Xét Mình là việc thá»±c hà nh không còn nhiá»u ý nghÄ©a đối vá»›i má»™t số ngưá»i thá»i nay. Có nhiá»u lý do để ngưá»i ta có quan niệm ấy.[1] Ngưá»i ta có lẽ còn hiểu lầm vá» việc Xét Mình. Và dụ, có ngưá»i giản lược Xét Mình và o việc chỉ chú tâm tá»± mình nhìn mình (liên tưởng tá»›i chứng tá»± ká»·). Có ngưá»i nghÄ© ngay việc Xét Mình là đếm tá»™i lá»—i cá»§a bản thân (liên tưởng đến Ä‘iá»u gì đó quá cổ há»§). Có ngưá»i chỉ nghÄ© ngay tá»›i việc thá»±c hà nh má»™t công thức có sẵn (theo kiểu quá máy móc). Trong bà i viết nà y, chúng ta sẽ khám phá chiá»u sâu và chiá»u rá»™ng cá»§a việc thá»±c hà nh Xét Mình, nhằm tránh việc bá» lỡ má»™t khà cụ thiêng liêng vô cùng hữu Ãch.
Việc Xét Mình có má»™t chá»— đứng đặc biệt trong các tôn giáo, trong truyá»n thống Giáo Há»™i Công Giáo, trong các truyá»n thống linh đạo; tuy nhiên, ở đây, chúng tôi chỉ giá»›i hạn trong Linh đạo thánh Inhaxio. Bà i viết sẽ có bố cục các phần như sau:
- Dẫn nháºp
- Xét mình riêng
- Xét mình chung
- Xét mình – AMDG
- Tầm quan trá»ng cá»§a việc xét mình
- Dẫn nháºp
Cảm thấy vô cùng xấu hổ vì chưa sỠdụng đúng cách ơn Chúa ban
Tá»± Thuáºt 33: Và o má»™t dịp khác, Ä‘ang Ä‘i tà u biển từ Valencia tá»›i Italia, má»™t cÆ¡n bão nổi lên, bánh lái tà u bị gãy. Theo Inhaxio cÅ©ng như nhiá»u ngưá»i khác trên tà u, nếu không có phép lạ thì không thể nà o thoát chết được. Trong khi Ä‘ang xét mình ăn năn tá»™i và dá»n mình chết, tuy không quá sợ sệt tá»™i lá»—i cá»§a mình hay sợ mất linh hồn, Inhaxio cảm thấy vô cùng xấu hổ và đau buồn, vì đã không sá» dụng đúng cách những ân huệ mà Thiên Chúa ban.[2]
Äá»c những dòng tá»± thuáºt trên đây, ta thấy Thánh Inhaxio đã là m việc xét mình như bao Kitô hữu khác. Äó là xét mình để ăn năn tá»™i, xét mình để đón nháºn cái chết. Có khác chăng, là khi ấy Inhaxio thá»±c sá»± gặp cÆ¡n hiểm nguy đến tÃnh mạng, trong cÆ¡n khốn khó, chứ không phải là trong cuá»™c sống Ä‘á»i thưá»ng. CÅ©ng thế, trong lúc đối diện vá»›i cái chết đầy hiểm nguy ấy, Inhaxio vừa tháºt lòng xét mình, vừa thấy xấu hổ Ä‘au buồn, vừa thấy mình không phạm những tá»™i trá»ng đến độ mất linh hồn. Tuy nhiên, có má»™t Ä‘iá»u rất quan trá»ng ở đây, Inhaxio không xét mình vá»›i mình, không chỉ thấy tá»™i lá»—i; mà lá»›n lao hÆ¡n, đó là thấy mình đã không sá» dụng đúng cách những ân huệ Thiên Chúa ban.
Chỉ cần và i dòng ngắn ngá»§i, thánh nhân đã phác há»a cho chúng ta thấy sá»± phong phú dưá»ng nà o cá»§a việc xét mình. Mục Ä‘Ãch là để sám hối, để xưng tá»™i, để dá»n mình chịu chết trong cÆ¡n hiểm nguy, và còn để thấy mức độ cá»§a tình yêu mến mà mình đã sống. Xét mình là xét mình trước mặt Thiên Chúa. Ná»™i dung để xét mình, không chỉ là tá»™i trá»ng mất linh hồn, nhưng còn là các tá»™i lá»—i, và ngay cả là việc sá» dụng chưa đúng cách các Æ¡n huệ. Thánh nhân cÅ©ng cho thấy những thái độ và cảm xúc đúng đắn cần có: ở mức độ lá» luáºt, khi phạm tá»™i trá»ng mất linh hồn, thì phải biết sợ sệt, khi phạm tá»™i thì phải biết sợ; còn trong tình yêu mến, thì khi không biết sá» dụng đúng cách các Æ¡n huệ, cÅ©ng đủ để là m cho ta cảm thấy vô cùng xấu hổ và đau buồn.
Tuy nhiên, cách xét mình theo thánh Inhaxio, không chỉ có những nét chung trong truyá»n thống Giáo Há»™i, mà còn có những nét riêng cá»§a chÃnh ngà i, đặc biệt được thấy rõ trong sách Linh Thao. Sách Linh Thao được thiết kế gồm có 4 tuần (LT 4)[3]: Tuần thứ nhất để suy xét và chiêm niệm vá» các tá»™i lá»—i, ba tuần còn lại là chiêm niệm vá» cuá»™c Ä‘á»i Chúa Kitô. Nhưng khi giúp linh thao cho thao viên, thánh Inhaxio có lưu ý rằng (LT 18): Äối vá»›i má»™t ngưá»i chỉ chú tâm tìm sá»± giúp đỡ để há»c há»i và để đạt tá»›i sá»± thá»a mãn linh hồn ở mức độ nà o mà thôi, thì có thể đỠnghị cho há» việc xét mình riêng (LT 24-31), rồi việc xét mình chung (LT 32-43). Trong số liá»n sau (LT 19), ngà i cÅ©ng tiếp tục nhắc lại hai cách xét mình nà y: CÅ©ng có thể giảng cho há» trong ná»a giá» vá» việc xét mình riêng (LT 24-31), rồi việc xét mình chung (LT 32-43).
Câu há»i được đặt ra là : Việc xét mình như thế thì thÃch hợp cho ai? Ai có thể là m việc xét mình được nhắc đến ở đây? Câu trả lá»i khá bất ngá»: Nếu muốn, thì ai cÅ©ng có thể là m. Câu trả lá»i nà y là cá»§a chÃnh thánh Inhaxio trong sách Hiến Pháp Dòng Tên số 649[4]:
Chỉ được cho Linh Thao trá»n vẹn đối vá»›i Ãt ngưá»i, và đó phải là những ngưá»i khi đã tiến tá»›i thì hy vá»ng sẽ Ä‘em lại hoa trái đáng kể để tôn vinh Thiên Chúa. Nhưng các bà i tuần I có thể cho nhiá»u ngưá»i táºp. Má»™t số bản xét mình và những cách cầu nguyện, đặc biệt là cách thứ nhất trong những cách được đỠcáºp trong Linh Thao, có thể mở rá»™ng cho nhiá»u ngưá»i hÆ¡n nữa, vì há»… có thiện chà thì ai cÅ©ng có thể là m được.
Xét vá» việc soạn thảo bản văn, thì trong sách Linh Thao, việc xét mình riêng (LT 24-31) được đặt trước việc xét mình chung (LT 32-43), tuy nhiên thá»±c tế, việc xét mình riêng được biên soạn sau việc xét mình chung. ChÃnh thánh Inhaxio nói rằng, ngà i không viết sách Linh Thao má»™t lần, mà rất nhiá»u lần, có thêm có sá»a (TT 99). Trong Tá»± Thuáºt, lần đầu tiên ngà i nhắc tá»›i các tà i liệu Linh Thao là tại Salamanca (TT 67). Tại Pari, ngà i giúp linh thao cho nhóm bạn đầu tiên (TT 77), rồi đến nhóm thứ hai trong đó có Phanxico Xavie (TT 82). Ngà i đã biên soạn việc xét mình chung ngay từ những ngà y ở Monseratta (TT 17) rồi sau đó tiếp tục tại Manresa (TT 22). Còn việc xét mình riêng được biên soạn sau nà y (TT 99).[5] Tuy nhiên, để thuáºn theo bản văn Linh Thao, ta sẽ bà n đến việc xét mình riêng trước, sau đó và việc xét mình chung.
