�ức Hồng y Newman, “Giáo phụ của thế kỷ sắp đến!�

�ức Hồng y Newman ở Rôma, 1879 @ Julian Felsenburgh

�ức Hồng y Paul Poupard nhắc lại l�i tâm sự của �ức Phaolô-VI: “Newman, Giáo phụ của thế kỷ sắp đến!� Một câu được bà giáo sư Pascale Vincette H�c viện Bernardins (Paris) trích trong l�i giới thiệu chân phước hồng y John Henry Newman (1801-1890) viết cho độc giả Zenit nhân ngày Vatican công nhận một phép lạ thứ nhì, mở đư�ng cho việc tuyên thánh sắp đến. Bà nhấn mạnh đến sự kiên trì của �ức Hồng y Newman v� chỗ đứng của giáo dân trong Giáo hội và vai trò của ngài trong Công đồng Vatican II. Chính �ức Bênêđictô XVI đã đích thân chủ sự lễ phong chân phước cho Hồng y Newman ở Birmingham, nước Anh ngày 19 tháng 9, 2010.

***

Newman: tiến trình tiểu sử

Ngày 19 tháng 9 năm 2010, sau khi phong chân phước cho Hồng y John Henry Newman, �ức Bênêđictô XVI đã nói sự kiện này trước hết để đưa ra ánh sáng một “nhà trí thức có tầm vóc lớn, một văn sĩ, một thi sĩ thế giá, một nhà hi�n triết của Chúa mà tư tưởng đã làm sáng t� cho nhi�u nhận thức và ngày nay vẫn còn tạo một sự kỳ thú phi thư�ng� [1]. Vậy Newman là ai?

John Henry Newman sinh tại Luân �ôn ngày 21 tháng 2 năm 1801 trong một gia đình trưởng giả thuộc Anh giáo như đa số ngư�i dân Anh. Anh giáo là tôn giáo chính thức của Quốc gia. Ngài là con cả trong gia đình có 6 ngư�i con. Gia đình của ngài ít giữ đạo, đi�u bình thư�ng ở th�i đó nhưng việc đ�c Thánh Kinh là tr�ng tâm của gia đình. Mỗi gia đình có một quyển Thánh Kinh và giáo dân không những chỉ đ�c ở nhà th� mà còn đ�c ở nhà. Từ khi còn rất nh�, Newman đã thấm nhập tinh thần Thánh Kinh và nh� bà nội, ngài đã h�c thuộc lòng nhi�u chương, có khi tr�n cả các quyển sách.

Năm 1816 là năm đánh dấu bởi nhi�u sự kiện quan tr�ng. Sau các cuộc chiến tranh của Napoléon, ngân hàng mà thân phụ của ngài làm việc ở “City� phải đóng cửa. Gia đình buộc phải d�n v� một thành phố nh� để thích ứng với tình trạng tài chánh bây gi� bấp bênh. Vài tháng sau John Henry bị bệnh và mùa hè ngài được ở lại trư�ng để dưỡng bệnh. Chính lúc này, Newman đã trải nghiệm được kinh nghiệm thiêng liêng, một kinh nghiệm tác động trong suốt cả cuộc đ�i mà sau này ngài g�i đây là “cuộc trở lại đầu tiên�: “Khi tôi 15 tuổi, một sự thay đổi lớn trong tư tưởng tôi. Tôi chịu ảnh hưởng của một đức tin được ấn định, tâm trí tôi nhận dấu ấn của giáo lý, nh� ơn Chúa, dấu ấn này không bao gi� bị xóa nhòa hoặc bị che khuất […]. Tôi tin sự hoán cải nội tâm mà tôi ý thức… sẽ tiếp tục trong cuộc sống tương lai, và tôi được định trước cho vinh quang vĩnh cửu […] sự hoán cải này đã cách biệt tôi kh�i các vật thể chung quanh tôi, nó khẳng định trong sự ng� vực khi tôi đụng đến thực tế của các hiện tượng vật chất; và nó tập trung tr�n tư tưởng tôi vào hai thực thể tuyệt đối – và chỉ hai mà thôi – và áp đặt bản thân tôi với một sự hiển nhiên r�i sáng, chính tôi và �ấng Tạo hóa của tôi� [2].

