�ức Gioan Phaolô II đã tôn phong bao nhiêu thánh tử đạo?

Ngày 19 tháng 6 năm tới, kỷ niệm tròn 30 năm đức Gioan Phaolô II tôn phong 117 chân phước tử đạo Việt Nam lên bậc hiển thánh. Có phải đó là lễ phong thánh lớn nhất của tri�u đại giáo hoàng không?

Nếu tính cho tới ngày 19 tháng 6 năm 1988, thì lễ tôn phong 117 vị thánh tử đạo Việt Nam phải kể là đông nhất Tuy nhiên, số kỷ lục này đã bị phá vào năm 2000, với việc tôn phong 120 vị thánh tử đạo Trung hoa.

Như vậy ngày nay, nước Trung hoa có đông số tử đạo nhất phải không?

Tuỳ theo cách tính, nghĩa là nếu chỉ tính các hiển thánh không mà thôi, hay tính cả các chân phước nữa; và nếu chỉ tính những vị được đặt lên bàn th� dưới tri�u đại của đức Gioan Phaolô II hay phải tính cả những vị được tôn phong dưới các tri�u đại trước nữa. Thực vậy nếu chỉ tính con số các vị hiển thánh mà thôi, thì các thánh Trung hoa đứng hàng đầu. Còn nếu tính cả các chân phước nữa thì Nhật bản còn đông hơn, với 42 hiển thánh và 205 chân phước (cộng lại là 247 vị). Trong số này chỉ có 16 vị là do �ức Gioan Phaolô II phong thánh vào năm 1987 (nghĩa là một năm trước các thánh Việt Nam), số còn lại được phong dưới tri�u đức Piô IX vào những năm 1862 và 1867.

�ức Thánh Cha Gioan Phaolô II thích phong thánh tử đạo lắm, phải không?

Không biết nên hiểu “thích� hay “không thích� theo nghĩa nào! Theo số thống kê chính thức v� các lễ nghi phụng vụ, thì con số các vị tử đạo chiếm một tỉ lệ rất cao trong hàng ngũ các vị chân phước và hiển thánh được tôn phong: 1032 chân phước tử đạo (so với 306 vị không tử đạo); và 402 vị thánh tử đạo (so với 80 vị thánh không tử đạo). Dù sao đừng nên quên là các vị thánh tử đạo thì có thể tôn phong cả nhóm đông (như trư�ng hợp Trung hoa, Việt Nam, Tri�u tiên, với con số hơn 100 vị), đi�u này không thể xảy ra cho các vị thánh không tử đạo (chẳng hạn không thể phong thánh cho cả một tu viện hay một hội dòng). Tuy nhiên, thiết tưởng chúng ta đừng nên dừng lại ở con số thống kê mà thôi, nhưng hãy đi tìm hiểu ý nghĩa của việc phong thánh tử đạo. �ức Gioan Phaolô II đã phát triển cả một n�n thần h�c v� ý nghĩa của việc tử đạo trong nhi�u văn kiện (thông điệp, tông thư), và cách riêng trong các bài giảng nhân dịp lễ phong thánh, mở rộng nhi�u viễn tượng mới. Tử đạo là gì, chị biết không?

Tử đạo có nghĩa là chết vì đạo.

�úng thế, nhưng đó là dựa theo từ ngữ Hán Việt “tử đạo�. Dĩ nhiên, ngư�i ta có quy�n đặt vấn đ�: “thế nào là chết vì đạo?� �ạo nào mà chẳng có ngư�i chết! Tuy nhiên, thay vì tranh luận v� từ “đạo�, thì đức thánh cha muốn dựa trên từ ngữ được dùng trong nguyên gốc Hy-lạp “martys�, có nghĩa là “làm chứng�. Các thánh tử đạo làm chứng cho cái gì?

Làm chứng cho tinh thần bất khuất, can đảm không sợ chết.