Trước khi Ä‘i ngay và o các bản văn vá» việc xét mình, ta không nên quên cấu trúc cá»§a bản văn Linh Thao. Liá»n trước việc xét mình, là ba số vô cùng quan trá»ng. LT 21 nói vá» tá»±a đỠvà mục Ä‘Ãch cá»§a Linh Thao là chiến thắng chÃnh mình và sắp xếp cuá»™c Ä‘á»i. LT 22 nói vá» Ä‘iá»u kiện tiá»n giả định là mau mắn cứu vãn phán Ä‘oán cá»§a ngưá»i khác, chứ không lên án. LT 23 nói vá» nguyên lý và ná»n tảng, để từ đó có tiêu chuẩn để thá»±c thi mục Ä‘Ãch được đỠra ở LT 21, cÅ©ng như có tiêu chuẩn để xác định tâm thế được đỠra ở LT 22.
- Xét mình riêng
Khi tôi yếu chÃnh là lúc tôi mạnh (2Cr 12:1-21)
Tá»± Thuáºt 99: Tôi đã há»i ngưá»i lữ khách (thánh Inhaxio) vá» Linh Thao và Hiến Pháp để tìm hiểu Cha đã soạn thảo hai tà i liệu đó như thế nà o. Cha trả lá»i, Linh Thao không được soạn liên tục, nhưng má»—i lần Cha nháºn xét thấy Ä‘iá»u gì trong tâm hồn có Ãch lợi và có thể giúp được ngưá»i khác, thì Cha viết ra, thà dụ vá» cách xét mình trên các vạch ngang. Riêng vá» cách chá»n lá»±a, Cha đã nói vá»›i tôi rằng Cha đã rút ra từ những thay đổi trong tâm hồn và tư tưởng từ khi còn ở Loyola, lúc còn Ä‘au chân.
“Cách thức xét mình trên các vạch ngang†chÃnh là cách xét mình riêng được nhắc tá»›i trong LT 24-31. Xét vá» tá»±a Ä‘á»: việc xét mình riêng và hằng ngà y gồm ba thì và hai lần xét mình (LT 24). Gá»i là “riêngâ€, vì mục Ä‘Ãch là để diệt trừ má»™t tá»™i hay má»™t nết xấu riêng nà o đó (LT 27). Và nhu cầu cần đặt ra, là cách xác định đâu là tá»™i, đâu là nết xấu, đâu là tá»™i trá»ng đâu là tá»™i nhẹ (TT 70). Cần đến phương pháp, vì muốn diệt trừ các tá»™i và nết xấu ấy “cách mau chóng hÆ¡n†(LT 27). “Ba thì†có nghÄ©a là 3 lần: khi vừa thức dáºy buổi sáng (nhắc lòng mình vá» mục tiêu thá»±c hiện trong ngà y, chứ không phải là việc xét mình), trưa, và tối. “Hai lần xét mình†nghÄ©a là được thá»±c hiện hai lần: trưa và tối.
LT 24-26 giải thÃch chi tiết cách thức thá»±c hiện việc xét mình riêng trong má»™t ngà y. Còn LT 27-31 giải thÃch chi tiết cách thức lượng giá việc xét mình riêng, trong má»—i lần, nhiá»u lần trong má»™t ngà y, nhiá»u ngà y trong má»™t tuần, và các tuần vá»›i nhau. Trong LT 31, Inhaxio cho thấy má»™t hình ảnh biểu tượng rất đơn sÆ¡ nhưng đầy ý nghÄ©a: chữ g thứ hai nhá» hÆ¡n ứng vá»›i ngà y thứ hai… “Nhá» hÆ¡n†có nghÄ©a là tá»™i và nết xấu đã bá»›t phạm, và ngà y cà ng bị thu nhá» lại, để nhưá»ng chá»— cho nhân đức.
Có ngưá»i “sẽ cưá»i†vì cách thức tá» ra “quá đơn sÆ¡ và đơn Ä‘iệu†cá»§a Thánh Inhaxio. Ngưá»i Việt có câu: cha mẹ sinh con, trá»i sinh tÃnh. à muốn nói, tÃnh cách con ngưá»i là điá»u vô cùng khó sá»a đổi. CÅ©ng có câu khác: táºt nà o hoà n táºt ấy. Có ý nói: cái gì đổi được, chứ táºt xấu thì cứ giữ mãi thế thôi. Con ngưá»i thá»i hiện đại rất thÃch những lý thuyết tâm lý phức tạp và có tÃnh mê hoặc. Cách thức cá»§a thánh Inhaxio tá» ra lạc háºu chăng! Có thể thay đổi thói hư táºt xấu cá»§a con ngưá»i vá»›i cách thức thá»±c hiện đơn sÆ¡ như thế hay sao? Thế nhưng, hiện nay thá» nhìn nhiá»u ngưá»i Âu Mỹ Ä‘ang bị thu hút mạnh mẽ bởi Yoga và Thiá»n. Äó là các phương pháp rất đơn sÆ¡, nhưng thâm háºu. Cái đơn sÆ¡ ấy chỉ trở nên thâm háºu là nhá» luyện táºp, nhá» tu táºp mà thôi. Và  có thể nói rằng, Linh Thao là kho tà ng còn “hÆ¡n†thế nhiá»u. HÆ¡n ở đây không phải là hÆ¡n kém để nâng lên hay hạ xuống. HÆ¡n ở đây là vì Linh Thao giúp mở ra má»™t chân trá»i rá»™ng lá»›n, không chỉ trong chÃnh bản thân tôi, không chỉ cùng thiên nhiên vÅ© trụ, mà còn vá»›i tha nhân, vá»›i Thiên Chúa. HÆ¡n ở đây, có nghÄ©a là má»—i ngưá»i được Chúa má»i gá»i và mở ra những cánh cá»a rất riêng. Cái riêng ấy không tạo nên cá nhân chá»§ nghÄ©a, nhưng là tạo nên tá»± độc đáo cá»§a má»—i ngưá»i, và mở ra cánh cá»a đón nháºn sá»± độc đáo cá»§a tha nhân và tạo váºt. Äó chÃnh là tình yêu thương vô cùng táºn cá»§a Thiên Chúa. Tình yêu thương như trá»i biển ấy, đã bị hạt cát nhá» xÃu là nết xấu là m cay xè đôi mắt, khiến ta cứ loay hoay dụi mắt, mà không thể mở ra để thấy chân trá»i rá»™ng lá»›n. Lý Tiểu Long từng nói: “Tôi không sợ những kẻ táºp má»™t lần 10.000 cú đá, tôi chỉ sợ những kẻ táºp 10.000 lần má»™t cú đá!â€. Ngay từ đầu khi nói vá» Linh Thao, thánh Inhaxio đã lấy và dụ vá» thể thao (LT 1) để giúp hình dung vá» hà nh trình luyện táºp.
Có ngưá»i thắc mắc: cứ táºp như thế, thì đức tin có vai trò gì, phải chăng chỉ là má»™t việc luyện táºp đơn thuần cá»§a cá nhân? Không phải thế, chúng ta thá» Ä‘á»c bản văn LT 25 để phân tÃch:
- Sau bữa ăn, xin Thiên Chúa ban cho Ä‘iá»u mình muốn, nghÄ©a là được Æ¡n nhá»› lại bao nhiêu lần đã sa ngã và o tá»™i riêng hay nết xấu ấy và cải thiện mình vá» sau.
- Rồi xét mình lần thứ nhất: há»i mình vá» Ä‘iểm riêng mà mình đã dốc lòng chừa và là điểm mà mình muốn tu sá»a và cải thiện;
- Như thế phải nghiá»n ngẫm từng giá» từng lúc, bắt đầu từ khi thức dáºy cho đến giá» và thá»i Ä‘iểm xét mình hiện tại.