Newman là h�c sinh xuất sắc trước tuổi, cuối năm 1816 ngài vào trư�ng Trinity, một trong các trư�ng của Oxford, đại h�c Anh giáo và chủng viện chính của nước Anh. Sau nhi�u năm chăm chỉ h�c tập, năm 1822 ngài là giảng viên, thạc sĩ (fellow, ủy viên giám đốc) của trư�ng Oriel, trư�ng nổi tiếng nhất của Oxford. Năm 1824 ngài là phó tế, một năm sau là linh mục. Một sự kiện đặc biệt trong Anh giáo: ngài xem việc mình chịu chức là tận hiến đ�i mình cho bậc sống độc thân, đi�u mà ngài ao ước từ “cuộc trở lại đầu tiên�. �ối với ngài, là “mục tử của Giáo hội� có nghĩa là nắm giữ “sức mạnh vô hạn để hướng dẫn trên con đư�ng hẹp của đ�i sống, thay cho Chúa Kitô�. Hôm sau ngày chịu chức phó tế, ngài ghi trong nhật ký: “Tôi mang trách nhiệm với các linh hồn cho đến ngày tôi qua đ�i� [3].

Từ năm 1826 đến năm 1832, ngài mang trách nhiệm “gia sư� mà đa số ngư�i th�i đó xem nhẹ. Nhưng với ngài thì ngược lại, ngài cố gắng đổi mới sự giảng dạy vì ngài thấy cần thiết không những phải lo cho sự tiến bộ trí tuệ của sinh viên nhưng còn phải lo đến sự tiến bộ đạo đức và thiêng liêng của h�. Sau khi có bất đồng với tân hiệu trưởng trư�ng, càng ngày nhà trư�ng càng giao cho ngài ít sinh viên hơn. Ngài dùng th�i gian rãnh để giảng ở giáo xứ Mẹ Maria, giáo xứ trong khuôn viên đại h�c mà ngài được cử làm cha xứ từ năm 1828. Ngài tiếp tục đam mê nghiên cứu v� các Giáo phụ mà hồi đó gần như chẳng còn ai đ�c… Tác phẩm đầu tiên của ngài được xuất bản năm 1832 mang tên Ngư�i Arian của thế kỷ thứ 4 (Les Ariens du 4e siècle) đ� cập đến vấn đ� dị giáo của ngư�i Arian đặc biệt được Thánh Athanase [4] khắc phục  vào th�i công đồng Nicaea và công đồng Constantinople, và đã làm cho ngài là một trong các nhà thành thạo nhất v� Giáo hội tiên khởi. Sau này ngài tâm sự, các Giáo phụ đã giúp làm mới lại suy nghĩ của ngài một cách sâu sắc và biến ngài thành một ngư�i công giáo.

Việc ngài từ nhiệm chức “gia sư� đã giúp cho ngài nhận l�i m�i đi �ịa Trung Hải 6 tháng của các bạn (các bạn Froude). Vào cuối chuyến đi, khi ngài v� Sicile một mình, ngài bị bệnh nặng và suýt chết. Khi hồi phục, ngài viết bài thơ rất nổi tiếng “Hãy dẫn tôi đi, ánh sáng dịu dàng� (Một trong các bài hát vẫn còn được hát ngày nay). Khi đó ngài cảm thấy mình dấn thân vào một sứ mạng.

