“Phản nghịch cÅ©ng có tá»™i như bói toán, ngoan cố là tá»™i ác giống như thá» ngẫu tượngâ€Â (1 Sm 15:23).
Có và i Ä‘iá»u là m Ä‘au lòng tÃn hữu Công giáo khi nghe ai đó nói “Tôi thá»±c sá»± yêu mến Giáo Há»™i Công giáo, nhưng tôi không đồng thuáºn vá»›i và i giáo huấn cá»§a Giáo Há»™iâ€. Chúng ta có thể lịch sá»± đỠcáºp vấn đỠtheo kiểu “Công giáo tá»± phục vụ†(cafeteria Catholic) vá»›i ý nghÄ©a là há» chá»n các giáo huấn nà o cá»§a Giáo Há»™i mà há» thÃch và phản đối các giáo huấn há» không thÃch.
Như Thánh Phaolô đã nói, chúng ta “hãy biết run sợ mà gắng sức lo sao cho mình được cứu độ†(Pl 2:12), kiểm tra má»i thứ và giữ Ä‘iá»u tốt là nh, chúng ta “hãy là m má»i việc mà đừng kêu ca hay phản kháng†(Pl 2:14). Äò là chúng ta “váºt lá»™n†vá»›i các giáo huấn cá»§a Mẹ Giáo Há»™i cho tá»›i khi chúng ta có thể bảo vệ các giáo huấn đó. ÄHY John Henry Newman nói: “Có cả ngà n ná»—i khó khăn cÅ©ng không là m thà nh má»™t ná»—i nghi ngá»â€. Từ ngữ “nghi ngá»â€ được sá» dụng ở đây có nghÄ©a là “thá»±c sá»± từ chốiâ€.
1. BẢN CHẤT CỦA TÀ THUYẾT
Chúng ta bắt đầu hà nh trình tá»›i lãnh địa nguy hiểm khi chúng ta khước từ giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i trước khi áp dụng. Khi chúng ta không thể tá»± chiến đấu vá»›i sá»± khó khăn và ná»—i nghi ngá», đó là lúc chúng ta bắt đầu bất đồng trong cuá»™c tá»± thoại mà chúng ta Ä‘ang ở gần vùng nguy hiểm. Cách chá»n lá»±a công khai các giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i là đúng luáºt, không quá nghiêm trá»ng hÆ¡n chá»n lá»±a thá»±c phẩm trong má»™t cá»a tiệm, cÅ©ng chẳng kém hÆ¡n khi chá»n má»™t tà thuyết. Từ ngữ tà thuyết (heresy) có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp là “hairesis†– nghÄ©a là “chá»n lá»±aâ€. Tuy nhiên, nên nói rõ chá»n luáºt được nhiá»u ngưá»i theo công khai hoặc cứ bướng bỉnh theo tà thuyết vá»›i nhiá»u hệ lụy nghiêm trá»ng, tháºm chà là hệ lụy Ä‘á»i Ä‘á»i.
Äó là sá»± giả tạo cá»§a ý muốn tá»± do mà má»—i chúng ta phải tá»± quyết định cho mình nên chấp nháºn hay khước từ các chân lý được mặc khải. Qua các thá»i đại, luôn có những ngưá»i theo tà thuyết và các phong trà o vá» tà thuyết. Tuy nhiên, chúng ta sống trong thá»i đại mà cà ng ngà ng cà ng có nhiá»u ngưá»i muốn khước từ má»™t hoặc má»™t số các giáo huấn cá»§a Äức Kitô. Chá»§ nghÄ©a tân thá»i là “sá»± tổng hợp cá»§a các tà thuyết†đã thúc đẩy cÆ¡n địa chấn trong khung cảnh triết há»c tá»›i chá»§ nghÄ©a hoà i nghi toà n cầu, và sá»± bất tÃn nà y là m cho các bà i viết vỠđức tin gặp nhiá»u khó khăn hÆ¡n. Chúng ta có thể thắc mắc tại sao lại có sá»± bất tÃn mau chóng như váºy trong thá»i đại ngà y nay mà chúng ta Ä‘ang đắm mình trong ánh sáng cá»§a “sá»± soi sángâ€. DÄ© nhiên vấn đỠnổi loạn có từ xa xưa hÆ¡n cả Vưá»n Äịa Äà ng (vì Luxiphe nổi loạn trước Ông Bà Nguyên Tổ), nhưng nhìn lại lịch sá» gần đây cÅ©ng khả dÄ© hữu Ãch.