- Ghi trên hà ng thứ nhất của chữ “g=†số điểm tương ứng với số lần sa ngã và o tội riêng hay nết xấu ấy;
- Và sau đó lại dốc lòng cải thiện từ lúc đó cho đến lần xét mình thứ hai mà sẽ là m.
Chúng ta thấy, ngay từ bước đầu tiên (a), ngưá»i là m việc xét mình đã nhá»› ngay đến Chúa và xin Æ¡n nhá»› lại quá khứ cá»§a bản thân mình. Như thế, tá»™i hay nết xấu có má»™t quá khứ rất cụ thể, mà tôi cần phải nhá»›, cần phải xin Æ¡n để nhá»›, nhưng là nhá»› trong tương quan giữa tôi vá»›i Chúa. Bởi lẽ, nếu tách ra khá»i tương quan vá»›i Chúa, tôi sẽ không muốn nhìn lại, không muốn nhá»› táºt xấu cá»§a mình. Và nếu tách ra khá»i tương quan vá»›i Chúa, tôi sẽ bị chá»›i vá»›i chênh vênh trong cõi ná»™i tâm há»—n mang cá»§a mình. Sang đến bước (b) là quay lại vá»›i hiện tại cá»§a bản thân. Trước là tháºt lòng vá»›i Chúa vá» quá khứ, giá» là tháºt lòng vá»›i chÃnh mình vá» hiện tại. Nhưng đây không phải là quá khứ hay hiện tại mông lung, mà có Ä‘iểm xác định cụ thể: đó là má»™t tá»™i hoặc má»™t nết xấu cá»§a tôi, mà tôi cần sá»a đổi. Các bước theo sau (c) (d) (e) là những hướng dẫn rất cụ thể và nghiêm túc để thá»±c hiện.
Thế nhưng, nết xấu cá»§a tôi là gì? Có lẽ nết xấu nà o tôi cÅ©ng có, mà chẳng có chi rõ rà ng. Là m thế nà o để biết được má»™t tá»™i hay má»™t nết xấu cụ thể mà tôi cần sá»a đổi? Äó là câu há»i nhiá»u ngưá»i đã tá»± đặt ra khi má»›i bước và o hà nh trình thiêng liêng. Nếu ai đó có hiểu biết vá» các lý thuyết tâm lý vá» hà nh vi hoặc vá» phân tâm há»c, thì khá hữu Ãch để khám phá bản thân. Tuy nhiên, nếu ai không có kiến thức vá» chuyên ngà nh ấy, thì các khà cụ thiêng liêng trong truyá»n thống Giáo Há»™i tuy đơn sÆ¡ nhưng vô cùng hữu Ãch. Vá» nết xấu, có 7 mối tá»™i đầu. Äối lại 7 mối tá»™i đầu (kiêu ngạo, hà tiện, mê dâm dục, há»n giáºn, mê ăn uống, ghen ghét, lưá»i biếng), có 7 nhân đức tương ứng (khiêm nhưá»ng, quảng đại, trong sạch, nhẫn nhịn, kiêng bá»›t, yêu ngưá»i, siêng năng). Vá» các giá»›i luáºt căn bản, có 10 Ä‘iá»u răn. Có 4 nhân đức trụ vá» nhân bản (khôn ngoan, công bằng, dÅ©ng cảm, tiết độ). Có 3 nhân đức đối thần (đức tin, đức cáºy, đức mến). Nếu như má»—i ngà y ta xét mình 2 lần, thì có lẽ, vá»›i thá»i gian và lòng kiên trì, ta có thể khám phá thấy đâu là điểm yếu cá»§a bản thân. Tại sao tôi phải biết Ä‘iểm yếu cá»§a mình? Việc khám phá nà y rất quan trá»ng, bởi lẽ ta thưá»ng bị tấn công và bị gục ngã tại Ä‘iểm nà y.[6]
LT 327: Kẻ thù lại còn xá» sá»± như má»™t tướng quân để chiến thắng và cướp Ä‘i những gì nó muốn. Vì như má»™t vị chỉ huy hay vị tướng quân, sau khi đặt bản doanh trại và xem xét cách bố trà cá»§a má»™t thà nh trì, sẽ tấn công và o nÆ¡i nà o yếu hÆ¡n; thì cÅ©ng váºy, kẻ thù cá»§a bản tÃnh loà i ngưá»i lượn quanh để dò xét lần lượt hết các nhân đức đối thần, các nhân đức trụ và các nhân đức luân lý khác cá»§a ta, và điểm nà o nó thấy ta yếu hÆ¡n và cần thiết hÆ¡n cho phần rá»—i Ä‘á»i Ä‘á»i cá»§a ta, nó sẽ tấn công và o đó và cố hạ gục ta.
Việc tá»± biết mình là vô cùng quan trá»ng, quan trá»ng đến ná»—i ngưá»i Việt có câu: biết mình biết ta, trăm tráºn trăm thắng. Hay Äức Pháºt có câu: Chiến thắng vÄ© đại nhất là chiến thắng chÃnh bản thân mình. Ngay tá»±a đỠcá»§a Linh Thao, LT 21, thánh Inhaxio đã không ngần ngại nhắc ngay: Linh Thao là để chiến thắng chÃnh mình. Chiến thắng chÃnh mình, là m thế nà o được, nếu không biết Ä‘iểm yếu cá»§a mình! CÅ©ng thế, ngay từ câu đầu tiên trong cuốn Tá»± Thuáºt, thánh nhân đã nhắc Ä‘Ãch danh đến táºt xấu căn bản cá»§a chÃnh mình là “hư danhâ€:
Từ thá»i niên thiếu cho đến năm 26 tuổi (thá»±c ra khi đó ngà i đã 30 hoặc 31 tuổi), Inhaxio chỉ lo chạy theo những chuyện vá»› vẩn cá»§a ngưá»i Ä‘á»i (hư danh phù phiếm cá»§a thế gian), đặc biệt là ham mê võ thuáºt và ao ước được nổi tiếng trước mặt ngưá»i ta.
Có ngưá»i cưá»i rằng, nổi tiếng thì ở Ä‘á»i ai mà chẳng ham, đặc biệt là tuổi trẻ. Äúng thế, nhưng ham đến độ mù quáng, đến độ để cho nó Ä‘iá»u khiển cả cuá»™c Ä‘á»i, thì đó lại là má»™t táºt xấu và điểm yếu phá há»§y cuá»™c Ä‘á»i. Sá»± thất bại ở thà nh Pamplona và bị thương nặng ở chân, cÅ©ng là do táºt hư danh mà ra. Äừng coi thưá»ng táºt xấu cá»§a bản thân. Do táºt xấu nà y, mà Inhaxio chút nữa là mất mạng, và cụ thể là chân bị táºt Ä‘i kháºp khiá»…ng suốt Ä‘á»i.
Sá»± ham mê hư danh phù phiếm và sá»± nổi tiếng, tức táºt xấu cá»§a Inhaxio, không chỉ có má»™t cái tên cụ thể, mà nó còn biến hóa vá»›i nhiá»u cách thế từ thô thiển đến tinh vi. Ban đầu, Inhaxio thÃch sá»± nổi tiếng theo kiểu thế gian, sau đó chuyển sang thÃch nổi tiếng theo kiểu thánh Phanxico và Äaminh (TT 7). Cái táºt, nó chưa thà nh tá»™i, nhưng nó cần được định hướng và chuyển hóa dần dần. Äó là má»™t tiến trình trưởng thà nh. Äá»i sống các thánh là m cho ông cảm thấy vui, đó là dấu hiệu tốt; nhưng việc ông thÃch là m theo các thánh để đạt mục Ä‘Ãch nổi tiếng, thì lại là điá»u xấu. Sau khi đã quyết tâm hoán cải, thay đổi cuá»™c Ä‘á»i, tại Manresa, Inhaxio tiếp tục phải chuyển mình mạnh mẽ hÆ¡n nữa. Äó là sá»± kết hợp nhuần nhuyá»…n giữa việc xét mình riêng và nháºn định thần loại, trong má»™t hà nh trình.