Khi trở v�, vào đầu mùa hè năm 1833, Newman và các bạn Keble, Froude và Pusey chiến đấu chống sự can dự của Quốc gia vào đ�i sống giáo hội và tái kết nối Giáo hội mới của h� trong Truy�n thống “tông đồ�. Và đó là sự ra đ�i của “Phong trào Oxford� hay “Phong trào triết lý-tôn giáo� để truy�n bá suy nghĩ của h�, các h�c giả trẻ viết “t� rơi� tranh luận có khi dài đến 70 trang. Phát triển đổi mới này trước hết nhằm tái khám phá các bí tích, phụng vụ và đ�i sống cầu nguyện. Việc rao giảng của Newman đóng vai trò chủ yếu. Chính tại giáo xứ Mẹ Maria �ồng Trinh ngài đã giảng hầu hết 600 bài giảng mà chúng ta có ở giai đoạn Anh giáo của ngài, trong số đó ngài xuất bản khoảng một phần ba. Bài giảng thu hút các sinh viên và giáo sư đại h�c, nhưng cũng có những ngư�i từ xa đến nghe, đến mức ngài trở thành ngư�i rao giảng được nghe nhi�u nhất, được đ�c nhi�u nhất nước Anh. 15 bài giảng nổi tiếng nhất được xuất bản dưới tựa đ� Bài giảng của �ại h�c Oxford được để riêng. �úng hơn đây là các bài diễn thuyết theo yêu cầu của �ại h�c và luôn được giảng ở giáo xứ Mẹ Maria chi�u chúa nhật giữa các năm 1826 và 1843. Các bài diễn thuyết này chủ yếu nói đến liên hệ giữa đức tin và lý trí.

Từ các bài huấn dạy của các Giáo phụ và các thần h�c gia Anh giáo của thế kỷ 17, Newman cố gắng triển khai một thần h�c anh giáo như một con đư�ng trung gian, một Via Media giữa tin lành và công giáo, hai thoái hóa dưới mắt ngài. Ngài tiếp tục suy nghĩ v� ý nghĩa đ� xuất của Kinh Lạy Cha: “Tôi tin Hội thánh duy nhất, thánh thiện, công giáo và tông truy�n�. Cái gì kết hiệp Anh giáo với hai Giáo hội khác (công giáo và chính thống giáo), với Giáo hội nào mà ngài công nhận một tính hợp pháp nhất định (trên cùng các lãnh thổ tương ứng)? Từ đó nảy sinh lý thuyết “các nhánh� của ngài. V� sự thánh thiện, ngài viết trong một bức thư: “Tôi phải thấy (ở Rôma) nhi�u sự thánh thiện hơn là tôi thấy hiện nay. […] Nếu ngư�i công giáo muốn hoán cải nước Anh thì h� phải đi chân đất đến các thành phố thợ thuy�n của chúng ta, h� rao giảng cho m�i ngư�i như Thánh Phanxicô Xaviê rao giảng, h� phải bị ném đá, bị chà đạp – và tôi sẽ thừa nhận h� có thể làm những gì chúng ta không thể làm, tôi sẽ thú nhận h� tốt hơn chúng ta […]. Chính vì vậy mới là ngư�i công giáo. �ức tin và sự thánh thiện là không cưỡng lại được � [5].

Bức thư này viết năm 1841, một năm bắt đầu xấu với hồng y Newman. Trong “T� rơi 90� (Tract 90, t� rơi cuối), ngài trả l�i cho các thành viên của Phong trào Cải cách, h� tự h�i không biết nó có vừa tương hợp với giáo đi�u công giáo, vừa tương hợp với “Ba mươi chín đi�u (tuyên xưng đức tin Anh giáo) không. Ngài đ� xuất ở đây một giải thích theo ý nghĩa được đưa ra bởi Giáo hội công giáo [6]. T� rơi này bị một số giám mục Anh giáo lên án và sau đó đã chấm dứt loạt t� rơi này. Hai “cú� khác sẽ làm “gãy vỡ� Newman: khi ngài thực hiện bản dịch có chú thích các Khảo luận của Thánh Athanase, ngài ghi nhận có một đối chiếu giữa ngư�i Arian/ngư�i bán Arian một bên, và bên kia là ngư�i tin lành/anh giáo; cuối cùng ngài là chứng nhân cho sự phân tán của “lý thuyết các nhánh� của mình khi một tòa giám mục chung cho nước Phổ và nước Anh được thành lập ở Giêrusalem, như thế là cho cả tín hữu tin lành và anh giáo: “Vì vậy vào th�i điểm chính xác, khi các giám mục anh giáo đã đi�u khiển sự kiểm duyệt của h� chống tôi vì tôi đã cố gắng tái lập quan hệ với Giáo hội công giáo, nhưng không vượt quá giới hạn mà tôi nghĩ là được cho phép bởi các hình thức anh giáo, cũng chính các giám mục này qua hành động hay qua sự đồng ý ngầm của h� đã huynh đệ hóa với các Hội thánh tin lành� [7].