�i�u đó chỉ đúng một phần thôi. Bởi vì chúng ta đã quen ghép từ “tử đạo� với “anh hùng�, và liên tưởng tới ý chí mạnh mẽ của các ngài. Thánh Tôma Aquinô cũng coi việc tử đạo như một hành vi đặc trưng của nhân đức mạnh bạo. Tuy nhiên đức Gioan Phaolô II muốn đặt thần h�c v� chứng tá trong một bối cảnh rộng lớn hơn. Khi tuyên dương các vị tử đạo, phụng vụ tiên vàn chúc tụng Thiên Chúa đã ban sức mạnh cho các ngài, trước khi ca ngợi lòng dũng cảm của các vị. Nói khác đi, sự chứng tá anh hùng của các thánh là một hồng ân do tình thương mà Chúa ban. �áp lại, các vị tử đạo muốn bày t� lòng yêu mến với Chúa qua việc dâng hiến mạng sống của mình cho Chúa. Thực ra đây cũng là tư tưởng đã gặp thấy nơi các thư của thánh Phaolô, khi ngài tuyên bố rằng mình muốn hoà đồng với �ức Kitô, �ấng đã hiến mạng sống mình để bày t� tình thương của Chúa Cha cho nhân loại, và đồng th�i cũng muốn bày t� lòng yêu mến thi hành ý muốn của Chúa Cha. �ó là lý do vì sao các giáo phụ đã ca ngợi các vị tử đạo như là những Kitô hữu gương mẫu, bởi vì các ngài đã sống tr�n vẹn ơn g�i của ngư�i tín hữu.

Nếu thế thì �ức Gioan Phaolô II chỉ lặp lại tư tưởng từ th�i xưa chứ đâu có gì mới mẻ đâu?

Dĩ nhiên, �ức Thánh Cha phải dựa trên đạo lý của Kinh thánh và truy�n thống, khi đ� cao sự tử đạo như là một hồng ân của Chúa và là sự tuyên xưng lòng yêu mến đối với Chúa. Ta có thể g�i là chi�u kích hướng Chúa (hay đối thần) của sự tử đạo. �i�u mới mẻ của đức Gioan Phaolô II ở chỗ ngài còn thêm chi�u kích nhân bản của việc tử đạo. Thư�ng thì chúng ta chỉ nhìn các vị tử đạo như những con ngư�i dũng cảm bất khuất, và dĩ nhiên đi�u này cũng đúng thôi. Nhưng đức thánh cha còn muốn thêm nhi�u suy tư khác, nhằm cho thấy các vị tử đạo làm chứng cho “giá trị làm ngư�i�: h� đã thể hiện tr�n vẹn ơn g�i làm ngư�i hơn ai hết.

Tại sao vậy?

Bởi vì các ngài đã làm nổi bật các giá trị cao quý nhất của con ngư�i. Giá trị thứ nhất là chính sự sống. Vừa mới nghe đi�u này, có lẽ chúng ta thấy khó hiểu, bởi vì các vị tử đạo sẵn sàng hy sinh mạng sống, nghĩa là h� coi nhẹ mạng sống. Nhưng sự thực thì khác. Qua cái chết do lòng yêu mến Chúa, các vị tử đạo tuyên xưng rằng h� rất quý tr�ng sự sống vĩnh cửu (được đồng hoá với �ức Kitô). H� hết sức tha thiết gắn bó với sự sống vĩnh cửu, cho nên h� cố gắng bảo vệ bằng bất cứ giá nào. Giá trị nhân bản thứ hai mà các vị tử đạo chứng tá là phẩm giá con ngư�i. Phẩm giá của con ngư�i nằm ở chỗ nó có thể vượt lên trên chính mình để đạt đến �ấng Siêu Việt. Những đối thủ của các ngài ra như thách thức rằng chỉ có cuộc sống ở đ�i này mà thôi. Nhưng chủ trương như thế là hạ giá con ngư�i xuống ngang hàng với thú vật và c� cây. Không phải thế, giá trị của con ngư�i vượt quá tầm mức của thế giới hữu hình; và đó là đi�u khác biệt với loài súc vật và thảo mộc.

Những giá trị vừa nói vẫn còn mang tính cách siêu hình bởi vì liên quan đến �ấng Siêu Việt, chứ có gì là nhân bản đâu?