TT 19: Tại nhà thương, nÆ¡i ông trá», đã nhiá»u lần giữa ban ngà y, Inhaxio thấy ở gần mình, trên không trung má»™t hình bóng hết sức hấp dẫn là m cho ông phấn khởi. Ông không thấy rõ nó có hình dạng gì, nhưng có vẻ giống má»™t con rắn vá»›i nhiá»u chấm lấp lánh như là những mắt cá»§a nó, dù đó không phải là mắt. Thấy hình dạng nà y, Inhaxio rất lấy là m thÃch thú và phấn chấn, cà ng thấy nhiá»u thì lại cà ng cảm thấy thÃch, nhưng lúc nó biến mất thì lại thấy buồn chán.
TT 31: Inhaxio quỳ gối trước má»™t tháºp giá gần đó để cảm tạ Thiên Chúa. Lúc ấy ông lại nhìn thấy hình bóng mà ông đã thấy nhiá»u lần trước mà chưa hiểu rõ, tức là hình bóng có vẻ rất đẹp và có nhiá»u mắt. Nhưng lần nà y, Ä‘ang lúc quỳ gối trước tháºp giá, ông thấy rõ rà ng hình bóng đó không có nhiá»u mà u sắc đẹp đẽ như những lần trước, và hiểu biết hết sức rõ rệt, cÅ©ng như xác tÃn cương quyết đó là ma quá»·. Sau đó, nhiá»u lần, hình trên lại hiện ra má»™t lúc lâu, nhưng Inhaxio khinh chê và xua Ä‘uổi nó bằng cây gáºy mà ông thưá»ng cầm nÆ¡i tay.
Có bốn Ä‘iá»u nên ghi nháºn ở đây. Thứ nhất, con rắn là biểu tượng cá»§a ma quá»·, tức thần dữ đội lốt thần là nh, như được Inhaxio nhắc tá»›i trong bá»™ nháºn định thần loại tuần II cá»§a Linh Thao (LT 328-336). Thứ hai, Inhaxio bị mắc lừa, bởi chÃnh táºt xấu (Ä‘iểm yếu) nÆ¡i bản thân. Äó là , ông thÃch thú trước sá»± mê hoặc cá»§a vẻ đẹp hà o nhoáng cá»§a con rắn. Thứ ba, việc khám phá ra đâu là sá»± tháºt, cần thá»i gian, kinh nghiệm trong cầu nguyện, nháºn định, và xét mình. Thứ tư, sau khi bị lá»™ tẩy, con rắn vẫn tiếp tục hiện ra nhiá»u lần. Äiá»u đó, có nghÄ©a là điểm yếu cá»§a ta sẽ tiếp tục bám theo ta, và đó là cuá»™c chiến liên lá»·; cá»™ng thêm sá»± cám dá»— cá»§a ma quá»· là không bao giá» ngưng. Nhưng chú ý, là ta có tá»± do và sức mạnh vá»›i “cây gáºy trên tay†để xua Ä‘uổi, và luôn có sức mạnh từ cây tháºp giá.
Có má»™t Ä‘iểm vô cùng hấp dẫn vá» xét mình riêng, mà Ãt ngưá»i nhắc tá»›i. Äó là : việc xét mình riêng không chỉ được thá»±c hiện khi ngưá»i ta thức, mà dưá»ng như còn hoạt động ngay trong giấc ngá»§, ngay trong giấc mÆ¡, trong thế giá»›i ná»™i tâm cá»§a những hình dung, cảm xúc, tiá»m thức, vô thức, ký ức, kinh nghiệm. Äiá»u nà y mở ngá» cho thấy má»™t chiá»u sâu vô cùng đặc biệt mà thánh Inhaxio muốn má»i gá»i má»i ngưá»i bước và o cuá»™c hà nh trình.
LT 24: Ban sáng, ngay khi thức dáºy, phải dốc lòng giữ mình cẩn tháºn không sa ngã và o má»™t tá»™i riêng hay má»™t nết xấu nà o đó, mà ta muốn tu sá»a hay cải thiện.
LT 74: Khi tôi thức dáºy, không để tâm đến tư tưởng nà o khác, nhưng để tâm ngay và o Ä‘iá»u tôi sắp chiêm niệm trong cuá»™c thao luyện…
LT 73: Khi đã nằm xuống và sắp sá»a ngá»§, trong khoảng má»™t kinh KÃnh Mừng, nghÄ© đến giá» nà o tôi phải thức dáºy và để là m gì, bằng cách lược tóm lại cuá»™c thao luyện mà tôi phải là m.
Như má»™t huấn luyện viên lão luyện, thánh Inhaxio không mất giá» cho những giải thÃch dà i dòng và phức tạp. Ngà i cÅ©ng không mô tả kiểu tác phẩm văn chương. Nhưng ngà i đưa ra những mấu chốt mang tÃnh quyết định, những nguyên tắc để thá»±c hà nh, để táºp luyện, để lượng giá. Như má»™t việc táºp luyện, nếu bạn không nháºp cuá»™c, bạn sẽ chẳng bao giá» có được trải nghiệm cá»§a ngưá»i trong cuá»™c, mà mãi mãi chỉ là kẻ đứng ngoà i cuá»™c hình dung vá» những gì có thể xảy ra. Äối vá»›i thánh Inhaxio thì không phải thế, ngà i không viết ra má»™t cuốn tiểu thuyết để ngưá»i ta thưởng thức. Ngà i cÅ©ng không viết ra má»™t phương pháp để ngưá»i ta nghiên cứu. Nhưng ngà i đỠxuất má»™t con đưá»ng, để ngưá»i ta nháºp cuá»™c, khám phá bản thân, gặp gỡ Thiên Chúa, định hướng lại cuá»™c Ä‘á»i, và dấn thân phục vụ.
- Xét mình chung
Tôi thú nháºn cùng Thiên Chúa toà n năng và cùng anh chị em (Lá»i nguyện Thánh Lá»…)
Tá»± Thuáºt 17: Tá»›i nhà thá» Monseratte, sau khi cầu nguyện và bà n há»i vá»›i cha linh hướng, trong ba ngà y, Inhaxio viết ra má»i tá»™i lá»—i trên giấy và xưng tá»™i. Ông còn Ä‘iá»u đình vá»›i cha linh hướng cho Ä‘an viện giữ lại con la, còn cái gươm và con dao găm thì ông treo trên bà n thá» Äức Mẹ.
Tá»± Thuáºt 22: Tuy nhiên, trong Ä‘á»i sống thiêng liêng, Inhaxio đã phải khổ sở rất nhiá»u vì lòng bối rối. Mặc dù tại Monserrate, ông đã xưng những tá»™i đã phạm suốt Ä‘á»i cách rất cẩn tháºn, sau khi viết tất cả trên giấy như đã kể trên. Nhưng đôi khi, Inhaxio vẫn cảm thấy đã quên không xưng và i tá»™i, do đó ông rất khổ tâm. Mặc dù xưng tá»™i lại lần nữa, ông vẫn chẳng hà i lòng. Ông Ä‘i tìm và i ngưá»i đạo đức có thể giúp ông chữa trị tâm trạng bối rối, nhưng không có cách nà o thoát khá»i. Cuối cùng, vị linh mục hay giảng tại nhà thá» chÃnh tòa, và là ngưá»i đạo đức, đã bảo ông trong tòa giải tá»™i là cứ viết ra tất cả những gì nhá»› được. Ông đã là m như váºy, nhưng sau khi xưng tá»™i rồi, thì cÆ¡n bối rối còn phức tạp hÆ¡n trước nữa, khiến ông phải rất khổ sở.