Newman nặng nghi ng� v� sự trung thành của Anh giáo với Giáo hội của các thế kỷ đầu, những Giáo hội này là mô hình quy chiếu của ngài. Dư�ng như dần dần đối với ngài, chỉ còn Giáo hội công giáo la-mã – đối tượng thù hận của đa số ngư�i dân anh th�i đó – là thực sự thừa kế cái g�i là “Giáo hội của các Tông đồ�. Ngài tự h�i nếu các Giáo phụ sống th�i này, h� sẽ tham dự vào Giáo hội nào: “Chúng ta hình dung Thánh Athanase hay Thánh Ambrose đột nhiên sống lại. H� có chút nghi ng� nào v� Giáo hội mà h� nhận đó là Giáo hội của mình không? Dù ý kiến cá nhân của h� như thế nào, hoặc thậm chí các chống đối của h�, m�i ngư�i sẽ đồng ý các Giáo phụ sẽ thấy mình như ở nhà mình bên cạnh các Thánh như Thánh Bernard, Thánh I-Nhã hay bên cạnh một linh mục trong cảnh cô đơn của mình ở nhà xứ, hoặc trong cộng đoàn các nữ tu bác ái, hoặc đám đông ít chữ quỳ gối trước bàn th�, bên cạnh các tiến sĩ hay các thành viên không thuộc một tôn giáo nào. […] Tinh thần của Giáo hội này là tinh thần gần nhất, nếu không muốn nói là tinh thần hoàn toàn tôn giáo như chúng ta thư�ng nói đó là tinh thần của Giáo hội tiên khởi…� [8].

Vào cuối năm 1841, ngài r�i Oxford và v� vùng Littlemore ở cùng với một vài ngư�i bạn, h� có cuộc sống như cuộc sống ‘bán tu’, h�c h�i, nghiên cứu và sống khổ hạnh. Ngài bắt tay viết Khảo luận v� sự phát triển giáo đi�u kitô trong mục đích giải quyết các vấn đ� sau: các cách giữ đạo và lòng tin công giáo (cầu bàu với Mẹ Maria và các thánh, luyện ngục, hiến tế của thánh lễ, tính không thể sai lầm của giáo hoàng), có phải đó là những đi�u thoái hóa được Giáo hội công giáo thêm, vì ngư�i tin lành và anh giáo trách ngài, đâu là sự phát triển hợp pháp của các yếu tố có mặt ngay từ đầu kitô giáo? Ngài xác định có 7 tiêu chuẩn hay g�i là “ghi chú� để phân biệt giữa sự phát triển sai hay đúng và để phòng ngừa sự suy thoái: “Không có suy thoái nếu ý tưởng vẫn giữ duy nhất và cùng một týp, cùng một nguyên tắc, cùng một tổ chức; nếu sự khởi đầu của nó làm các giai đoạn kế tiếp nhận thức được, và các hình thức gần nhất của nó bảo vệ và bảo tồn các giai đoạn xưa cũ hơn; nếu nó có sức mạnh đồng hóa và làm tái sinh, giữ từ đầu đến cuối một sinh hoạt mạnh mẽ� [9].

