo há»™i.
Äá»c trong các ká»· niệm cá»§a cha, cha viết chức thánh “đã gần như lá»›n lên má»™t cách tá»± nhiên trong lòng cha, không có má»™t sá»± hoán cải ngoạn mục nà oâ€. Nếu cha không trải qua các kinh nghiệm thiêng liêng lá»›n, váºy cha có trải qua các kinh nghiệm thiêng liêng nhá» không?
Cha sẽ nói, phụng vụ cà ng ngà y cà ng thấm rất sâu Ä‘áºm trong lòng cha. Nháºn ra chá»— đứng trá»ng tâm cá»§a phụng vụ, tìm để hiểu nó, cùng má»™t lúc vá»›i tất cả chiá»u dà i lịch sá» nằm ẩn dưới. Cha có má»™t giáo sư môn tôn giáo, ông viết má»™t quyển sách vá» các chặng viếng ở Rôma. Äúng ra ông chuẩn bị công việc cá»§a mình bằng bà i dạy. NhỠông, sinh viên đã há»c má»™t cách rất cụ thể các gốc rá»… lịch sá». Tháºt là cả má»™t thÃch thú. Vì thế cha quan tâm đến các vấn đỠtôn giáo trong tổng thể cá»§a nó. Äó là má»™t vÅ© trụ rất quen thuá»™c vá»›i cha.
Marta An Nguyễn chuyển dịch
Phanxicovn