Tôi thú nháºn cùng Thiên Chúa toà n năng và cùng anh chị em, tôi đã phạm tá»™i nhiá»u trong tư tưởng, lá»i nói, việc là m, và những Ä‘iá»u thiếu sót. Lá»—i tại tôi, lá»—i tại tôi, lá»—i tại tôi má»i đà ng. (Lá»i nguyện trong Thánh Lá»…)
Trong lá»i nguyện Thánh Lá»…, chúng ta gặp thấy tâm tình căn bản mà các Kitô hữu cần có. Äá»c lá»i nguyện nà y nhiá»u lần, có lẽ tạo thà nh thói quen mà ta đánh mất ý thức. Có lần, ngưá»i bạn khác đạo, chia sẻ vá»›i tôi má»™t Ä‘iá»u là m tôi hết sức ngạc nhiên. Lần đó, tôi má»i anh Ä‘i và o nhà thỠđể thăm cho biết. Hôm đó có thánh lá»…, tôi dá»± lá»…, và anh ngồi bên cạnh. Sau thánh lá»…, anh chia sẻ rằng: có hai Ä‘iá»u là m anh vô cùng ấn tượng. Thứ nhất là bầu không khà thánh thiêng và má»i ngưá»i rất trang nghiêm sốt sắng dá»± lá»…. Thứ hai là má»™t hà nh vi cụ thể: đấm ngá»±c thú tá»™i, má»™t lá»i kinh cụ thể mà má»i ngưá»i cùng Ä‘á»c. Anh nói rằng: ngưá»i Công Giáo tháºt khiêm tốn và can đảm khi Ä‘á»c lá»i kinh ấy. Tôi giáºt mình, vừa thấy vui vì anh ấy có những cảm nháºn ấy, vừa cảm thấy xấu hổ vì mình đã đánh mất những cảm nháºn căn cốt ấy.
Trở lại việc xét mình chung, trong chÃnh kinh nghiệm cá»§a thánh Inhaxio. Äầu tiên ngà i là m xét mình chung (TT 17) tại Monseratte, là lúc ngà i muốn xưng thú tất cả tá»™i lá»—i cá»§a quá khứ, để thay đổi cuá»™c Ä‘á»i. Cách thức là m việc xét mình nà y, được ngà i ghi lại trong Linh Thao 32-43. Mục Ä‘Ãch (LT 32) là để thanh tẩy mình và để xưng tá»™i tốt hÆ¡n. Tuy nhiên, không đơn giản là là m việc xét mình chung, rồi xưng tá»™i, thế là xong. Không hẳn thế. Khi muốn thay đổi cuá»™c Ä‘á»i, Inhaxio đã phải chiến đấu cá»±c nhá»c vá»›i những bối rối khá»§ng khiếp (TT 22-). Tháºt là tốt, từ kinh nghiệm ấy, ngà i đã cẩn tháºn viết lại bá»™ ghi chú vá» bối rối (LT 345-351), để giúp ta cảm thấy và hiểu biết những bối rối cùng những xúi bẩy cá»§a kẻ thù (LT 345).
Có rất nhiá»u Ä‘iá»u để bà n vá» việc xét mình chung, tuy nhiên ở đây ta chỉ chú ý đến hai Ä‘iểm: thứ nhất là phá vỡ má»™t quan niệm sai lầm, thứ hai là điểm khác biệt vá»›i xét mình riêng.
Thứ nhất, có quan niệm sai lầm rằng, xét mình chung là việc tá»± mình liệt kê kể lể hết tất cả những tá»™i lá»—i đã phạm. Quan niệm nà y, có lẽ không hoà n toà n sai, nhưng còn rất nhiá»u thiếu sót. Vì nếu chỉ như thế, thì nó thuần túy là má»™t hoạt động máy móc. Ta thá» Ä‘á»c kỹ lại Ä‘iá»u lưu ý ngắn gá»n và hữu Ãch cá»§a thánh Inhaxio:
LT 32: Tôi tiá»n giả định rằng trong ngưá»i tôi có ba thứ tư tưởng: má»™t thứ là cá»§a riêng tôi, hoà n toà n bởi tá»± do và ý muốn cá»§a tôi phát sinh, còn hai thứ kia từ bên ngoà i đến, má»™t thứ là do thần là nh, và má»™t thứ là do thần dữ.
Thông thưá»ng, nhiá»u ngưá»i quên sá»± hiện diện cá»§a ba thứ tư tưởng nà y, mà chỉ nhá»› có má»™t. Có ngưá»i đạo đức quá, cái gì cÅ©ng chỉ đổ cho Chúa. Có ngưá»i tiêu cá»±c quá, cái gì cÅ©ng đổ cho ma quá»·. Có ngưá»i duy lý hoặc tá»± tin quá, cái gì cÅ©ng nói là chỉ do mình. Äó là những thái cá»±c là m méo mó Ä‘i thá»±c tại. Sá»± thá»±c có mặt cả ba yếu tố trên. Ngay từ đầu, thánh Inhaxio đã nhắc Ä‘iá»u ấy. Tháºt là khôn ngoan và đơn sÆ¡.
Thứ hai, nếu như xét mình riêng là việc táºp trung và o má»™t tá»™i riêng hoặc má»™t nết xấu cụ thể, thì xét mình chung là việc tổng duyệt tất cả, tất cả má»i thứ tá»™i lá»—i và thiếu sót. Thánh Inhaxio đã cẩn tháºn giúp phân tÃch ba lãnh vá»±c hoạt động khác nhau: tư tưởng (LT 33-37), lá»i nói (LT 38-41), việc là m (LT 42). Ngà i đã giải thÃch rất chi tiết phần vá» tư tưởng: cách láºp công phúc khi có tư tưởng xấu từ ngoà i tá»›i (LT 33), cách láºp công phúc khi tư tưởng xấu quay trở lại (LT 34), thế nà o là phạm tá»™i nhẹ trong tư tưởng (LT 35), thế nà o là phạm tá»™i trá»ng trong tư tưởng (LT 36-37). Và ngay cả trưá»ng hợp xảy ra bối rối như đã xét ở trên (TT 22, LT 345-351), suy cho cùng, cÅ©ng diá»…n ra trong tư tưởng. Rõ rà ng, tư tưởng không chỉ được hiểu như là những ý tưởng, những suy nghÄ©, hay những lý lẽ, mà là tất cả những xung lá»±c tâm lý, tất cả những gì liên quan đến Ä‘á»i sống ná»™i tâm cá»§a con ngưá»i, cá»§a tâm, cá»§a trÃ, cá»§a linh hồn. Nhưng dù thế nà o, thì cÅ©ng không được quên 3 tác nhân cá»§a tư tưởng: Thiên Chúa, chÃnh tôi, thần dữ.
- Xét mình hằng ngà y
Ad Majorem Dei Gloriam
Xét vì tÃnh độc đáo và tÃnh tóm lược cá»§a LT 43, nên nó được tách ra xét riêng ở đây. Tá»±a đỠlà : Phương pháp xét mình chung, phương pháp nà y có năm Ä‘iểm:
(1) Tạ Æ¡n Thiên Chúa, Chúa chúng ta vì những Æ¡n huệ đã nháºn được.
(2) Xin Æ¡n nháºn biết các tá»™i lá»—i cá»§a mình và từ bá» chúng.
(3) Xét há»i linh hồn mình, từ khi thức dáºy cho đến lúc xét mình hiện tại, từng giá», từng lúc, trước hết vá» tư tưởng, rồi sau vá» lá»i nói, sau đó đến hà nh động, theo cùng má»™t tráºt tá»± đã đỠcáºp trong việc xét mình chung.
(4) Xin Thiên Chúa tha thứ những lỗi lầm.