Như thế ngài đưa ra, m�i phát triển đích thực sẽ kết hợp với sự thay đổi và liên tục, mới mẻ và trung thành. Ngài chứng minh cho thấy nguyên tắc này qua đ�i sống riêng của mình bằng cách đi qua b� bên kia, hay theo l�i của ngài, khi “trở v� bến sau một cơn bão dữ dội�. Thật ra ngài xem sự trở lại công giáo không như một sự cắt đứt nhưng là một sự liên tục và kéo dài một cách hợp lý cuộc đi tìm sự thật của mình. Newman hoàn thành Khảo luận bằng Nunc dimittis (Bây gi� giải thoát).

Ngày 9 tháng 10 năm 1845, ngài được Linh mục Dominique Barberi nhận vào Giáo hội công giáo, linh mục thuộc Dòng Thương khó ngư�i � đã được phong chân phước. Các hệ quả cá nhân của quyết định này rất khủng khiếp. Chắc chắn ngài mất địa vị của mình ở trư�ng đại h�c Oxford, cũng như thu nhập và lợi ích đáng kể gắn li�n với địa vị này; đa số các bạn b� ngài; ngài cũng bị chính gia đình mình ruồng b�.

Cùng với ngư�i bạn của mình là Ambrose Saint John, Newman đi Rôma để nghiên cứu giáo lý công giáo và để được nhận vào Dòng. Ở đây ngài tìm hiểu các Dòng khác trong đó có Hội Dòng Thánh Phillip Nêri, cộng đoàn ngài quyết định thành lập khi trở v� Birmingham đầu năm 1848 cùng với các ngư�i bạn cùng trở lại đạo công giáo la-mã. Sau này ngài xây một trư�ng h�c với quan tâm giáo dục các ngư�i trẻ công giáo. Ngài lấy làm tiếc ngư�i công giáo không được đào tạo đủ.

V� phần mình, Giáo hội giao cho ngài nhi�u nhiệm vụ khác nhau, nhưng bị kết thúc đột ngột vì thiếu hỗ trợ của các giám mục, thật ra h� ở thế phòng thủ vì sự phục hồi gần đây của hệ thống giáo phẩm công giáo vào năm 1850. Vì thế ngài thành lập một trư�ng đại h�c công giáo ở Dublin, tiến hành bản dịch Kinh Thánh mới sang tiếng Anh và đứng đầu một tạp chí công giáo trở nên quá tự do dưới mắt tòa giám mục. Sau bài báo “Tham khảo ý kiến tín hữu v� các vấn đ� giáo lý� mà ngài công bố năm 1859, ngài bị tố cáo là dị giáo ở Rôma và vì một lá thư không bao gi� được gửi cho ngài, sau gần tám năm sự nghi ng� này mới được tháo b�! Bài báo này loan báo chỗ đứng dành cho giáo dân mà sau này… Công đồng Vatican II đã làm. Nhật ký của ngài nêu bật một cuộc sống tương phản sau khi ngài trở lại: “Là tín hữu tin lành, tôi thấy tôn giáo của tôi buồn nhưng đ�i tôi không buồn; là tín hữu công giáo, đ�i tôi bị buồn chứ không phải tôn giáo của tôi� [10].