Năm 1798, Joseph de Maistre nói: “Từ thá»i Cải Cách đã có tinh thần nổi dáºy muốn đấu tranh, có khi công khai, có khi riêng lẻ, chống đối má»i quyá»n tối thượng và nhất là chống lại tÃnh quân chá»§â€. Loại bá» các nguyên tắc đầu tiên cá»§a Aristotle và quyá»n bÃnh cá»§a ngưá»i thầy giá»i có cách giáo huấn dá»±a trên ná»n tảng noi gương Äức Kitô đã dẫn đến chá»§ nghÄ©a hoà i nghi và chá»§ nghÄ©a cá nhân như thế nà y. De Maistre gá»i đó là “cuá»™c nổi dáºy cá»§a lý lẽ cá nhân chống lại lý lẽ chungâ€. Tinh thần nổi loạn hầu như bao phá»§ toà n bá»™ thá»i đại nà y, là m cho má»—i ngưá»i là tiên tri, tư tế và vua chúa cá»§a chÃnh mình.
De Maistre mô tả các Ä‘iá»u kiện có thể cá»§a vô số những ngưá»i ở trong tình trạng hoà i nghi toà n cầu đặt ná»n tảng cho chúng ta chấm dứt như Thánh Phaolô đã mô tả sá»± sa Ä‘á»a cá»§a Thá»i Cuối: “Và o những ngà y sau hết sẽ có những lúc gay go. Quả thế, ngưá»i ta sẽ ra Ãch ká»·, ham tiá»n bạc, khoác lác, kiêu ngạo, nói lá»™ng ngôn, không vâng lá»i cha mẹ, vô ân bạc nghÄ©a, phạm thượng, vô tâm vô tình, tà n nhẫn, nói xấu, thiếu tiết độ, hung dữ, ghét Ä‘iá»u thiện, phản trắc, nông nổi, lên mặt kiêu căng, yêu khoái lạc hÆ¡n yêu Thiên Chúa; hình thức cá»§a đạo thánh thì há» còn giữ, nhưng cái chÃnh yếu thì đã chối bá». Anh hãy xa lánh cả những ngưá»i ấyâ€Â (2 Tm 3:1-5).
Äó không phải là tiếng kêu xa vá»i đối vá»›i con ngưá»i hiện đại và hẳn là đủ gần để chúng ta nháºn biết rằng Công giáo có má»™t số bất lợi. Nguồn gốc chÃnh cá»§a con ngưá»i được Thánh Phaolô mô tả là sá»± loại bá» quyá»n bÃnh cá»§a Thiên Chúa theo sau là sá»± bướng bỉnh cố ý do tình trạng tá»± tham khảo.
2. TÀ THUYẾT ÄẦU TIÊN
Vá»›i nhiá»u phong trà o tà thuyết trong các thá»i đại và rất nhiá»u ngưá»i theo tà thuyết trên thế giá»›i ngà y nay, má»™t tà thuyết có thể đáng ngạc nhiên vá» ngưá»i chá»§ trương tà thuyết đầu tiên. Äó là cuá»™c nổi loạn đầu tiên là khuôn mẫu cho các cuá»™c nổi loạn khác. Ngưá»i theo tà thuyết đầu tiên đó là má»™t hoà ng tá» cá»§a thế giá»›i nà y, kẻ lừa đảo nhất, vua nói dối, không ai khác chÃnh là Satan. Hắn đã từng là thiên thần xinh đẹp nhất và sáng láng nhất cá»§a Thiên Chúa, có tên gá»i là Luxiphe – nghÄ©a là “ngưá»i mang ánh sángâ€.
Trong má»™t sá»± kiện bà ẩn, sinh váºt sáng láng nhất nà y nhìn thấy vẻ đẹp cá»§a mình và thấy rất giống nhân váºt thần thoại Narcissus (nghÄ©a là “tá»± yêu mình thái quáâ€, và cÅ©ng là tên loà i hoa Thá»§y Tiên), thế nên hắn say mê chÃnh mình. TÃnh kiêu ngạo cá»§a hắn nổi dáºy và hắn bắt đầu nghÄ© mình xứng đáng có quyá»n bÃnh và hưởng lá»i ca tụng vốn dÄ© chỉ dà nh cho Thiên Chúa. Hắn tá»± cho mình hÆ¡n Äấng đã tạo nên mình. Trong cÆ¡n cuồn Ä‘iên, hắn tá»± cho mình có quyá»n khước từ quyá»n bÃnh cá»§a Thiên Chúa.