(5) Dốc lòng cải thiện nhá» Æ¡n Chúa. Äá»c kinh Lạy Cha.
a. Trước hết, ta nhắc đến và i quan niệm sai lầm ngưá»i ta dá»… có vá» việc xét mình. Nhắc đến xét mình, là dá»… là m ta nhá»› đến chuyện tá»™i lá»—i. Nhưng không, ở đây Ä‘iá»u đầu tiên (1) chÃnh là biết tạ Æ¡n Chúa vá» các Æ¡n đã nháºn được. Có thể nói rằng, chắc chắn sẽ không có lá»i xin lá»—i, nếu trước đó thiếu lòng biết Æ¡n. Hay có thể nói rằng, trước khi tháºt lòng biết rằng mình đã có lá»—i vá»›i ai đó, thì trước hết, mình đã thừa nháºn má»™t mối tương quan vá»›i ngưá»i ấy. Vì có mối tương quan ấy, mối tình thân ấy, mà mình má»›i thá»±c sá»± thấy được tá»™i lá»—i. Trong tầm nhìn cá»§a lòng biết Æ¡n, thì tá»™i lá»—i má»›i được nhìn nháºn, và má»›i có má»™t lý do để sá»a đổi, để sám hối. Äiểm thứ hai (2) cÅ©ng tạo nên ngạc nhiên không kém. Äể có thể nháºn ra tá»™i lá»—i cá»§a bản thân, cÅ©ng cần có Æ¡n. Khi phạm tá»™i, khi gây ra lá»—i, phải nói rằng, ai cÅ©ng cho rằng mình có lý. Thưá»ng là ngưá»i ta dá»… đổ thừa: Adam đổ thừa cho Eva, Eva đổ thừa cho con rắn. Do đó, thá»±c sá»± cần má»™t Æ¡n, cần má»™t sức mạnh, cần má»™t sá»± thôi thúc đến từ Thiên Chúa. Từ chá»— nháºn lá»—i, đến chá»— dám sá»a lá»—i, cÅ©ng là má»™t quãng đưá»ng dà i. Ngưá»i Việt có câu: ÄÆ°á»ng Ä‘i khó, không khó vì ngăn sông cách núi, nhưng khó vì lòng ngưá»i ngại núi e sông. Sau khi xác láºp vững chắc hai Ä‘iểm (1) (2) má»›i Ä‘i tá»›i Ä‘iểm (3) là điểm ngưá»i ta thưá»ng nghÄ© tá»›i khi nhắc vá» việc xét mình. Cách thá»±c hiện Ä‘iểm (3) thì đã được trình bà y rất chi tiết trong phần xét mình chung.
Äiểm (4) cho thấy sá»± sám hối, lòng khiêm tốn; cho thấy sá»± can đảm đứng lên, nháºn lá»—i và xin Æ¡n tha thứ cá»§a Chúa. Thá»±c ra, Chúa chẳng khó khăn chi, chẳng đòi há»i gì, nhưng lòng ngưá»i thì rất khó. Và như câu chuyện vá» ngưá»i con hoang đà ng, rồi ngưá»i con cả (Tin Mừng Luca). Cả hai đứa con đâu có hiểu lòng ngưá»i Cha. Äiểm (5) là quyết tâm cải thiện: ngưá»i con thứ sẽ không bá» nhà Cha mà ra Ä‘i nữa, ngưá»i con cả sẽ sống vá»›i tâm thế cá»§a má»™t ngưá»i con chứ không như ngưá»i là m công nữa. Sau đó, Ä‘á»c kinh Lạy Cha là lá»i thân thưa mà Chúa Con vẫn thưá»ng nói vá»›i Chúa Cha. Chúng ta thá» Ä‘á»c lại tâm tình cá»§a thánh Inhaxio để thấy được lòng đơn sÆ¡ chân thà nh tá»›i mức nà o trong việc thá»±c hà nh sống việc xét mình.
TT 99: Cha (thánh Inhaxio) nói rằng: khi kể các chuyện trên, cha chỉ có ý ngay là nh đơn sÆ¡, và đảm bảo chắc chắn cha không thêu dệt thêm Ä‘iá»u gì. Cha nói thêm rằng, từ khi bắt đầu phụng sá»± Chúa, cha đã xúc phạm Chúa nhiá»u lần, nhưng không bao giá» cha cố ý phạm tá»™i trá»ng, mà trái lại, cha cà ng thêm sốt sắng, nghÄ©a là ngà y cà ng tìm thấy Chúa dá»… dà ng.
b. Việc xét mình theo năm Ä‘iểm như trên, cÅ©ng có thể được nhìn từ lăng kÃnh cá»§a má»™t bà i chiêm niệm.[7]
Äiểm xuất phát là hình dung: tôi là má»™t ngưá»i nghèo, chẳng có gì cả, ngay bản thân tôi cÅ©ng chẳng phải là cá»§a tôi; tất cả là quà tặng, tất cả. Tất cả là quà tặng, bản thân tôi cÅ©ng là quà tặng. CÅ©ng thế, tôi đến trước mặt Chúa như má»™t ngưá»i được tặng quà , quà tặng ấy là chÃnh Chúa, là tất cả. Và như thế, để bắt đầu việc xét mình, tôi há»c được rằng, Chúa tốt là nh dưá»ng bao.
Äiểm thứ hai là xin Æ¡n soi sáng. Xin được nháºn thấy các hoạt động cá»§a Chúa Thánh Thần qua các tác động, qua các thúc đẩy, các chuyển động.
Äiểm thứ ba: Nhìn lại ngà y sống cá»§a tôi, dẫn tôi đến chá»— nháºn ra các tác động cá»§a Thần Khà Chúa và các loại tác động khác. Tìm và nhìn thấy các hoạt động cá»§a Chúa trong ngà y sống. Nháºn ra những quà tặng Chúa ban, và nháºn ra cả những khi tôi chối từ.
Äiểm thứ tư: Táºp trung và o những lúc tôi chối từ. à thức sâu xa trong kinh nghiệm ná»™i tâm vá» Thiên Chúa nÆ¡i Äức Kitô. Tá»± há»i lòng mình: xem tôi đã sống mối tương quan vá»›i Chúa ra sao, và là m thế nà o để tôi trở lại vá»›i tình yêu mến. Và o lúc tôi từ chối Ngà i, thì lưu ý rằng, Ä‘iá»u gì là m tôi thất bại. Má»™t khi tôi lá»›n lên trong tình yêu mến như Chúa yêu thương tôi, thì tôi cÅ©ng lá»›n lên trong việc nháºn thức được những thất bại cá»§a mình, và tôi biết rằng, tôi thất bại vì khi ấy tôi chưa bám rá»… trong tình yêu mến cá»§a Thiên Chúa.
Äiểm thứ năm: Trước mặt Chúa, tôi ý thức Chúa là Chúa cá»§a tôi. Tôi quyết tâm sống mối tình thân vá»›i Chúa, lá»›n lên trong tình thân vá»›i Chúa, và cương quyết nói không vá»›i những gì không đến từ Ngà i.
c. Hơn nữa, cấu trúc bà i xét mình nà y còn có thể được đặt song song để đối chiếu với bà i Chiêm niệm để được tình yêu.[8] Bà i Xét mình chung gồm 5 điểm, và bà i Chiêm niệm để được Tình yêu, có cấu trúc và có những điểm tương đồng như sau:
| [234-237] Chiêm niệm để được Tình yêuSá»± thông chia cá»§a Thiên Chúa trong tình yêu 1. Nhá»› lại những Æ¡n đã nháºn được (234). 2. Nhìn xem cách Chúa hiện diện (235). Sá»± hiện diện đẹp đẽ cá»§a thụ tạo. 3. Suy xét cách thức mà Chúa lao tác trong tôi (236). Äể nháºn biết hà nh động yêu thương mà Chúa dà nh cho tôi. 4. Nhìn xem má»i Æ¡n huệ từ trên ban xuống cho tôi (237). |
 [43] Xét mình chung
Cách diá»…n tả lòng biết Æ¡n 1. Tạ Æ¡n Thiên Chúa, Chúa chúng ta, vá» những Æ¡n đã nháºn được. 2. Xin Æ¡n để nháºn ra tá»™i lá»—i. Sá»± có mặt cá»§a tá»™i trong tôi. 3. Xét há»i linh hồn… trong những hà nh động cá»§a tôi. Äể nháºn biết tôi cần đáp lại tình yêu mến. 4. Xin Æ¡n tha thứ cá»§a Thiên Chúa, Chúa chúng ta, vì tôi đã phạm lầm lá»—i. 5. Quyết tâm sá»a đổi nhá» Æ¡n Chúa ban. |
CÅ©ng trong sá»± đối chiếu nà y, ta tìm được chìa khóa để giải thÃch việc xét mình chung, đó là LT 233: Xin được hiểu biết thâm sâu vá» biết bao Æ¡n là nh đã nháºn, để khi nháºn biết những Æ¡n là nh đó cách trá»n vẹn, tôi có thể yêu mến và phụng sá»± Chúa chà tôn trong má»i sá»±. Xét mình chung, do đó, là má»™t hoạt động được thá»±c hiện trong ánh sáng cá»§a tình yêu mến. Nếu coi bà i Chiêm niệm để được Tình yêu, như là tóm lược cá»§a toà n bá»™ Linh Thao, thì việc xét mình chung (5 Ä‘iểm) là bản tóm lược cá»§a toà n bá»™ kinh nghiệm Linh Thao, được thá»±c hiện trong cuá»™c sống thưá»ng ngà y. Thá»±c hà nh việc xét mình nà y, chÃnh là việc đưa hoa trái cá»§a cuá»™c Linh Thao, và o trong cuá»™c sống, và cÅ©ng là cách là m cho hoa trái ấy ngà y cà ng lá»›n mạnh.