Thêm vào đó là cuộc tấn công đặc biệt xảo trá của một mục sư và tiểu thuyết gia Anh giáo, ông nghi ng� sự v� sự thật không phải chỉ của Newman, mà của toàn bộ hàng giáo phẩm công giáo. Newman trả l�i với câu chuyện tiến triển cá nhân của chính mình: đó là Apologia pro vita sua, Lịch sử các ý kiến tôn giáo của tôi, một kiệt tác nổi tiếng được viết trong vài tuần (đầu năm 1864), được so sánh với L�i Tự thú của Thánh Âugutinô, và đã làm cho ngài kết nối lại với các đồng nghiệp cũ ở Oxford và có được sự ủng hộ của dư luận quần chúng. Ngay trong l�i mở đầu, ngài đã tự thú với độc giả, ngài “đã hy sinh nhi�u chuyện ngài yêu thích và quý tr�ng, và ngài đã có thể giữ nếu ngài không thích sự chân thật hơn là vinh quang, không thích sự thật hơn là các bạn rất thân� [11]. Sự phục hồi lại trong môi trư�ng Anh giáo thúc đẩy ngài xuất bản lại toàn bộ các sách trong th�i kỳ đầu tiên đ�i ngài, ngài không thay đổi bất cứ gì nhưng thêm đây đó các l�i tựa và các ghi chú. Vào cuối năm 1877, ngài nhận bằng danh dự của Trư�ng Trinity College: khó có thể hình dung được cảm xúc của ngư�i h�c trò cũ, ngư�i giáo sư cũ khi ngài lại bước qua cánh cửa của �ại h�c nổi tiếng mà ngài nghĩ là mình đã vĩnh viễn xa khi ngài b� đi năm 1841!

Năm 1870, ngài được giám mục giáo phận Orléans và Newport m�i tham dự Công đồng Vatican trong cương vị chuyên gia thần h�c. Ngài từ chối vì trước hết, ngài không bao gi� xem mình là thần h�c gia, và vì ngài đang làm việc để xuất bản một khảo luận triết h�c cao cấp, đ� tài ngài suy nghĩ trong vòng hai mươi năm theo yêu cầu của một ngư�i bạn Anh giáo, một khoa h�c gia mà sau thành ngư�i theo thuyết bất khả tri. Trong Khảo luận �óng góp cho một văn phạm của sự đồng ý, một tựa đ� thư�ng được rút g�n thành Văn phạm của sự đồng ý, Newman đặc biệt muốn giúp đức tin cho những ngư�i đơn sơ, chứng minh chúng ta có thể tin mà không hiểu, hay tin mà không thể đưa ra lý do mình tin, không có khả năng chứng minh, xác nhận lòng tin của mình.

Năm 1879, tân giáo hoàng Lêô XIII phong hồng y cho ngài. Trong bài diễn văn của mình, Newman thừa nhận mình đã chiến đấu cả đ�i để chống m�i “tự do chủ nghĩa�, cái mà ngày nay chúng ta g�i là “chủ nghĩa tương đối hóa�: sự việc giảm tôn giáo xuống thành vấn đ� của các quan điểm, không có giá trị cũng không có sự thật khách quan. Ngài ch�n câu phương châm “Cor ad cor loquitur�, “Quả tim nói với quả tim�, câu ngài mượn của Thánh Phanxicô Salê.

�ức Hồng y Newman qua đ�i ngày 11 tháng 8 năm 1890, được đại đa số ngư�i Anh thuộc các tôn giáo khác nhau yêu mến và ngưỡng mộ. Ngày 19 tháng 9 năm �ức Bênêđictô XVI đã phong chân phước cho �ức Hồng y Newman khi ngài thăm nước Anh, đây là lần đầu tiên �ức Bênêđictô XVI chủ sự lễ phong chân phước.

***

Ghi chú

[1] Buổi tiếp kiến chung sau ngày phong chân phước, 22 tháng 9, 2010 ở Birmingham, nước Anh.

[2] Apologia pro vita sua, Bài viết Newman.

[3] Tiểu sử Writings.

[4] Thánh Athanase (v. 295-373), Giáo phụ, tòa thượng phụ Alexandria, cuộc chiến chống ngư�i Aryas.

[5] Thư và Nhật ký VIII.

[6] Apologia pro vita sua.

[7] Apologia pro vita sua.

[8] Khảo luận v� phát triển giáo đi�u.

[9] Essai sur le développement de la doctrine chrétienne.

[10] Tiểu sử Writings.

[11] Apologia pro vita sua.

Marta An Nguyễn dịch

Phanxicovn

�ức Bênêđictô XVI chủ sự lễ phong chân phước cho Hồng y Newman ở Birmingham, nước Anh ngày 19 tháng 9, 2010.