Câu trả l�i tuỳ theo chúng ta hiểu tiếng “nhân bản� là gì. Dù sao, ngoài việc làm chứng tá cho mối tương quan với �ấng Siêu Việt, các vị tử đạo còn làm chứng cho các giá trị khác nữa, mà chắc chắn chị sẽ đồng ý là “nhân bản�. Trong số các chân lý này, �ức Gioan Phaolô II kể đến lòng cương trực bảo vệ chân lý. Trước khi bàn v� một chân lý nào cụ thể, ta nên hiểu v� lòng yêu mến chân lý. Các vị tử đạo đã khám phá ra một chân lý, và h� sống chết cho chân lý đó. Dĩ nhiên nhi�u ngư�i sẽ nghĩ đến lòng trung thành với các chân lý đức tin, nhưng trong thông điệp Veritatis splendor (số 94), đức thánh cha Gioan Phaolô II đã nhắc đến tấm gương của thánh Gioan Tẩy giả khi ông khẳng khái tố giác nếp sống của vua Hêrôđê là trái nghịch luân lý. Ông Gioan Tẩy giả là chứng nhân bất khuất cho chân lý v� sự thánh thiện của hôn nhân, (hay cũng có thể nói là chứng nhân cho công lý). Và ông không chịu khuất phục trước quy�n lực. Giá trị cao quý của con ngư�i nằm ở chỗ đó: sống trung thành với lương tâm của mình. Và chính ở điểm này mà các vị tử đạo t� ra là những con ngư�i tự do đích thực: tự do có nghĩa là ch�n lựa đi theo chân lý, và không bị nao núng bởi sức ép của bạo lực.

Nhưng mà đâu phải chỉ có Kitô giáo mới có những ngư�i dám chết vì chân lý. Nhi�u tôn giáo khác cũng có những ngư�i hy sinh vì đạo nghĩa. Nhi�u nhà cách mạng cũng dám chết để tranh đấu cho n�n độc lập của quốc gia, hoặc để bênh vực những ngư�i bị đàn áp?

Dĩ nhiên, những ngư�i dám hy sinh mạng sống vì chính nghĩa không chỉ giới hạn trong số các tín đồ Kitô giáo. H� có đáng g�i là tử đạo không? Tôi hy v�ng sẽ trở lại đ� tài này vào dịp khác. Hôm nay chúng ta chỉ nói đến quan điểm của đức thánh cha Gioan Phaolô II. Các ký giả đã ghi nhận rằng lần đi thăm Ấn độ vào ngày 1/2/1986, ngài đã đến viếng thăm mộ của Mahatma Gandhi, một ngư�i đã sử dụng phương pháp bất-bạo-động để tranh đấu giành độc lập cho quốc gia Ấn độ. Ông đã bị ám sát bởi một ngư�i đồng bào quá khích, chống lại chủ trương xoá b� các đẳng cấp. �ức Thánh Cha đã bày t� lòng ngưỡng mộ đối với Gandhi. Tuy ca ngơị ông Gandhi như là một ngư�i “tử đạo vì chân lý�, nhưng ngài không thể phong thánh cho ông được, bởi vì ông ta đâu phải là tín đồ Kitô giáo! Mặt khác, khi phong thánh cho cha Maximilianô Kolbe, một linh mục dòng Phanxicô đã tự nộp mình để thế mạng cho một tù nhân khác có gia đình khi ông bị quốc xã �ức kết án chết thiêu trong h�a lò, đức thánh cha cho thấy rằng cha Kolbe không chỉ chứng t� lòng thương yêu bác ái dựa theo gương của Chúa Kitô �ấng đã hiến thân cho ngư�i thân yêu, nhưng còn làm chứng cho sự thật v� công lý, bởi vì cha bênh vực cho một ngư�i vô tội bị kết án oan ức. Chắc chắn trên đ�i này những tấm gương tương tự có thể thấy ở ngoài Giáo hội công giáo. �ã hơn một lần, đức Gioan Phaolô II không chỉ dừng lại ở nhãn hiệu (xem có phải là ngư�i công giáo hay không công giáo), nhưng nhìn đến chân lý khách thể mà các vị đó làm chứng. Trong Năm thánh 2000, ngài đã tổ chức tại hí trư�ng Côlôssê ở Rôma (vào ngày 7 tháng 5) một buổi lễ tưởng niệm tất cả các chứng nhân cho Tin mừng, dù là phần tử Giáo hội Công giáo, hay Chính thống, Tin Lành. Tất cả đ�u gặp nhau ở một điểm chung, là h� đã được thuyết phục bởi tình yêu Chúa Kitô, và làm chứng cho Tin Mừng của Ngư�i, một Tin mừng không chỉ bao gồm những chân lý v� mầu nhiệm Thiên Chúa, mà còn bao gồm những chân lý v� phẩm giá con ngư�i, v� tình huynh đệ liên đới giữa nhân loại nữa. Hai khối đó không tách biệt nhau, bởi vì đức Kitô đã đến để mặc khải kế hoạch của Thiên Chúa dành cho con ngư�i, và đó chính là cốt yếu của phẩm giá con ngư�i, như công đồng Vaticanô II đã nói trong hiến chế “Vui mừng và Hy v�ng�.

Lm. Giuse Phan Tấn Thành, op.

daminhvn