d. Trước khi kết thúc mục nà y, ta quay lại vá»›i việc đỠxuất đặt tá»±a đỠcho phương pháp xét mình chung (LT 43) là “xét mình hà ng ngà yâ€.[9] Từ đầu tá»›i giá», chúng ta đã thấy, theo thánh Inhaxio, có hai kiểu xét mình: xét mình riêng và xét mình chung. Äối vá»›i việc xét mình riêng, ngà i viết rõ: việc xét mình riêng và hằng ngà y (LT 24). Còn đối vá»›i việc xét mình chung, ngà i chỉ viết: phương pháp xét mình chung, phương pháp nà y gồm 5 Ä‘iểm (LT 43). Tuy việc xét mình riêng, được thá»±c hà nh hằng ngà y, nhưng chỉ táºp trung và o má»™t tá»™i riêng hoặc má»™t nết xấu riêng. Còn việc xét mình chung, rõ rà ng là thánh Inhaxio có nói mục Ä‘Ãch: để thanh tẩy mình và để xưng tá»™i tốt hÆ¡n (LT 32). Câu há»i đặt ra là , việc xét mình riêng được thá»±c hà nh hằng ngà y như thế, kể cÅ©ng chưa đủ, vì má»—i ngà y còn biết bao tá»™i lá»—i và ơn là nh khác nữa. Việc xét mình chung, nếu chỉ được thá»±c hiện má»™t số lần, đặc biệt trước khi Ä‘i xưng tá»™i, nếu là m như thế, có lẽ Ãt quá chăng? Chúng ta tìm được lá»i giải cho thắc mắc nà y trong tà i liệu “Hướng dẫn cho Linh Thaoâ€[10]. Ngà i viết như sau:
Vá» tráºt tá»±, trước hết là bà i nguyên lý và ná»n tảng; tiếp đến là việc xét mình riêng; việc xét mình chung; việc xét mình (chung) hà ng ngà y có năm Ä‘iểm. (Quanto all’ordine, si proponga prima di tutto il fondamento; 2, l’esame contro un difetto particolare; 3, l’esame generale; 4, quello quotidiano che contiene cinque punti).
Như thế, có thể nói được rằng: xét mình riêng và xét mình chung, Ä‘á»u thá»±c hà nh hằng ngà y. Việc xét mình riêng thì táºp trung cải thiện Ä‘iểm yếu, táºp tà nh nhân đức. Còn việc xét mình chung, thì bao quát má»i mặt cá»§a Ä‘á»i sống, đặc biệt là lối nhìn chiêm niệm trong tình yêu mến vá»›i Thiên Chúa, vá»›i tha nhân và vá»›i tạo váºt. Có thể liên tưởng đến hình ảnh má»™t võ sư thế nà y: xét mình riêng tá»±a như việc chuyên tâm luyện táºp để khắc phục Ä‘iểm yếu và táºp tuyệt chiêu. Còn xét mình chung là để lượng giá và xây dá»±ng toà n bá»™ cuá»™c sống. Cả hai Ä‘á»u là việc thá»±c hà nh hà ng ngà y. Tuy Linh Thao không chỉ là việc xét mình, vì còn rất nhiá»u hoạt động khác, như được nhắc tá»›i trong định nghÄ©a vá» Linh Thao (LT 1) và mục Ä‘Ãch Linh Thao (LT 21), nhưng có thể nói, xét mình như những con chốt chá»§ bà i, như những hoạt động then chốt, như những kỳ thi để lượng giá hà nh trình, và để mở ra những cánh cá»a má»›i. Và cÅ©ng vì thế, mà xét mình có liên hệ vô cùng máºt thiết đến việc nháºn định thần loại, đến cầu nguyện, và má»i hoạt động lá»›n nhá» khác trong cuá»™c sống.
- Tầm quan trá»ng cá»§a việc xét mình
Trước khi kết thúc bà i viết, ta dà nh má»™t phần khiêm tốn để nói lên tầm quan trá»ng cá»§a việc xét mình, theo quan Ä‘iểm cá»§a thánh Inhaxio. Ngay từ số đầu tiên cá»§a Linh Thao, nói vỠđịnh nghÄ©a Linh Thao, ngà i đã nhắc ngay đến xét mình (LT 1): Qua từ ngữ “Linh Thaoâ€, ta hiểu đó là má»i cách xét mình, suy gẫm, chiêm niệm, khẩu nguyện, tâm nguyện, và các việc thiêng liêng sẽ nói sau. Ngay từ đầu cuốn Tá»± Thuáºt, ngà i đã thú nháºn (TT 1): Từ thá»i niên thiếu cho đến năm 26 tuổi, kẻ ấy chỉ lo… Sẽ không thể có được nháºn thức rõ rà ng và mạnh mẽ nà y, nếu không có việc xét mình.
Trong Linh Thao số 18 và 19, thánh Inhaxio nhắc tá»›i việc xét mình trong bối cảnh giúp linh thao cho những ngưá»i chỉ là m tuần thứ nhất. Tuy nhiên, trong các số khác cá»§a Linh Thao, ta sẽ thấy việc xét mình tiếp tục là chá»§ đỠquan trá»ng cả trong các tuần còn lại cá»§a Linh Thao.
LT 90: Xét mình riêng để từ bá» những nết xấu và những trá»… nải trong việc thao luyện và vá» các việc phụ thêm; cả các tuần thứ hai, thứ ba và thứ bốn cÅ©ng là m như váºy.
LT 160: Xét mình riêng sau bữa trưa và bữa tối sẽ là m vá» các lá»—i lầm và trá»… nải trong các cuá»™c thao luyện và các Ä‘iá»u phụ thêm, chÃnh ngà y đó cÅ©ng như những ngà y sau Ä‘á»u là m như váºy.
LT 207: Việc xét mình riêng vá» các cuá»™c thao luyện và các Ä‘iá»u phụ thêm ở đây, cÅ©ng sẽ là m như đã là m trong các tuần trước.
Trong ba Ä‘oạn trên, chỉ nhắc tá»›i việc xét mình riêng. Tuy nhiên, như chúng ta đã nói ở trên, việc xét mình chung (phương pháp xét mình chung gồm 5 Ä‘iểm) cÅ©ng được thá»±c hiện hằng ngà y (xét mình hằng ngà y). Äiá»u nà y đặc biệt thấy rõ, khi Ä‘á»c bản Hiến Pháp Dòng Tên. Ở đây, thánh Inhaxio không còn nói rõ là xét mình riêng, hay xét mình chung nữa, mà chỉ nhấn mạnh là xét mình, và phải thá»±c hà nh hằng ngà y (HP 261), má»—i ngà y hai lần (HP 342.344).