Sa ngã vì kiêu ngạo, Luxiphe tuyên bố: “Tôi sẽ không phục vụâ€. Khi ngưá»i Công giáo khước từ má»™t hoặc nhiá»u giáo huấn bất biến cá»§a Giáo Há»™i, há» cÅ©ng giống như Luxiphe. Hắn đã đặt ý muốn cá»§a mình lên trên ý muốn cá»§a Chúa Cha toà n năng, phạm tá»™i chống lại bản chất cá»§a sá»± tháºt, sá»± thiện, và vẻ đẹp mà sá»± phản bá»™i cá»§a hắn đã là m mất 1/3 số thiên thần trên trá»i. Hắn Ä‘á»i Ä‘á»i phải xa cách Thiên Chúa và chịu hình phạt mãi mãi. Số pháºn tương tá»± cÅ©ng Ä‘ang chá» những ngưá»i muốn bắt chước Luxiphe – thiên thần sa ngã.
3. GIÃO HỘI VÀ THẾ GIỚI
Có khái niệm trái ngược vá»›i giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i. Có khái niệm khác hà nh động theo cách trái ngược vá»›i giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i. CÅ©ng có khái niệm khác vẫn công khai bất đồng vá»›i giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i bằng lá»i nói và việc là m. Mặc dù ba Ä‘iá»u nà y khác nhau, nhưng chúng chỉ khác nhau vá» mức độ chứ không khác nhau vá» loại hình. Há» hoà n toà n bất đồng quan Ä‘iểm và chống lại lá»i mặc khải cá»§a Thiên Chúa được mô tả trong Kinh Tin KÃnh cá»§a các Tông Äồ, Há»c Thuyết và Giáo Lý bắt nguồn từ Kinh Thánh và Giáo Quyá»n.
Satan nói: “Tôi sẽ không phục vụâ€. TÃnh kiêu ngạo quá quắt khiến nó tuyên bố như váºy, đó là bản chất cá»§a ma quá»· và đồng bá»n. Chúng cố gắng lan tá»a lá»a kiêu ngạo và máu tá»± yêu mình thái quá tại Vưá»n Äịa Äà ng. Chúng ta hãy nháºn ra sá»± khác biệt giữa giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i và giáo huấn cá»§a thế gian. Hai loại giáo huấn trái ngược nhau như ánh sáng đối nghịch vá»›i bóng tối. Trước tiên, chúng ta phải hiểu giáo huấn cá»§a Giáo Há»™i, chúng ta phải đồng ý vá»›i bác há»c Albert Einstein nếu chúng ta muốn hiểu tuyết tương đối.
Chúng ta chắc chắn rằng Tác Giả cá»§a Sá»± Sống có quyá»n hà nh và uy tÃn để dạy chúng ta biết sá»± tháºt vá» bản chất cá»§a thá»±c tại, mục Ä‘Ãch cá»§a chúng ta trong cuá»™c sống và việc là m mà chúng ta được giao phó để hà nh động. Thế giá»›i có cách trả lá»i vá» các vấn đỠnà y, nhưng là cách trả lá»i sai. Thánh Phaolô cho biết: “Khà giá»›i chúng tôi dùng để chiến đấu không phải là thứ khà giá»›i thuá»™c xác thịt, nhưng là những khà giá»›i, nhá» Thiên Chúa, có sức đánh đổ các đồn luỹ. Chúng tôi đánh đổ các kiểu lý luáºn và má»i thái độ kiêu căng chống lại sá»± hiểu biết Thiên Chúa. Chúng tôi bắt má»i tư tưởng phải đầu hà ng để Ä‘i tá»›i chá»— vâng phục Äức Kitôâ€Â (2 Cr 10:4-5). Nếu chúng ta quyết định tuân theo bất cứ nguồn nà o ngoà i Äức Kitô, chắc chắn chúng ta sẽ xa rá»i con đưá»ng chân chÃnh và chúng ta sẽ có nguy cÆ¡ trở thà nh ngưá»i theo tà thuyết. Thiên Chúa nhân là nh đã tạo dá»±ng chúng ta vì những Ä‘iá»u tốt đẹp chứ không vì những Ä‘iá»u xấu xa như váºy.
STEVEN JONATHAN RUMMELSBURG
TRẦM THIÊN THU (chuyển ngữ từ IntegratedCatholicLife.org)