Tuy nhiên, có má»™t Ä‘iá»u nên lưu ý ở đây: ngưá»i viết không có ý nói “tầm quan trá»ng nà y†có tÃnh bắt buá»™c đối vá»›i má»i ngưá»i. Bởi lẽ, Hiến Pháp Dòng Tên chỉ là để áp dụng cho các tu sÄ© Dòng Tên, các bà i táºp Linh Thao chỉ là để áp dụng vá»›i những ai là m linh thao, các chia sẻ trong Tá»± Thuáºt cá»§a thánh Inhaxio là kinh nghiệm riêng cá»§a bản thân ngà i. Khi trÃch dẫn và phân tÃch, ngưá»i viết chỉ muốn nêu báºt tầm quan trá»ng cá»§a việc xét mình, trong nhãn quan cá»§a thánh Inhaxio: vá»›i tư cách kinh nghiệm cá nhân (sách Tá»± Thuáºt), vá»›i tư cách là ngưá»i là m linh thao và nhà huấn luyện giúp Linh Thao (sách Linh Thao: ngưá»i giúp và ngưá»i nháºn linh thao), vá»›i tư cách là tu sÄ© và nhà huấn luyện các tu sÄ© Dòng Tên (sách Hiến Pháp Dòng Tên).
Thay cho lá»i kết, chúng ta nhá»› đến những bà i thao luyện quan trá»ng trong Linh Thao, hoặc những Æ¡n quan trá»ng được nhắc đến trong Tá»± Thuáºt, hoặc trong những quyết định quan trá»ng cá»§a ngưá»i tu sÄ© Dòng Tên được nhắc đến trong Hiến Pháp, Ä‘á»u không thể thiếu được sá»± hiện diện cá»§a Chúa Ba Ngôi. Tháºt kỳ diệu, ở đây nữa, việc xét mình, không chỉ được chúng ta đặt so sánh vá»›i bà i Chiêm niệm để được tình yêu, mà chÃnh thánh Inhaxio đã thá»±c hiện việc xét mình trong vá»›i đầy lòng sốt mến trước Chúa Ba Ngôi.
NK 35: …Tôi xét mình vá» tất cả ngà y sống, cầu xin Æ¡n tha thứ. Tôi cảm thấy Chúa Cha tháºt tốt là nh… Có má»™t chút nước mắt.
NK 51: Vá» Chúa Ba Ngôi (thứ ba, 19 tháng hai). Tối hôm qua, khi chuẩn bị Ä‘i ngá»§, tôi đã suy nghÄ© vá» những gì mình sẽ nên là m và cách thức để là m. Khi thức dáºy, tôi bắt đầu xét mình và cầu nguyện rất nhiá»u, và tôi xúc động rÆ¡i lệ trên khuôn mặt. Lòng sốt mến tháºt mãnh liệt và dà i lâu, cùng vá»›i ký ức dạt dà o hiểu biết và thiêng liêng vá» Chúa Ba Ngôi. Tôi bình tÄ©nh và mừng vui chắp tay trước ngá»±c, vì tình yêu mến lá»›n lao hướng vá» Chúa Ba Ngôi. Cứ thế, vá»›i đầy lòng tin tưởng, tôi dâng thánh lá»… kÃnh Chúa Ba Ngôi, và nước mắt vẫn không ngưng.[11]
Lạy Chúa! Xin cho con được hiểu biết thâm sâu vá» biết bao Æ¡n là nh đã nháºn, để khi nháºn biết những Æ¡n là nh đó cách trá»n vẹn, con yêu mến và phụng sá»± Chúa trong má»i sá»±. Amen.
Roma – Lễ Lá 2019
Tứ Quyết SJ
Các chữ viết tắt vỠcác tác phẩm của Thánh Inhaxio Loyola
TT: sách Tá»± Thuáºt
LT: sách Linh Thao
HP: sách Hiến Pháp Dòng Tên
NK: sách Nháºt Ký Thiêng Liêng
[1] Xem. George Aschenbrenner, SJ, Consciousness Examen, https://www.ignatianspirituality.com/ignatian-prayer/the-examen/consciousness-examen
[2] TrÃch sách Tá»± Thuáºt cá»§a Thánh Inhaxio, Thá»§ Bản Tá»± Thuáºt Thánh I-nhã Loyola, Cha Hoà ng Văn Lục (Sesto Quescetti) SJ dịch, (donghanh.org), từ đây, sách nà y sẽ được viết tắt thà nh Tá»± Thuáºt hoặc TT, số 33 là số được đánh dấu trong cuốn sách.
[3] Sách Linh Thao được viết tắt là LT, các số được trÃch dẫn theo số trong sách LT.
[4] Sách Hiến Pháp Dòng Tên được viết tắt thà nh HP, các số được trÃch dẫn theo số trong sách HP.
[5] Santiago Arzubialde S.J., Ejercicios Espirituales De S. Ignacio, Historia y Análisis, (Mensajero, Sal Terrae, Bilbao-Santander 1991), p. 90-91.105-107.
[6] Bá»™ nháºn định thần loại cá»§a tuần thứ nhất (LT 313-327).
[7] Joseph A. Tetlow, S.J., The Most Postmodern Prayer (American Jesuit Identity and the Examen of Conscience, 1920 – 1990), (Studies in the Spirituality of Jesuit, 26/1 – JANUARY 1994), p. 45-48.
[8] Santiago Arzubialde S.J., Ejercicios Espirituales de S. Ignacio, Historia y Analisis, (Mensajero – Sal Terrae, Bilbao-Santander 1991), p. 114-115.
[9] à tưởng nà y là đỠxuất cá»§a Cha Giáo Giuse Lê Quảng Chá»§ng, trong phần chú giải sách Linh Thao: Ngu dại và điên rồ vì Äức Kitô, (Táºp Viện Thánh Tâm Dòng Tên, 2011).
[10] Sant’Ignazio di Loyola, Gli Scritti (A cura dei gesuiti della Provincia d’Italia): Note date a voce sopra gli Esercizi, II. Gesù. (Come si deve comportare chi dà gli Esercizi quando si danno con esattezza), 1. L’ordine, (Edizioni AdP 2008), p. 345.
[11] Nháºt Ký Thiêng Liêng cá»§a thánh Inhaxio, viết tắt là NK, số được trÃch như trong sách NK. Sant’Ignazio di Loyola, Gli Scritti, (Edizioni AdP 2008), Diario Spirituale, p. 403.407-408.
Thư mục tham khảo:
- Sách tiếng Việt
Thá»§ Bản Tá»± Thuáºt Thánh I-nhã Loyola, Cha Hoà ng Văn Lục (Sesto Quescetti) SJ dịch, (donghanh.org)
Linh Thao, Bản văn A, Giuse Lê Quang Chá»§ng SJ chuyển ngữ, (Táºp Viện Thánh Tâm – Dòng Tên 2011)
Hiến Pháp Dòng Tên và Quy Luáºt Bổ Sung, (Táºp Viện Thánh Tâm – 2016)
Ngu dại và điên rồ vì Äức Kitô, Dịch và chú giải sách Linh Thao: Giuse Lê Quang Chá»§ng SJ, (Táºp Viện Thánh Tâm Dòng Tên, 2011)
- Sách tiếng Ã:
Sant’Ignazio di Loyola, Gli Scritti (A cura dei gesuiti della Provincia d’Italia, (Edizioni AdP 2008)
Ricardo Garcia-Villoslada, Sant’Ignazio di Loyola, Traduzione dallo spagnolo di Anna Maria Ercoles osb, (Edizioni San Paolo, 1990), (Titolo originale dell’opera: San Ignacio de Loyola. Nueva Biografia, Madrid 1986)
- Sách tiếng Tây Ban Nha
“Examen†en Concordancia Ignaciana, Con la colaboracion de The Institute of Jesuit Sources, St. Louis, Missouri, USA, (Mensajero – Sal Terrae, 2007)
“Examen de Conciencia†en Diccionnario de Espiritualida Ignaciana, Grupo de Espiritualidad Ignaciana (GEI), (Mensajero – Sal Terrae, 2007), p. 841-850
Santiago Arzubialde S.J., Ejercicios Espirituales de S. Ignacio, Historia y Analisis, (Mensajero – Sal Terrae, Bilbao-Santander 1991), p. 85-116
- Sách tiếng Anh
Joseph A. Tetlow, S.J., The Most Postmodern Prayer (American Jesuit Identity and the Examen of Conscience, 1920 – 1990), (Studies in the Spirituality of Jesuit, 26/1 – JANUARY 1994)
George Aschenbrenner, SJ, Consciousness Examen, https://www.ignatianspirituality.com/ignatian-prayer/the-examen/consciousness-examen

